4. 曼吉他咖品·2. 光辉天宫的注释
1. 女天宫义注 · 291 段
2. 光辉天宫的注释巴利
2. Pabhassaravimānavaṇṇanā
“光辉极美天宫”指的就是光辉天宫。它的来历是什么呢?世尊当时住在王舍城。那时,王舍城里有一位近事男,对大目犍连尊者非常净信。他有一个女儿,有信、有净信,对这位尊者也很恭敬尊重。有一天,具寿大目犍连在王舍城乞食,来到她家。她见到尊者后心生欢喜,铺好座位,等尊者坐下,就用素馨花鬘供养,又把甜美的糖浆倒进尊者钵里。尊者想为她随喜,就坐了下来。她因为在家事务繁多,没有空闲,就说:“我改天再听法。”于是顶礼尊者,送尊者离开。就在那一天,她命终后投生到三十三天。具寿大目犍连去到那里,用这些偈颂问她:巴利
Pabhassaravaravaṇṇanibheti pabhassaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako mahāmoggallānatthere abhippasanno hoti. Tassekā dhītā saddhā pasannā, sāpi there garucittīkārabahulā hoti. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno rājagahe piṇḍāya caranto taṃ kulaṃ upasaṅkami. Sā theraṃ disvā somanassajātā āsanaṃ paññāpetvā there tattha nisinne sumanamālāya pūjetvā madhuraṃ guḷaphāṇitaṃ therassa patte ākiri, thero anumoditukāmo nisīdi. Sā gharāvāsassa bahukiccatāya anokāsataṃ pavedetvā ‘‘aññasmiṃ divase dhammaṃ sossāmī’’ti theraṃ vanditvā uyyojesi. Tadaheva ca sā kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi pucchi –
光辉灿烂、容色绝妙,身穿染得极好的红衣;
有大神通、身体如旃檀般美好的人,
美丽的天女,你是谁,为什么向我行礼?巴利
‘‘Pabhassaravaravaṇṇanibhe, surattavatthavasane; Mahiddhike candanaruciragatte, Kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.
你的坐榻非常昂贵,用各种宝石镶嵌,光彩夺目;
你坐在那里,光芒四射,就像天王在欢喜园里一样。巴利
‘‘Pallaṅko ca te mahaggho, nānāratanacittito ruciro; Yattha tvaṃ nisinnā virocasi, devarājāriva nandane vane.
“ 贤女啊,你往昔曾行何善行?
在天界,你正领受何业之果报?天女啊,我既问你,请告诉我。
这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure sucaritamācarī bhadde, kissa kammassa vipākaṃ; Anubhosi devalokasmiṃ, devate pucchitācikkha; Kissa kammassidaṃ phala’’nti.
697 在这里,“具光辉殊胜容色者”:nibhā 是照耀、放光的意思,所以叫光芒;容色本身就是光芒,所以叫“容色光芒”。因为极其明亮,所以叫“光辉”;因为没有皮肤瑕疵,所以叫“殊胜”;她拥有最上等的容色光芒,所以叫“具光辉殊胜容色者”。这是用呼唤的方式说“具光辉殊胜容色者”。“著善红衣者”:指穿着染得很好的红色衣服。“如涂栴檀般光泽之身”:意思是身体像涂了栴檀一样光泽悦目,也就是像用上等清凉栴檀厚厚涂抹过,手脚等身体各部分红润可意;或者指因为涂抹栴檀而身体光泽悦目。巴利
697. Tattha pabhassaravaravaṇṇanibheti nibhāti dibbatīti nibhā, vaṇṇova nibhā vaṇṇanibhā, ativiya obhāsanato pabhassarā chavidosābhāvena varā uttamā vaṇṇanibhā etissāti pabhassaravaravaṇṇanibhā. Āmantanavasena ‘‘pabhassaravaravaṇṇanibhe’’ti vuttaṃ. Surattavatthavasaneti suṭṭhu rattavatthanivatthe. Candanaruciragatteti candanānulittaṃ viya ruciragatte, gosītacandanena bahalatarānulittaṃ viya surattamanuññasarīrāvayaveti attho, candanānulepena vā ruciragatte.
天神被长老这样问后,就用这些偈颂回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,您四处乞食的时候,我供养了花鬘和糖浆。
我如今在天界享受着那个业的果报。巴利
‘‘Piṇḍāya te carantassa, mālaṃ phāṇitañca adadaṃ bhante; Tassa kammassidaṃ vipākaṃ, anubhomi devalokasmiṃ.
我心里有懊悔,尊者,我犯了错,也感到痛苦;
我竟然没有听到那位法王善巧宣说的法。巴利
‘‘Hoti ca me anutāpo, aparaddhaṃ dukkhitañca me bhante; Sāhaṃ dhammaṃ nāssosiṃ, sudesitaṃ dhammarājena.
尊者,凡是我所悲悯的任何人,我就对您说此事:
请在诸法中劝导他,那法是由法王善巧宣说的。巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi bhaddante, yassa me anukampiyo koci; Dhammesu taṃ samādapetha, sudesitaṃ dhammarājena.
那些对佛、法、僧宝有信仰的人,
他们以寿命、名声和光彩远远胜过我。巴利
‘‘Yesaṃ atthi saddhā buddhe, dhamme ca saṅgharatane; Te maṃ ativirocanti, āyunā yasasā siriyā.
“ 其他天人比我更殊胜,在威光与容貌上,也比我更具大神通。”巴利
‘‘Patāpena vaṇṇena uttaritarā, aññe mahiddhikatarā mayā devā’’ti.
700 在这里,“花鬘”指的是素馨花。“糖浆”指的是用甘蔗汁熬制而成的糖浆。巴利
700. Tattha mālanti sumanapupphaṃ. Phāṇitanti ucchurasaṃ gahetvā kataphāṇitaṃ.
701 “忧悔”就是追悔。为了说明它的原因,经文说:“尊者,我犯了过失,也造了恶业。”现在直接显示那件事本身:“我没有听闻法。”意思是,我那时没有听闻您想要宣说的法。那是怎样的法呢?“由法王善说”,也就是由正自觉者善说,因为此法开头善、中间善、结尾善,而且决定导向解脱,所以是善说。巴利
701.Anutāpoti vippaṭisāro. Tassa kāraṇamāha ‘‘aparaddhaṃ dukkhatañca me bhante’’ti . Idāni taṃ sarūpato dasseti ‘‘sāhaṃ dhammaṃ nāssosi’’nti, sā ahaṃ tadā tava desetukāmassa dhammaṃ na suṇiṃ. Kīdisaṃ? Sudesitaṃ dhammarājenāti, sammāsambuddhena ādikalyāṇāditāya ekantaniyyānikatāya ca svākhātanti attho.
702 这里说“因此”,是因为法王善加宣说,而且像我这样没有听闻佛法的人,会成为懊悔的原因。“你”就是指你,意思是“你的”。“凡是”就是任何一个人。“应被怜悯者”就是应当被怜悯的人。“任何一个人”就是无论哪一个人。“在诸法中”是指在戒等诸法之中。也可以读作“在法中”,意思是指教法。“确实”只是语气词,或者是语序颠倒。“他”是指那位应当被怜悯的人。“善说”就是很好地宣说。巴利
702.Tanti tasmā dhammarājena sudesitattā asavanassa ca mādisānaṃ anutāpahetubhāvato. Tanti tuvaṃ, tuyhanti attho. Yassāti yo assa. Anukampiyoti anukampitabbo. Kocīti yo koci. Dhammesūti sīlādidhammesu. ‘‘Dhamme hī’’ti vā pāṭho, sāsanadhammeti attho. Hīti nipātamattaṃ, vacanavipallāso vā. Tanti anukampitabbapuggalaṃ. Sudesitanti suṭṭhu desitaṃ.
703-4 那些对三宝有净信的天子,超过了我,比我更光辉耀眼。“以威光”是指以威势和神力。“其他”是指别的那些。“比我”是表示比较的具格用法。这里说明:那些容貌更殊胜、神通更大的天人,正是对三宝有极深净信的人。其余部分按前面说过的方式理解。巴利
703-4.Te maṃ ativirocantīti te ratanattaye pasannā devaputtā maṃ atikkamitvā virocanti. Patāpenāti tejasā ānubhāvena. Aññeti ye aññe. Mayāti nissakke karaṇavacanaṃ. Vaṇṇena uttaritarā mahiddhikatarā ca devā, te ratanattaye abhippasannāyevāti dasseti. Sesaṃ vuttanayameva.
