1. 第一 在家天宫注释
1. Paṭhamaagāriyavimānavaṇṇanā
“犹如林中的心花藤照耀”——这是指在家人天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城有一户人家,夫妻二人都对三宝有清净信心,具足戒行品德,是比丘和比丘尼的供养处。这对夫妻为了三宝,尽形寿修福,死后投生到三十三天,化现出一座十二由旬大的金色天宫。他们在那里享受天界的福报。接着“具寿大目犍连”等内容,应当按前面所说的方式理解。
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti agāriyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe ekaṃ kulaṃ ubhatopasannaṃ hoti sīlācārasampannaṃ opānabhūtaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ. Te dve jayampatikā ratanattayaṃ uddissa yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā tāvatiṃsesu nibbattiṃsu, tesaṃ dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Te tattha dibbasampattiṃ anubhavanti. Athāyasmā mahāmoggallānotiādi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
就像心藤树林光芒闪耀,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那样,通体放光,停在虚空中。
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
“你已经获得了天界的成就,有大威力;你生为人时,造了什么福德?
你为什么会这样炽盛地放光,你的色貌又为什么能照耀一切方向?”
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子满心满意,被目犍连问了之后,
被问到之后,他回答了:“这是哪种业的果报。”
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间生活时,住在家里,就像一口供人取水的井。
我们怀着清净的信心,恭敬地布施了丰盛的食物和饮料。
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
“因为那个缘故,我才有这样的色……
我的容貌也照耀着一切方向。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他说明了自己的成就。偈颂里也没有新的内容。
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
2. 第二在家者天宫的注释
2. Dutiyaagāriyavimānavaṇṇanā
如杂华园,此为第二座在家者天宫。此处亦有事的缘起,与前面的相同。
Yathāvanaṃ cittalatanti dutiyaagāriyavimānaṃ. Etthāpi aṭṭhuppatti anantarasadisāva.
就像杂华园照亮了帝释天神殊胜的园林;
就像那样,你这座天宫闪耀着光芒,停在虚空中。
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经修成了天界的神通,拥有强大的威力,
你生为人的时候,造了什么福业?
你凭什么有这般炽盛的威光?
你的色相在一切方向都放光。他这样问道。
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是其业带来的果报。”
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间,像一口井一样住在家里;
我们怀着清净的信心,恭敬地广施食物和饮料。
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
“因为那个,我这样的色……
我的色也照耀一切方所。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他说明了自己的成就。偈颂里也没有新的内容。
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
3. 果施主天宫注释
3. Phaladāyakavimānavaṇṇanā
“这高耸的宝石柱”——这是果施主天宫。它的缘起是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,频婆娑罗王在非时生起了想吃芒果的欲求。他便对守园人说:“喂,我想吃芒果,你把芒果拿来给我吧。”守园人回禀:“大王,芒果树上现在并没有芒果。不过我可以这样做,如果大王稍等一段时间,芒果不久就会结果。”国王说:“好吧,就照你说的办。”守园人来到园林,把芒果树下的土铲掉,再填上那样的土,又浇上那样的水,使得芒果树不久就变得像被砍光了叶子一样。然后他又把那层土除去,换上混有粗糠碎屑的原生土壤,好好浇了水。那时,芒果树不久就长出嫩芽、发出新叶、形成花苞,开花了,接着结出幼果,最终成熟。其中有一棵芒果树,最早成熟了四颗果实,颜色如同朱砂粉末调和颜料一般,香气与滋味圆满具足,完完全全熟透了。
Uccamidaṃmaṇithūṇanti phaladāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rañño bimbisārassa akāle ambaphalāni paribhuñjituṃ icchā uppajji. So ārāmapālaṃ āha – ‘‘mayhaṃ kho, bhaṇe, ambaphalesu icchā uppannā, tasmā ambāni me ānetvā dehī’’ti. ‘‘Deva, natthi ambesu ambaphalaṃ, apicāhaṃ tathā karomi, sace devo kiñci kālaṃ āgameti, yathā ambā na cirasseva phalaṃ gaṇhantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhaṇe, tathā karohī’’ti. Ārāmapālo ārāmaṃ gantvā ambarukkhamūlesu paṃsuṃ apanetvā tādisaṃ paṃsuṃ ākiri, tādisañca udakaṃ āsiñci, yathā na cirasseva ambarukkhā sacchinnapattā ahesuṃ. Atha naṃ paṃsuṃ apanetvā phārusakakasaṭamissakaṃ pākatikaṃ paṃsuṃ ākiritvā sādhukaṃ udakaṃ adāsi. Tadā ambarukkhā na cireneva korakitā pallavitā kuṭamalakajātā hutvā pupphiṃsu, atha salāṭukajātā hutvā phalāni gaṇhiṃsu. Tatthekasmiṃ ambarukkhe paṭhamataraṃ cattāri phalāni manosilācuṇṇapiñjaravaṇṇāni sampannagandharasāni pariṇatāni ahesuṃ.
