3. 波利质多树品·7. 佩萨瓦蒂天宫注释
1. 女天宫义注 · 226 段
7. 佩萨瓦蒂天宫注释巴利
7. Pesavatīvimānavaṇṇanā
佩萨瓦蒂天宫以水晶、白银和金网覆盖而成。它是怎么来的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,在摩揭陀国那罗迦村的一户大居士家族中,有一位名叫佩萨瓦蒂的媳妇。据说,当年迦叶世尊的金塔正在建造,塔高一由旬,她还是个小女孩,跟着母亲来到建塔的地方,问母亲:“妈妈,这些人在做什么?”母亲回答:“他们在做金砖,要建塔。”女孩听了,心里生起净信,对母亲说:“妈妈,我脖子上有一个小金饰,我想把它供养给佛塔。”母亲说:“好,你供养吧。”于是从她脖子上解下来,交给金匠,说:“这是这孩子布施的,把这个也加进去做成金砖吧。”金匠照做了。后来,这女孩命终,凭借这个功德,她生到天界,在善趣中不断流转。到了我们世尊的时代,她出生在那罗迦村,渐渐长到十二岁。巴利
Phalikarajatahemajālachannanti pesavatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena magadhesu nālakagāme ekasmiṃ gahapatimahāsārakule pesavatī nāma kulasuṇhā ahosi. Sā kira kassapassa bhagavato yojanike kanakathūpe kayiramāne dārikā hutvā mātarā saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ gantvā mātaraṃ pucchi ‘‘kiṃ ime, amma, karontī’’ti? ‘‘Cetiyaṃ kātuṃ suvaṇṇiṭṭhakā karontī’’ti. Taṃ sutvā dārikā pasannamānasā mātaraṃ āha – ‘‘amma, mama gīvāya idaṃ sovaṇṇamayaṃ khuddakapiḷandhanaṃ atthi, imāhaṃ cetiyatthāya demī’’ti. Mātā ‘‘sādhu dehī’’ti vatvā taṃ gīvato omuñcitvā suvaṇṇakārassa hatthe adāsi ‘‘idaṃ imāya dārikāya pariccajitaṃ, imampi pakkhipitvā iṭṭhakaṃ karohī’’ti. Suvaṇṇakāro tathā akāsi. Sā dārikā aparabhāge kālaṃ katvā teneva puññakammena devaloke nibbattitvā sugatiyaṃyeva aparāparaṃ saṃsarantī amhākaṃ bhagavato kāle nālakagāme nibbattā anukkamena dvādasavassikā jātā.
有一天,她拿着母亲给的钱去买油,走进了一家店铺。那家店里有个良家子弟,他父亲曾为他埋藏了许多金银和珍珠、摩尼宝珠等宝物。店主因为业力的缘故,看那些宝物时,它们显现出来的却是瓦砾和碎石的样子。于是他从里面取出一部分堆在一起,想验证一下:“如果是有福德的人,这些应该会变成金银吧。”这时那个女孩看见了,就说:“为什么把宝物这样堆在店里?难道不该好好收起来吗?”店主听了这话,心想:“这女孩有大福德,靠她的力量,这些全都会变成金银,供我们使用。我要把她娶进家门。”于是他到女孩母亲那里,请求说:“请把这女孩许配给我儿子吧。”他送了丰厚的聘礼,办了婚事,把她娶回了家。后来,他了解到她的戒行和品行,就打开宝库对她说:“你在这里看到什么?”她回答说:“我看到堆成堆的金银和摩尼宝珠。”店主说:“这些东西因为我们的业力,本来就要消失不见了,但靠你殊胜的福德,它们又重新变得殊胜起来。所以从今以后,这个家里的一切都由你来掌管,我们只享用你所给的。”从此以后,大家就叫她“佩萨瓦蒂”。巴利
Sā ekadivasaṃ mātarā pesitaṃ mūlaṃ gahetvā telatthāya aññataraṃ āpaṇaṃ agamāsi. Tasmiñca āpaṇe aññataro kuṭumbiyaputto pitarā nidahitvā ṭhapitaṃ bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ muttāmaṇiratanāni ca gahetuṃ uddharanto āpaṇiko kammabalena kathalapāsāṇasakkhararūpena upaṭṭhahantāni disvā tato ekadesaṃ ‘‘puññavantānaṃ vasena hiraññasuvaṇṇādi bhavissatī’’ti vīmaṃsituṃ rāsiṃ katvā ṭhapesi. Atha naṃ sā dārikā disvā ‘‘kasmā āpaṇe ratanāni evaṃ ṭhapitāni, nanu nāma sammadeva paṭisāmetabbānī’’ti āha. Āpaṇiko taṃ sutvā ‘‘mahāpuññā ayaṃ dārikā, imissā vasena sabbamidaṃ hiraññādi eva hutvā amhākaṃ viniyogaṃ gamissati, saṅgaṇhissāmi na’’nti cintetvā tassā mātu santikaṃ gantvā ‘‘imaṃ dārikaṃ mayhaṃ puttassatthāya dehī’’ti vāretvā bahudhanaṃ datvā āvāhavivāhaṃ katvā taṃ attano gehaṃ ānesi. Athassā sīlācāraṃ ñatvā bhaṇḍāgāraṃ vivaritvā ‘‘kiṃ ettha passasī’’ti vatvā tāya ‘‘hiraññasuvaṇṇamaṇimeva rāsikataṃ passāmī’’ti vutte ‘‘etāni amhākaṃ kammabalena antaradhāyantāni tava puññavisesena puna visesāni jātāni, tasmā ito paṭṭhāya imasmiṃ gehe sabbaṃ tvaṃyeva vicārehi , tayā dinnameva mayaṃ paribhuñjissāmā’’ti vatvā tato pabhuti taṃ ‘‘pesavatī’’ti vohariṃsu.
那时,具寿法将(舍利弗)知道自己寿命已尽,心想:“我要先报答母亲鲁帕舍利婆罗门女的养育之恩,然后再入般涅槃。”于是他前往世尊那里,请求允许自己入般涅槃。得到世尊许可后,他示现了广大的神通变化,用许多千次赞叹赞叹世尊。之后,他面向世尊退去,直到看不见世尊的地方,再次礼拜,然后由比丘僧团围绕,离开精舍。他为比丘僧团作了教诫,又安慰了具寿阿难,让四众弟子回去。接着他渐次来到那罗迦村,使母亲建立于入流果。破晓时分,他在自己出生的房间里般涅槃。他般涅槃后,天人和人们为了处理他的遗体,过了七天,用沉香、栴檀等香木堆起高达百肘的荼毗堆。巴利
Tena ca samayena āyasmā dhammasenāpati attano āyusaṅkhārānaṃ parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘mayhaṃ mātuyā rūpasāribrāhmaṇiyā posāvanikamūlaṃ datvā parinibbāyissāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā parinibbānaṃ anujānāpetvā satthu āṇāya mahantaṃ pāṭihāriyaṃ dassetvā anekehi thutisahassehi bhagavantaṃ thometvā yāva dassanavisayātikkamā abhimukhova apakkamitvā puna vanditvā bhikkhusaṅghaparivuto vihārā nikkhamma bhikkhusaṅghassa ovādaṃ datvā āyasmantaṃ ānandaṃ samassāsetvā catassopi parisā nivattetvā anukkamena nālakagāmaṃ patvā mātaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā paccūsasamaye jātovarake parinibbāyi. Parinibbutassa cassa sarīrasakkārakaraṇavasena devā ceva manussā ca sattāhaṃ vītināmesuṃ, agarucandanādīhi hatthasatubbedhaṃ citakamakaṃsu.
佩萨瓦蒂听说长老已经般涅槃,心想“我要去供养”,就让人带上装满金花和香料的匣子,准备出发。她向公公告假时,公公说:“你身子重,那边人又多又挤,派人把花和香送过去就行了,你自己留在家里吧。”但她已经生起信心,不听公公的话,心想:“就算我因此有性命危险,也一定要去供养、礼敬!”于是她带着随从到了那里,用香、花等做了供养,然后合掌站着。那时,前来供养长老的国王随从里,有一头大象发了狂,冲到那个地方。人们看到后害怕丧命,纷纷逃跑,佩萨瓦蒂在人群的推挤中跌倒,被众人踩踏而死。她做完供养和礼敬,心里满是对长老的信心,命终之后当即投生到三十三天,还有一千位天女做她的随从。巴利
Pesavatīpi therassa parinibbānaṃ sutvā ‘‘gantā pūjessāmī’’ti suvaṇṇapupphehi gandhajātehi ca pūritāni caṅkoṭakāni gāhāpetvā gantukāmā sasuraṃ āpucchitvā tena ‘‘tvaṃ garubhārā, tattha ca mahājanasammaddo, pupphagandhāni pesetvā idheva hohī’’ti vuttāpi saddhājātā ‘‘yadipi me tattha jīvitantarāyo siyā, gantāva pūjāsakkāraṃ karissāmī’’ti taṃ vacanaṃ aggahetvā saparivārā tattha gantvā gandhapupphādīhi pūjetvā katañjalī aṭṭhāsi. Tasmiñca samaye theraṃ pūjetuṃ āgatānaṃ rājaparisānaṃ hatthī matto hutvā taṃ padesaṃ upagañchi. Taṃ disvā maraṇabhayabhītesu manussesu palāyantesu janasammaddena patitaṃ pesavatiṃ mahājano akkamitvā māresi. Sā pūjāsakkāraṃ katvā theragatāya saddhāya sampannacittā eva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, accharāsahassañcassā parivāro ahosi.