象天宫的注释巴利
3. Nāgavimānavaṇṇanā
装饰着摩尼宝珠和黄金,这就是象天宫。它是怎么来的呢?世尊当时住在波罗奈的仙人堕处鹿野苑。那时候,波罗奈有一位近事女,满怀净信,戒行和威仪都圆满。她为了供养世尊,织了两套衣服,让人洗得干干净净,然后来到世尊面前,把衣服放在世尊脚下,这样说:“尊者,请世尊出于慈悯接受这两套衣服,愿这对我来说能带来长久的利益和安乐。”世尊接受了,看出她具备证得入流果的亲依止缘,就为她说法。说法结束时,她证得入流果,礼敬世尊,右绕而去,回了家。她没过多久就命终了,投生到三十三天,成了帝释天王所爱重、宠信的妃子,名叫耶苏多罗。凭她的福德之力,出现了一头覆盖着金网的最胜象王,象背上现出摩尼宝所成的亭阁,中间现出一张铺设得极为精美的宝座,它的两根象牙上还化现出两座清澈悦意的池塘,池中盛开着红莲和青莲。天女们站在莲蕊上,手持五种乐器,一边跳舞一边唱歌。巴利
Alaṅkatā maṇikañcanācitanti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasivāsinī ekā upāsikā saddhā pasannā sīlācārasampannā bhagavantaṃ uddissa vatthayugaṃ vāyāpetvā suparidhotaṃ kārāpetvā upasaṅkamitvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā evamāha ‘‘paṭiggaṇhātu, bhante bhagavā, imaṃ vatthayugaṃ anukampaṃ upādāya yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā tassā upanissayasampattiṃ disvā dhammaṃ desesi, sā desanāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahitvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppannā sakkassa devarājassa piyā ahosi vallabhā yasuttarā nāma nāmena. Tassā puññānubhāvena hemajālasañchanno kuñjaravaro nibbatti, tassa ca khandhe maṇimayo maṇḍapo, majjhe supaññattaratanapallaṅko nibbatti, dvīsu dantesu cassa kamalakuvalayujjalā ramaṇīyā dve pokkharaṇiyo pāturahesuṃ. Tattha padumakaṇṇikāsu ṭhitā devadhītā paggahitapañcaṅgikatūriyā naccanti ceva gāyanti ca.
导师在波罗奈随心所欲地住了一段时间后,便向舍卫城方向游化而去。他一路次第前行,到达舍卫城,就住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,那位天女看着自己所享受的天界福报,思索其中的原因,知道这是“供养导师一套衣服的缘故”,于是心生欢喜,对世尊充满净信与恭敬,想要前去礼拜。她在深夜乘着最殊胜的天象,从空中来到,从那里降下,礼拜世尊后,合掌站在一旁。具寿鹏耆舍得到世尊的允许,用这些偈颂问她:巴利
Satthā bārāṇasiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena sāvatthiṃ patvā tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha sā devatā attanā anubhuyyamānaṃ dibbasampattiṃ oloketvā tassā kāraṇaṃ upadhārentī ‘‘satthu vatthayugadānakāraṇa’’nti ñatvā sañjātasomanassā bhagavati pasādabahumānā vanditukāmā abhikkantāya rattiyā hatthikkhandhavaragatā ākāsena āgantvā tato otaritvā bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
汝身庄严,乘彼摩尼黄金所饰、金网覆体、善加庄严的巨象王;
自虚空天中降临于此。巴利
‘‘Alaṅkatā maṇikañcanācitaṃ, sovaṇṇajālacitaṃ mahantaṃ; Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
大象的两根象牙上,化现出清澈澄净的莲池,池中莲花盛放;
在那些莲花上,各种乐器一起奏响,这些令人心生欢喜的天女们翩翩起舞。巴利
‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā; Padumesu ca tūriyagaṇā pabhijjare, imā ca naccanti manoharāyo.
“ 你已证得天界神通,大威力者,当你尚在人中时,曾造作何种福德?
你因何而有这般炽盛的威光,你的容色遍照一切方向?”巴利
‘‘Deviddhipattāsi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
705 在这里,“庄严”是指用一切装饰品打扮得漂漂亮亮。“宝石与黄金所镶嵌”是指用那些天界的宝石和黄金镶嵌而成。“金网所覆”是指被黄金织成的网覆盖。“大”是指庞大。“善加装备”是指为了出行而把鞍具系得妥妥当当。“于空中”是指处在如同虚空的象背上。“在虚空”就是在天空中。另有一种读法是“庄严的宝石与黄金所镶嵌”。这里的简要意思是:天神啊,你用一切装饰品把自己打扮得庄严无比;你登上那头以庄严的宝石和黄金镶嵌、又以最天妙的宝石和黄金镶嵌装饰、佩戴着各种金网——比如象头装饰之类的象饰——覆盖在身上、极其巨大、最为殊胜的大象,坐在象背上,就像在空中飞行一样,就这样来到了我们面前。巴利
705. Tattha alaṅkatāti sabbābharaṇavibhūsitā. Maṇikañcanācitanti tehi dibbamānehi maṇisuvaṇṇehi ācitaṃ. Sovaṇṇajālacitanti hemajālasañchannaṃ. Mahantanti vipulaṃ. Sukappitanti gamanasannāhavasena suṭṭhu sannaddhaṃ. Vehāyasanti vehāyasabhūte hatthipiṭṭhe. Antalikkheti ākāse, ‘‘alaṅkatamaṇikañcanācita’’ntipi pāṭho. Ayañhettha saṅkhepattho – devate, tvaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkatā alaṅkatamaṇikañcanācitaṃ, ativiya dibbamānehi maṇīhi kañcanehi ca alaṅkaraṇavasena khacitaṃ, hemajālehi kumbhālaṅkārādibhedehi hatthālaṅkārehi citaṃ āmuttaṃ mahantaṃ ativiya brahantaṃ uttamaṃ gajaṃ āruyha hatthipiṭṭhiyā nisinnā ākāseneva idha amhākaṃ santikaṃ āgatāti.
706 这位龙王的两根象牙上,化现出两座池塘,就像伊罗婆那龙象那样,由善巧的工艺者精心建造而成。乐器群,是指五种乐器组成的集合。各自奏响,是指依照十二种韵律变化而分别呈现。也有人读作“Pavajjare”,意思是以种种方式演奏。巴利
706.Nāgassa dantesu duvesu nimmitāti erāvaṇassa viya nāgarājassa imassa dvīsu dantesu dve pokkharaṇiyo sucaritasippinā suṭṭhu viracitā. Tūriyagaṇāti pañcaṅgikatūriyasamūhā. Pabhijjareti dvādasannaṃ layabhedānaṃ vasena pabhedaṃ gacchanti. ‘‘Pavajjare’’ti ca paṭhanti, pakārehi vādīyantīti attho.
天神被长老问后,就这样用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi –
我去了波罗奈,向佛陀供养了一套衣服;
我顶礼(世尊的)双足之后,坐在地上,满心欢喜地合掌致敬。巴利
‘‘Bārāṇasiyaṃ upasaṅkamitvā, buddhassahaṃ vatthayugaṃ adāsiṃ; Pādāni vanditvā chamā nisīdiṃ, vittā cahaṃ añjalikaṃ akāsiṃ.
这位佛陀肤色如黄金,为我开示了集、苦与无常;
他开示了无为、苦的止息、常住,以及那条道路,我因此得以了知。巴利
‘‘Buddho ca me kañcanasannibhattaco, adesayi samudayadukkhaniccataṃ; Asaṅkhataṃ dukkhanirodhasassataṃ, maggaṃ adesayi yato vijānisaṃ.
“ 我寿命短促,从彼命终,投生到具足荣光的三十三天众中;
我是帝释天神的一位妃子,名叫胜誉,名声遍扬诸方。”巴利
‘‘Appāyukī kālakatā tato cutā, upapannā tidasagaṇaṃ yasassinī; Sakkassahaṃ aññatarā pajāpati, yasuttarā nāma disāsu vissutā’’ti.
708-9 其中,“地上”就是指在地面。因为这里用的是处格义的单独语形。“欢喜”就是满足、高兴。“由于”是指从导师开示最殊胜的教法那时起。“了知”是指通达、证悟了四圣谛。巴利
708-9. Tattha chamāti bhūmiyaṃ. Bhummatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Vittāti tuṭṭhā. Yatoti yato satthu sāmukkaṃsikadhammadesanato. Vijānisanti cattāri ariyasaccāni paṭivijjhiṃ.