他拿了那些芒果,心里想着“我要献给国王”,就上路了。走到半路,看见尊者大目犍连正在托钵乞食,便想:“这些芒果是顶级的果子,我该供养给这位尊者。就算国王因此杀了我,或者把我赶走,我也认了。因为献给国王,最多只是在今生得到一点点恭敬的回报;可要是供养给尊者,今生和来世的果报都是无量无边的。”这样想完,他就把芒果供养给了尊者,然后去见国王,把事情经过禀告了国王。国王听后,命令手下的人说:“你们去查一查,看他说的到底是不是真的。”尊者则把那些芒果呈给了世尊。世尊把其中一个给了舍利弗尊者,一个给了大目犍连尊者,一个给了大迦叶尊者,剩下一个自己吃了。那些去调查的人,把事情的经过报告给了国王。
So tāni gahetvā ‘‘rañño dassāmī’’ti gacchanto antarāmagge āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ piṇḍāya caramānaṃ disvā cintesi ‘‘imāni ambāni aggaphalabhūtāni imassa ayyassa dassāmi , kāmaṃ maṃ rājā hanatu vā pabbājetu vā, rañño hi dinne diṭṭhadhamme pūjāmattaṃ appamattakaṃ phalaṃ, ayyassa dinne pana diṭṭhadhammikampi samparāyikampi aparimāṇaṃ phalaṃ bhavissatī’’ti. Evaṃ pana cintetvā tāni phalāni therassa datvā rājānaṃ upasaṅkamitvā rañño tamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā rājā rājapurise āṇāpesi ‘‘vīmaṃsatha tāva, bhaṇe, yathāyaṃ āhā’’ti. Thero pana tāni phalāni bhagavato upanāmesi. Bhagavā tesu ekaṃ sāriputtattherassa, ekaṃ mahāmoggallānattherassa, ekaṃ mahākassapattherassa datvā ekaṃ attanā paribhuñji. Purisā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ.
国王听了以后,心里很高兴,赐给他一个上好的村庄,以及衣物、装饰品等,并说:“这个人真有智慧!他连自己的性命都能舍弃,一心去修福,还把自己辛苦得来的东西用在了最该用的地方。园丁,你用布施芒果修来的福德,请分一份给我。”园丁回答说:“大王,我分给您,请您随意接受这份福德。”后来,园丁过了一段时间去世,投生到三十三天,那里为他出现了一座黄金宫殿,十六由旬,以七百座尖顶楼阁庄严。尊者大目犍连见到后,就问他:
Rājā taṃ sutvā ‘‘dhīro vatāyaṃ puriso, yo attano jīvitampi pariccajitvā puññapasuto ahosi, attano parissamañca ṭhānagatameva akāsī’’ti tuṭṭhacitto tassa ekaṃ gāmavaraṃ vatthālaṅkārādīni ca datvā ‘‘yaṃ tayā bhaṇe ambaphaladānena puññaṃ pasutaṃ, tato me pattiṃ dehī’’ti āha. So ‘‘demi, deva, yathāsukhaṃ pattiṃ gaṇhāhī’’ti avoca. Ārāmapālo aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji , tassa soḷasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ. Taṃ disvā āyasmā mahāmoggallāno pucchi –
这座天宫以宝石为柱,高耸,四周达十六由旬;
七百座尖顶楼阁,宏伟壮丽,以琉璃为柱,铺设华美地毯,美妙庄严。
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato soḷasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你坐于彼处,饮啖自娱,天界琵琶奏出妙音;
天女八八成群、修习娴熟、仪容端正,漫游三十三天,殊胜庄严。
她们跳舞、唱歌,令人欢喜。
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā, dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā; Naccanti gāyanti pamodayanti.
