3. 波利质多树品·殊胜天宫的注释
1. 女天宫义注 · 188 段
3. 波利质多树品巴利
3. Pāricchattakavaggo
殊胜天宫的注释巴利
1. Uḷāravimānavaṇṇanā
在巴利恰答咖树品中,“你的殊胜、你的容色……”这段所指的就是殊胜天宫。这座天宫是怎么来的呢?那时,世尊住在王舍城的竹林精舍、迦兰陀迦园中。当时,王舍城里有一位女孩,是尊者大目犍连的侍者家的女儿。她生性好施,乐于分享布施。那户人家午饭前会准备好各种嚼食和啖食。女孩把自己分到的那份分成两半,一半施舍出去,一半自己吃;如果不施舍,她就不吃。即使没看到应供的人,她也会先把食物留起来,等见到时再布施;有乞食的人来了,她也照样布施。她的母亲非常欢喜,心想:“我的女儿这么好乐布施,乐于分享施舍。”于是给她双倍的食物。她把自己那一份分享布施出去后,母亲又给她另一份,她就再从这一份里拿出来分享布施。巴利
Pāricchattakavagge uḷāro te yaso vaṇṇoti uḷāravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena rājagahe āyasmato mahāmoggallānassa upaṭṭhākakule ekā dārikā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā ahosi. Sā yaṃ tasmiṃ gehe purebhattaṃ khādanīyabhojanīyaṃ uppajjati, tattha attanā laddhapaṭivīsato upaḍḍhaṃ deti, upaḍḍhaṃ attanā paribhuñjati, adatvā pana na bhuñjati, dakkhiṇeyye apassantīpi ṭhapetvā diṭṭhakāle deti, yācakānampi detiyeva. Athassā mātā ‘‘mama dhītā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā’’ti haṭṭhatuṭṭhā tassā diguṇaṃ bhāgaṃ deti. Dentī ca ekasmiṃ bhāge tāya saṃvibhāge kate puna aparaṃ deti, sā tatopi saṃvibhāgaṃ karotiyeva.
时间一天天过去,那女孩到了出嫁的年纪,父母就把她许配给了同一座城里另一户人家的儿子。可那户人家持有邪见,没有信心,也不信奉佛法。那时,具寿大目犍连尊者在王舍城挨家挨户乞食,来到那女孩公公家的门口站定。那女孩看见他,心里生起清净的信心,说:“尊者,请进来。”她把尊者请进屋里,顶礼之后,没看到婆婆,心想:“我跟婆婆说一声,让她也能随喜这份功德。”于是放心地拿了婆婆放着的糕点,供养给长老。长老随喜之后便离开了。女孩对婆婆说:“您放着的糕点,我供养给大目犍连长老了。”婆婆听了这话,心想:“这也太放肆了!连问都不问我一声,就把我的东西送给沙门!”她气得咬牙切齿,被怒火冲昏了头,也不管该不该、对不对,抄起跟前的一截木杵,朝女孩的肩膀打去。那女孩身体娇弱,又加上寿命将尽,被这一击打得剧痛难忍,没过几天就死了,投生到三十三天。她虽然还有其他善业,但供养长老这件事的功德格外强盛,率先成熟现前。于是具寿大目犍连尊者就按前面说的方式前去——巴利
Evaṃ gacchante kāle taṃ vayappattaṃ mātāpitaro tasmiṃyeva nagare aññatarasmiṃ kule kumārassa adaṃsu. Taṃ pana kulaṃ micchādiṭṭhikaṃ hoti assaddhaṃ appasannaṃ . Athāyasmā mahāmoggallāno rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno tassā dārikāya sasurassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā sā dārikā pasannacittā ‘‘pavisatha bhante’’ti pavesetvā vanditvā sassuyā ṭhapitaṃ pūvaṃ taṃ apassantī ‘‘tassā kathetvā anumodāpessāmī’’ti vissāsena gahetvā therassa adāsi, thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Dārikā ‘‘tumhehi ṭhapitaṃ pūvaṃ mahāmoggallānattherassa adāsi’’nti sassuyā kathesi. Sā taṃ sutvā ‘‘kinnāmidaṃ pāgabbhiyaṃ, ayaṃ mama santakaṃ anāpucchitvāva samaṇassa adāsī’’ti taṃ kaṭataṭāyamānā kodhābhibhūtā yuttāyuttaṃ acintentī purato ṭhitaṃ musalakhaṇḍaṃ gahetvā aṃsakūṭe pahari. Sā sukhumālatāya parikkhīṇāyukatāya ca teneva pahārena balavadukkhābhibhūtā hutvā katipāheneva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Tassā satipi aññasmiṃ sucaritakamme therassa katadānameva sātisayaṃ hutvā upaṭṭhāsi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
你的名声和相貌都很出众,光芒照耀一切方向。
天女们又唱又跳,天子们盛装打扮。巴利
‘‘Uḷāro te yaso vaṇṇo, sabbā obhāsate disā; Nāriyo naccanti gāyanti, devaputtā alaṅkatā.
天神啊,他们为了供养你,满心欢喜地簇拥着你、围绕着你。
那些金色的宫殿,善见啊,这些都是你的。巴利
‘‘Modenti parivārenti, tava pūjāya devate; Sovaṇṇāni vimānāni, tavimāni sudassane.
“ 你为她们之主宰,一切欲乐悉皆圆满;
出身高贵,威德广大,于天众中欢欣喜悦。
天神啊,你被问及,请解释:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Tuvaṃsi issarā tesaṃ, sabbakāmasamiddhinī; Abhijātā mahantāsi, devakāye pamodasi; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用三首偈颂来问。巴利
Tīhi gāthāhi pucchi.
286 286. 其中,“yaso”指随从。“vaṇṇo”指容色的光耀,也就是身体发出的光。因为“uḷāro”是特别区分后说出来的,所以这就说明了那位天神的随从圆满和容色圆满。在这两者当中,为了把前面简略说的“你的容色广大”这一容色圆满,按所照的范围详细展示出来,就说了“遍照一切方向”;接着,为了把“你的随从广大”这一随从圆满,按具体情形详细展示出来,就说了“天女们跳舞”等。其中,“遍照一切方向”的意思是:在一切方向上照耀,或者使一切方向都发光,也就是照耀的意思。对于“obhāsate”这个词,有些人因为语词错位,把它解释成“obhāsante”的意思,如果按他们那样,就得把“vaṇṇena”的格位改掉。而这里的“vaṇṇena”是表原因的具格,意思是“以容色为因”。至于“sabbā disā”,这是按种类来说方向,因为这里只是泛指一切方向,所以即使有那种语词错位,也没有什么实际作用。在“nāriyo”这里,也应该把“alaṅkatā”这个词引过来连接。在“devaputtā”这里,“ca”这个词是省略式表达。由此应当知道,是把天女们和天子们合在一起说。巴利
286. Tattha yasoti parivāro. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā sarīrobhāso. ‘‘Uḷāro’’ti pana visesetvā vuttattā tassā devatāya parivārasampatti ca vaṇṇasampatti ca vuttā hoti. Tāsu ‘‘uḷāro te vaṇṇo’’ti saṅkhepato vuttaṃ vaṇṇasampattiṃ visayavasena vitthārato dassetuṃ ‘‘sabbā obhāsate disā’’ti vatvā ‘‘uḷāro te yaso’’ti vuttaṃ parivārasampattiṃ vatthuvasena vitthārato dassetuṃ ‘‘nāriyo naccantī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sabbā obhāsate disāti sabbāsu disāsu vijjotate, sabbā vā disā obhāsayate, vijjotayatīti attho. ‘‘Obhāsate’’ti padassa ‘‘obhāsante’’ti keci vacanavipallāsena atthaṃ vadanti, tehi ‘‘vaṇṇenā’’ti vibhatti vipariṇāmetabbā. Vaṇṇenāti ca hetumhi karaṇavacanaṃ, vaṇṇena hetubhūtenāti attho. ‘‘Sabbā disā’’ti ca jātivasena disāsāmaññe apekkhite vacanavipallāsenapi payojanaṃ natthi. Nāriyoti etthāpi ‘‘alaṅkatā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Devaputtāti ettha ca-saddo luttaniddiṭṭho. Tena nāriyo devaputtā cāti samuccayo veditabbo.