710 短命:由犹如生起了“造了如此殊胜广大的福德,你不该在这多苦的人身中这样停留”这样用意的已耗尽之业而短命。某位妃子:就是一万六千位正妃中的一位。闻名诸方:在两天界的一切方所都广为人知、声名显赫。其余内容按前面所说理解。巴利
710.Appāyukīti ‘‘īdisaṃ nāma uḷāraṃ puññaṃ katvā na tayā etasmiṃ dukkhabahule manussattabhāve evaṃ ṭhātabba’’nti sañjātābhisandhinā viya parikkhayaṃ gatena kammunā appāyukā samānā. Aññatarā pajāpatīti soḷasasahassānaṃ mahesīnaṃ aññatarā. Disāsu vissutāti dvīsu devalokesu sabbadisāsu pākaṭā paññātā. Sesaṃ vuttanayameva.
4. 阿罗摩天宫的注释巴利
4. Alomavimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色……”这是指阿罗摩天宫。它的生起因缘是怎样的呢?世尊住在波罗奈仙人堕处鹿野苑时,上午穿好下衣,拿着钵和衣,进入波罗奈城乞食。城中有一个名叫阿罗摩的贫苦女子,她见到世尊后心生净信,却找不到别的东西可以布施,就想:“像这样的东西供养给世尊,对我来说也会有大果报。”于是她把变了色、没有咸味的干麦饼奉给世尊,世尊接受了。她以这份布施为所缘,生起了喜悦。后来她命终,转生到三十三天。具寿大目犍连……巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti alomavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye viharanto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bārāṇasiṃ piṇḍāya pāvisi . Tatthekā alomā nāma duggatitthī bhagavantaṃ disvā pasannacittā aññaṃ dātabbaṃ apassantī ‘‘īdisampi bhagavato dinnaṃ mayhaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti cintetvā paribhinnavaṇṇaṃ aloṇaṃ sukkhakummāsaṃ upanesi, bhagavā paṭiggahesi. Sā taṃ dānaṃ ārammaṇaṃ katvā somanassaṃ pavedesi, sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno –
‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他问了。她也回答了他,为了说明那一点——巴利
Pucchi. Sāpi tassa byākāsi, taṃ dassetuṃ –
那位天神很欢喜……“这是谁的业带来的果报。”——这样说道。巴利
‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phala’’nti. – vuttaṃ;
我也在波罗奈,我是佛陀的太阳族亲属;
我用自己双手,满怀净信地供养了干大麦饼。巴利
‘‘Ahañca bārāṇasiyaṃ, buddhassādiccabandhuno; Adāsiṃ sukkhakummāsaṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
看这干而无盐的麦粥团之果:
见阿罗摩得安乐,谁人不修福?巴利
‘‘Sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā; Alomaṃ sukhitaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
716 这里,见到阿罗摩快乐:意思是,即使阿罗摩只供养了少许干麦饼,见到她因此获得天界的快乐而快乐。谁不会修福德呢:意思是,谁若真想要自己的利益和安乐,怎么会不去修福德呢?其余部分按前面所说的方式理解。巴利
716. Tattha alomaṃ sukhitaṃ disvāti alomampi nāma sukkhakummāsamattaṃ datvā evaṃ dibbasukhena sukhitaṃ disvā. Ko puññaṃ na karissatīti ko nāma attano hitasukhaṃ icchanto puññaṃ na karissatīti. Sesaṃ vuttanayameva.
第5篇 施粥女天宫的注释巴利
5. Kañjikadāyikāvimānavaṇṇanā
“容色殊胜”说的是施粥女的天宫。她的这个故事是怎么来的呢?世尊当时住在安陀迦频陀。那时候,世尊肚子里起了风病。世尊吩咐具寿阿难:“阿难,你去托钵乞食,给我取些粥来当药。”“好的,尊者。”具寿阿难答应了世尊,拿着国王所施的钵,站在自己常去的那位医师的家门口。医师的妻子看见了他,就迎上前来,顶礼后接过钵,问长老:“尊者,您需要什么样的药?”她是个很有智慧的人,心里想:“长老要是为了药的事才会来这里,不是为了乞食。”听说要的是“粥”之后,她心想:“这药不是给我家主人用的,而是世尊需要。那我就为世间怙主做一份合宜的粥吧。”她满心欢喜,生起极大的恭敬,用枣汁煮了粥,盛满钵,又另外备了一份配着送去的食物,派人送了过去。世尊刚一吃完,那个病就好了。她后来命终,投生到三十三天,享受广大的天界福报,快乐地过日子。那时,具寿大目犍连游历天界,看见她被上千天女围绕着,就用这些偈颂问她过去所造的业——巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti kañjikadāyikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā andhakavinde viharati. Tena ca samayena bhagavato kucchiyaṃ vātarogo uppajji. Bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi ‘‘gaccha tvaṃ ānanda, piṇḍāya caritvā mayhaṃ bhesajjatthaṃ kañjikaṃ āharā’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissuṇitvā mahārājadattiyaṃ pattaṃ gahetvā attano upaṭṭhākavejjassa nivesanadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā vejjassa bhariyā paccuggantvā vanditvā pattaṃ gahetvā theraṃ pucchi ‘‘kīdisena vo, bhante, bhesajjena attho’’ti. Sā kira buddhisampannā ‘‘bhesajjena payojane sati thero idhāgacchati, na bhikkhattha’’nti sallakkhesi. ‘‘Kañjikenā’’ti ca vutte ‘‘na yidaṃ bhesajjaṃ mayhaṃ ayyassa, tathā hesa bhagavato patto, handāhaṃ lokanāthassa anucchavikaṃ kañjikaṃ sampādemī’’ti somanassajātā sañjātabahumānā badarayūsena yāguṃ sampādetvā pattaṃ pūretvā tassa parivārabhāvena aññañca bhojanaṃ paṭiyādetvā pesesi. Taṃ paribhuttamattasseva bhagavato so ābādho vūpasami. Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā mahatiṃ dibbasampattiṃ anubhavantī modati. Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ accharāsahassaparivārena vicarantiṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
‘‘Abhikkantena vaṇṇena …pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
“ 那位天神满心欢喜……(中略)这是哪一种业所带来的果报?”巴利
‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我昔居安陀迦频陀,奉施太阳族亲佛陀——
枣汁所煮、油熏的酸粥。巴利
‘‘Ahaṃ andhakavindamhi, buddhassādiccabandhuno; Adāsiṃ kolasampākaṃ, kañjikaṃ teladhūpitaṃ.
把长胡椒和大蒜混在一起,再加上拉曼迦草;
我以清净的心,向正直的人做了布施。巴利
‘‘Pipphalyā lasuṇena ca, missaṃ lāmañjakena ca; Adāsiṃ ujubhūtasmiṃ, vippasannena cetasā.
纵使她使彼担任转轮王的王后之位,
这个女人相貌端正、四肢健全,对丈夫也从不轻视。
就算把十六份那样的布施加起来,也抵不上一份酸粥布施的十六分之一的价值。巴利
‘‘Yā mahesittaṃ kāreyya, cakkavattissa rājino; Nārī sabbaṅgakalyāṇī, bhattu cānomadassikā; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghati soḷasiṃ.
“ 一百金币、一百匹马、一百辆骡车,
有百千位少女,佩戴着宝石耳环;
尚不及布施一份酸粥功德的十六分之一。巴利
‘‘Sataṃ nikkhā sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā; Sataṃ kaññāsahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.
雪山来的龙象,象牙如车辕,身躯高大;
金胸的大象,穿着金色衣袍。
这些大象连一次酸粥布施的十六分之一也不值。巴利
‘‘Sataṃ hemavatā nāgā, īsādantā urūḷhavā; Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, hemakappanavāsasā, Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.
“ 即使有人能在此成为四大洲的主宰,
即使把四大洲的统治权加起来,也抵不上布施一份酸粥功德的十六分之一。”巴利
‘‘Catunnamapi dīpānaṃ, issaraṃ yodha kāraye; Ekassa kañjikadānassa, kalaṃ nāgghati soḷasi’’nti.