她立刻观察自己所得的天界福报,心想:“我到底是靠什么功德才得到这些的?”当她推究其原因,看到那是由于对那位长老所作的供养与恭敬,内心对三宝生起深信,便想去礼拜世尊。她被一千名天女围绕,身体以六十车重的庄严饰品装扮,以广大的天界神通,像月亮和太阳一样照耀十方,连同天宫一起前来。她从自己的天宫下来,向世尊礼敬后,合掌站立。那时,具寿鹏耆舍坐在世尊身边,对世尊这样说:“世尊,我想请问这位天女她造了什么业。”世尊说:“鹏耆舍,你问吧。”于是,具寿鹏耆舍想请问这位天女所造的业,就先描述她的天宫:巴利
Sā tāvadeva attano dibbasampattiṃ oloketvā ‘‘kīdisena nu kho puññena mayā esā laddhā’’ti, tassā hetuṃ upadhārentī theraṃ uddissa kataṃ pūjāsakkāraṃ disvā, ratanattaye abhippasannamānasā satthāraṃ vandituṃ accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā sumahatiyā deviddhiyā cando viya ca sūriyo viya ca dasa disā obhāsayamānā saha vimānena āgantvā vimānato oruyha bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Tena ca samayena āyasmā vaṅgīso bhagavato samīpe nisinno bhagavantaṃ evamāha ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā imissā devatāya katakammaṃ pucchitu’’nti. ‘‘Paṭibhātu taṃ, vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha āyasmā vaṅgīso tāya devatāya katakammaṃ pucchitukāmo paṭhamaṃ tāvassā vimānaṃ saṃvaṇṇento āha –
我看到一片用琉璃、白银和黄金织成的网覆盖着,地面色彩斑斓、图案多样,真是美得让人心里欢喜。
这座天宫位于空中,是精心建造的,有牌楼点缀,散布着宝石,美丽又庄严。巴利
‘‘Phalikarajatahemajālachannaṃ, vividhacitratalamaddasaṃ surammaṃ; Byamhaṃ sunimmitaṃ toraṇūpapannaṃ, rucakupakiṇṇamidaṃ subhaṃ vimānaṃ.
就像秋天的太阳驱散黑暗,放出千道光芒,照耀着十方天空。
你的这座天宫也这样发光,就像夜晚天空中冒烟的火焰。巴利
‘‘Bhāti ca dasa disā nabheva suriyo, sarade tamonudo sahassaraṃsī; Tathā tapati midaṃ tava vimānaṃ, jalamiva dhūmasikho nise nabhagge.
就像欺骗眼睛,又像闪电,这悦意之物置于空中;
琵琶、鼓和铙钹敲击鸣响,这座城繁荣富足,就像你的因陀罗城一样。巴利
‘‘Musatīva nayanaṃ sateratāva, ākāse ṭhapitamidaṃ manuññaṃ; Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhaṃ, iddhaṃ indapuraṃ yathā tavedaṃ.
红莲、白莲、青莲、蓝莲,悦意花、般度迦花与诺迦花丛生;
娑罗树繁花盛开,无忧树芬芳,种种树梢的甜香弥漫此地。巴利
‘‘Padumakumuduppalakuvalayaṃ , yodhikabandhukanojakā ca santi; Sālakusumitapupphitā asokā, vividhadumaggasugandhasevitamidaṃ.
与娑罗树、面包果树和菩迦树交织在一起,垂挂着吉祥草和香茅花盛开的藤蔓;
有一座像宝网一样、光荣的、令人心生欢喜的莲池,正呈现在你面前。巴利
‘‘Saḷalalabujabhujakasaṃyuttā, kusakasuphullitalatāvalambinīhi; Maṇijālasadisā yasassinī, rammā pokkharaṇī upaṭṭhitā te.
水里长出来的各种花,还有陆地上生长的各种树,
不论是人间花木、非人花木,还是天界花木,全都在你的住处生长出来。巴利
‘‘Udakaruhā ca yetthi pupphajātā, thalajā ye ca santi rukkhajātā; Mānusakāmānussakā ca dibbā, sabbe tuyhaṃ nivesanamhi jātā.
“ 你是靠什么样的自制与调伏,才得到这个果报?又是凭着什么样的业果,投生到这里?
你是怎样得到这座天宫的,请接着往下说,睫毛美丽的天女。”巴利
‘‘Kissa saṃyamadamassayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapannā; Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsiḷārapamhe’’ti.
646 在那里,我看到种种色彩斑斓、布局巧妙的地面和地板;它们上下四周,全被水晶宝石所成的墙壁、银和金所成的网覆盖着——那正是水晶、银、金交织而成的网。“善喜”就是非常令人欢喜。“天宫”就是住处,因为愿意住的人住在这里。“备有牌楼”就是具备由种种花鬘工艺等装饰得绚丽多彩的七宝所成的牌楼;或者“牌楼”是门楼宫殿的名称,这座天宫具备那种多层而形态华丽的牌楼。“散布着金块”就是庭院里散布着金色的沙粒。因为金色的块状物与沙粒相似,所以名为“rucā”(金块);ruca 本身就是 rucaka,因此说 rucaka。“Subha”(清净/善妙)就是清净庄严,或者善妙地光辉照耀,所以是 subha。“Vimāna”(天宫)就是殊胜的殿堂,意思是体量广大。巴利
646. Tattha phalikarajatahemajālachannanti phalikamaṇīhi rajatahemajālehi ca chāditaṃ, phalikamaṇimayāhi bhittīhi rajatahemamayehi jālehi ca samantato heṭṭhā ca upari ca chāditaṃ, vividhavaṇṇānaṃ vicittasannivesānañca talānaṃ bhūmīnaṃ vasena vividhacitratalaṃ addasaṃ passiṃ. Surammanti suṭṭhu ramaṇīyaṃ. Viharitukāmā vasanti etthāti byamhaṃ, bhavanaṃ. Toraṇūpapannanti vividhamālākammādivicittena sattaratanamayena toraṇena upetaṃ. Toraṇanti vā dvārakoṭṭhakapāsādassa nāmaṃ, tena ca anekabhūmakena vicittākārena taṃ vimānaṃ upetaṃ. Rucakupatiṇṇanti suvaṇṇavālikāhi okiṇṇaṅgaṇaṃ. Vālikasadisā hi suvaṇṇakhaṇḍā rucā nāma, rucameva rucakanti vuttaṃ. Subhanti sobhati, suṭṭhu bhātīti vā subhaṃ. Vimānanti visiṭṭhamānaṃ, pamāṇato mahantanti attho.
647 “照耀”就是发光、闪亮。“就像天空中的太阳”就是像虚空里的太阳一样。“秋季”就是秋天的时候。“除暗者”就是驱散黑暗的。“如此照耀”是说:就像秋季里千道光芒的太阳照耀那样,你的这座天宫也这样照耀、发光,其中的“m”是连音用的。“如火焰有烟尖”就是像燃烧的火。因为从火的顶端能看见烟,所以火也被叫作“烟尖”“烟旗”。“夜间”就是安坐,意思是夜晚。“在天空高处”指天空的一部分,也就是虚空之处。或者也有读作“山顶”的版本,意思是在山峰上。这是你的天宫——应该这样连接起来理解。巴利
647.Bhātīti jotati ujjalati. Nabheva suriyoti ākāse ādicco viya. Saradeti saradasamaye. Tamonudoti andhakāraviddhaṃsano. Tathā tapati midanti yathā saradakāle sahassaraṃsī sūriyo, tathā tapati dibbati idaṃ tava vimānaṃ, ma-kāro padasandhikaro. Jalamiva dhūmasikhoti jalanto aggi viya. Aggi hi tassa aggato dhūmo paññāyatīti ‘‘dhūmasikho dhūmaketū’’ti ca vuccati. Niseti nisati, rattiyanti attho. Nabhaggeti nabhakoṭṭhāse, ākāsapadeseti vuttaṃ hoti. ‘‘Nagagge’’ti vā pāṭho, pabbatasikhareti attho. Idaṃ tava vimānanti yojanā.
648 “夺人眼目”是说,它自身的光明极其耀眼,让看的人眼睛像被夺走一样,根本没法发挥看东西的作用。所以接着说“具有闪电性”,意思就是像闪电一样。“具箜篌、鼓、合击与钹音”是说,大箜篌等各种箜篌、大鼓等各种鼓,还有手掌拍击和铜钹等声音交织在一起,汇成一片和谐的音声。“成就”是说,这座天宫被天子、天女以及天界的种种圆满所充满。“如同因达城”就是像善见城一样。巴利
648.Musatīvanayananti ativiya attano pabhassaratāya paṭihanantaṃ dassanakiccaṃ kātuṃ adentaṃ olokentānaṃ cakkhuṃ musati viya. Tenāha ‘‘sateratāvā’’ti, vijjulatā viyāti attho. Vīṇāmurajasammatāḷaghuṭṭhanti mahatīādivīṇānaṃ bheriādipaṭahānaṃ hatthatāḷakaṃsatāḷānañca saddehi ghositaṃ ekaninnādaṃ. Iddhanti devaputtehi devadhītāhi dibbasampattiyā ca samiddhaṃ. Indapuraṃ yathāti sudassananagaraṃ viya.