287 “令欢喜”就是让人高兴。“为供养”是指为了供养的目的,或者供养的缘由;这里和“跳舞、唱歌”连在一起理解。“你的这些”就是“你的这些”。巴利
287.Modentīti pamodayanti. Pūjāyāti pūjanatthaṃ pūjānimittaṃ vā, naccanti gāyantīti yojanā. Tavimānīti tava imāni.
288 “一切欲乐圆满”是指:以所有五种欲乐功德,或以你所欲求、所希望的一切事物而圆满成就。“善生”是指出身高贵。“你是大者”是说:你伟大,有大神力。 “你在天神众中欢悦”是指:你在这个天神群体中,以天界福报为因的最上欢喜而欢喜。巴利
288.Sabbakāmasamiddhinīti sabbehi pañcahi kāmaguṇehi, sabbehi vā tayā kāmitehi icchitehi vatthūhi samiddhā. Abhijātāti sujātā. Mahantāsīti mahatī mahānubhāvā asi. Devakāye pamodasīti imasmiṃ devanikāye dibbasampattihetukena paramena pamodanena pamodasi.
长老这样问完之后,那位天神就回答了这个问题:巴利
Evaṃ therena pucchitā sā devatā tamatthaṃ vissajjesi –
我曾经生在人当中,在前世投生到人间。
我曾在破戒的人家做媳妇,在不信佛法、吝啬小气的人们当中。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Dussīlakule suṇisā ahosiṃ, assaddhesu kadariyesu ahaṃ.
有信心,具足戒行,始终乐于分享布施;
你四处乞食时,我给了你一块糕饼。巴利
‘‘Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā; Piṇḍāya caramānassa, apūvaṃ te adāsahaṃ.
那时我对婆婆说:“有位沙门来到这儿了。
我满心净信,亲手把糕饼给了他。巴利
‘‘Tadāhaṃ sassuyācikkhiṃ, ‘samaṇo āgato idha; Tassa adāsahaṃ pūvaṃ, pasannā sehi pāṇibhi’.
婆婆就这样骂她:媳妇,你太没教养了。
你不肯先问我,说“我要给沙门”。巴利
‘‘Itissā sassu paribhāsi, avinītāsi tvaṃ vadhu; Na maṃ sampucchituṃ icchi, ‘samaṇassa dadāmahaṃ’.
于是婆婆嗔怒起,以杵打我痛难忍;
库当伽奇复杀我,我命岂能久留存。巴利
‘‘Tato me sassu kupitā, pahāsi musalena maṃ; Kūṭaṅgacchi avadhi maṃ, nāsakkhiṃ jīvituṃ ciraṃ.
我在身体毁坏之后,得以解脱,从那里死去;
已经投生到三十三天,与那里的天神们成为同伴。巴利
‘‘Ahaṃ kāyassa bhedā, vippamuttā tato cutā; Devānaṃ tāvatiṃsānaṃ, upapannā sahabyataṃ.
“ 因为那个缘故,我才有了这样的色相……
我的色相也照耀一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
289 在这里,“无信者中”:因为不具备对三宝的信和对业果的信,所以是无信者;在那些因顽固悭吝而成为吝啬者的婆婆等人当中,我具足信与戒——应当这样连接理解。巴利
289. Tattha assaddhesūti ratanattayasaddhāya kammaphalasaddhāya ca abhāvena assaddhesu, thaddhamacchariyatāya kadariyesu sassuādīsu ahaṃ saddhā sīlena sampannā ahosinti yojanā.
290-1 “糕饼”是指锅煎的薄饼。“彼”只是个虚词。我告诉婆婆饼已被取走,目的是让她知道这件事,也是为了让她随喜——这就是这段话的用意。巴利
290-1.Apūvanti kapallapūvaṃ. Teti nipātamattaṃ. Sassuyā ācikkhiṃ gahitabhāvañāpanatthañca anumodanatthañcāti adhippāyo.
292 这里“此”只是个语气助词。“我们施与沙门”意思是:我施与沙门糕饼。因为婆婆不想问我,所以她就责骂说:你这媳妇,真是个没教养的!应当这样连接理解。巴利
292.Itissāti ettha assāti nipātamattaṃ. Samaṇassa dadāmahanti ahaṃ samaṇassa apūvaṃ dadāmīti. Yasmā na maṃ sampucchituṃ icchi, tasmā tvaṃ vadhu avinītāsīti sassu paribhāsīti yojanā.
293 “她打击”就是她打。“杵肢断者杀我”这里说的“杵”是指肩端,因为省略了前面的词;那个“杵”本身就是“肢”,所以叫“杵肢”,斩断它的人就是“杵肢断者”。意思是:她这样被愤怒压倒,杀了我,砍断了我的肩端,就因为这次攻击而致死,所以说是杀了我。因此说“我不能长久存活”。巴利
293.Pahāsīti pahari. Kūṭaṅgacchi avadhi manti ettha kūṭanti aṃsakūṭaṃ vuttaṃ purimapadalopena, kūṭameva aṅganti kūṭaṅgaṃ, taṃ chindatīti kūṭaṅgacchi. Evaṃ kodhābhibhūtā hutvā maṃ avadhi, mama aṃsakūṭaṃ chindi, teneva upakkamena matattā maṃ māresīti attho. Tenāha ‘‘nāsakkhiṃ jīvituṃ cira’’nti.