723-4 在那里,我布施了加枣熬煮、用油熏香的酸粥:意思是,把枣的糖浆熬出的汁水和四倍的水混在一起,熬到只剩四分之一,煮成稀粥;再用三辛、阿魏、孜然、大蒜等辛辣香料调配,充分熏香,让它带上拉曼迦的香气;然后以恭敬之心,把这粥倒进世尊的钵里,向导师献上而布施,并把它放在长老手中。因此说——巴利
723-4. Tattha adāsiṃ kolasampāpakaṃ, kañjikaṃ teladhūpitanti badaramodakakasāve catuguṇodakasamodite pākena catutthabhāgāvasiṭṭhaṃ yāguṃ pacitvā taṃ tikaṭukaajamodahiṅgujīrakalasuṇādīhi kaṭukabhaṇḍehi abhisaṅkharitvā sudhūpitaṃ katvā lāmañjagandhaṃ gāhāpetvā pasannacittena bhagavato patte ākiritvā satthāraṃ uddisitvā adāsiṃ, therassa hatthe patiṭṭhapesinti dasseti. Tenāha –
“ 还有混合了胡椒、大蒜和拉曼迦香的东西。
我以清净无染的心,把它布施给了那位正直者。”巴利
‘‘Pipphalyālasuṇena ca, missaṃ lāmañjakena ca; Adāsiṃ ujubhūtasmiṃ, vippasannena cetasā’’ti.
其余部分和前面说的一样。巴利
Sesaṃ vuttanayameva.
尊者大目犍连就这样向那位连同眷属的天女讲说了法,她自身所累积的善业已显现。然后他回到人间,把这件事禀告给世尊。世尊以这件事作为起因,在四众弟子中间开示佛法。那场开示给大众带来了真实的利益。巴利
Evaṃ āyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attanā samupacitasucaritakamme āvikate saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā manussalokaṃ āgantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catuparisamajjhe dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
6. 精舍天宫注疏巴利
6. Vihāravimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色”说的是精舍天宫。这件事是怎么来的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园精舍。那时,大近事女毗舍佉在一个节庆日,被女伴和随从们劝着要去园林游玩。她沐浴后涂了香,吃了上好的饭食,戴上大蔓藤璎珞,由大约五百位女伴围绕着,以极大的排场和威势从家里出发,朝园林走去。路上她心想:“像小女孩那样玩耍有什么意思?不如我去精舍,礼拜世尊和那些令人心生欢喜的尊者们,再听一听法。”于是她来到精舍,站在一边,解下大蔓藤璎珞,交给婢女,然后礼拜世尊,坐在一边。世尊便为她开示了法。巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti vihāravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena visākhā mahāupāsikā aññatarasmiṃ ussavadivase uyyāne vicaraṇatthaṃ sahāyikāhi parijanena ca ussāhitā sunhātānulittā subhojanaṃ bhuñjitvā mahālatāpasādhanaṃ piḷandhitvā pañcamattehi sahāyikāsatehi parivāritā mahantena issariyena mahatā paricchedena gehato nikkhamma uyyānaṃ uddissa gacchantī cintesi ‘‘bāladārikāya viya kiṃ me moghakīḷitena, handāhaṃ vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ manobhāvanīye ca ayye vandissāmi, dhammañca sossāmī’’ti vihāraṃ gantvā ekamante ṭhatvā mahālatāpiḷandhanaṃ omuñcitvā taṃ dāsiyā hatthe datvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tassā bhagavā dhammaṃ desesi.
她听完法后,礼敬了世尊,右绕致意,又向那些令人心生欢喜的比丘们行礼,然后离开精舍。走了一小段路,她对婢女说:“来,给我戴上首饰。”那婢女把首饰包好、系好,放在精舍里。她到处游逛,到要走的时候却忘了这事,因为已经走了,才想起说:“我忘拿了。等等,夫人,我去取回来。”于是想折返回去。毗舍佉说:“既然是忘在精舍里了,我就把它布施给精舍吧。”于是她前往精舍,来到世尊面前,顶礼之后表明自己的心意:“世尊,我要建造一座精舍,恳请世尊出于慈悯接受我的请求。”世尊默然应允。巴利
Sā dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā manobhāvanīye ca bhikkhū vanditvā vihārato nikkhamitvā thokaṃ gantvā dāsiṃ āha ‘‘handa je ābharaṇaṃ piḷandhissāmī’’ti. Sā taṃ bhaṇḍikaṃ katvā bandhitvā vihāre ṭhapetvā tahaṃ tahaṃ vicaritvā gamanakāle vissaritvā gatattā ‘‘vissaritaṃ mayā, tiṭṭha ayye āharissāmī’’ti nivattitukāmā ahosi. Visākhā ‘‘sace je vihāre ṭhapetvā vissaritaṃ, tassa vihārasseva atthāya taṃ pariccajissāmī’’ti vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā attano adhippāyaṃ pavedentī ‘‘vihāraṃ, bhante, kāressāmi, adhivāsetu me bhagavā anukampaṃ upādāyā’’ti āha. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
她把那件价值超过九千万金币的首饰变卖后,交给大目犍连尊者——负责监工建造的人。建成的精舍,墙壁、柱子、横梁、椽子、尖顶、门窗、通风窗、阶梯等各部分都安排得匀称悦目,木工精巧,赏心悦目,粉刷打磨细致,令人欢喜,彩绘的花环、藤蔓等图案装饰得十分精美,地面像宝石铺成一样,宛如天宫。下层有五百间房,上层也有五百间房,总共一千间房庄严装饰,适合佛陀世尊和比丘僧团居住。她还建造了上千座附属楼阁,以及配套的殿堂、凉亭、经行道等。用了九个月,精舍建成了。精舍建成后,她又用九千万金币举办精舍落成庆典,和大约五百位女伴一起登上楼阁,看到这番盛况,心中充满喜悦,对女伴们说:“我建造这样一座楼阁所修的福德,请你们随喜,我把这份福德回向给你们。”她们都心生净信,齐声说:“善哉!善哉!”于是一同随喜。巴利
Sā taṃ piḷandhanaṃ satasahassādhikanavakoṭiagghanakaṃ vissajjetvā āyasmatā mahāmoggallānena navakammādhiṭṭhāyakena suvibhattabhittithambhatulāgopānasikaṇṇikadvārabāhavātapāna sopānādigehāvayavaṃ manoharaṃ suvikappitakaṭṭhakammaramaṇīyaṃ suparikammakatasudhākammaṃ manuññaṃ suviracitamālākammalatākammādicittakammavicittaṃ supariniṭṭhitamaṇikuṭṭima sadisabhūmitalaṃ devavimānasadisaṃ heṭṭhābhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni, uparibhūmiyaṃ pañca gabbhasatānīti gabbhasahassapaṭimaṇḍitaṃ buddhassa bhagavato bhikkhusaṅghassa ca vasanānucchavikaṃ mahantaṃ pāsādaṃ tassa parivārapāsādasahassañca tesaṃ parivārabhāvena kuṭimaṇḍapacaṅkamanādīni ca kārentī navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesi. Pariniṭṭhite ca vihāre navaheva hiraññakoṭīhi vihāramahaṃ kārentī pañcamattehi sahāyikāsatehi saddhiṃ pāsādaṃ abhiruhitvā tassa sampattiṃ disvā somanassajātā sahāyikā āha ‘‘imaṃ evarūpaṃ pāsādaṃ kārentiyā yaṃ mayā puññaṃ pasutaṃ, taṃ anumodatha, pattidānaṃ vo dammī’’ti. ‘‘Aho sādhu aho sādhū’’ti pasannacittā sabbāpi anumodiṃsu.
这时,有一位近事女特别用心地作意那份福德回向。她没过多久就命终,投生到了三十三天。由于她的福德威力,一座巨大的天宫自然出现:长、宽、高各十六由旬,装饰着无数楼阁、围墙、园林、池塘等,自身光芒遍照一百由旬,能在空中飞行。她出行时,由一千名天女围绕,天宫也随着她一同前行。而毗舍佉大近事女,因为广大的布施和深厚的净信成就,投生到了化乐天,成为善化天王的王后。那时,阿那律尊者在天界游历,看见毗舍佉那位昔日的女伴已经投生在三十三天,便说道:巴利
Tattha aññatarā upāsikā visesato taṃ pattidānaṃ manasākāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Tassā puññānubhāvena anekakūṭāgārapākārauyyānapokkharaṇiādipaṭimaṇḍitaṃ soḷasayojanāyāmavitthārabbedhaṃ attano pabhāya yojanasataṃ pharantaṃ ākāsacāriṃ mahantaṃ vimānaṃ pāturahosi. Sā gacchantīpi accharāsahassaparivārā saha vimānena gacchati. Visākhā pana mahāupāsikā vipulapariccāgatāya saddhāsampattiyā ca nimmānaratīsu nibbattitvā sunimmitadevarājassa aggamahesibhāvaṃ sampāpuṇi. Athāyasmā anuruddho devacārikaṃ caranto taṃ visākhāya sahāyikaṃ tāvatiṃsabhavane uppannaṃ disvā –
天女啊,你以如此殊胜的容色站立在此,
照亮了所有方向,就像晨星一样。巴利
‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate; Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.