649 莲花、睡莲、青莲和蓝莲,合在一起说成“莲花睡莲青莲蓝莲”,是以整体为一来说的。“有”这个说法要调整语序来理解。其中,举“莲花”时也包含了白莲;举“睡莲”时包含了白睡莲、红睡莲等所有睡莲;举“青莲”时包含了红青莲或一切青莲品种;举“蓝莲”时则特指蓝莲花,应当这样理解。“有茉莉、般度吉花、阿诺迦花”中的“ca”只是助词,意思是那里有茉莉树、般度吉树、阿诺迦树。有些论师把此处读作“也有阿诺迦花”,解释说“也有阿诺迦花”。“蓬蓬勃勃开着花的无忧树”应当连接起来理解为:开着花的沙罗树、开着花的无忧树。“此由种种树木的妙香所亲近”意思是:你的这座天宫,被各种殊胜树木的美好芳香所亲近、所弥漫。巴利
649. Padumāni ca kumudāni ca uppalāni ca kuvalayāni ca padumakumuduppalakuvalayanti ekattavasena vuttaṃ. Atthīti vacanaṃ pariṇāmetvā yojetabbaṃ. Tattha padumaggahaṇena puṇḍarīkampi gahitaṃ, kumudaggahaṇena setarattabhedāni sabbāni kumudāni, uppalaggahaṇena rattauppalaṃ sabbā vā uppalajāti, kuvalayaggahaṇena nīluppalameva gahitanti veditabbaṃ. Yodhikabandhukanojakā ca santīti ca-kāro nipātamattaṃ, yodhikabandhujīvakaanojakarukkhā ca santīti attho. Keci ‘‘anojakāpi santī’’ti pāṭhaṃ vatvā ‘‘anojakāpīti vuttaṃ hotī’’ti atthaṃ vadanti. Sālakusumitapupphitā asokāti sālā kusumitā pupphitā asokāti yojetabbaṃ . Vividhadumaggasugandhasevitamidanti nānāvidhānaṃ uttamarukkhānaṃ sobhanehi gandhehi sevitaṃ paribhāvitaṃ idaṃ te vimānanti attho.
650 与岸边的沙罗树、面包果树和跋折迦树相连。跋折迦是一种很香的树,据说只生长在天界和香醉山,别处没有。垂挂着俱舍草等盛开的花蔓,意思是:由俱舍草、棕榈、椰子等草类植物垂挂下来的藤蔓等,连同盛开的花蔓,交织在一起。如宝网,是指水像宝珠织成的网一样。另一种读法是“如宝网”,意思是水像宝珠一样。具誉者,是对这位天神的称呼。为你所立,是说具有上述功德、令人喜爱的莲池,就坐落在你的天宫旁边。巴利
650.Saḷalalabujabhujakasaṃyuttāti tīre ṭhitehi saḷalehi labujehi bhujakarukkhehi ca sahitā. Bhujako nāma eko sugandharukkho devaloke ca gandhamādane ca atthi, aññattha natthīti vadanti. Kusakasuphullitalatāvalambinīhīti kusakehi tālanāḷikerādīhi tiṇajātīhi olambamānāhi santānakavalliādīhi suṭṭhu kusumitalatāhi ca saṃyuttāti yojanā. Maṇijālasadisāti maṇijālasadisajalā. ‘‘Maṇijalasadisā’’tipi pāḷi, maṇisadisajalāti attho. Yasassinīti devatāya ālapanaṃ. Upaṭṭhitā teti yathāvuttaguṇā ramaṇīyā pokkharaṇī tava vimānasamīpe ṭhitā.
651 “水生”是指前面说过的莲花之类。“凡有”就是那些存在的。“陆生”是指素馨等陆地上生长的。而“凡有”还包括其他一切树木,无论是开花的还是结果的,它们也都存在于你的天宫附近。巴利
651.Udakaruhāti yathāvutte padumādike sandhāya vadati. Yetthīti ye atthi. Thalajāti yodhikādikā. Ye ca santīti ye aññepi rukkhajātā pupphūpagā ca phalūpagā ca, tepi tava vimānasamīpe santiyeva.
652 “是什么克制与调御的果报?”意思是:在身克制等种种克制中,是哪种克制?在调伏诸根等种种调御中,是哪种调御,带来了这个果报?因为令众生投生的业和招感受用快乐的业可能不同,所以先问“你以什么业报生到这里”,接着又说“以及你是怎样获得这座天宫的”。其中,“以业报”是指“以已经成熟结果的业报”,这是表示特征的具格用法,句中有省略。“随其迹而说”意思是:你要顺着我刚才所说的那句话的线索,说出与之相应的业行。“广长睫”是指浓密厚实、修长交合的睫毛,也就是像牛眼那样端严的睫毛。巴利
652.Kissa saṃyamadamassayaṃ vipākoti kāyasaṃyamādīsu kīdisassa saṃyamassa, indriyadamanādīsu kīdisassa damassa ayaṃ vipāko. Kenāsīti aññameva upapattinibbattakaṃ, aññaṃ upabhogasukhanibbattakaṃ hotīti ‘‘kenāsi kammaphalenidhūpapannā’’ti vatvā puna ‘‘yathā ca te adhigatamidaṃ vimāna’’nti āha. Tattha kammaphalenāti kammaphalena vipaccituṃ āraddhenāti vacanaseso, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Tadanupadaṃ avacāsīti taṃ kammaṃ mayā vuttapadassa anupadaṃ anurūpapadaṃ katvā katheyyāsi. Aḷārapamheti bahalasaṃhatapakhume, gopakhumeti adhippāyo.
这时,一位天神说道:巴利
Atha devatā āha –
就像我所证得的这座天宫,有苍鹭、孔雀和鹧鸪成群结队地在这里活动;
有神圣的天鹅王往来游嬉,水鸟、野鸭和杜鹃鸟在那里婉转鸣叫。巴利
‘‘Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, koñcamayūracakora saṅghacaritaṃ; Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇaṃ, dijakāraṇḍavakokilābhinaditaṃ.
种种相续开花树,紫葳阎浮无忧等树具足;
我如何证得此天宫,我为你宣说,尊者,请听。巴利
‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhā , pāṭalijambuasokarukkhavantaṃ; Yathā ca me adhigatamidaṃ vimānaṃ, taṃ te pavedayāmi suṇohi bhante.
尊者,在摩揭陀那座殊胜王城的东边,有一个叫那拉卡的村子。
在那里,我前世曾是媳妇,那里的人都知道我叫佩萨瓦提。巴利
‘‘Magadhavarapuratthimena, nālakagāmo nāma atthi bhante; Tattha ahosiṃ pure suṇisā, pesavatīti tattha jāniṃsu mamaṃ.
我恭敬那位通达法义、善巧于法、为天人所供养的伟大者,
我满心欢喜,用花朵向优波提舍——那位已寂灭、不可衡量的圣者——散花供养。巴利
‘‘Sāhamapacitatthadhammakusalaṃ, devamanussapūjitaṃ mahantaṃ; Upatissaṃ nibbutamappameyyaṃ, muditamanā kusumehi abbhukiriṃ.
“ 礼敬了那位已到达最高境界、还带着最后之身的殊胜仙人之后,
我舍弃了人身,投生到三十三天,如今就住在这个天宫里。”巴利
‘‘Paramagatigatañca pūjayitvā, antimadehadharaṃ isiṃ uḷāraṃ; Pahāya mānusakaṃ samussayaṃ, tidasagatā idha māvasāmi ṭhāna’’nti.
653 在这当中,“鹤、孔雀、鹌鹑群到处活动”,是指鹤、孔雀、鹌鹑等鸟群在各处游荡。“天界戏水鸟和天鹅王所行之处”,是指那些因为在水中游动而得名“戏水鸟”的水鸟,以及天鹅王,在那里到处活动。“各种鸟、迦兰陀鸟、杜鹃等鸣叫”,是指迦兰陀鸟、杜鹃以及其他各种鸟发出鸣叫声。巴利
653. Tattha koñcamayūracakorasaṅghacaritanti sārasasikhaṇḍikumbhakārakukkuṭagaṇehi tattha tattha vicaritaṃ. Dibyapilavahaṃsarājaciṇṇanti udake pilavitvā vicaraṇato ‘‘pilavā’’ti laddhanāmehi udakasakuṇehi haṃsarājehi ca tahiṃ tahiṃ vicaritaṃ. Dijakāraṇḍavakokilābhinaditanti kāraṇḍavehi kādambehi kokilehi aññehi ca dijehi abhināditaṃ.
654 有种种蔓藤与花树的种种:意思是拥有种种枝条和旁枝的种种花树,即种种蔓藤与花树;因为有了它们,才有种种斑斓形态、种种奇妙的布局,所以叫“有种种蔓藤与花树的种种”。本来应该说“种种”(vividha),这里却说成了“vividhā”。“蔓藤”(santānaka)就是欲藤;这里种种花树也以种种方式存在,或者因为那些蔓藤与花树而显得种种不同,所以叫“有种种蔓藤与花树的种种”。也有人读作“有种种蔓藤与花树的种种,具有喇叭花树、阎浮树和无忧树”,这时应该把“花树存在”这句话引出来连接。或者,“花树”(puppharukkhā)是一种不带格尾的说法,说的是花树存在。巴利
654.Nānāsantānakapuppharukkhavividhāti nānāvidhasākhāpasākhavantā nānāpuppharukkhā nānāsantānakapuppharukkhā , tehi vividhaṃ cittākāraṃ vicittasannivesaṃ nānāsantānakapuppharukkhavividhā . ‘‘Vividha’’nti hi vattabbe ‘‘vividhā’’ti vuttaṃ. Santānakāti hi kāmavalliyo, nānāvidhapuppharukkhā ca vividhā ettha santi , tehi vā vividhanti nānāsantānakapuppharukkhavividhā. ‘‘Nānāsantānakapuppharukkhavividhaṃ, pāṭalijambuasokarukkhavanta’’nti ca keci paṭhanti. Tehi ‘‘puppharukkhā santī’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. ‘‘Puppharukkhā’’ti vā avibhattikaniddeso, puppharakkhanti vuttaṃ hoti.