“你已经获得了天界的神通,拥有大威力……
你的色光辉耀一切方所。”
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子很满意……(中略)……“这个果报是谁的业带来的?”
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
向正直修行的人布施,心怀清净信心,这样的布施者会得到广大的果报。
他确实满心欢喜,因为已经投生到天界,在三十三天里享受广大福报。
‘‘Phaladāyī phalaṃ vipulaṃ labhati, dadamujugatesu pasannamānaso; So hi pamodati saggagato tidive, anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ.
‘‘Tavevāhaṃ mahāmuni, adāsiṃ caturo phale.
是故欲乐之人,当常施果;
或求天界诸乐,或愿人间富贵。
‘‘Tasmā hi phalaṃ alameva dātuṃ, niccaṃ manussena sukhatthikena; Dibbāni vā patthayatā sukhāni, manussasobhaggatamicchatā vā.
缘此,我身得如是容色……(中略)……
我之容色亦遍照诸方。他为他解说了此事。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – sopissa byākāsi;
1061这里,“八八”是指每一座尖顶楼阁中各有八组八人,总共六十四位。“相貌美好”是指容貌、戒行和修学三方面都圆满,本性善良。“天女”就是天界的仙女。“游于三十三天者”是指在三十三天中快乐生活、快乐安住的天女。“殊胜”是指拥有广大的财富。
1061. Tattha aṭṭhaṭṭhakāti ekekasmiṃ kūṭāgāre aṭṭhaṭṭhakā catusaṭṭhiparimāṇā. Sādhurūpāti rūpasampattiyā ca sīlācārasampattiyā ca sikkhāsampattiyā ca sundarasabhāvā. Dibbā ca kaññāti devaccharāyo. Tidasacarāti tidasesu sukhācārā sukhavihāriniyo. Uḷārāti uḷāravibhavā.
10641064.“施果者”:因为自己曾布施过芒果,所以这里是在指自己而说的。“果”是指福果。“广大”是说得到大果报,并立足于人间,意思是如此。“施”是说正在布施时,以布施为因。“于正直者”是指行于正直之道的人。“生于天界”是指以投生的方式生到天界,而且在那里,在三十三天的天宫中,也享受广大的福果——就像我一样,其他人也是如此。
1064.Phaladāyīti attanā ambaphalassa dinnattā attānaṃ sandhāya vadati. Phalanti puññaphalaṃ. Vipulanti mahantaṃ labhati manussaloke patiṭṭhitoti adhippāyo. Dadanti dadanto dānahetu. Ujugatesūti ujupaṭipannesu. Saggagatoti uppajjanavasena saggaṃ gato, tatthāpi tidive tāvatiṃsabhavane anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ yathāhaṃ, evaṃ aññopīti attho.