当你跳舞的时候,全身大大小小的肢体,
天界的音声不断传出,悦耳动听,令人心生欢喜。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
当你起舞的时候,全身上下大大小小的肢节,
天界的香气四处飘散,带着纯净的芬芳,令人心生喜悦。巴利
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso; Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
那些戴在发辫上、随着身体动作而摇晃的装饰品,
他们的声音听起来,就像五支乐器合奏一样。巴利
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
戴着花环的,被风吹拂着,被风猛烈摇晃;
他们的声音听起来,就像五支乐器合奏一样。巴利
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā; Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
即使是你头顶上的那个花环,香气芬芳,令人心生喜悦;
香气飘向四面八方,就像曼殊沙树一样。巴利
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā; Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
“ 你闻到那清净的香气,见到那非凡的色相;
天神啊,请你说一说,这是什么样的业所带来的果报?”巴利
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他用这些偈颂来问她。她也这样回答他——巴利
Imāhi gāthāhi pucchi. Sāpi tassa evaṃ byākāsi –
尊者,我在舍卫城有一位好友,她为僧团建了一座大精舍;
在那里,我生起净信并随喜,因看见了我所喜爱的那间屋子。巴利
‘‘Sāvatthiyaṃ mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāraṃ; Tatthappasannā ahamānumodiṃ, disvā agārañca piyañca metaṃ.
正是凭着我这份纯净的随喜,我得到了这座稀有又庄严、令人一见惊叹的天宫。
他以我的神通力,从四面八方十六由旬的虚空中飞行而去。巴利
‘‘Tāyeva me suddhanumodanāya, laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyaṃ; Samantato soḷasayojanāni, vehāyasaṃ gacchati iddhiyā mama.
我的住所是尖顶楼阁,按各部分划分得整齐匀称;
它们闪闪发光,向四周照耀到一百由旬。巴利
‘‘Kūṭāgārā nivesā me, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā satayojanaṃ.
我此亦有莲花池,群鱼游栖共止息;
池水清澄离浊秽,金沙铺底光熠熠。巴利
‘‘Pokkharañño ca me ettha, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
各种莲花覆盖着水面,白莲花遍布其中。
芬芳的香气飘散,被风吹动,令人愉悦。巴利
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhī sampavāyanti, manuññā māluteritā.
阎浮树、菠萝蜜树、棕榈树,还有椰子林;
长在自家院子里的各种树,是我们种下的。巴利
‘‘Jambuyo panasā tālā, nāḷikeravanāni ca; Antonivesane jātā, nānārukkhā aropimā.
各种乐器一起奏响,天女们发出歌声;
就算有人只是在梦里见到我,这个人也会感到欢喜。巴利
‘‘Nānātūriyasaṅghuṭṭhaṃ, accharāgaṇaghositaṃ; Yopi maṃ supine passe, sopi vitto siyā naro.
“ 如此希奇可观之天宫,一切光明皆遍满;
此乃我业所感生,实应勤修诸福德。”巴利
‘‘Etādisaṃ abbhutadassaneyyaṃ, vimānaṃ sabbaso pabhaṃ; Mama kamme hi nibbattaṃ, alaṃ puññāni kātave’’ti.
736 尊者阿那律说:“在舍卫城,我的朋友为僧团建造了大精舍。”事情是这样的:在舍卫城附近东边,我的朋友、同伴,大近事女毗舍佉,为了接待四方来往的比丘僧团,布施了九千万金币,建了一座名叫东园的大精舍。当那座精舍建成、交付给僧团、她作功德回向时,我心想:“啊,这布施确实做在了该做的地方。”由此对三宝和业果生起净信,我随喜了这件事。为了说明我这次随喜在事物上的殊胜,经文说“见到那屋舍也是我所喜爱的”。那座有千间房的屋舍极其可爱,犹如天宫;那座大宫殿也是我所喜爱的——见到为了以佛陀为首的僧团,能作这样巨大的财富布施,我随喜。文意应当这样连接。巴利
736. Tattha sāvatthiyaṃ mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāranti bhante anuruddha , sāvatthiyā samīpe pācīnapasse mayhaṃ mama sakkhī sahāyikā visākhā mahāupāsikā āgatāgataṃ cātuddisaṃ bhikkhusaṅghaṃ uddissa navahiraññakoṭipariccāgena pubbārāmaṃ nāma mahantaṃ vihāraṃ kāresi. Tatthappasannā ahamānumodinti tasmiṃ vihāre katapariyosite saṅghassa niyyādiyamāne tāya kate pattidāne ‘‘aho ṭhāne vata pariccāgo kato’’ti pasannā ratanattaye kammaphale ca sañjātapasādā ahaṃ anumodiṃ. Vatthuvasena tassā anumodanāya uḷārabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘disvā agārañca piyañca meta’’nti āha. Sahassagabbhaṃ ativiya ramaṇīyaṃ devavimānasadisaṃ tañca agāraṃ mahantaṃ pāsādaṃ piyañca me buddhappamukhaṃ saṅghaṃ uddissa tādisaṃ mahantaṃ dhanapariccāgaṃ disvā anumodinti yojanā.
737 正是我那纯粹的随喜:就像前面说的,因为没有实际施舍应施之物,所以只是纯粹的、仅仅是随喜而已。获得了稀有而值得一看的天宫:对我来说,以前从未有过这样的天宫,所以是稀有;因为处处美好、极其庄严,所以值得一看,我得到了、证得了这座天宫。这样展示了天宫的美丽之后,现在为了说明它尺寸广大、光明广大、受用物广大,而说“四周十六由旬”等。其中,“以我的神通力”就是以我福德的神通力。巴利
737.Tāyeva me suddhanumodanāyāti yathāvuttāya deyyadhammapariccāgābhāvena suddhāya kevalāya anumodanāyeva. Laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyanti mayhaṃ pubbe īdisassa abhūtapubbatāya abbhutaṃ samantabhaddakabhāvena ativiya surūpatāya ca dassaneyyaṃ imaṃ vimānaṃ laddhaṃ adhigataṃ. Evaṃ tassa vimānassa abhirūpataṃ dassetvā idāni pamāṇamahattaṃ pabhāvamahattaṃ upabhogavatthumahattañca dassetuṃ ‘‘samantato soḷasayojanānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha iddhiyā mamāti mama puññiddhiyā.
739 莲花池,即池塘。被阔鳞鱼所栖居,即被天鱼所栖居。巴利
739.Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Puthulomanisevitāti dibbamacchehi upasevitā.
740 被种种莲花覆盖,即被百瓣、千瓣等种种不同的红莲花和红莲所覆盖。“被白莲花遍布”,即被种种白莲花从四周覆盖。未被栽种的种种树木散发着芳香——这是句子的连接。巴利
740.Nānāpadumasañchannāti satapattasahassapattādibhedehi nānāvidhehi rattapadumehi rattakamalehi ca sañchāditā. Puṇḍarīkasamotatāti nānāvidhehi setakamalehi samantato avatatā, nānārukkhā aropimā surabhī sampavāyantīti yojanā.
742 那个能看见梦兆的人也是这样。Vittoti:就是满足、欢喜的意思。巴利
742.Sopīti so supinadassāvīpi. Vittoti tuṭṭho.
743 到处都在放光,从四面八方照耀。说到“业”,就是指业相。“hi”只是个虚词。或者说,因为诸思心所一次又一次地生起,数量众多,所以用了“诸业”这个说法。“alaṃ”是适合、足够的意思。“kātave”是为了去做。巴利
743.Sabbasopabhanti samantato obhāsamānaṃ. Kamme hīti kammanimittaṃ. Hīti nipātamattaṃ. Cetanānaṃ vā aparāparuppattiyā bahubhāvato ‘‘kammehī’’ti vuttaṃ. Alanti yuttaṃ. Kātaveti kātuṃ.
这时,长老想让人说明毗舍佉投生的地方,就说了下面这首偈颂:巴利
Idāni thero visākhāya nibbattaṭṭhānaṃ kathāpetukāmo imaṃ gāthamāha –
“ 正是你那清净的随喜,
你得到了那座稀有、奇妙、值得一看的宫殿;
那位曾经行布施的女子,
请告诉我她去了哪里,她投生到哪儿了。”巴利
‘‘Tāyeva te suddhanumodanāya, Laddhaṃ vimānabbhutadassaneyyaṃ; Yā ceva sā dānamadāsi nārī, Tassā gatiṃ brūhi kuhiṃ uppannā sā’’ti.