655 在摩揭陀最殊胜的地方——摩揭陀国的东部,因为那里是成正觉的圣地,所以说是“摩揭陀胜方之东”。至于“往昔我曾是儿媳”:过去我在那罗迦村的一户居士家里,曾经做过儿媳。巴利
655.Magadhavarapuratthimenāti magadhavare puratthimena, abhisambodhiṭṭhānatāya uttame magadharaṭṭhe puratthimadisāya. Tattha ahosiṃ pure suṇisāti pubbe ahaṃ tasmiṃ nālakagāme ekasmiṃ gahapatikule suṇisā suṇhā ahosiṃ.
656 “他”,就是她本人。对义和法都善巧,就是“义法善巧”,指世尊。因为为此而成为应受供养的义法善巧者,就是“应供义法善巧者”,指法将军舍利弗,也就是他。或者,“应供”就是寂灭,也就是涅槃;他对这涅槃以及其余相关的义和法都善巧。又或者,他对值得供养、值得尊敬的义和法——也就是灭与道——都善巧。所谓“大”,是因为具足广大而殊胜的戒蕴等。“以花”,是指用珍宝所成的花,以及其他各种花。巴利
656.Sāti sayaṃ. Atthe ca dhamme ca kusaloti atthadhammakusalo, bhagavā. Apacito atthadhammakusalo etenāti apacitatthadhammakusalo, dhammasenāpati, taṃ. Apacitaṃ vā apacayo, nibbānaṃ, tasmiṃ avasiṭṭhaatthadhamme ca kusalaṃ, apacite vā pūjanīye atthe dhamme nirodhe magge ca kusalaṃ. Mahantehi uḷārehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā mahantaṃ. Kusumehīti ratanamayehi itarehi ca kusumehi.
657 已到达最胜归趣:指证得无余涅槃。身:指身体。往三十三天者:即前往三十三天处,投生于三十三天的天众之中。于此:即在此天界。我住于此处:我安住在这座天宫。其余部分如前所说。巴利
657.Paramagatigatanti anupādisesanibbānaṃ pattaṃ. Samussayanti sarīraṃ. Tidasagatāti tidasabhavanaṃ gatā, tāvatiṃsaṃ devanikāyaṃ upapannā. Idhāti imasmiṃ devaloke. Āvasāmi ṭhānanti imaṃ vimānaṃ adhivasāmi. Sesaṃ vuttanayameva.
世尊以尊者旺吉沙与天女的这段对话为起因,为已经到齐的大众详细开示了法。那次开示对大众很有利益。巴利
Evaṃ āyasmatā vaṅgīsena devatāya ca kathitakathāmaggaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā bhagavā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
8. 茉莉卡天宫注释巴利
8. Mallikāvimānavaṇṇanā
黄衣黄幢,说的是末利夫人的天宫。她的这个故事是怎么来的呢?从初转法轮开始,直到度化游方者须跋陀罗,佛陀应做之事皆已完成。世尊在拘尸那罗的拐弯处、末罗王族的娑罗林中两棵沙罗树之间,于毗舍佉月满月日的黎明时分,以无余涅槃界般涅槃。世间导师的遗体受诸天神与众人供养之时,那位当时住在拘尸那罗、名叫末利的近事女——跋耆罗末罗之妻、末罗王族之女——满怀信心与欢喜,像大近事女毗舍佉那样装扮自己:先用香水洗净自己佩戴的大蔓草装饰,再用细棉布擦干净,又取来许多香、花等物,供养世尊的遗体。这里是简略的叙述,详细的事迹在《法句经注》里已经说过了。巴利
Pītavatthepītadhajeti mallikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Dhammacakkappavattanamādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallarājūnaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamāyaṃ paccūsavelāyaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute bhagavati lokanāthe devamanussehi tassa sarīrapūjāya kayiramānāya tadā kusinārāyaṃ vasamānā bandhulamallassa bhariyā mallarājaputtī mallikā nāma upāsikā saddhā pasannā visākhāya mahāupāsikāya pasādhanasadisaṃ attano mahālatāpasādhanaṃ gandhodakena dhovitvā dukūlacumbaṭakena majjitvā aññañca bahuṃ gandhamālādiṃ gahetvā bhagavato sarīraṃ pūjesi. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana mallikāvatthu dhammapadavaṇṇanāyaṃ āgatameva.
她后来命终,投生到三十三天。凭着这份供养的功德之力,她获得了其他天人所没有的殊胜天界福报。她的天宫和衣饰庄严华丽,七宝闪耀,尤其是金色的光明,极其璀璨,仿佛向四面八方倾泻着金色的水流,遍洒金光。那时,尊者那罗陀正游行于天界,看见她便走了过去。她见到尊者,行礼合掌,站在一旁。尊者对她说:巴利
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, tena pūjānubhāvena assā aññehi asādhāraṇā uḷārā dibbasampatti ahosi. Vatthālaṅkāravimānāni sattaratanasamujjalāni visesato siṅgīsuvaṇṇobhāsāni ativiya pabhassarāni sabbā disā āsiñcamānāva suvaṇṇarasadhārāpiñjarā karonti. Athāyasmā nārado devacārikaṃ caranto taṃ disvā upagañchi. Sā taṃ disvā vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. So taṃ –
身着黄衣、高张黄幡,遍体黄饰庄严;
身披悦目黄裳,宛如佩着璎珞,光彩照人。巴利
‘‘Pītavatthe pītadhaje, pītālaṅkārabhūsite; Pītantarāhi vaggūhi, apiḷandhāva sobhasi.
戴螺钏、饰金环,
覆金网、众宝为鬘——汝是何人?巴利
‘‘Kā kambukāyūradhare, kañcanāveḷabhūsite; Hemajālakasañchanne, nānāratanamālinī.
有黄金做的和红珊瑚做的,还有珍珠做的和水晶做的;
用猫眼石和红宝石装饰,又用鸽子眼宝石点缀得绚丽多彩。巴利
‘‘Sovaṇṇamayā lohitaṅgamayā ca, muttāmayā veḷuriyamayā ca; Masāragallā sahalohitaṅgā, pārevatakkhīhi maṇīhi cittatā.
这里,有这种声音,有那种声音:孔雀的鸣叫,天鹅的鸣叫,迦陵频伽鸟的鸣叫。
它们的声音听起来很悦耳,就像五种乐器被巧妙演奏一样。巴利
‘‘Koci koci ettha mayūrasussaro, haṃsassarañño karavīkasussaro; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
你的车乘美好又可爱,用种种珍宝装饰而成。
用种种不同色泽的材质,像精心分布过一样,显得光彩夺目。巴利
‘‘Ratho ca te subho vaggu, nānāratanacittito; Nānāvaṇṇāhi dhātūhi, suvibhattova sobhati.
你站在那辆像黄金圆盘一样颜色的车上,在这片地方说话;
天神啊,我问你,请你告诉我:这是哪种业所带来的果报?——他这样问道。巴利
‘‘Tasmiṃ rathe kañcanabimbavaṇṇe, yā tvaṃ ṭhitā bhāsasimaṃ padesaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. – pucchi;
658 在那里,所谓“黄衣”,是指因为像极清净的黄金一样闪耀光亮,所以呈现黄色的下衣。所谓“黄幢”,是指在宫殿门口和车上竖起的金制大幢,因此是呈现黄色光辉的幢。所谓“以黄色装饰庄严”,是指用带黄色光辉的饰物来打扮。虽然饰物本来就有种种不同的光芒交织、由各种珠宝点缀得璀璨夺目,但因为这是由那样殊胜的善行所生,又被极清净的黄金光网所照耀,所以她的饰物特别显出黄色光泽。所谓“黄色内衣”,是指黄色的上衣。在“以内衣和上衣为限,比丘应从那里受用衣”等语中,“内衣”一词出现在下衣之义中,但在这里,应如“内衣之衣”等语一样,看作上衣。内衣、上衣、上衣衣、近缚衣,这些都是同义词。所谓“美丽”,是指美妙、细滑、柔软。所谓“你确实美丽”,是指你虽然没有用这些饰物打扮,却以自己的容貌圆满而美丽。而那些饰物触及你的身体后也显得美丽,因此,即使没有打扮,你也如同打扮了一样,这是此处的意趣。巴利
658. Tattha pītavattheti parisuddhacāmīkarapabhassaratāya pītobhāsanivāsane. Pītadhajeti vimānadvāre rathe ca samussitahemamayavipulaketubhāvato pītobhāsadhaje. Pītālaṅkārabhūsiteti pītobhāsehi ābharaṇehi alaṅkate. Satipi alaṅkārānaṃ nānāvidharaṃsijālasamujjalavividharatanavicittabhāve tādisasucaritavisesanibbattatāya pana suparisuddhacāmīkaramarīcijālavijjotitattā visesato pītanibhāsāni tassā ābharaṇāni ahesuṃ. Pītantarāhīti pītavaṇṇehi uttariyehi. ‘‘Santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’ntiādīsu (pārā. 523-524) nivāsane antarasaddo āgato, idha pana ‘‘antarasāṭakā’’tiādīsu viya uttariye daṭṭhabbo. Antarā uttariyaṃ uttarāsaṅgo upasaṃbyānanti pariyāyasaddā ete. Vaggūhīti sobhanehi saṇhamaṭṭhehi. Apiḷandhāva sobhasīti tvaṃ imehi alaṅkārehi analaṅkatāpi attano rūpasampattiyāva sobhasi. Te pana alaṅkārā tava sarīraṃ patvā sobhanti, tasmā analaṅkatāpi tvaṃ alaṅkatasadisīti adhippāyo.