294 彻底解脱:就是从那种苦当中完全解脱出来。剩下的内容按照前面说的方式理解。巴利
294.Vippamuttāti tato dukkhato suṭṭhu muttā. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 甘蔗施者天宫释义。巴利
2. Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā
照亮了连同天神在内的整个大地——这是《甘蔗施者天宫》。它的来历是什么?世尊住在王舍城等等,全部和前一个天宫所讲的一样。但这里的不同之处是:这里布施的是甘蔗,而且被婆婆用凳子打了一下,就在那一刹那死去,转生到三十三天。就在当天夜里,她来到长老面前侍奉,像月亮和太阳一样照亮了整座灵鹫山,礼拜长老后,合掌恭敬地站在一旁。于是长老问她:巴利
Obhāsayitvāpathaviṃ sadevakanti ucchudāyikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharatītiādi sabbaṃ anantaravimāne vuttasadisaṃ. Ayaṃ pana viseso – idha ucchu dinnā, sassuyā ca pīṭhakena pahaṭā, taṅkhaṇaññeva matā tāvatiṃsesu uppannā, tassaṃyeva rattiyaṃ therassa upaṭṭhānaṃ āgatā, kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ cando viya sūriyo viya ca obhāsentī theraṃ vanditvā pañjalikā namassamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
你照亮了连同天界在内的整个大地,就像日月天子一样光芒超绝。
你凭美貌、容色、名声和威光,在天人与帝释天神同在的三十三天里,就像梵天神一样。巴利
‘‘Obhāsayitvā pathaviṃ sadevakaṃ, atirocasi candimasūriyā viya; Siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā, brahmāva deve tidase sahindake.
我问你,头戴青莲花鬘、耳佩花饰、肤色如金的女郎;
身披最胜妙衣,庄严美丽的善天女啊,你是谁,竟向我礼拜?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī, āveḷinī kañcanasannibhattace; Alaṅkate uttamavatthadhārinī, kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
“ 你前世生为人的时候,自己造了什么业?
你是靠善修布施,还是靠持戒自制,才投生到有福报的善趣、成为有名声的天女?
天女,我问你,请告诉我:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūtā purimāya jātiyā; Dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaṃyamaṃ, kenūpapannā sugatiṃ yasassinī; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
我通过这些偈颂来发问。巴利
Imāhi gāthāhi pucchi.
296-7 在这里,所谓“照亮了有天神同在的大地”,意思是:以与日月光芒交杂、从须弥山侧流出的广大光辉而闪耀,连同天神与虚空一起,也就是照亮了这片成为所至大地部分的土地,使它成为一片光明、单一的光辉。应这样连接:“照亮大地,如同日月。”所谓“atirocasi”,就是超越而照耀。那种超越,是以什么、像什么、凭什么而超越呢?于是说“以美丽”等。其中,“以美丽”是指以吉祥等美丽的殊胜。“以威光”是指以自己的威神力。“Āveḷinī”是指有宝珠所成花环者。巴利
296-7. Tattha obhāsayitvā pathaviṃ sadevakanti candimasūriyarasmisammissehi sinerupassaviniggatehi pabhāvisarehi vijjotayamānatāya devena ākāsena sahāti sadevakaṃ upagatabhūmibhāgabhūtaṃ imaṃ pathaviṃ vijjotetvā, ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ katvāti attho. Obhāsayitvā pathaviṃ candimasūriyā viyāti yojanā. Atirocasīti atikkamitvā rocasi. Taṃ pana atirocanaṃ kena kiṃ viya kena vāti āha ‘‘siriyā’’tiādi. Tattha siriyāti sobhaggādisobhāvisesena. Tejasāti attano ānubhāvena. Āveḷinīti ratanamayapupphāveḷavatī.
天神被长老这样一问,就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena pucchitā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
尊者,现在您为了乞食,来到了这个村子的我们家。
于是,她满心清净欢喜,把一段甘蔗给了你,那种喜悦无可比拟。巴利
‘‘Idāni bhante imameva gāmaṃ, piṇḍāya amhākaṃ gharaṃ upāgami; Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā.
婆婆随后又追问我:“儿媳啊,你到底把甘蔗丢到哪儿去了?”
我没有把它扔掉,也没有把它吃掉,而是亲手把它给了一位内心寂静的比丘。巴利
‘‘Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ, kahaṃ nu ucchuṃ vadhuke avākiri; Na chaḍḍitaṃ no pana khāditaṃ mayā, santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ.
这权威是你的还是我的?婆婆这样辱骂我:
她拿起凳子打我,我因此死了,投生为天神。巴利
‘‘Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama, itissā sassu paribhāsate mamaṃ; Pīṭhaṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me, tato cutā kālakatāmhi devatā.
我亲自做了那件善业,也亲自享受着那件善业带来的快乐;
我与天神们一同嬉戏享乐,在五种欲乐中欢欣快乐。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我所做的正是这善业,我自己亲身享受着这善业的快乐。
受帝释天神护佑,又被三十三天的众神守护,圆满具足五种欲乐。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, samappitā kāmaguṇehi pañcahi.
像这样的福报并不小,我的甘蔗布施带来了广大的果报。
我和天神们一起尽情享乐,在五种欲乐中欢喜满足。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā; Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ, modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.
我此蔗施福非薄,光曜赫奕果如是;
为天帝与三十三天所护,如千眼天主游于欢喜园中。巴利
‘‘Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ, mahājutikā mama ucchudakkhiṇā; Devindaguttā tidasehi rakkhitā, sahassanettoriva nandane vane.
“ 尊者,我走近并顶礼了悲悯且有智慧的您,也请问了善法。
那时,我以清净的心、无量的喜悦,把一截甘蔗布施给了你。”巴利
‘‘Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ, upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ; Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ, pasannacittā atulāya pītiyā’’ti.
299 这里,“如今”是因为紧接着过去的那一天而说的,意思是“现在”。“就是这个村子”,是说就在这个村子里,指的是王舍城。因为说过:“村落、市镇、城市都称为‘村落’。”这里是用宾格来表示处所格的意义。“到达”就是已经来到。“无与伦比”就是无可比拟,或者不可限量。巴利
299. Tattha idānīti anantarātītadivasattā āha, adhunāti attho. Imameva gāmanti imasmiṃyeva gāme, rājagahaṃ sandhāya vadati. Vuttañhi ‘‘gāmopi nigamopi nagarampi ‘gāmo’ icceva vuccatī’’ti. Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Upāgamīti upagato ahosi. Atulāyāti anupamāya, appamāṇāya vā.
300 Avākiri 的意思是去除、丢弃,或者毁坏。Santassa 是指属于善性者的、烦恼已寂静者的,或者尚未达到疲惫劳累者的。巴利
300.Avākirīti apanesi chaḍḍesi, vināsesi vā. Santassāti sādhurūpassa santakilesassa parissamamappattassa vā.
301 “你的……吗”里的“nu”是个表示不悦的语气词,这里也要把它移到“我的”那里一起理解,也就是“我的……吗”。说“这自在”,是指在家中的主宰地位。“从那里死后”是指从那个人间死后。因为从所在之处离开也可以叫“死”,所以为了特别说明是死亡,就说“命终”。“命终”之后并不是随便往哪里投生,而是生到了天界,为了说明这一点,所以说“我是天神”。巴利
301.Tuyhaṃ nūti nu-saddo anattamanatāsūcane nipāto, so ‘‘mamā’’ti etthāpi ānetvā yojetabbo ‘‘mama nū’’ti. Idaṃ issariyanti gehe ādhipaccaṃ sandhāyāha. Tato cutāti tato manussalokato cutā. Yasmā ṭhitaṭṭhānato apagatāpi ‘‘cutā’’ti vuccati, tasmā cutiṃ visesetuṃ ‘‘kālakatā’’ti vuttaṃ. Kālakatāpi ca na yattha katthaci nibbattā, apica kho devattaṃ upagatāti dassentī āha ‘‘amhi devatā’’ti.