1066“因此”:因为仅仅通过对四种果报的布施,就得到了这样的成就,所以说“因此”。“确实”就是恰当、应当的意思。“常”指一切时候。“天界的”指属于天界的事物。“人中幸运”指在人当中拥有幸福的状态。其余部分按照前面所说的方式来理解。
1066.Tasmāti yasmā catunnaṃ phalānaṃ dānamattena īdisī sampatti adhigatā, tasmā. Alameva yuttameva. Niccanti sabbakālaṃ. Dibbānīti devalokapariyāpannāni. Manussasobhaggatanti manussesu subhagabhāvaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
4. 第一施主住处天宫注释
4. Paṭhamaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
月亮在无云的天空中那样(照耀),这是给住处者的天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,有一位比丘在村落住处结夏安居,安居结束、举行自恣后,为了礼敬世尊而前往王舍城。途中傍晚时进入一个村庄,寻找住处,看见一位近事男,就问他:“近事男,这个村里有没有适合出家人住的地方?”那位近事男心生净信,回家和妻子商量后,为长老划定了一块适合居住的地方,在那里铺好座位,备好洗脚水和脚凳,请长老进去。长老洗脚时,他点亮了灯,在床上铺好褥垫等卧具,供养给长老。他又邀请长老第二天来应供。第二天,他供养了食物,又给了糖块作为饮料。长老离开时,他一路送行,然后才返回。后来,他和妻子一起命终,转生在三十三天一座十二由旬大的黄金天宫中。具寿大目犍连用两首偈颂问他:
Cando yathā vigatavalāhake nabheti upassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu gāmakāvāse vassaṃ vasitvā vutthavasso pavāretvā bhagavantaṃ vandituṃ rājagahaṃ gacchanto antarāmagge sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ pavisitvā vasanaṭṭhānaṃ pariyesanto aññataraṃ upāsakaṃ disvā pucchi – ‘‘upāsaka, imasmiṃ gāme atthi kiñci pabbajitānaṃ vasanayoggaṭṭhāna’’nti. Upāsako pasannacitto gehaṃ gantvā bhariyāya saddhiṃ mantetvā therassa vasanayoggaṃ ṭhānaṃ paricchinditvā tattha āsanaṃ paññāpetvā pādodakaṃ pādapīṭhaṃ upaṭṭhapetvā theraṃ pavesetvā tasmiṃ pāde dhovante padīpaṃ ujjāletvā mañce paccattharaṇāni paññāpetvā adāsi. Svātanāya ca nimantetvā therassa dutiyadivase bhojetvā pānakatthāya guḷapiṇḍañca datvā theraṃ gacchantaṃ anugantvā nivatti. So aparena samayena saha bhariyāya kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno dvīhi gāthāhi paṭipucchi –
就像月亮在无云的天空中,放着光在虚空里穿行;
你的这座天宫就像那样,在虚空中放光矗立。
‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe, obhāsayaṃ gacchati antalikkhe; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
“你已经获得了天界的成就,有大威神力,你生而为人时,是造了什么福德?
你凭什么有这般炽盛的威光?你的色身又为何能遍照十方?”
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子用这些偈颂回答:
So devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
那位天子满心欢喜……中略……这是那个业的果报。
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间,向阿拉汉布施了住处;
我们以清净之心,恭敬地布施了丰盛的食物和饮料。
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, upassayaṃ arahato adamha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
“以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”
在这里,偈颂中应当说明的内容,和前面所说的方法完全一样。
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva;
5. 第二施住处者天宫的注释
5. Dutiyaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
就像太阳在没有云翳的虚空中那样,这是第二座“施舍住处者天宫”。它的缘起是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,众多比丘在村落住处结夏安居后,为了拜见世尊而向王舍城出发,傍晚时分到达了某个村庄。其余内容与上一座天宫相同。
Sūriyoyathā vigatavalāhake nabheti dutiyaupassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena sambahulā bhikkhū gāmakāvāse vassaṃ vasitvā bhagavantaṃ dassanāya rājagahaṃ uddissa gacchantā sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ sampāpuṇiṃsu. Sesaṃ anantaravimānasadisameva.