659 你是谁?你属于哪一个天众群体?你戴着金制的腕饰,或者戴着金制的臂钏。其中,“金腕饰”说的是手部的一种装饰,“臂钏”说的是臂部的一种装饰。又或者说,“金”就是黄金,所以“佩戴金臂钏”的意思就是佩戴着金制的臂饰。“以黄金头箍庄严”:就是用黄金制成的头箍来装饰。“以黄金网覆盖”:身体被镶有珠宝的金网覆盖着。“种种珠宝鬘”:就像在黑半月的夜晚,头上戴着星宿串成的花环一样,你头上戴着种种珠宝串成的花鬘。你是谁?——这是在问。巴利
659.Kā kambukāyūradhareti kā tvaṃ kataradevanikāyapariyāpannā suvaṇṇamayaparihārakadhare, suvaṇṇamayakeyūradhare vā. Kambuparihārakanti ca hatthālaṅkāraviseso vuccati, kāyūranti bhujālaṅkāraviseso. Atha vā kambūti suvaṇṇaṃ, tasmā kambukāyūradhare suvaṇṇamayabāhābharaṇadhareti attho. Kañcanāveḷabhūsiteti kañcanamayāveḷapiḷandhanabhūsite. Hemajālakasañchanneti ratanaparisibbitena hemamayena jālakena chāditasarīre. Nānāratanamālinīti nakkhattamālāya viya kāḷapakkharattiyaṃ sīse paṭimukkāhi vividhāhi ratanāvalīhi nānāratanamālinī kā tvanti pucchati.
660 “金制的”等等,是为了说明那位被称为“种种珠宝鬘”的天女所佩戴的那些珠宝鬘。其中,“金制的”是指用金色黄金做成的花鬘。“红宝石制的”是指用莲华宝等红色宝石做成的。“摩娑罗伽罗宝制的”是指用摩娑罗伽罗宝石做成的。“杂红宝石”的意思是:与红宝石一起,还有由斑色宝石做成的,以及由称为红宝石的红色宝石做成的。“以鸽眼宝石彩绘”是指用类似鸽眼的宝石和上面说的那些宝石所彩绘装饰的状态。所以,这些就是你头发上的珠宝鬘——这是这段话的意思。巴利
660.Sovaṇṇamayātiādi yāhi ratanamālāhi sā devatā nānāratanamālinīti vuttā, tāsaṃ dassanaṃ. Tattha sovaṇṇamayāti siṅgīsuvaṇṇamayā mālā. Lohitaṅgamayāti padumarāgādirattamaṇimayā. Masāragallāti masāragallamaṇimayā. Sahalohitaṅgāti lohitaṅgamaṇimayāhi saddhiṃ kabaramaṇimayā ceva lohitaṅgasaṅkhātarattamaṇimayā cāti attho. Pārevatakkhīhi maṇīhi cittatāti pārevatakkhisadisehi maṇīhi yathāvuttamaṇīhi ca saṅkhatacittabhāvā imā tava kesahatthe ratanamālāti adhippāyo.
661 “某甲、某甲”:就是这一个、那一个。“此处”:指这些花鬘当中。“如孔雀鸣”:像孔雀那样好听的声音。“如天鹅声”:一个是天鹅的声音,另一个是像天鹅那样的声音。“如杜鹃鸣”:像杜鹃那样悦耳的声音。这些花鬘的声音,就像孔雀声、天鹅声、杜鹃声那样,听起来甜美动听。像什么呢?就像正在演奏的五种乐器合奏一样。就像技艺娴熟的人演奏五种乐器时那样,他们的声音听起来就是这样,意思是声音非常美妙动听。这里用的是依处所而说的表达方式。巴利
661.Koci kocīti ekacco ekacco. Etthāti etesu mālādāmesu. Mayūrasussaroti mayūro viya sundaranādo. Haṃsassaraññoti haṃsassaro añño, haṃsasadisassaro aparo. Karavīkasussaroti karavīko viya sobhanassaro. Tesaṃ mālādāmānaṃ yathā mayūrassaro, haṃsassaro , karavīkassaro, evaṃ vaggurūpo madhurākāro saro suyyati. Kimiva ? Pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ. Yathā kusalena vādite pañcaṅgike tūriye, evaṃ tesaṃ saro suyyati, vaggurūpoti attho. Bhummatthe hi idaṃ upayogavacanaṃ.
662 “种种颜色的部件”:指轴、轮、辕等种种形色的部件。“善加分布而显得美丽”:因为各部件彼此之间大小相称、分布清晰,所以显得分布得当,光彩夺目。或者,“善加分布”:即使只是由业力所生,也像是被技艺娴熟的工匠精心分布制作出来一样,显得美丽,这就是这里的意思。巴利
662.Nānāvaṇṇāhi dhātūhīti anekarūpāhi akkhacakkaīsādiavayavadhātūhi. Suvibhattova sobhatīti avayavānaṃ aññamaññaṃ yuttappamāṇatāya vibhattivibhāgasampattiyā ca suvibhattova hutvā virājati. Atha vā suvibhattovāti kevalaṃ kammanibbattopi susikkhitena sippācariyena vibhattova viracito viya sobhatīti attho.
663 “金色像之色”:因为那辆车的金色光泽极其殊胜,像一尊金色的雕像,所以这么说。或者,“金色像之色”是对那位天神的称呼,意思是:就像一尊用香水洗净、用天然朱砂液涂抹、再用细布垫擦拭过的金色雕像那样。“你照亮这片地方”:你照亮、照亮了这整片地面区域。巴利
663.Kañcanabimbavaṇṇeti sātisayaṃ pītobhāsatāya kañcanabimbakasadise tasmiṃ rathe. Kañcanabimbavaṇṇeti vā tassā devatāya ālapanaṃ , gandhodakena dhovitvā jātihiṅgulakarasena majjitvā dukūlacumbaṭakena majjitakañcanapaṭimāsadiseti attho. Bhāsasimaṃ padesanti imaṃ sakalampi bhūmipadesaṃ bhāsayasi vijjotayasi.
长老这样一问,那位天神也用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena pucchitā sāpi devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
金网以宝石与黄金装饰,缀满珍珠,又覆以金网;
已般涅槃、不可衡量的乔达摩,我以清净的信心献上供养。巴利
‘‘Sovaṇṇajālaṃ maṇisoṇṇacittitaṃ, muttācitaṃ hemajālena channaṃ; Parinibbute gotame appameyye, pasannacittā ahamābhiropayiṃ.
“ 我把这善业做完了,它是佛陀所称赞的。
远离忧愁,得到安乐,内心充满喜悦,安康无恙。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
664 664. 其中,“金网”是指按照身体大小做成的黄金网。“以宝石和黄金装饰”是指,在头顶等部位,用各种宝石和黄金做成头饰、颈饰等来装饰。“缀满珍珠”是指,在空隙之间用一串串系上的珍珠点缀。“被金网覆盖”是指被黄金做成的光网覆盖。因为那金网虽然用各种宝石和黄金装饰,也缀满了珍珠串,但由于极清净的赤金占大多数,被阳光照到时,就被极为闪耀的黄金光网覆盖,变成一片光明,像金镜一样安住。“般涅槃”是指在无余涅槃界中般涅槃。“乔达摩”是用姓氏来指称世尊。“不可测量”是指以功德威力来说无法测量。“心得清净”是指心因为以业果为对象、以佛陀为所缘的信心而变得清净。“供奉”是指为了供养而把这张网安置、系在如来身上。巴利
664. Tattha sovaṇṇajālanti sarīrappamāṇena kataṃ suvaṇṇamayaṃ jālaṃ. Maṇisoṇṇacittitanti sīsādiṭṭhānesu sīsūpagagīvūpagādiābharaṇavasena nānāvidhehi maṇīhi ca suvaṇṇena ca cittitaṃ. Muttācitanti antarantarā ābaddhāhi muttāvalīhi ācitaṃ. Hemajālena channanti hemamayena pabhājālena channaṃ. Tañhi nānāvidhehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca cittitaṃ muttāvalīhi ācitampi suparisuddhassa rattasuvaṇṇasseva yebhuyyatāya divākarakiraṇasamphassato ativiya pabhassarena hemamayena pabhājālena sañchāditaṃ ekobhāsaṃ hutvā kañcanādāsaṃ viya tiṭṭhati. Parinibbuteti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute. Gotameti bhagavantaṃ gottena niddisati. Appameyyeti guṇānubhāvato paminituṃ asakkuṇeyye. Pasannacittāti kammaphalavisayāya buddhārammaṇāya ca saddhāya pasannamānasā. Abhiropayinti pūjāvasena sarīre ropesiṃ paṭimuñciṃ.
665 “这些”就是指“我”。所谓“善”,是因为以断除卑劣、动摇等义,所以叫善。“佛陀所称叹”,是说被正自觉者称赞,就像经里说的“诸比丘,凡所有众生,无论无足的、两足的……”等等那样。“离愁”,是因为没有财富损失等让人忧愁的原因,所以远离忧愁。这是说明内心没有痛苦。“快乐”,是说已经生起快乐、得到快乐。这是说明身体没有痛苦。因为内心没有痛苦,所以欢喜;因为身体没有痛苦,所以无病。因此说“喜悦无病”。其余部分和前面说的一样。而这个义理,在结集时,那罗陀尊者就是按照当时由自己和天女所说的既定内容,禀告给结集法藏的诸位长老,长老们也如实把它收入了结集。巴利
665.Tāhanti taṃ ahaṃ. Kusalanti kucchitasalanādiatthena kusalaṃ. Buddhavaṇṇitanti ‘‘yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā’’tiādinā (saṃ. ni. 5.139; a. ni. 4.34) sammāsambuddhena pasatthaṃ. Apetasokāti sokahetūnaṃ bhogabyasanādīnaṃ abhāvena apagatasokā. Tena cittadukkhābhāvamāha. Sukhitāti sañjātasukhā sukhappattā. Etena sarīradukkhābhāvaṃ vadati. Cittadukkhābhāvena cassā pamodāpatti, sarīradukkhābhāvena arogatā. Tenāha ‘‘sampamodāmanāmayā’’ti. Sesaṃ vuttanayameva. Ayañca attho tadā attanā devatāya ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle āyasmatā nāradena dhammasaṅgāhakānaṃ ārocito, te ca taṃ tatheva saṅgahaṃ āropayiṃsūti.