302 “正是那业——我所做的善”意思是:正是那仅仅布施一块甘蔗的善业是我所做的,别的我并不知道。“乐与业”是指乐与业果。这里把“业果”说成“业”,要么是省略了后一个词,要么是以因代果的说法,就像“诸比丘,因为受持善法,这福德就这样增长”以及“我享受自己的福”等语句中那样。或者,“业”是表示动作的具格用法,意思是“由业”。又像“依业而有业”这样的说法。再者,因为它是应当被希求的,所以叫“业”。因为它与可爱、能引生愉悦的状态相连,是应当被希求的、可欲的。“自己”意思是:由自己本身,因为自在主宰、独立自主,就是自己本身。“我自娱自乐”这一句,应当把前一偈中说的“自己”这个词,通过格的变化改成“自己”来理解。巴利
302.Tadevakammaṃ kusalaṃ kataṃ mayāti tadeva ucchukhaṇḍadānamattaṃ kusalaṃ kammaṃ kataṃ mayā, aññaṃ na jānāmīti attho. Sukhañca kammanti sukhañca kammaphalaṃ. Kammaphalañhi idha ‘‘kamma’’nti vuttaṃ uttarapadalopena, kāraṇopacārena vā ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati (dī. ni. 3.80). Anubhomi sakaṃ puñña’’nti (vi. va. 133) ca ādīsu viya. Kammanti vā karaṇatthe upayogavacanaṃ, kammenāti attho. Kamme vā bhavaṃ kammaṃ yathā kammanti. Atha vā kāmetabbatāya kammaṃ. Tañhi sukharajanīyabhāvato kāmūpasaṃhitaṃ kāmetabbanti kamanīyaṃ. Attanāti attanā eva, sayaṃvasitāya seribhāvena sayamevāti attho. Paricārayāmahaṃ attānanti purimagāthāya ‘‘attanā’’ti vuttaṃ padaṃ vibhattivipariṇāmena ‘‘attāna’’nti yojetabbaṃ.
303-5 303-5.“天护”是指被天帝释保护,或者像天帝释那样因为眷属众多而受到守护。“具足”是指完全具备、圆满拥有。“大果报”是指果报广大。“大威光”是指有大威德,意思就是有大威力。巴利
303-5.Devindaguttāti devindena sakkena guttā, devindo viya vā guttā mahāparivāratāya. Samappitāti suṭṭhu appitā samannāgatā. Mahāvipākāti vipulaphalā. Mahājutikāti mahātejā, mahānubhāvāti attho.
306 “你”就是指对方。“怜悯者”就是有悲悯心的人。“明智者”是指有智慧的人,意思是已经达到声闻波罗蜜的顶点。“前往”就是走近之后。“我顶礼”是我以五体投地的方式礼拜。又问讯安乐,意思是:我怀着无与伦比的喜悦,忆念着这件善事而问讯。其余内容跟前面说的一样。巴利
306.Tuvanti taṃ. Anukampakanti kāruṇikaṃ. Vidunti sappaññaṃ, sāvakapāramiyā matthakaṃ pattanti attho. Upeccāti upagantvā. Vandinti pañcapatiṭṭhitena abhivādayiṃ. Kusalañca ārogya pucchisaṃ apucchiṃ, atulāya pītiyā idañca kusalaṃ anussarāmīti adhippāyo. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
结跏趺座天宫注释巴利
3. Pallaṅkavimānavaṇṇanā
“结跏趺座殊胜天宫”是指以摩尼宝和纯金装饰的结跏趺座天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园精舍。那时,舍卫城里有一位近事男的女儿,因为家世等条件相当,被许配给了当地另一位善男子。她性情不嗔怒,戒行和品行都具足,把丈夫敬奉如天,受持了五戒,在布萨日也认真守护布萨戒。她后来命终,投生到了三十三天。具寿大目犍连尊者就像前面所说的那样前往那里——巴利
Pallaṅkaseṭṭhemaṇisoṇṇacitteti pallaṅkavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthiyaṃ aññatarassa upāsakassa dhītā kulapadesādinā sadisassa tattheva aññatarassa kulaputtassa dinnā, sā ca hoti akkodhanā sīlācārasampannā patidevatā samādinnapañcasīlā, uposathe sakkaccaṃ uposathasīlāni ca rakkhati. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
在铺着宝石和纯金、最上等的狮子座上,在撒满鲜花、华丽宽广的卧榻上;
有大神通力的王后啊,你坐在那里,示现出种种高低不同的神通变化。巴利
‘‘Pallaṅkaseṭṭhe maṇisoṇṇacitte, pupphābhikiṇṇe sayane uḷāre; Tatthacchasi devi mahānubhāve, uccāvacā iddhi vikubbamānā.
“ 这些天女在你四周,跳舞、唱歌,让你开心。
你已证得天界神通,大威力者,当你尚在人中时,曾造作何种福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”巴利
‘‘Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti; Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
她也用这些偈颂回答了他:巴利
Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi –
我曾经投生到人间,生为人类,出生在富裕的家庭里,是那家的媳妇。
我不发怒,顺从丈夫的心意,在布萨日里不曾放逸。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, aḍḍhe kule suṇisā ahosiṃ; Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
昔生人中,年少无咎,净心顺夫,令夫欢喜;
昼夜所行,皆可人意,往昔之我,持戒具德。巴利
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ; Divā ca ratto ca manāpacārinī, ahaṃ pure sīlavatī ahosiṃ.
远离杀生,不偷盗,身行清净,持守清净的梵行;
我不喝酒,也不说假话,在每一条学处上都圆满地去做。巴利
‘‘Pāṇātipātā viratā acorikā, saṃsuddhakāyā sucibrahmacārinī; Amajjapā no ca musā abhāṇiṃ, sikkhāpadesu paripūrakārinī.
“ 十四日、十五日,以及半月的第八日;
我在神变斋期,内心清净、充满信心。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, pasannamānasā ahaṃ.
我如法修行,具足八支,满怀喜悦地受持了布萨。
我受持了这份殊胜的、具足八种殊胜支分的善法,它能带来安乐。
我过去曾是善逝的女弟子,品行贤善,顺从丈夫。巴利
‘‘Aṭṭhaṅgupetaṃ anudhammacārinī, uposathaṃ pītimanā upāvasiṃ; Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarehupetaṃ, samādiyitvā kusalaṃ sukhudrayaṃ; Patimhi kalyāṇī vasānuvattinī, ahosiṃ pubbe sugatassa sāvikā.
在人间做了这样的善业,就能分享到殊胜的果报;
身体崩坏之后,在下一世投生到善趣,成为获得天界神力的众生。巴利
‘‘Etādisaṃ kusalaṃ jīvaloke, kammaṃ karitvāna visesabhāginī; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, deviddhipattā sugatimhi āgatā.
“ 殊胜悦意天宫楼阁中,天女众所围绕;
自身光明诸天神欢喜我——长寿者今来天宫。”巴利
‘‘Vimānapāsādavare manorame, parivāritā accharāsaṅgaṇena; Sayaṃpabhā devagaṇā ramenti maṃ, dīghāyukiṃ devavimānamāgata’’nti.