就像太阳在无云的天空中……(中略)
就像前面的天宫那样,应当同样详细地展开说明。
‘‘Sūriyo yathā vigatavalāhake nabhe…pe…. (Yathā purimavimānaṃ, tathā vitthāretabbaṃ;)
“我的色相也照耀着一切方向。”
在这里,偈颂里也没有新的内容。
‘‘Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi;
6. 施食者天宫的注释
6. Bhikkhādāyakavimānavaṇṇanā
这座宝石柱天宫高耸入云,说的是施食者天宫。它的来历是什么呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,有一位比丘走在长途路上,进入一个村子乞食,站在一户人家的门口。当时,有个男子洗净了手脚,正坐下来准备吃饭,把食物盛进钵里。他看见那位比丘,就把自己钵里的饭倒进比丘的钵中。比丘说:“给一部分就够了。”可他还是全都倒了进去。比丘说了随喜祝愿的话就离开了。那个男子心想:“我没吃饭,就把饭布施给了饥饿的比丘。”心里生起极大的喜悦和欢喜。后来他命终之后,转生到三十三天一座十二由旬大的黄金天宫中。具寿大目犍连长老巡游天界时,看见他以广大的天威之光普照,就用这些偈颂问他:
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti bhikkhādāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu addhānamaggapaṭipanno aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho ekassa gharaddhāre aṭṭhāsi. Tattha aññataro puriso dhotahatthapādo ‘‘bhuñjissāmī’’ti nisinno bhojanaṃ upanetvā pātiyā pakkhitte taṃ bhikkhuṃ disvā pātiyā bhattaṃ tassa bhikkhuno patte ākiranto tena ‘‘ekadesameva dehī’’ti vuttopi sabbameva ākiri. So bhikkhu anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So puriso ‘‘chātajjhattassa bhikkhuno mayā abhuñjitvā bhattaṃ dinna’’nti anussaranto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭilabhi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero devacārikaṃ caranto mahatiyā deviddhiyā virocamānaṃ disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座天宫高耸,以宝石柱支撑,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
“你已经获得了天界的成就,拥有大威神力……
你的色相在一切方向都闪耀着光辉。”
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
“那位天子满心欢喜……(中略)……这是哪种业的果报?”
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在人类中作为人,看见一位比丘又渴又累;
我曾布施一份食物,那时用饭食让他得到满足。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna bhikkhuṃ tasitaṃ kilantaṃ; Ekāhaṃ bhikkhaṃ paṭipādayissaṃ, samaṅgi bhattena tadā akāsiṃ.
“以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1084这里,“一天一钵饭”是指只吃一钵饭的量,也就是一钵饭的分量。“将要施行、给予”是指将要施行、给予。“以饭食而具足”是指以饭食而具足,也就是得到所施之食的意思。大长老由那位天子告知了自己的善业之后,便为天子及其随从开示佛法,然后回到人间,把这件事告诉了正自觉者。导师以这件事为缘起,为在场的大众开示佛法。那次开示让大众获得了利益。
1084. Tattha ekāhaṃ bhikkhanti ekaṃ ahaṃ bhikkhāmattaṃ, ekaṃ bhattavaḍḍhitakanti attho. Paṭipādayissanti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Samaṅgi bhattenāti bhattena samaṅgībhūtaṃ, laddhabhikkhanti attho. Evaṃ mahāthero tena devaputtena attano sucaritakamme pakāsite saparivārassa tassa dhammaṃ desetvā manussalokamāgato, taṃ pavattiṃ sammāsambuddhassa kathesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
7. 守麦者天宫的注释
7. Yavapālakavimānavaṇṇanā
这座高耸的宝石柱天宫,就是守麦者的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城里有个贫苦的男孩,在看守麦田。有一天,他得到一份用来当早餐的酸粥,心想:“到田里再吃。”就拿着那份酸粥去了麦田,坐在一棵树下。就在那时,一位已断尽烦恼的长老正在赶路,到了临近午时的时候来到那个地方,走近守麦男孩坐着的那棵树下。守麦男孩看了看时间,问道:“尊者,您得到食物了吗?”长老默不作声。他明白长老还没得到食物,就说:“尊者,时间已经不早了,现在去托钵乞食再回来吃已经来不及了,请您可怜可怜我,把这份酸粥吃了吧。”说完就把那份酸粥供养给了长老。长老出于对他的慈悲,就当着男孩的面把酸粥吃了,说了随喜祝福的话,然后离开了。那个男孩心里生起了清净的信心,想:“我能供养这样一位圣者酸粥,真是做了一件大善事。”后来他命终之后,就像前面所说的那样,化生到了三十三天的天宫里。具寿大目犍连尊者用这些偈颂问他:
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti yavapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatadārako yavakhettaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ pātarāsatthāya kummāsaṃ labhitvā ‘‘khettaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti taṃ kummāsaṃ gahetvā yavakhettaṃ gantvā rukkhamūle nisīdi. Tasmiṃ khaṇe aññataro khīṇāsavatthero maggappaṭipanno upakaṭṭhe kāle taṃ ṭhānaṃ patvā yavapālakena nisinnaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkami. Yavapālako velaṃ oloketvā ‘‘kacci, bhante, āhāro laddho’’ti āha. Thero tuṇhī ahosi. So aladdhabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhante, upakaṭṭhā velā, piṇḍāya caritvā bhuñjituṃ na sakkā, mayhaṃ anukampāya imaṃ kummāsaṃ paribhuñjathā’’ti vatvā therassa taṃ kummāsaṃ adāsi. Thero taṃ anukampanto tassa passantasseva taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Sopi dārako ‘‘sudinnaṃ vata mayā īdisassa kummāsadānaṃ dadantenā’’ti cittaṃ pasādetvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane vuttanayeneva vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
“这座宝石柱天宫高耸……(中略)
你的色相也照耀着一切方向。”
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1089那位天子很满意……(中略)……这是哪种业的果报。
1089. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中,做人的时候,是个看守麦田的人;
我看见一位远离尘垢的比丘,内心清净澄澈,没有污浊。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, ahosiṃ yavapālako; Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ.
我怀着净信,亲手分给他一份;
我把酸粥团布施出去后,就在欢喜园里享受快乐。
‘‘Tassa adāsahaṃ bhāgaṃ, pasanno sehi pāṇibhi; Kummāsapiṇḍaṃ datvāna, modāmi nandane vane.
“因为这样,他才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在这里,即使是偈颂中也没有任何新的内容。
Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
8. 第一昆达利天宫的注释
8. Paṭhamakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰着花鬘、穿着漂亮衣服的——这就是耳环天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,两位上首弟子带着随行大众在迦尸国游行,日落时分到达了一座精舍。那座精舍的行境村里有一位近事男听说了这件事,就来到长老们面前,顶礼之后,奉上洗足水、涂足油、床座、敷具和灯明,并邀请他们第二天来应供。第二天,他举办了盛大的布施。长老们为他说了随喜祝福之后便离开了。后来他命终,投生在三十三天一座十二由旬的黄金天宫里。具寿大目犍连长老用这些偈颂问他:
Alaṅkatomalyadharo suvatthoti kuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā upatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā saparivārā kāsīsu cārikaṃ carantā sūriyatthaṅgamanavelāyaṃ aññataraṃ vihāraṃ pāpuṇiṃsu. Taṃ pavattiṃ sutvā tassa vihārassa gocaragāme aññataro upāsako there upasaṅkamitvā vanditvā pādadhovanaṃ pādabbhañjanatelaṃ mañcapīṭhaṃ paccattharaṇaṃ padīpiyañca upanetvā svātanāya ca nimantetvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi, therā tassa anumodanaṃ vatvā pakkamiṃsu. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
盛饰严身佩华鬘,衣裳洁净,耳珰精巧,发须修齐;
臂钏庄严,声名远扬,宛如天宫之中明月。
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界琵琶奏出妙音,六十四把习练纯熟、形制端美;
三十三天诸天女殊胜庄严,载歌载舞,令人生喜。
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ, aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
“你已经获得了天界的神通,有大威力……
你的荣光在一切方所都闪耀光辉。”
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1097那位天子很满意……(中略)……这是哪种业的果报。
1097. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经生在人当中、做人的时候,见到持戒的沙门;
具足明与行、有名声,多闻,已到达渴爱灭尽;
我以清净信心,恭敬地广施饮食与饮料。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sīlavante; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute taṇhakkhayūpapanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“因为这样,我才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1094在这其中,所谓“善戴耳环者”,就是用漂亮的耳环装饰耳朵的人。也有写成“sakuṇḍalī”的读法,意思是“有相配耳环的”——耳环彼此相配,也与佩戴者相称。所谓“须发修整者”,就是胡须和头发修剪得整齐妥当。所谓“佩戴手饰者”,就是戴了指环等手上装饰品的人。
1094. Tattha sukuṇḍalīti sundarehi kuṇḍalehi alaṅkatakaṇṇo. ‘‘Sakuṇḍalī’’tipi pāṭho, sadisaṃ kuṇḍalaṃ sakuṇḍalaṃ, taṃ assa atthīti sakuṇḍalī, yuttakuṇḍalī aññamaññañca tuyhañca anucchavikakuṇḍalīti attho. Kappitakesamassūti sammākappitakesamassu. Āmuttahatthābharaṇoti paṭimukkaaṅguliyādihatthābharaṇo.