744 在这里,偈颂里说“而那位曾经布施的女子”,意思是:你因为随喜了那项布施,才得到这样殊胜的果报,而那份布施正是那位女子所供养的——这是针对毗舍佉大近事女说的。那位天神自己想让人说出她的成就,就问道:“请说说她去了哪里,她投生到何处了?”所谓“她去了哪里”,就是指她投生到的天界。巴利
744. Tattha yā ceva sā dānamadāsi nārīti yassa dānassa anumodanāya tvaṃ īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhi, taṃ dānaṃ yā ceva sā nārī adāsīti visākhaṃ mahāupāsikaṃ sandhāya vadati. Tāya eva devatāya tassā sampattiṃ kathāpetukāmo āha ‘‘tassā gatiṃ brūhi kuhiṃ uppannā sā’’ti. Tassā gatinti tāya nibbattadevagatiṃ.
现在,为了说明长老所问的含义,说了这样一句话:巴利
Idāni therena pucchitamatthaṃ dassentī āha –
尊者,那位曾经是我朋友的女人,为僧团建造了一座大精舍。
她明白了法义,然后做了布施,后来投生在化乐天的天众当中。巴利
‘‘Yā sā ahu mayhaṃ sakhī bhadante, saṅghassa kāresi mahāvihāraṃ; Viññātadhammā sā adāsi dānaṃ, uppannā nimmānaratīsu devesu.
“ 妻子是那位善所化天王的,
她的业果不可思议。
你问的‘她投生到了哪里’,
我为你解说的这些,不会有任何偏差。”巴利
‘‘Pajāpatī tassa sunimmitassa, Acintiyo kammavipāka tassā; Yametaṃ pucchasi ‘kuhiṃ uppannā sā’ti, Taṃ te viyākāsiṃ anaññathā aha’’nti.
745 这里,“已了知法”指的是已了知教法法者,即已通达四圣谛法者,意思是。巴利
745. Tattha viññātadhammāti viññātasāsanadhammā, paṭividdhacatusaccadhammāti attho.
746 “善所化”指善所化的天王。“她的业果不可思议”是省略了词尾的说法,意思是:我这朋友已生在涅槃之乐中,她福德之业所感得的业果,也就是天界的成就,是不可思议、无法衡量的。“并非不然”指如实而不颠倒。那么,我又是怎么知道她的这分成就的呢?就像须跋陀罗了解跋陀那样,毗舍佉天女也来到了我这里。巴利
746.Sunimmitassāti sunimmitassa devarājassa. Acintiyo kammavipāka tassāti vibhattilopaṃ katvā niddeso, tassā mama sakhiyā nibbānaratīsu nibbattāya kammavipāko puññakammassa vipākabhūtā dibbasampatti acintiyā appameyyāti attho. Anaññathāti aviparītaṃ yathāsabhāvato. Kathaṃ panāyaṃ tassā sampattiṃ aññāsīti? Subhaddā viya bhaddāya, visākhāpi devadhītā imissā santikaṃ agamāsi.
这时,天女为了让长老也能去劝导别人行布施,就用这些偈颂来说法——巴利
Idāni devadhītā theraṃ aññesampi dānasamādapane niyojentī imāhi gāthāhi dhammaṃ desesi –
因此,富有的人啊,你们也要劝导其他人,并向僧团布施。
你们要以清净的信心来听法,获得人身是极其难得的。巴利
‘‘Tenahaññepi samādapetha, saṅghassa dānāni dadātha vittā; Dhammañca suṇātha pasannamānasā, sudullabho laddho manussalābho.
梵音清妙、身如黄金的道路之主,宣说了这条正道;
你们这些欢喜者,当向僧伽布施——于此供养,果报广大。巴利
‘‘Yaṃ maggaṃ maggādhipatī adesayi, brahmassaro kañcanasannibhattaco; Saṅghassa dānāni dadātha vittā, mahapphalā yattha bhavanti dakkhiṇā.
善士所赞八辈人,此即四双之数;
彼等善逝弟子堪受供养,施彼当得大果报。巴利
‘‘Ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā, cattāri etāni yugāni honti; Te dakkhiṇeyyā sugatassa sāvakā, etesu dinnāni mahapphalāni.
有四种正在修行的人,还有四种已经安住在果位的人。
这个僧伽已经安住于正直,具足智慧、戒与定。巴利
‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito.
那些正在献祭的人们,那些渴望福报的众生;
造作有依之福的人,把布施给予僧团,会得到大果报。巴利
‘‘Yajamānānaṃ manussānaṃ, puññapekkhāna pāṇinaṃ; Karotaṃ opadhikaṃ puññaṃ, saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ.
这个僧团确实广大而崇高,像大海一样不可测量。
这些最胜的人中雄杰的弟子们,正是放射光明的人,他们在宣说正法。巴利
‘‘Eso hi saṅgho vipulo mahaggato, esappameyyo udadhīva sāgaro; Ete hi seṭṭhā naravīrasāvakā, pabhaṅkarā dhammamudīrayanti.
那些以僧团为对象而布施的人,他们的布施是苏定那、善供、善献。
这份归入僧团、安住稳固的供养,能感大果,为知世间者们所赞叹。巴利
‘‘Tesaṃ sudinnaṃ suhutaṃ suyiṭṭhaṃ, ye saṅghamuddissa dadanti dānaṃ; Sā dakkhiṇā saṅghagatā patiṭṭhitā, mahapphalā lokavidūna vaṇṇitā.
“ 那些忆念这样供养的人,心怀喜悦在世间行走;
他们连根拔除了吝啬的污垢,无可指责,因此往生天界。”巴利
‘‘Etādisaṃ yaññamanussarantā, ye vedajātā vicaranti loke; Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti.
747 这里,“因此还有其他”就是“tena hi aññepi”的意思。“因此”是指以这个原因,而“hi”只是语气助词。说了“应当劝勉”之后,为了说明劝勉的方式,就说了“应当布施给僧伽”等话。所谓“人身难得,已得人身”,是针对远离八种无暇而获得的人身说的。这里,八种无暇就是:三恶趣、无色界、无想有情、边地、诸根不具、决定邪见、佛不出世。巴利
747. Tattha tenahaññepīti tenahi aññepi. Tenāti ca tena kāraṇena, hīti nipātamattaṃ. ‘‘Samādapethā’’ti vatvā samādapanākāraṃ dassetuṃ ‘‘saṅghassa dānāni dadāthā’’tiādi vuttaṃ. Aṭṭhahi akkhaṇehi vajjitaṃ manussabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sudullabho laddho manussalābho’’ti. Tattha aṭṭha akkhaṇā nāma tayo apāyā arūpā asaññasattā paccantadeso indriyānaṃ vekallaṃ niyatamicchādiṭṭhikatā apātubhāvo buddhassāti.
748 凡是把布施做在特别殊胜的福田上,这种布施因为一定能让人投生到善趣,所以叫作通往善趣的道路;又因为它比起恶趣之道、可笑之道等来说极其殊胜,所以称它为道中至尊。布施也确实像信和惭一样,被称为通往天界的道路。正如所说的:巴利
748.Yaṃmagganti yaṃ khettavisese kataṃ dānaṃ, taṃ ekantena sugatisampāpanato sugatigāmimaggaṃ apāyamaggato jagghamaggādito ca ativiya seṭṭhabhāvena maggādhipanti katvā. Dānampi hi saddhāhiriyo viya ‘‘devalokagāmimaggo’’ti vuccati. Yathāha –
“ 信仰、惭耻、善行和布施,这些法是善士所追随的。
他们说这就是天界之道,依靠它能去到天界。”巴利
‘‘Saddhā hiriyaṃ kusalañca dānaṃ, dhammā ete sappurisānuyātā; Etañhi maggaṃ diviyaṃ vadanti, etena hi gacchati devaloka’’nti.(a. ni. 8.32; kathā. 480);
也有版本写作“道之主宰者”,它的意思是:那位以圣道成为包括天界在内的整个世间之主的导师。接着又用“应布施僧伽”等话,再次劝导人们在应受供养者当中分配布施。巴利
‘‘Maggādhipatī’’ti vā pāṭho, tassa ariyamaggena sadevakassa lokassa adhipatibhūto satthāti attho daṭṭhabbo. Saṅghassa dānāni dadāthātiādinā punapi dakkhiṇeyyesu dānasaṃvibhāge niyojentī āha.