307 这里,“最胜卧榻”指的是殊胜、上等的卧榻。为了说明它的殊胜,所以接着说“以摩尼宝和黄金装饰”,也就是说,在那个地方、那张床座上,有一张由种种宝石光芒交织、明亮闪耀的摩尼宝和黄金所庄严的最胜卧榻。巴利
307. Tattha pallaṅkaseṭṭheti pallaṅkavare uttamapallaṅke. Taṃyevassa seṭṭhataṃ dassetuṃ ‘‘maṇisoṇṇacitte’’ti vuttaṃ, vividharatanaraṃsijālasamujjalehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca vicitte ‘‘tatthā’’ti ‘‘sayane’’ti ca vutte sayitabbaṭṭhānabhūte pallaṅkaseṭṭhe.
308 “Te”是指在你周围。不过,考虑到“pamodayantī”(令欢喜)这个词,“taṃ”的格位形式应当改换。或者,“pamodayantī”的意思是作欢喜,也就是他们让你生起欢喜。巴利
308.Teti tuyhaṃ samantato. ‘‘Pamodayantī’’ti padaṃ pana apekkhitvā ‘‘ta’’nti vibhatti vipariṇāmetabbā. Pamodayantīti vā pamodanaṃ karonti, pamodanaṃ tuyhaṃ uppādentīti attho.
310 年轻而无恶行,意思是虽然年轻,却没有恶行。或者读作“Daharāsu pāpikā”,意思相同。也有人读作“Daharassāpāpikā”,意思是对年轻的丈夫没有恶行,因为恭敬侍奉、不越轨而成为贤善的女子。因此说“以净信心”等。“Abhirādhayiṃ”意思是我令其满意。“Ratto”意思是在夜间。巴利
310.Daharā apāpikāti daharāpi apāpikā. ‘‘Daharāsu pāpikā’’ti vā pāṭho, soyevattho. ‘‘Daharassāpāpikā’’tipi paṭhanti, daharassa sāmikassa apāpikā, sakkaccaṃ upaṭṭhānena anaticariyāya ca bhaddikāti attho. Tena vuttaṃ ‘‘pasannacittā’’tiādi. Abhirādhayinti ārādhesiṃ. Rattoti rattiyaṃ.
311 311. “Acorikā”:意思是无偷盗,远离不与取。也有读作“Viratā ca coriyā”的,意思是远离偷盗。“Saṃsuddhakāyā”:因为身业完全清净,所以身体真正清净,也正因如此,她是清净梵行的女人,因为除了丈夫之外,不可能有非梵行。正如所说:巴利
311.Acorikāti coriyarahitā, adinnādānā paṭiviratāti attho. ‘‘Viratā ca coriyā’’tipi pāṭho, theyyato ca viratāti attho . Saṃsuddhakāyāti parisuddhakāyakammantatāya sammadeva suddhakāyā, tato eva sucibrahmacārinī sāmikato aññattha abrahmacariyāsambhavato. Tathā hi vuttaṃ –
“ 我们不逾越妻子,
妻子也不逾越我们。
除了她们,我们修梵行。
所以,我们的年轻人确实不会死。”巴利
‘‘Mayañca bhariyā nātikkamāma, Amhepi bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, Tasmā hi amhaṃ daharā ni miyyare’’ti. (jā. 1.10.97);
或者也可以说,所谓“净行梵行者”,就是依靠清净、纯净、殊胜的布萨戒,或者依靠与道梵行相应的前行梵行,而成为净行梵行者。巴利
Atha vā sucibrahmacārinīti sucino suddhassa brahmassa seṭṭhassa uposathasīlassa, maggabrahmacariyassa vā anurūpassa pubbabhāgabrahmacariyassa vasena sucibrahmacārinī.
313 “随法行者”是指对圣者之法具有随顺而行的习性。这里紧接着所说的“圣”,是因为没有过失而称为圣;或者因为具足八种最上支而成为圣,也就是具足八支圣道。依无病之义和无过失之义而称为善,依乐果和乐利益而称为乐生起,他们这样持守布萨。应当这样连接理解。巴利
313.Anudhammacārinīti ariyānaṃ dhammassa anudhammaṃ caraṇasīlā. Imañca anantaraṃ vuttaṃ niddosatāya ariyaṃ, aṭṭhaṅgavarehi aṭṭhahi uttamaṅgehi ariyattā eva vā ariyaṭṭhaṅgavarehi upetaṃ ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena ca kusalaṃ sukhavipākatāya sukhānisaṃsatāya ca sukhudrayaṃ upāvasinti yojanā.
314 殊胜有分者:是享有殊胜的天界成就的人。已至善趣:已经到达善趣、往生善趣,或者已经投生到善趣、天界成就之中。也有一种读法是“sugatiñhi āgatā”,其中“hi”只是一个小品词,或者表示原因,意思是:因为已经到达善趣,所以是殊胜有分者。应当这样连接理解。巴利
314.Visesabhāginīti visesassa dibbassa sampattibhavassa bhāginī. Sugatimhi āgatāti sugatiṃ āgatā upagatā, sugatimhi vā sugatiyaṃ dibbasampattiyaṃ āgatā. ‘‘Sugatiñhi āgatā’’tipi pāṭho. Tattha hīti nipātamattaṃ, hetuattho vā, yasmā sugatiṃ āgatā, tasmā visesabhāginīti yojanā.
315 在天宫中最殊胜的宫殿里,或者说在名为天宫的至上宫殿中,又或者在广大、无量、殊胜的宫殿中,我被天女众围绕着,自身散发着光明,满心欢喜。这里可以把“我是”这个词补进去来连接句意。关于“长寿”:因为比下界诸天神寿命更长,而且往生到那里的人寿命也不短,所以天众们喜欢我——这个像前面所说的那样,已经来到、抵达天宫的长寿之我。其余部分按照前面所说来理解。巴利
315.Vimānapāsādavareti vimānesu uttamapāsāde, vimānasaṅkhāte vā aggapāsāde, vimāne vā vigatamāne appamāṇe mahante varapāsāde parivāritā accharāsaṅgaṇena sayaṃpabhā pamodāmi, ‘‘amhī’’ti vā padaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dīghāyukinti heṭṭhimehi devehi dīghatarāyukatāya tatrūpapannehi anappāyukatāya ca dīghāyukiṃ maṃ yathāvuttaṃ devavimānamāgataṃ upagataṃ devagaṇā ramentīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
4. 拉塔天宫注释巴利
4. Latāvimānavaṇṇanā
拉塔、萨迦、巴瓦拉等天女——这里说的是拉塔天宫。它的来历是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位近事男,他的女儿名叫拉塔,聪慧、明理、多智。嫁到夫家后,她对丈夫、公婆都顺从体贴,说话柔和可爱,善于摄受眷属,在家能承担并料理家业,没有嗔心,戒行具足,乐于布施分享,五戒持守不犯,在布萨日也精勤不放逸地守护戒行。后来她命终之后,转生为多闻天王的女儿,名字仍然叫拉塔。她还有萨迦、巴瓦拉、阿奇马提、苏塔这四位姐妹。她们五姐妹被帝释天王接去,安置为随侍的舞女。而拉塔因为擅长歌舞等技艺,最受喜爱。巴利
Latāca sajjā pavarā ca devatāti latāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena sāvatthivāsino aññatarassa upāsakassa dhītā latā nāma paṇḍitā byattā medhāvinī patikulaṃ gatā bhattu sassusasurānañca manāpacārinī piyavādinī parijanassa saṅgahakusalā gehe kuṭumbabhārassa nittharaṇasamatthā akkodhanā sīlācārasampannā dānasaṃvibhāgaratā akhaṇḍapañcasīlā uposatharakkhaṇe ca appamattā ahosi. Sā aparabhāge kālaṃ katvā vessavaṇassa mahārājassa dhītā hutvā nibbatti latātveva nāmena. Aññāpi tassā sajjā, pavarā, accimatī, sutāti catasso bhaginiyo ahesuṃ. Tā pañcapi sakkena devarājena ānetvā nāṭakitthibhāvena paricārikaṭṭhāne ṭhapitā. Latā panassa naccagītādīsu chekatāya iṭṭhatarā ahosi.