第9篇 广目天宫的注释巴利
9. Visālakkhivimānavaṇṇanā
你是谁,有一双宽广眼睛的人?这是《广目天宫》的解说。它的起因是这样的:世尊般涅槃后,阿阇世王把所得世尊身舍利取来,在王舍城建塔并举行大供养。那时王舍城有一位花鬘师的女儿,名叫苏难陀,是近事女、圣弟子、入流者。她把父亲家里送来的许多花和香转送出去,每天派人到塔处供养,到了布萨日就亲自前去供养。后来她染上某种病死去,投生为帝释天神的侍女。有一天,她随帝释天神一起进入心乐园。在那里,其他天女的光芒被花等的光芒所冲击,变得色彩斑驳,但苏难陀的光没有被那些光压倒,自然保持本色。帝释天神看到后,想知道她曾做过什么善业,便用这些偈颂问她:巴利
Kā nāma tvaṃ visālakkhīti visālakkhivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute raññā ajātasattunā attanā paṭiladdhā bhagavatā sarīradhātuyo gahetvā rājagahe thūpe ca mahe ca kate rājagahavāsinī ekā mālākāradhītā sunandā nāma upāsikā ariyasāvikā sotāpannā pituṃ gehato pesitaṃ bahuṃ mālañca gandhañca pesetvā devasikaṃ cetiye pūjaṃ kāresi, uposathadivasesu pana sayameva gantvā pūjaṃ akāsi. Sā aparabhāge aññatarena rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā sakkassa devarañño paricārikā hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ sā sakkena devānamindena saha cittalatāvanaṃ pāvisi. Tattha ca aññāsaṃ devatānaṃ pabhā pupphādīnaṃ pabhāhi paṭihatā hutvā vicittavaṇṇā hoti, sunandāya pana pabhā tāhi anabhibhūtā sabhāveneva aṭṭhāsi. Taṃ disvā sakko devarājā tāya katasucaritaṃ ñātukāmo imāhi gāthāhi pucchi –
你叫什么名字,大眼睛的人,在这可爱的心蔓园中?
他四周游历,由一群妇女前导。巴利
‘‘Kā nāma tvaṃ visālakkhi, ramme cittalatāvane; Samantā anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhatā.
当三十三天的天人们进入这座园林时,
所有带着轭具和车乘来到这里的,都变得绚丽多彩。巴利
‘‘Yadā devā tāvatiṃsā, pavisanti imaṃ vanaṃ; Sayoggā sarathā sabbe, citrā honti idhāgatā.
“ 你来到这里,在园林中漫步之时,
心在身体中看不见,你的色身因何如此?
天女啊,被问到时请告诉我们:这是哪种业所带来的果报?”巴利
‘‘Tuyhañca idha pattāya, uyyāne vicarantiyā; Kāye na dissatī cittaṃ, kena rūpaṃ tavedisaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
666 这里,“你是什么”的意思是:你前世是什么、是什么样的人?正是因为那时做了什么善行,才让你现在拥有这样殊胜的威德成就。“广目”就是眼睛宽广的人。巴利
666. Tattha kā nāma tvanti purimattabhāve kā nāma kīdisī nāma tvaṃ, yattha katena sucaritena ayaṃ te īdisī ānubhāvasampatti ahosīti adhippāyo. Visālakkhīti vipulalocane.
667 那时,是指某个时候。这座园林,就是名叫质多罗蔓的园林。色彩缤纷,是说在这座质多罗蔓园林里,由于绚丽光明的交相映照,连自己的身体、衣服、装饰等原本就有的光泽,也变得格外超胜,于是呈现出种种美妙的形色。来到此处,是指已经来到这里、已经到达,或者是以此处作为来这里的因缘。巴利
667.Yadāti yasmiṃ kāle. Imaṃ vananti imaṃ cittalatānāmakaṃ upavanaṃ. Citrā hontīti imasmiṃ cittalatāvane vicittapabhāsaṃsaggena attano sarīravatthālaṅkārādīnaṃ pakatiobhāsatopi visiṭṭhabhāvappattiyā vicitrākārā honti. Idhāgatāti idha āgatā sampattā, idha vā āgamanahetu.
668 “在此到达”是指已经到达、来到这个地方。“你的容貌为什么这样”是问:是什么原因,让你的色身、你的身体变成这样,胜过质多罗园的光辉而安住?这就是这句话要问的意思。巴利
668.Idha pattāyāti imaṃ ṭhānaṃ sampattāya upagatāya. Kenarūpaṃ tavedisanti kena kāraṇena tava rūpaṃ sarīraṃ edisaṃ evarūpaṃ, cittalatāvanassa pabhaṃ abhibhavantaṃ tiṭṭhatīti adhippāyo.
帝释天神这样问了她之后,那位天神就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ sakkena puṭṭhā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
天帝富兰陀罗,请听我言:我以何业,得此容貌与趣处,
神通与威德,帝释天神啊,请听此(因缘)。巴利
‘‘Yena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me; Iddhi ca ānubhāvo ca, taṃ suṇohi purindada.
我名苏难陀,住于可爱的王舍城,为近事女;
具足信与戒,恒常乐于分享。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, sunandā nāmupāsikā; Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā.
衣服、食物、住处和灯油。
我曾以清净的心,布施给那些安住于正直的人。巴利
‘‘Acchādanañca bhattañca, senāsanaṃ padīpiyaṃ; Adāsiṃ ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
“ 十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及神变半月,具足八支。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我受持布萨戒,始终守护诸戒;
我因为克制自己和乐于分享,才住进了这座天宫。巴利
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Saññamā saṃvibhāgā ca, vimānaṃ āvasāmahaṃ.
远离杀生,也克制妄语;
远离偷盗、邪淫,也远离饮酒。巴利
‘‘Pāṇātipātā viratā, musāvādā ca saññatā; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārakā.
我乐于践行五学处,并且精通四圣谛。
具慧眼的乔达摩世尊声名远播,我是近事女。巴利
‘‘Pañcasikkhāpade ratā, ariyasaccāna kovidā; Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
我亲族家之女奴,常为我采花成鬘;
我将彼等皆取来,尽献世尊塔之前。巴利
‘‘Tassā me ñātikulā dāsī, sadā mālābhihārati; Tāhaṃ bhagavato thūpe, sabbamevābhiropayiṃ.
我在布萨日去(塔寺),带着花、香和涂香;
我满怀信心,亲手在佛塔处种植。巴利
‘‘Uposathe cahaṃ gantvā, mālāgandhavilepanaṃ; Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
天帝,凭着那个业,我得到了这样的色身和投生之处;
我的神变与威神力,是因着我献上那花鬘而来。巴利
‘‘Tena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me; Iddhi ca ānubhāvo ca, yaṃ mālaṃ abhiropayiṃ.
“ 我曾经是持戒的人,但那业报到现在还没有成熟;
天帝啊,可我的愿望是成为一来者。”巴利
‘‘Yañca sīlavatī āsiṃ, na taṃ tāva vipaccati; Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siya’’nti.
669 在这里,“趣”指天界,或者指投生到那里。“神通”指天界的神通,或者指意愿得以实现。“威光”就是威力。“富兰陀罗”是在称呼帝释。因为他过去曾行布施,所以被称为“富兰陀罗”。巴利
669. Tattha gatīti ayaṃ devagati, nibbatti vā. Iddhīti ayaṃ deviddhi, adhippāyasamijjhanaṃ vā. Ānubhāvoti pabhāvo. Purindadāti sakkaṃ ālapati. So hi pure dānaṃ adāsīti ‘‘purindado’’ti vuccati.
676 “亲戚家”是指父亲的家。所谓“总是带来花环”,意思是无论什么时候,每一天都有婢女从亲戚家为我带来花。所谓“全都献上”,意思是:为了装饰我而从父亲家取来的花环,以及其他香料等物,我一点也没有自己享用,而是全部用来供养世尊的舍利塔,献上去并作了供养。巴利
676.Ñātikulāti pitu gehaṃ sandhāya vadati. Sadā mālābhihāratīti sadā sabbakālaṃ divase divase ñātikulato dāsiyā pupphaṃ mayhaṃ abhiharīyati. Sabbamevābhiropayinti mayhaṃ piḷandhanatthāya pitugehato āhaṭaṃ mālaṃ aññañca gandhādiṃ sabbameva attanā aparibhuñjitvā bhagavato thūpe pūjanavasena abhiropayiṃ pūjaṃ kāresiṃ.
677-8 在布萨日,我亲自去了佛塔所在之处。那时对世尊的塔献上花鬘与香,就是“我献上那花鬘”所指的事;以那业为连接,就是这里的语义关联。巴利
677-8.Uposathe cahaṃ gantvāti uposathadivase ahameva thūpaṭṭhānaṃ gantvā. Yaṃ mālaṃ abhiropayinti yaṃ tadā bhagavato thūpe mālāgandhābhiropanaṃ kataṃ, tena kammenāti yojanā.