749 现在,为了直接指出那些应当受供养的圣僧伽的具体样子,说了这首偈颂:“那些被善士们称赞的八种人。”其中,“那些”是不确定的泛指。“人”指有情众生。“八”是限定他们的数目。因为他们就是四位入道者和四位住于果位者,所以共有八种。“被善士们称赞”:就是被佛陀、独觉佛、佛弟子等善士,以及其他天神和人们所称赞。为什么呢?因为他们天生就具足戒等功德。就像瞻波花、巴库拉花等,天生就带有色泽和香气一样,他们的戒、定等功德也是天生就具足的。因此,他们就像色泽香气俱全的花朵,被天神和人们喜爱、中意、称赞。所以说“那些被善士们称赞的八种人”。简要来说,入流道者和入流果者合为一对,这样一直到阿拉汉道者和阿拉汉果者合为一对,共有四对。因此说“这四对人,是应当受供养的”。“他们”是把前面不确定地列出的人确定下来后加以显示。因为他们全都相信业和业果,能够接受应当布施的施物,所以是应当受供养的人;由于他们具足殊胜功德,能使布施产生大果报。“善逝的弟子”:因为是在正自觉者说法时,以圣者的出身而出生、听闻那法,所以是弟子。在这些人中布施,果报很大:在这些善逝的弟子中,即使布施很少的东西,由于接受者使布施清净,也会有大果报。因此世尊说:“比丘们,无论怎样的僧伽或团体,如来弟子僧伽都被称为其中最上的。”等等。巴利
749. Idāni taṃ dakkhiṇeyyaṃ ariyasaṅghaṃ sarūpato dassentī ‘‘ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā’’ti gāthamāha. Tattha yeti aniyamitaniddeso. Puggalāti sattā. Aṭṭhāti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Te hi cattāro ca paṭipannā cattāro ca phale ṭhitāti aṭṭha honti. Sataṃ pasatthāti sappurisehi buddhapaccekabuddhasāvakehi aññehi ca devamanussehi passatthā. Kasmā? Sahajātasīlādiguṇayogato. Tesañhi campakabakulakusumādīnaṃ viya sahajātavaṇṇagandhādayo sahajātasīlasamādhiādayo guṇā, tena te vaṇṇagandhādisampannāni viya pupphāni devamanussānaṃ sataṃ piyā manāpā pāsaṃsiyā ca honti. Tena vuttaṃ ‘‘ye puggalā aṭṭha sataṃ pasatthā’’ti. Te pana saṅkhepato sotāpattimaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yugaṃ, evaṃ yāva arahattamaggaṭṭho phalaṭṭhoti ekaṃ yuganti cattāri yugāni honti. Tenāha ‘‘cattāri etāni yugāni honti te dakkhiṇeyyā’’ti. Teti pubbe aniyamato uddiṭṭhānaṃ niyametvā dassanaṃ. Te hi sabbepi kammaṃ kammaphalañca saddahitvā dātabbadeyyadhammasaṅkhātaṃ dakkhiṇaṃ arahantīti dakkhiṇeyyā guṇavisesayogena dānassa mahapphalabhāvasādhanato. Sugatassa sāvakāti sammāsambuddhassa dhammasavanante ariyāya jātiyā jātatāya taṃ dhammaṃ suṇantīti sāvakā. Etesu dinnāni mahapphalānīti etesu sugatassa sāvakesu appakānipi dānāni dinnāni paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhiyā mahapphalāni honti. Tenāha bhagavā ‘‘yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyatī’’tiādi (a. ni. 4.34; 5.32; itivu. 90).
750 “四向道者”等句,下文所解释的意义完全相同。巴利
750.Cattāroca paṭipannātiādi heṭṭhā vuttatthameva.
在这里,具寿阿那律把自己和天神所说的内容带回人间,禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的大众开示法义。那次开示让大众得到了真实的利益。巴利
Idha pana āyasmā anuruddho attanā devatāya ca vuttamatthaṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
四天女天宫的注释巴利
7. Caturitthivimānavaṇṇanā
“以殊胜的容色”是指四位天女的天宫。它的起因是什么?世尊住在舍卫城时,具寿大目犍连按照前面所说的方式在天界游历,到了三十三天。他在那里看到四座依次排列的天宫,四位天女各由一千名天女随从围绕,正享受着天界的福报,于是便问她们过去造了什么业——巴利
Abhikkantenavaṇṇenāti caturitthivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. So tattha paṭipāṭiyā ṭhitesu catūsu vimānesu catasso devadhītaro paccekaṃ accharāsahassaparivārā dibbasampattiṃ anubhavantiyo disvā tāhi pubbe katakammaṃ pucchanto –
755 “ 你的容色真是殊胜极了……你的容色照耀着四面八方。”巴利
755. ‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用这些偈颂依次提问。她们也在他提问之后依次作了回答。为了说明这件事——巴利
Imāhi gāthāhi paṭipāṭiyā pucchi. Tāpi tassa pucchānantaraṃ paṭipāṭiyā byākariṃsu. Taṃ dassetuṃ –
758 “ 那位天神心生欢喜……‘这是什么业的果报’——”巴利
758. ‘‘Sā devatā attamanā…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
这首偈颂已经说了。巴利
Ayaṃ gāthā vuttā.
据说,在迦叶佛住世的时候,她们出生在伊西卡国一个叫巴纳卡塔的城里的一户良家。长大后,就在那座城里嫁到了夫家,过着和睦的生活。她们当中有一位,看见一位托钵的比丘,心里生起净信,就供养了一束青莲花;另一位供养了一把蓝睡莲;另一位供养了一把莲花;还有一位供养了素馨花苞。后来她们命终,转生到了三十三天,每人都有一千名天女作为随从。她们在那里享尽了天界的福报,直到寿命结束。从那里死后,又因为剩余业力的果报,一再在天界中流转,到这位佛陀出世的时候,又生到了那里。就像前面说的那样,大目犍连尊者问了她们。她们当中有一位,向长老讲述自己过去所造的业——巴利
Tā kira kassapassa bhagavato kāle esikānāmake raṭṭhe paṇṇakate nāma nagare kulagehe nibbattā vayappattā tasmiṃyeva nagare patikulaṃ gatā samaggavāsaṃ vasanti. Tāsu ekā aññataraṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ disvā pasannacittā indīvarakalāpaṃ adāsi, aparā aññassa nīluppalahatthakaṃ adāsi, aparā padumahatthakaṃ adāsi, aparā sumanamakuḷāni adāsi. Tā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattiṃsu, tāsaṃ accharāsahassaṃ parivāro ahosi. Tā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā tasseva kammassa vipākāvasesena aparāparaṃ tattheva saṃsarantiyo imasmiṃ buddhuppāde tattheva uppannā vuttanayena āyasmatā mahāmoggallānena pucchitā. Tāsu ekā attanā kataṃ pubbakammaṃ therassa kathentī –
我给正在托钵乞食的比丘,布施了一把青莲花。
在伊西卡城那高耸的、树叶装饰的、美丽的最佳城市之中。巴利
‘‘Indīvarānaṃ hatthakaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Esikānaṃ uṇṇatasmiṃ, nagaravare paṇṇakate ramme.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
我曾把一束青莲花,布施给一位正在托钵乞食的比丘;
在伊西卡人那里,在高耸的、可爱的帕纳卡塔胜城之中。
767 “ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Nīluppalahatthakaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa; Esikānaṃ uṇṇatasmiṃ, nagaravare paṇṇakate ramme. 767. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
白根绿叶、生于池水中的莲花,我供养了;
对那位为乞食而行的比丘,在耸立的高柱处。
在殊胜可爱的帕纳卡塔城里。
774 “ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Odātamūlakaṃ haritapattaṃ, udakasmiṃ sare jātaṃ ahamadāsiṃ; Bhikkhuno piṇḍāya carantassa, esikānaṃ uṇṇatasmiṃ; Nagaravare paṇṇakate ramme. 774. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
我满心欢喜,把象牙般洁白的素馨花蕾,献给了那位欢喜者;
当比丘为乞食而行游时,在门柱高耸之处。
在殊胜可爱的巴那卡塔城里。巴利
‘‘Ahaṃ sumanā sumanassa sumanamakuḷāni, dantavaṇṇāni ahamadāsiṃ; Bhikkhuno piṇḍāya carantassa, esikānaṃ uṇṇatasmiṃ; Nagaravare paṇṇakate ramme.
781 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。巴利
781. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
759 其中,“靛青莲花束”指一束乌达拉卡花,或一束风杀花。“伊西卡那”指伊西卡拉国。“在高耸的殊胜城中”,即在这座殊胜城里——它坐落于高地之上,殿堂、尖顶阁楼等拔地而起、高耸入云,仿佛在舔舐云腹,因而显得高耸。“巴那卡塔”,就是名为巴那卡塔的那座城。巴利
759. Tattha indīvarānaṃ hatthakanti uddālakapupphahatthaṃ vātaghātakapupphakalāpaṃ. Esikānanti esikāraṭṭhassa. Uṇṇatasmiṃ nagaravareti uṇṇate bhūmipadese niviṭṭhe meghodaraṃ lihantehi viya accuggatehi pāsādakūṭāgārādīhi uṇṇate uttamanagare. Paṇṇakateti evaṃnāmake nagare.