她们聚在一起,舒舒服服地坐着,因对歌舞技艺的高低起了争执,便吵了起来。于是她们一同前往多闻天王那里,问道:“父亲,我们几个当中,谁在舞蹈等技艺上最出色?”天王这样说:“女儿们,你们到阿耨达池边天神集会之处去表演歌舞,在那里你们的差别就会显露出来。”她们就照办了。在那里,天女拉塔跳舞时,天子们被她的舞姿所动,无法保持平常心,纷纷笑起来,心中生出惊奇稀有之感,不停地喝彩叫好,发出欢呼声,还挥舞衣服,那巨大的喧闹声仿佛把雪山都震动了。而其他几位跳舞时,他们却像冬天的杜鹃一样,安安静静地坐着。就这样,在那场歌舞集会中,拉塔的出众便清楚地显现出来了。巴利
Tāsaṃ ekato samāgantvā sukhanisajjāya nisinnānaṃ saṅgītanepuññaṃ paṭicca vivādo uppanno. Tā sabbāpi vessavaṇassa mahārājassa santikaṃ gantvā pucchiṃsu ‘‘tāta, katamā amhākaṃ naccādīsu kusalā’’ti? So evamāha ‘‘gacchatha dhītaro anotattadahatīre devasamāgame saṅgītaṃ pavattetha, tattha vo viseso pākaṭo bhavissatī’’ti. Tā tathā akaṃsu. Tattha devaputtā latāya naccamānāya attano sabhāvena ṭhātuṃ nāsakkhiṃsu, sañjātapahāsā acchariyabbhutacittajātā nirantaraṃ sādhukāraṃ dentā ukkuṭṭhisadde celukkhepe ca pavattentā himavantaṃ kampayamānā viya mahantaṃ kolāhalamakaṃsu. Itarāsu pana naccantīsu sisirakāle kokilā viya tuṇhībhūtā nisīdiṃsu. Evaṃ tattha saṅgīte latāya viseso pākaṭo ahosi.
这时,那些天女中的苏塔天女心里这样想:“这位拉塔到底造了什么业,竟然在容貌和名声上都压过我们?我何不去问问拉塔造了什么业呢?”于是她就去问拉塔。拉塔也向她说明了这件事的来龙去脉。而这一切,是多闻天王在尊者大目犍连巡行天界来到那里时,对他讲的。尊者为了询问这件事,从根本原因开始向世尊禀告,说道:巴利
Atha tāsaṃ devadhītānaṃ sutāya devadhītāya etadahosi ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ayaṃ latā amhe abhibhuyya tiṭṭhati vaṇṇena ceva yasasā ca, yaṃnūnāhaṃ latāya katakammaṃ puccheyya’’nti. Sā taṃ pucchi. Itarāpi tassā etamatthaṃ vissajjesi. Tayidaṃ sabbaṃ vessavaṇamahārājā devacārikavasena upagatassa āyasmato mahāmoggallānassa ācikkhi. Thero tamatthaṃ pucchāya mūlakāraṇato paṭṭhāya bhagavato ārocento –
拉塔、萨迦、帕瓦拉与阿奇玛蒂,皆是那位具足吉祥胜王的天女;
多闻天王之女拉吉玛蒂,以法之功德而光耀。巴利
‘‘Latā ca sajjā pavarā ca devatā, accimatī rājavarassa sirīmato; Sutā ca rañño vessavaṇassa dhītā, rājīmatī dhammaguṇehi sobhatha.
这里有五位女子,为了沐浴来到这条清凉的河,河里开着青莲花,令人感到安宁喜悦。
那些天神在那里沐浴、嬉戏之后,苏塔跳舞唱歌后对拉塔这样说:巴利
‘‘Pañcettha nāriyo āgamaṃsu nhāyituṃ, sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadiṃ; Tā tattha nhāyitvā rametvā devatā, naccitvā gāyitvā sutā lataṃ bravi.
我问你,佩戴青莲花鬘、戴着耳饰、面容如黄金般光洁的女子:
你双目暗褐、明净如虚空,长寿的人啊,是谁成就了你的名声?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ uppalamāladhārini, āveḷini kañcanasannibhattace; Timiratambakkhi nabheva sobhane, dīghāyukī kena kato yaso tava.
“ 贤善的女士,你是靠什么比丈夫的其他妻子更得疼爱,容貌也更端严殊妙?
你于右绕、舞蹈、歌唱、奏乐——今被男女所问,请告诉我们。”巴利
‘‘Kenāsi bhadde patino piyatarā, visiṭṭhakalyāṇitarassu rūpato; Padakkhiṇā naccanagītavādite, ācikkha no tvaṃ naranāripucchitā’’ti. –
这是苏塔所问的问题。巴利
Sutāya pucchā.
我曾经生而为人,在人间一个豪富之家做媳妇;
我不发怒,顺从丈夫的心意,在布萨日也从不放逸。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, uḷārabhoge kule suṇisā ahosiṃ; Akkodhanā bhattu vasānuvattinī, uposathe appamattā ahosiṃ.
“ 我为人时,年少无恶,以净信心令丈夫欢喜。”
我让夫之兄弟、公婆、奴婢仆从都心生欢喜,因此得到了名声。巴利
‘‘Manussabhūtā daharā apāpikā, pasannacittā patimābhirādhayiṃ; Sadevaraṃ sassasuraṃ sadāsakaṃ, abhirādhayiṃ tamhi kato yaso mama.
我凭那善业,在四个方面得到了殊胜。
我们享受着长寿、美貌、快乐和力量,还有大量的嬉戏娱乐。巴利
‘‘Sāhaṃ tena kusalena kammunā, catubbhi ṭhānehi visesamajjhagā; Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, khiḍḍāratiṃ paccanubhomanappakaṃ.
你可曾闻此藤蔓女所言?我们未问,她却道出。
我们的丈夫于诸女中殊胜,她们的趣向是最上的天神。巴利
‘‘Sutaṃ nu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latā, yaṃ no apucchimha akittayī no; Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatā.
我们所有女人都在丈夫身边奉行正法,在那里,女人们都成为忠贞于丈夫的妻子。
对丈夫们践行正法之后,我们所有女性都将得到这株藤蔓所说的。巴利
‘‘Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbā, patibbatā yattha bhavanti itthiyo; Patīsu dhammaṃ pacaritvā sabbā, lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latā.