679 “那些戒还没有成熟”——意思是:我曾经持戒,那份对戒的守护、那份被守护的戒行,因为供养所生的福德力量非常强大,所以还没有得到成熟的机会,还没有成熟,还没有开始成熟,要等到下一世才会产生它的果报。天帝啊,我的愿望是“愿我成为一来者”,也就是“我怎样才能成为一来者”这样的希求,这属于圣法的范围,而不是希求更好的生存状态。但这就像想得到生酥却去煮酸奶一样,是无法实现的,这里就是在显示那个愿望不能达成。其余内容跟前面说的一样。巴利
679.Na taṃ tāva vipaccatīti yaṃ sīlavatī āsiṃ, taṃ sīlarakkhaṇaṃ taṃ rakkhitaṃ sīlaṃ pūjāmayapuññassa balavabhāvena aladdhokāsaṃ na tāva vipaccati , na vipaccituṃ āraddhaṃ, aparasmiṃyeva attabhāve tassa vipākoti attho. Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siyanti ‘‘kathaṃ nu kho ahaṃ sakadāgāminī bhaveyya’’nti patthanā ca me devinda, ariyadhammavisayāva, na bhavavisesavisayā. Sā pana sappimaṇḍaṃ icchato dadhito pacitaṃ viya anipphādinīti dasseti. Sesaṃ vuttanayameva.
这个含义,帝释天神自己曾和那位天女一起说过,他就按这个确定的方式告诉了具寿鹏耆舍。具寿鹏耆舍在结集时,又告诉了结集正法的诸位大长老,他们便照原样把它编入了结集。巴利
Imaṃ pana atthaṃ sakko devānamindo attanā ca tāya devadhītāya ca vuttaniyāmeneva āyasmato vaṅgīsattherassa ārocesi. Āyasmā vaṅgīso saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ mahātherānaṃ ārocesi, te ca taṃ tatheva saṅgītiṃ āropayiṃsūti.
波利阇多迦天宫的注释巴利
10. Pāricchattakavimānavaṇṇanā
在波利阇多迦树、拘毗陀罗树那里,指的是波利阇多迦天宫。这件事是怎么发生的呢?世尊住在舍卫城祇园的时候。那时,舍卫城有一位近事男来到世尊面前,邀请世尊第二天受供。他在自家门口搭了一座大帐棚,四周用布幔围起来,上面张起天盖,竖起旗帜、飘带等,又挂上各种色彩绚丽的布料、香鬘和花鬘。在洒扫干净的地方铺设好座位后,便去禀告世尊时间到了。于是,世尊在午前时分穿好下衣,拿着钵和衣,走进那座像天宫一样庄严布置的帐棚,就像千光太阳照亮大海一样,坐在铺设好的座位上。那位近事男便用香、花、熏香和灯火供养世尊。巴利
Pāricchattake koviḷāreti pāricchattakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī aññataro upāsako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, svātanāya nimantetvā, attano gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ sajjetvā sāṇipākāraṃ parikkhipitvā upari vitānaṃ bandhitvā dhajapaṭākādayo ussāpetvā nānāvirāgavaṇṇāni vatthāni gandhadāmamālādāmāni ca olambetvā sittasammaṭṭhe padese āsanāni paññāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesi. Atha bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya devavimānaṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ maṇḍapaṃ pavisitvā sahassaraṃsī viya aṇṇavakucchiṃ obhāsayamāno paññatte āsane nisīdi. Upāsako gandhapupphadhūmadīpehi bhagavantaṃ pūjesi.
那时,有一位捡柴的女人在盲林里看见一棵开满花的无忧树,就摘下许多无忧花,连嫩枝新芽一起捆成把,拿着走过来。她看见世尊坐在那里,心里生起清净的信心,就用那些花在世尊座位四周铺成花垫,供养世尊,礼拜之后,右绕三圈,合掌致敬着离开了。她后来命终,投生到三十三天,有一千名天女围绕,大多数时候都在欢喜园里跳舞、唱歌、编波利阇多迦花鬘,欢欢喜喜地嬉戏,享受快乐。后来,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,来到三十三天,看见了她,就用下面这些偈颂问她过去所造的业。巴利
Tena ca samayena aññatarā kaṭṭhahārikā itthī andhavane supupphitaṃ asokarukkhaṃ disvā sapallavaṅkurāni piṇḍīkatāni bahūni asokapupphāni gahetvā āgacchantī, bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannacittā āsanassa samantato tehi pupphehi pupphasantharaṃ santharantī, bhagavato pūjaṃ katvā vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā namassamānā agamāsi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, accharāsahassaparivārā yebhuyyena nandanavane naccantī gāyantī pāricchattakamālā ganthentī pamodamānā kīḷantī sukhaṃ anubhavati. Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā taṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
在悦意可人的波利质多——拘毗陀罗树上,
你编结天华鬘,曼歌欢咏,喜乐踊跃。巴利
‘‘Pāricchattake koviḷāre, ramaṇīye manorame; Dibbamālaṃ ganthamānā, gāyantī sampamodasi.
她跳舞时,全身上下每一个大小肢节,
天界的音声流出来,悦耳动听,令人心喜。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,全身每一处大小肢节,
天界的香气弥漫飘散,清净芬芳,令人心生喜悦。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
身肢转动时,发辫上的诸庄严,
其声可闻,犹如五支乐器。巴利
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
花环为风所吹,随风摇动;
它们的声音传来,宛如五种乐器齐奏。巴利
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
你头顶上那花环,清净芬芳、悦意可人;
其香随风飘散十方,宛如曼殊沙树。巴利
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻到那清净的香气,看见那非人的色相;
天女啊,被问到了请你告知:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
680 在那里,说到“巴利恰答咖花的拘鞞陀罗”时,意思是:取来名为巴利恰答咖的拘鞞陀罗花,正在编织天界花环——应当这样连接理解。世间人称为“巴利迦答”的那种花,在摩揭陀语中就叫“巴利恰答咖”。而“拘鞞陀罗”是指拘鞞陀罗这一种类,这种拘鞞陀罗在人间和天界都有,他们说那也是属于这一种类的。巴利
680. Tattha pāricchattake koviḷāreti pāricchattakanāmake koviḷārapupphe ādāya dibbamālaṃ ganthamānāti yojanā. Yañhi lokiyā ‘‘pārijāta’’nti vadanti, taṃ māgadhabhāsāya ‘‘pāricchattaka’’nti vuccati. Koviḷāroti ca koviḷārajātiko, so ca manussalokepi devalokepi koviḷāro, tassāpi jātīti vadanti.
681 那位天女跳舞的时候,因为身体摆动的缘故,从她的身体和饰物里发出极其美妙的声音,香气也一直弥漫到四面八方。所以经文说“她跳舞的时候,你……”。其中“可听闻的”,意思是值得听,或者对听有好处,也就是悦耳的意思。巴利
681. Tassā pana devatāya naccanakāle aṅgabhāravasena sarīrato ca piḷandhanato ca ativiya madhuro saddo niccharati, gandho sadā sabbā disāpi pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘tassā te naccamānāyā’’tiādi. Tattha savanīyāti sotuṃ yuttā, savanassa vā hitā, kaṇṇasukhāti attho.
683 身体转动时:就是用你的身体、身躯在转动;这里用的是表示“如此状态”的具格说法。发辫上的装饰:就是你发辫上的那些装饰物。这里应当理解为省略了格位词尾,或者是性别发生了变化。巴利
683.Vivattamānā kāyenāti tava kāyena sarīrena parivattamānena, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Yā veṇīsu piḷandhanāti yāni te kesaveṇīsu piḷandhanāni, vibhattilopo cettha daṭṭhabbo, liṅgavipallāso vā.
684 “花冠”是指宝石做的花心形装饰,也就是耳饰。“被风吹动”是指被轻柔的微风不断吹拂。“被风吹得摇动”是指被风从四周特别地吹动、摇晃。另一种理解是:那些花冠被风吹动、被风全面摇动,不管是有风还是没风,只要那些花冠摇动,就能听到它们发出的声响——这是意义上的连接。巴利
684.Vaṭaṃsakāti ratanamayā kaṇṇikā vaṭaṃsakāti attho. Vātadhutāti mandena mālutena dhūpayamānā. Vātenasampakampitāti vātena samantato visesato kampitā calitā. Atha vā vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitāti avāteritāpi vāteritāpi ye te vaṭaṃsakā kampitā, tesaṃ suyyati nigghosoti atthayojanā.
685 香气飘向一切方向:你头上天界花环的香气飘向所有方向。那像什么呢?就像宝箧树一样。好比宝箧树开满花时,自己的香气弥漫到许多由旬之外,飘向四面八方;同样,你头上所戴花环的香气也是如此,这就是这里的意思。据说那棵宝箧树长在香山,在诸独觉佛举行布萨的圆形亭台中央。天界和人界所有芳香的花朵,都在它的枝头化现出来,因此那棵树极其芳香。同样,那位天神所戴花环的香气也是如此。所以经文说“如宝箧树一般”。巴利
685.Vāti gandho disā sabbāti tassā te sirasmiṃ dibbamālāya gandho vāyati sabbā disā. Yathā kiṃ? Rukkho mañjūsako yathāti, yathā nāma mañjūsako rukkho supupphito attano gandhena bahūni yojanāni pharamāno sabbā disā vāyati, evaṃ tava sirasmiṃ piḷandhanamālāya gandhoti attho. So kira rukkho gandhamādane paccekabuddhānaṃ uposathakaraṇamaṇḍalamāḷakamajjhe tiṭṭhati. Yattakāni devaloke ca manussaloke ca surabhikusumāni, tāni tassa sākhaggesu nibbattanti. Tena so ativiya sugandho hoti. Evaṃ tāya devatāya piḷandhanamālāya gandhoti. Tena vuttaṃ ‘‘rukkho mañjūsako yathā’’ti.