1098已到达渴爱灭尽者:这里的“渴爱灭尽”指阿拉汉果,或者就是指涅槃本身;“已到达”就是已经证得的意思。其余部分和前面所说的一样。
1098.Taṇhakkhayūpapanneti taṇhakkhayaṃ arahattaṃ, nibbānameva vā upagate, adhigatavanteti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
9. 第二耳环天宫的注释
9. Dutiyakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰严整、戴着花环、穿着好衣服的人,这就是第二个耳环天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,两位上首弟子正在迦尸国一带游方……后面的一切都和前面那段完全一样。
Alaṅkato malyadharo suvatthoti dutiyakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā kāsīsu janapadacārikaṃ carantātiādi sabbaṃ anantarasadisameva.
他打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修整好了。
Āmutta手臂戴着手饰、有名声,就像天宫里的月天子一样。
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶发出悦耳的声音;
六十四位,技艺娴熟,容貌善妙。
天界的少女们行走在三十三天,殊胜庄严,她们跳舞、唱歌,让人心生欢喜。
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已经获得了天界的神通,具有广大的威力……
你的色相也遍照一切方所。他这样问。
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子很满意……(中略)……“这是谁的业所带来的果报?”
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中、做人的时候,看见相貌端正的沙门;
对具足明与行、有名声、多闻、持戒、心怀净信的人,
我以净信心,恭敬广施饮食。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sādhurūpe; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute sīlavante pasanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“因为那样,我才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这些偈颂里也没有任何新的内容。
Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
10. (优陀罗)婆耶斯天宫注释
10. (Uttara) pāyāsivimānavaṇṇanā
那位天王的善法堂,也就是优多罗天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊般涅槃后,舍利分配完毕,在各处建塔供奉的时候,以大迦叶为首的大长老们被挑选出来,负责结集法与律;其他长老也各自带着自己的弟子众,分散住在各处,直到雨安居开始。就在那时,具寿童子·咖沙巴带着五百位比丘,来到谢达毗城,住在尸舍婆林。当时,王族出身的婆耶斯听说长老住在那里,就带着大批随从前来拜访,互相问候寒暄之后,坐下来讲述自己的邪见。于是长老用日月等例子,说明他世确实存在,为他开示了《婆耶斯经》(长部2.406以下),这部经用种种理由和譬喻来庄严,解开邪见的缠缚,以多种推论,把他安立在正见的成就中。
Yā devarājassa sabhā sudhammāti uttaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāge ca kate tattha tattha thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu dhammavinayaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu mahākassapappamukhesu mahātheresu yāva vassūpagamanā aññesu ca theresu attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ gantvā siṃsapāvane vasi. Atha pāyāsi rājañño therassa tattha vasanabhāvaṃ sutvā mahatā janakāyena parivuto taṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā nisinno attano diṭṭhigataṃ pavedesi. Atha naṃ thero candimasūriyūdāharaṇādīhi paralokassa atthibhāvaṃ pakāsento anekavihitahetūpamālaṅkataṃ diṭṭhigaṇṭhiviniveṭhanaṃ nānānayavicittaṃ pāyāsisuttaṃ (dī. ni. 2.406 ādayo) desetvā taṃ diṭṭhisampadāyaṃ patiṭṭhāpesi.