就像狮子习惯在山岭间游荡,盘踞在大山上之后;
它强行杀死其他四足动物,这吃肉的家伙就吞食那些弱小的野兽。巴利
‘‘Sīho yathā pabbatasānugocaro, mahindharaṃ pabbatamāvasitvā; Pasayha hantvā itare catuppade, khudde mige khādati maṃsabhojano.
“ 就像这样,有信的圣弟子女在这里依靠丈夫、顺从丈夫;
她灭掉嗔怒,降伏了悭吝,这位依法而行的女子,在天界中欢喜快乐。”巴利
‘‘Tatheva saddhā idha ariyasāvikā, bhattāraṃ nissāya patiṃ anubbatā; Kodhaṃ vadhitvā abhibhuyya maccharaṃ, saggamhi sā modati dhammacārinī’’ti. –
他说:藤蔓的回答。巴利
Latāya vissajjananti āha.
316 在这里,拉塔、萨迦、巴瓦拉、阿奇玛蒂、苏塔是她们的名字。Ca 这个词表示并列。Rājavarassa 指四大天王中最殊胜、最尊贵的天王。Sakkassa paricārikā 指帝释天神的侍女——这是它的用意。Rañño 指大王。因此说“多闻天王的女儿”,这要分别套用到每一位,或者这是一种语序颠倒,意思就是女儿。能照耀、能发光,所以叫 rājī;被认为是 rājī、被知晓为 rājī 的,就叫 rājīmatī,这是对所有天女的共同修饰语。有些人认为这只是某一位天女的名字,按照他们的看法,“pavarā”就只是对所有天女的共同修饰语。Dhammaguṇehi 指以合乎法的、不离于法的功德,也就是如实存在的功德。Sobhatha 意思是照耀、闪耀。巴利
316. Tattha latā ca sajjā pavarā accimatī sutāti tāsaṃ nāmaṃ. Ca-saddo samuccayattho. Rājavarassāti catunnaṃ mahārājānaṃ varassa seṭṭhassa devarājassa. Sakkassa paricārikāti adhippāyo. Raññoti mahārājassa. Tenāha ‘‘vessavaṇassa dhītā’’ti, idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ, vacanavipallāso vā, dhītaroti attho. Rājati vijjotatīti rājī, rājīti matā paññātā rājīmatī, idaṃ tāsaṃ sabbāsaṃ visesanaṃ. Nāmameva etaṃ ekissā devatāyāti keci, tesaṃ matena ‘‘pavarā’’ti sabbāsaṃ visesanameva. Dhammaguṇehīti dhammiyehi dhammato anapetehi guṇehi, yathābhuccaguṇehīti attho. Sobhathāti virocatha.
317 这里说的“五位女子”,是指在这雪山地区、前面已经提到名字的那五位天女。“凉水、青莲、吉祥河”这句话,是就那条从阿耨达池流出的河口而说的。“跳舞、唱歌之后”,是依据她们奉父亲多闻天王的命令,在天神集会中跳舞唱歌这件事而说的。“善闻对拉达说”,意思是善闻天女对自己的姐妹拉达说。也有版本读作“Sutā lataṃ bravu”,意思是善闻等女儿们对多闻天王的拉达说。巴利
317.Pañcettha nāriyoti pañca yathāvuttanāmā devadhītaro ettha imasmiṃ himavantapadese. Sītodakaṃ uppaliniṃ sivaṃ nadinti anotattadahato nikkhantanadimukhaṃ sandhāya vadati. Naccitvā gāyitvāti pitu vessavaṇassa āṇāya devasamāgame tāhi katassa naccagītassa vasena vuttaṃ. Sutā lataṃ bravīti sutā devadhītā lataṃ attano bhaginiṃ kathesi. ‘‘Sutā lataṃ bravu’’ntipi paṭhanti, sutā dhītaro vessavaṇassa mahārājassa lataṃ kathesunti attho.
318 眼睛像铜色花蕊:是说她的双眼带着铜红色的纹路,就像尼拘律树花蕊的颜色一样。像天空一样美丽:意思是她就像秋天的天空,远离云雾等污浊,因为四肢清净而光彩照人。另一种理解是“就在天空中”——这里的“eva”表示总括,所以无论是在虚空中的宫殿,还是在雪山、持双山等依地面而住的处所,她在一切地方都光彩夺目。由什么造成:是由哪一种、什么样的福业所生。名声:指眷属圆满和声誉;提到名声,也就包含了作为名声之因的种种功德。巴利
318.Timiratambakkhīti niculakesarabhāsasadisehi tambarājīhi samannāgatakkhi. Nabheva sobhaneti nabhaṃ viya sobhamāne, saradasamaye abbhamahikādiupakkilesavimuttaṃ nabhaṃ viya suvisuddhaṅgapaccaṅgatāya virājamāneti attho. Atha vā nabhevāti nabhe eva, samuccayattho eva-saddo, ākāsaṭṭhavimānesu himavantayugandharādibhūmipaṭibaddhaṭṭhānesu cāti sabbattheva sobhamāneti attho. Kena katoti kena kīdisena puññena nibbattito. Yasoti parivārasampatti kittisaddo ca. Kittisaddaggahaṇena ca kittisaddahetubhūtā guṇā gayhanti.
319 比丈夫更可爱:就是比丈夫更受宠爱,是丈夫的心头好。由此说明她特别得宠。容貌殊胜、最为美妙:在容貌成就方面,她最为殊胜、最为上等,比别人更加美丽。“assū”只是个语助词。也有人读作“Visiṭṭhakalyāṇitarāsi rūpato”,意思是“你在容貌上殊胜而最美妙”。善巧:就是以各种方式,或者特别地娴熟。在舞蹈、歌唱和乐器方面:这里的“naccanā”是省略了语尾,意思是在舞蹈、歌唱和乐器演奏方面。被天子天女们询问:就是天子们和天女们为了看她的容貌、看她的技艺而问:“拉塔在哪里?拉塔在做什么?”巴利
319.Patino piyatarāti sāmino piyatarā sāmivallabhā. Tenassā subhagataṃ dasseti. Visiṭṭhakalyāṇitarassū rūpatoti rūpasampattiyā visiṭṭhā uttamā kalyāṇitarā sundaratarā, assūti nipātamattaṃ. ‘‘Visiṭṭhakalyāṇitarāsi rūpato’’ti ca paṭhanti. Padakkhiṇāti pakārehi, visesena vā dakkhiṇā kusalā. Naccanagītavāditeti ettha naccanāti vibhattilopo kato, nacce ca gīte ca vādite cāti attho. Naranāripucchitāti devaputtehi devadhītāhi ca ‘‘kahaṃ latā, kiṃ karoti latā’’ti rūpadassanatthañceva sippadassanatthañca pucchitā.