766 青莲花束,就是一束青莲花。巴利
766.Nīluppalahatthakanti kuvalayakalāpaṃ.
773 白根,是指白色的根,因为莲藕是白色的,所以这么说,这里指的是莲花束。因此接着说绿叶等等。其中,绿叶是指绿色的叶子。因为还没有脱离花苞的莲花,它外面的叶子确实就是绿色的。生于湖水中,意思是生在湖的水里,也就是从湖里生出来的意思。巴利
773.Odātamūlakanti setamūlaṃ, bhisamūlānaṃ dhavalatāya vuttaṃ, padumakalāpaṃ sandhāya vadati. Tenāha ‘‘haritapatta’’ntiādi. Tattha haritapattanti nīlapattaṃ. Avijahitamakuḷapattassa hi padumassa bāhirapattāni haritavaṇṇāni eva honti. Udakasmiṃ sare jātanti sare udakamhi jātaṃ, saroruhanti attho.
780 Sumanā是她的名字。Sumanassa是美好之心。Sumanamakuḷāni是素馨花的花蕾。Dantavaṇṇāni是像刚刚磨光的象牙那样的颜色。巴利
780.Sumanāti evaṃnāmā. Sumanassāti sundaracittassa. Sumanamakuḷānīti jātisumanapupphamakuḷāni. Dantavaṇṇānīti sajjukaṃ ullikhitahatthidantasadisavaṇṇāni.
长老听她们讲完自己过去所造的业之后,就为她们依次说法,开示了四圣谛。说法结束时,她们所有人连同随从都证得了入流果。长老回到人间,把这件事禀告给世尊。世尊以这件事为因由,为在场的众人说法。那次说法给大众带来了真实的利益。巴利
Evaṃ tāhi attanā katakamme kathite thero tāsaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathetvā saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne sā sabbāpi sahaparivārā sotāpannā ahesuṃ. Thero taṃ pavattiṃ manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā dhammadesanā mahājanassa sātthikā jātāti.
8. 芒果天宫的注释巴利
8. Ambavimānavaṇṇanā
天界的芒果园令人陶醉,这就是芒果天宫。它的来历是怎样的呢?世尊当时住在舍卫城的祇园。那时,舍卫城有一位近事女,听说布施住所能得到大果报、大利益,心生向往,便礼敬世尊,这样说道:“尊者,我想建造一座住所,希望能有合适的地方,请您指示。”世尊就吩咐比丘们,比丘们便为她指出了地方。她在那里建了一座优美的住所,并在四周种上了芒果树。这座住所被成排的芒果树环绕,既有树荫又有水源,地面洁白,铺满像珍珠网一样的细沙,非常赏心悦目。她用各种颜色的布料、花环、香环等把这座精舍装饰得像天宫一样,又点上油灯,用新布把芒果树包裹起来,然后将这一切献给了僧伽。巴利
Dibbaṃte ambavanaṃ rammanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññatarā upāsikā āvāsadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca sutvā chandajātā bhagavantaṃ abhivādetvā evamāha ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ āvāsaṃ kāretukāmā, icchāmi tādisaṃ okāsaṃ, ācikkhatū’’ti. Bhagavā bhikkhū āṇāpesi, bhikkhū tassā okāsaṃ dassesuṃ. Sā tattha ramaṇīyaṃ āvāsaṃ kāretvā tassa samantato ambarukkhe ropesi. So āvāso samantato ambapantīhi parikkhitto chāyūdakasampanno muttājālasadisavālukākiṇṇapaṇḍarabhūmibhāgo ativiya manoharo ahosi. Sā taṃ vihāraṃ nānāvaṇṇehi vatthehi pupphadāmagandhadāmādīhi ca devavimānaṃ viya alaṅkaritvā telapadīpaṃ āropetvā ambarukkhe ca ahatehi vatthehi veṭhetvā saṅghassa niyyādesi.
她后来命终,转生到三十三天,那里出现了一座宏伟的天宫,四周环绕着芒果园。她在那里被天女们簇拥着,享受天界的福报。具寿大目犍连尊者来到她那里,用下面这些偈颂问她:巴利
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti, tassā mahantaṃ vimānaṃ pāturahosi ambavanaparikkhittaṃ. Sā tattha accharāgaṇaparivāritā dibbasampattiṃ anubhavati. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upagantvā imāhi gāthāhi pucchi –
你那座天界的芒果园真美,园里还有一座高大的宫殿。
各种乐器声交织回响,天女们的美妙歌声四处飘扬。巴利
‘‘Dibbaṃ te ambavanaṃ rammaṃ, pāsādettha mahallako; Nānātūriyasaṅghuṭṭho, accharāgaṇaghosito.
此间一灯燃,恒常纯金大;
四周布果诸树,遍绕于其周。巴利
‘‘Padīpo cettha jalati, niccaṃ sovaṇṇayo mahā; Dussaphalehi rukkhehi, samantā parivārito.
785 你是因为什么样的善业,才得到这样殊妙的色相?……你的容光遍照一切方向。巴利
785. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
787 那位天神满心欢喜……“这是哪种业的果报?”巴利
787. ‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人类当中,在前一世,出生在人间。
我为僧团建了一座精舍,周围种满了芒果树。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke; Vihāraṃ saṅghassa kāresiṃ, ambehi parivāritaṃ.
‘‘Pariyosite vihāre, kārente niṭṭhite mahe; Ambehi chādayitvāna, katvā dussamaye phale.
在那里点起灯烛,供养了最上等的僧众;
我怀着清净的信心,亲手把它献给了僧团。巴利
‘‘Padīpaṃ tattha jāletvā, bhojayitvā gaṇuttamaṃ; Niyyādesiṃ taṃ saṅghassa, pasannā sehi pāṇibhi.
因此我的芒果园可爱,此处有座宏伟宫殿;
种种乐器齐声奏响,天女群歌声回荡。巴利
‘‘Tena me ambavanaṃ rammaṃ, pāsādettha mahallako; Nānātūriyasaṅghuṭṭho, accharāgaṇaghosito.
这里的灯一直燃烧,是一盏大金灯。
四周被结满布果的树木环绕着。巴利
‘‘Padīpo cettha jalati, niccaṃ sovaṇṇayo mahā; Dussaphalehi rukkhehi, samantā parivārito.
“ 以此,我有如此容色……(中略)……我的容色遍照一切方向。”巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天神作了回答。巴利
Sā devatā byākāsi.
783 这里,“大”是指长、宽、高都极其广大,也就是宽广而殊胜的意思。“为天女众所齐声”是指为了让她欢喜,天女众以歌唱和亲切交谈的方式齐声发出声音。巴利
783. Tattha mahallakoti mahanto āyāmavitthārehi ubbedhena ca vipulo, uḷāratamoti attho. Accharāgaṇaghositoti taṃ pamodituṃ saṅgītivasena ceva piyasallāpavasena ca accharāsaṅghena samugghosito.
784 这里说的“灯在燃烧”,是指像太阳光芒一样明亮闪耀的光网,以及宝灯,都在这座宫殿里炽然照耀。“布果”:布是这些树的果实,所以叫“布果树”。意思是:用那些被抛撒出来的天衣。巴利
784.Padīpo cettha jalatīti sūriyarasmisamujjalakiraṇavitāno ratanappadīpo ca ettha etasmiṃ pāsāde abhijalati. Dussaphalehīti dussāni phalāni etesanti dussaphalā. Tehi samuggiriyamānadibbavatthehīti attho.
789 在建造完成、圆满落成、并为已完工的精舍举行大供养之时,把布做成那些芒果的果实——也就是只把布做成那些芒果的样子。巴利
789.Kārente niṭṭhite maheti katapariyositassa vihārassa mahe pūjāya karīyamānāya ca. Katvā dussamaye phaleti dusseyeva tesaṃ ambānaṃ phalaṃ katvā.
790 “众中无上”是指一切群体中最殊胜的,也就是世尊的声闻僧团。“我托付了”是指我请他们接受了,意思就是我奉献了。剩下的部分和前面解释过的方式一样。巴利
790.Gaṇuttamanti gaṇānaṃ uttamaṃ bhagavato sāvakasaṅghaṃ. Niyyādesinti sampaṭicchāpesiṃ, adāsinti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10