他有了清净的见解之后,向沙门、婆罗门、穷人、流浪者等人群布施。但因为发心并不广大,他布施的东西很粗劣:只给了碎米饭、配酸粥水,还有麻布做的衣服。他就这样不恭敬地布施,死后身体坏灭,投生到低劣的生存处,成为四大王天的眷属。不过他有一个名叫优多罗的年轻人,在处理各种事务时都尽心尽责,专门负责布施的事。优多罗恭敬地布施,死后投生到三十三天,化现出一座十二由旬大的天宫。他为了表达知恩报恩之心,就带着天宫来到童子·咖沙巴长老面前,从天宫下来,以五体投地的方式顶礼长老,合掌站立。长老便对他说:
So visuddhadiṭṭhiko hutvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento anuḷārajjhāsayatāya lūkhaṃ adāsi ghāsacchādanamattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ sāṇāni ca vatthāni . Evaṃ pana asakkaccadānaṃ datvā kāyassa bhedā hīnakāyaṃ upapajji cātumahārājikānaṃ sahabyataṃ. Tassa pana kiccākiccesu yuttappayutto uttaro nāma māṇavo ahosi dāne byāvaṭo. So sakkaccadānaṃ datvā tāvatiṃsakāyaṃ upapanno, tassa dvādasayojanikaṃ vimānaṃ nibbatti. So kataññutaṃ vibhāvento saha vimānena kumārakassapattheraṃ upasaṅkamitvā vimānato oruyha pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero –
天王的善法堂,诸天神大众和合共聚之处,
你的这座天宫就像那样,放着光明,停在虚空中。
‘‘Yā devarājassa sabhā sudhammā, yatthacchati devasaṅgho samaggo; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了天界的神通,拥有广大的威力……
你的色光照耀一切方所。他以偈颂问道。
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – gāthāhi paṭipucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是谁的业带来的果报?”
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人间做人,是巴亚斯王身边的一个青年。
得到财富后,我把它分给大家共享;那些持戒的人也是我所敬爱的。
我心怀净信,恭敬地广行饮食布施。
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, rañño pāyāsissa ahosiṃ māṇavo; Laddhā dhanaṃ saṃvibhāgaṃ akāsiṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
“正因为这样,我才有这样的色……中略……
我的色也照耀一切方向。”
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子就用这些偈颂回答了他。
So devaputto tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1108这里,“天王”指的是帝释天神。“善法堂”就是名叫善法的集会堂。“在那里”指的是在那座集会堂里。“坐”就是坐下。“天众”指的是三十三天的天众。“和合”就是聚在一起、集合起来。
1108. Tattha devarājassāti sakkassa. Sabhā sudhammāti evaṃnāmakaṃ santhāgāraṃ. Yatthāti yassaṃ sabhāyaṃ. Acchatīti nisīdati. Devasaṅghoti tāvatiṃsadevakāyo. Samaggoti sahito sannipatito.
1111我曾是婆耶斯王的青年侍从,因为年纪轻,所以是青年;但我的名字叫优多罗。我作了分享,意思是:我自己不吃,把得到的财富通过布施的方式舍出去,这样来作分享。舍出食物和饮料,这是省略的说法。或者也可以说:我广行布施。怎样行施?恭敬地行施。布施的是什么?是食物和饮料,应当这样连接起来理解。
1111.Pāyāsissaahosiṃ māṇavoti pāyāsirājaññassa kiccākiccakaro daharatāya māṇavo, nāmena pana uttaro nāma ahosiṃ. Saṃvibhāgaṃ akāsinti ahameva abhuñjitvā yathāladdhaṃ dhanaṃ dānamukhe pariccajanavasena saṃvibhajanaṃ akāsiṃ. Annañca pānañca pariccajantoti vacanaseso. Atha vā dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ. Kathaṃ? Sakkaccaṃ. Kīdisaṃ? Annañca pānañcāti yojetabbaṃ.