321 321. 因为始终不与丈夫以外的男子有身体接触,她就像天人一样令人欢喜;或者说,他是第二个优秀的人,也就是丈夫的弟弟,所以叫“与弟伴”(sadevaraṃ),意思是和丈夫的弟弟一起住。婆婆和公公合起来叫“sasurā”,所以“与公婆同住”(sassasuraṃ)就是和公婆住在一起。“与男女仆从同住”(sadāsakaṃ),这是和“令丈夫欢喜”这件事相关联。所谓“在那里所作”:是指在那个家庭里,或者在做媳妇的那段时间里所获得的称誉,而这是由能产生那份称誉的福业所带来的。“我的”:这个词要配合“所作”来理解,转成“由我所作”。巴利
321. Niccaṃ kāyena asaṃsaṭṭhatāya devo viya rameti, dutiyo varoti vā devaro, bhattu kaniṭṭhabhātā, saha devarenāti sadevaraṃ. Sassu ca sasuro ca sasurā, saha sasurehīti sassasuraṃ. Saha dāsehi dāsīhi cāti sadāsakaṃ patimābhirādhayinti sambandho. Tamhi katoti tamhi kule, kāle vā suṇisākāle kato yaso tannibbattakapuññassa nibbattanenāti adhippāyo. Mamāti idaṃ ‘‘kato’’ti padaṃ apekkhitvā ‘‘mayā’’ti pariṇāmetabbaṃ.
322 “依四处”是指以四种原因,或者指在四种作为表征的处所中。“获得殊胜”是指比其他女子更为超越。“寿、色、乐、力”是对前面所说“依四处”的具体展示。因为寿等本身就是她比其他女子更殊胜的特质,又应当以崇信来把握,所以从它是原因这一点来说,称为“处”。她获得殊胜是怎样的呢?就是“寿、色、乐、力”——这样连接起来理解。巴利
322.Catubbhiṭhānehīti catūhi kāraṇehi, catūsu vā ṭhānesu nimittabhūtesu. Visesamajjhagāti aññāhi atisayaṃ adhigatā. Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañcāti ‘‘catūhi ṭhānehī’’ti vuttānaṃ sarūpato dassanaṃ. Āyuādayo eva hissā aññāhi visiṭṭhasabhāvatāya visesā tassā tathā sambhāvanāvasena gahetabbatāya hetubhāvato ‘‘ṭhāna’’nti ca vuttaṃ. Visesamajjhagā. Kīdisaṃ? Āyuñca vaṇṇañca sukhañca balañcāti yojanā.
323 “你们可曾听过拉塔说的话?”——这个拉塔是我们的长姐,她所说的话,你们听过了没有,还是没听过?其余三位姐妹这样问道。“我们所疑惑的”:其中“no”只是语助词;或者像“na no samaṃ atthi”这类用法中那样,表示“我们的”,因此意思是:她确实已经宣说了,而且说得毫无颠倒。所谓“我们的丈夫啊,卓越女子的归宿与最上的天神”,意思是:因为能保护,所以叫“丈夫”,他是我们这些女子最殊胜的归宿和依靠,也是她们最上的天神;如法地供奉他之后,能在现世和来世带来利益与安乐。巴利
323.Sutaṃnu taṃ bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā amhākaṃ jeṭṭhabhaginī yaṃ bhāsati, taṃ tumhehi sutaṃ nu kiṃ asuta’’nti itarā tisso bhaginiyo pucchati. Yaṃ noti yaṃ amhākaṃ saṃsayitaṃ. Noti nipātamattaṃ, puna noti amhākaṃ, avadhāraṇe vā ‘‘na no samaṃ atthī’’tiādīsu (khu. pā. 6.3; su. ni. 226) viya, tena akittayiyeva, aviparītaṃ byākāsiyevāti attho. Patino kiramhākaṃ visiṭṭha nārīnaṃ, gatī ca tāsaṃ pavarā ca devatāti anatthato pālanato patino sāmikā nā amhākaṃ nārīnaṃ itthīnaṃ visiṭṭhā gati ca tāsaṃ paṭisaraṇañca, tāsaṃ mātugāmānaṃ saraṇato pavarā uttamā devatā ca sammadeva ārādhitā sampati āyatiñca hitasukhāvahāti attho.
324 我们对丈夫尽自己该尽的本分,意思是:我们每个人都对自己的丈夫——也就是自己的主人,做早起等应当做的事。“由于什么原因”,指的是以那个为原因;或者说,当女人对丈夫该做的事都做到了,就被称为敬夫之人。她说到“我们将得到”,意思是:这藤蔓如今所得到的成就,她正在说;我们也要通过对丈夫尽本分,得到那样的成就。巴利
324.Patīsu dhammaṃ pacarāma sabbāti sabbāva mayaṃ patīsu attano sāmikesu pubbuṭṭhānādikaṃ caritabbadhammaṃ pacarāma. Yatthāti yaṃ nimittaṃ, yasmiṃ vā patīsu caritabbadhamme cariyamāne itthiyo patibbatā nāma bhavanti. Lacchāmase bhāsati yaṃ ayaṃ latāti ayaṃ latā yaṃ sampattiṃ etarahi labhatīti bhāsati, taṃ sampattiṃ patīsu dhammaṃ pacaritvāti labhissāma.
325 以山为活动范围的,就是在山林丛中活动者。住在持地山,即依“持地”之名——所谓“持地”就是持载大地——住于那座不动山,居住、停留于其中,意思是住在那里。因为顾及“āvasitvā”(住)这个词,这里是用处所义的业格。征服,就是战胜。弱小的,是指力量弱小之辈;然而,即使是体型巨大的大象等野兽,他也照样杀死它们。巴利
325.Pabbatasānugocaroti pabbatavanasaṇḍacārī. Mahindharaṃ pabbatamāvasitvāti mahiṃ dhāretīti mahindharanāmakaṃ pabbataṃ acalaṃ āvasitvā adhivasitvā, tattha vasantoti attho. ‘‘Āvasitvā’’ti hi padaṃ apekkhitvā bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Pasayhāti abhibhavitvā. Khuddeti balavasenanihīne pamāṇato pana mahante hatthiādikepi mige so hantiyeva.
326 “同样地”这句,是对这首偈颂结合比喻所作的义理说明:就像狮子依靠自己的住处和觅食之地的山林而住,能达成自己想要的目标;同样,那位有信心、内心清净的圣弟子女,依靠供给衣食等来养育自己的丈夫、主人而住,她以一切时处随顺丈夫的德行来随顺丈夫,断除对眷属等所生的忿怒,战胜并克服对所得财物所生的悭吝,使其不再生起。由于如理行持敬夫之法和近事女之法,成为法行者,她在天界的喜乐中享受安乐,获得欢悦。其余内容如前所说。巴利
326.Tathevāti gāthāya ayaṃ upamāsaṃsandanena saddhiṃ atthayojanā – yathā sīho attano nivāsagocaraṭṭhānabhūtaṃ pabbataṃ nissāya vasanto attano yathicchitamatthaṃ sādheti, evameva sā saddhā pasannā ariyasāvikā ghāsacchādanādīhi bharaṇato posanato bhattāraṃ patiṃ sāmikaṃ nissāya vasantī sabbatthāpi patianukūlatāsaṅkhātena vatena taṃ anubbatā parijanādīsu uppajjanakaṃ kodhaṃ vadhitvā pajahitvā pariggahavatthūsu uppajjanakaṃ maccheraṃ abhibhuyya abhibhavitvā anuppādetvā patibbatādhammassa ca upāsikādhammassa ca sammadeva caraṇato dhammacārinī sā saggamhi devaloke modati, pamodaṃ āpajjatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10