686 即使那个天界因为具有六触处的特性,那里的一切所缘也都是可爱之相,但由于那位天神在香与色方面获得了特别殊胜的成就,所以才说:“你闻到这清净的香,见到非人间的色。”巴利
686. Yadipi tassa saggassa chaphassāyatanikabhāvato sabbānipi tattha ārammaṇāni piyarūpāniyeva, gandharūpānaṃ pana savisesānaṃ tassā devatāya lābhibhāvato ‘‘ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusa’’nti vuttaṃ.
这时,那位天神用两首偈颂回答——巴利
Atha devatā dvīhi gāthāhi byākāsi –
光辉灿烂,炽然,与色彩和香气结合在一起;
我把无忧花做的花环,献给了佛陀。巴利
‘‘Pabhassaraṃ accimantaṃ, vaṇṇagandhena saṃyutaṃ; Asokapupphamālāhaṃ, buddhassa upanāmayiṃ.
“ 我做了那件被佛陀称赞的善业,
远离了忧愁,得到安乐,内心充满喜悦与欢欣。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
687 在这里,所谓“光辉、具光芒”,是指当时那朵最殊胜的无忧花已经现前,它像是由纯净珊瑚聚合而成,又借着花粉与花丝的聚集,仿佛放射出光网一般。其余内容按前面所说的方式理解。巴利
687. Tattha sudhotapavāḷasaṅghātasannibhassa kiñjakkhakesarasamudāyena bhāṇuraṃsijālassa viya asokapupphuttamassa tadā upaṭṭhitataṃ sandhāyāha ‘‘pabhassaraṃ accimanta’’nti. Sesaṃ vuttanayameva.
那时,大目犍连尊者听那位天神讲了自己所做的善业之后,就为她和她身边的眷属开示了法。然后他从那里回到人间,把这件事告诉了世尊。世尊以这件事为因缘,为前来集会的大众开示佛法,那次开示让大众得到了真实的利益。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attano sucaritakamme kathite saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato taṃ pavattiṃ kathesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
就这样,在《小部注疏》的《天宫事》中,这部注疏名为《究竟义显明》,巴利
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
4. 曼吉他咖品巴利
4. Mañjiṭṭhakavaggo
1. 曼吉咤咖天宫注释巴利
1. Mañjiṭṭhakavimānavaṇṇanā
在《玛尼咤咖品》中说到“在玛尼咤咖天宫”,指的就是玛尼咤咖天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园。那里有一位居士邀请世尊应供,像前面那座天宫的故事里说的那样搭好了亭阁,供养坐在其中的佛陀,然后献上布施。就在那个时候,有一个良家婢女看见盲林里一棵沙罗树开满了花,就走到那里摘了花,用藤蔓串成花环,又摘了许多散花和最好的花,然后进了城。她看见世尊坐在那座亭阁里,放出六色佛光,就像初升的太阳照亮持双山的山腹一样。她心里生起清净的信心,就用那些花来供养,把花环摆在座位四周,又把其余的花撒在上面,恭恭敬敬地顶礼,右绕三圈,然后离开了。她后来命终,转生到三十三天。在那里,她有一座红色水晶造成的天宫,天宫前面出现了一大片娑罗林,地面铺满金砂。每当她从天宫出来,走进那片娑罗林时,沙罗树的枝条就会弯垂下来,把花朵撒落在她身上。大目犍连尊者按照前面说过的方式来到她那里,用下面这些偈颂问她生前做了什么:巴利
Mañjiṭṭhakavagge mañjiṭṭhake vimānasminti mañjiṭṭhakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tattha aññataro upāsako bhagavantaṃ nimantetvā anantaravimāne vuttanayeneva maṇḍapaṃ sajjetvā tattha nisinnaṃ satthāraṃ pūjetvā dānaṃ deti. Tena ca samayena aññatarā kuladāsī andhavane supupphitaṃ sālarukkhaṃ disvā tattha pupphāni gahetvā hīrehi āvuṇitvā vaṭaṃsake katvā puna bahūni muttapupphāni aggapupphāni ca gahetvā nagaraṃ paviṭṭhā. Tasmiṃ maṇḍape yugandharapabbatakucchiṃ obhāsayamānaṃ bālasūriyaṃ viya chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjetvā nisinnaṃ, bhagavantaṃ disvā pasannacittā tehi pupphehi pūjentī vaṭaṃsakāni āsanassa samantato ṭhapetvā itarāni ca pupphāni okiritvā sakkaccaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā agamāsi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, tattha tassā rattaphalikamayaṃ vimānaṃ, tassa ca purato suvaṇṇavālukāsanthatabhūmibhāgaṃ mahantaṃ sālavanaṃ pāturahosi. Sā yadā vimānato nikkhamitvā sālavanaṃ pavisati, tadā sālasākhā onamitvā tassā upari kusumāni okiranti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena upagantvā imāhi gāthāhi katakammaṃ pucchi –
在那座茜红色的宫殿里,地面铺着金砂;
你伴着五种乐器合奏出的美妙乐声,尽情享乐。巴利
‘‘Mañjiṭṭhake vimānasmiṃ, soṇṇavālukasanthate; Pañcaṅgikena tūriyena, ramasi suppavādite.
从那个天宫下来,是珍宝化现而成的;
你走进了那片常年盛开的婆罗双树林。巴利
‘‘Tamhā vimānā oruyha, nimmitā ratanāmayā; Ogāhasi sālavanaṃ, pupphitaṃ sabbakālikaṃ.
天神啊,你站在哪一棵沙罗树的树下,
那棵最胜树弯下腰,便洒落花朵。巴利
‘‘Yassa yasseva sālassa, mūle tiṭṭhasi devate; So so muñcati pupphāni, onamitvā dumuttamo.
风摇动着沙罗树林,枝叶随风轻摆,鸟儿在林中栖息。
香气随风飘向所有方向,就像曼珠沙迦树一样。巴利
‘‘Vāteritaṃ sālavanaṃ, ādhutaṃ dijasevitaṃ; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻着这清净的香气,看着那非凡的容貌;
天神被问及,请回答:这是哪种业带来的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
689 在那里,所谓“茜红色天宫”,是指红色水晶所成的天宫。因为它的颜色像辛杜瓦罗花和甘维罗花的花苞,所以称为“茜红色”。“金砂铺就”,是说四周地面到处铺满了散落的金砂。“你陶醉于美妙奏乐”,是说你在精妙的五支乐器合奏中尽情欢悦。巴利
689. Tattha mañjiṭṭhake vimānasminti rattaphalikamaye vimāne. Sinduvārakaṇavīramakulasadisavaṇṇañhi ‘‘mañjiṭṭhaka’’nti vuccati. Soṇṇavālukasanthateti samantato vippakiṇṇāhi suvaṇṇavālukāhi santhatabhūmibhāge. Ramasi suppavāditeti suṭṭhu pavāditena pañcaṅgikena tūriyena abhiramasi.
690 由你善行技艺所化现的珍宝天宫,你已进入其中。所谓一切时,是指在一切时节都安乐,适宜一切季节;或者指终年花开不断。巴利
690.Nimittāratanāmayāti tava sucaritasippinā abhinimmitā ratanamayā vimānā. Ogāhasīti pavisasi. Sabbakālikanti sabbakāle sukhaṃ sabbautusappāyaṃ, sabbakāle pupphanakaṃ vā.
692 被风吹动,是说像花朵散落那样,被风吹得摇来摇去。被轻拂,是说被微风吹着,慢慢地飘动。为飞鸟所依止,是说孔雀、杜鹃等鸟群所栖止的地方。巴利
692.Vāteritanti yathā pupphāni okiranti, evaṃ vātena īritaṃ calitaṃ. Ādhutanti mandena mālutena saṇikasaṇikaṃ vidhūpayamānaṃ. Dijasevitanti mayūrakokilādisakuṇasaṅghehi upasevitaṃ.
那位长老这样问完,那位天神就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
我曾生在人当中、为人时,是一个主人家里的女奴。
看见佛陀安坐在那里,就用沙罗花向他撒去。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, dāsī ayirakule ahuṃ; Buddhaṃ nisinnaṃ disvāna, sālapupphehi okiriṃ.
我亲手以净信,将精心做成的沙罗花冠,
献给了佛陀。巴利
‘‘Vaṭaṃsakañca sukataṃ, sālapupphamayaṃ ahaṃ; Buddhassa upanāmesiṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
“ 我做了那件善业,是佛陀所称赞的。
远离忧愁,安乐,欢喜,无病。”巴利
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ; Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
694-5 其中,“圣族家”就是圣者之家,意思是主人家。“我曾是”就是“我那时是”。“我散撒”就是用花朵撒布。“我献上”就是以供养之心恭敬呈上。其余部分和前面所说的一样。巴利
694-5. Tattha ayirakuleti ayyakule, sāmikageheti attho. Ahunti ahosiṃ. Okirinti pupphehi vippakiriṃ. Upanāmesinti pūjāvasena upanāmesiṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
那时,具寿大目犍连为那位天神及其随从说完法后,回到人间,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘,为聚集而来的大众开示佛法。这次开示让包括天众在内的整个世界都得到了真实利益。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno saparivārāya tassā devatāya dhammaṃ desetvā manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Desanā sadevakassa lokassa sātthikā ahosīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10