6. 方便品·《执取经》的注释
1. 蕴相应义注 · 51 段
《执取经》的注释
1. Upayasuttavaṇṇanā
5353. 在《执取品》的第一经中,“执取”是指以渴爱、慢、邪见之力而依附于五蕴。“识”是指业识。“应达到”是指令业运转之后,由于具有牵引结生的能力,而达到增长等。“执取之识”一词未加解释,其原因前面已经说过。“所缘断绝”是指由于不再具有牵引结生的能力,所缘便断绝。“识的住著”是指业识没有住著。“那无住著者”是指那无住著的状态。“不造作而解脱”是指不造作结生而解脱。第一。
53. Upayavaggassa paṭhame upayoti taṇhāmānadiṭṭhivasena pañcakkhandhe upagato. Viññāṇanti kammaviññāṇaṃ. Āpajjeyyāti kammaṃ javāpetvā paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāya vuddhiādīni āpajjeyya. Viññāṇupayanti padassa aggahaṇe kāraṇaṃ vuttameva. Vocchijjatārammaṇanti paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāya abhāvena ārammaṇaṃ vocchijjati. Patiṭṭhā viññāṇassāti kammaviññāṇassa patiṭṭhā na hoti. Tadappatiṭṭhitanti taṃ appatiṭṭhitaṃ. Anabhisaṅkhacca vimuttanti paṭisandhiṃ anabhisaṅkharitvā vimuttaṃ. Paṭhamaṃ.
第2篇《种子经》的注释
2. Bījasuttavaṇṇanā
54第五十四段:在第二部经里,“种子类”指的就是种子。“根种子”包括菖蒲、菖蒲根、姜黄、生姜这一类。“茎种子”包括菩提树、榕树这一类。“果种子”包括甘蔗、竹子、芦苇这一类。“枝种子”包括羊蹄草、薄荷这一类。“子种子”包括稻、麦等早季谷物,以及绿豆、蚕豆等晚季谷物。“完整的”指没有破裂。种子一旦破裂,就不能再当种子用了。“不腐坏的”指没有被水泡坏。因为腐坏的种子不能再当种子用。“没有被风吹日晒损坏的”指没有被风和烈日破坏,没有失去生机。因为失去生机而干瘪的种子不能再当种子用。“有坚实内核的”指内核完好、坚实。因为没有内核的种子不能再当种子用。“妥善存放的”指像在仓库里放了四个月那样,安安稳稳地存着。“地”指下方作为支撑的大地。“水”指上方滋润的水分。“四种识住”指作为业识所缘的色等四蕴。它们因为是识所缘的依托之处,所以像地界一样。“喜贪”因为有滋润的作用,所以像水界一样。“有滋润的识”指有因有缘的业识。就像种子在大地里生长一样,这个识也在作为所缘的“地”上生长。第二部经。
54. Dutiye bījajātānīti bījāni. Mūlabījanti vacaṃ vacattaṃ haliddaṃ siṅgiveranti evamādi. Khandhabījanti assattho nigrodhoti evamādi. Phalubījanti ucchu veḷu naḷoti evamādi. Aggabījanti ajjukaṃ phaṇijjakanti evamādi. Bījabījanti sālivīhiādi pubbaṇṇañceva muggamāsādi aparaṇṇañca. Akhaṇḍānīti abhinnāni. Bhinnakālato paṭṭhāya bījaṃ bījatthāya na upakappati. Apūtikānīti udakatemanena apūtikāni. Pūtibījañhi bījatthāya na upakappati. Avātātapahatānīti vātena ca ātapena ca na hatāni, nirojataṃ na pāpitāni. Nirojañhi kasaṭaṃ bījaṃ bījatthāya na upakappati. Sārādānīti gahitasārāni patiṭṭhitasārāni. Nissārañhi bījaṃ bījatthāya na upakappati. Sukhasayitānīti cattāro māse koṭṭhe pakkhittaniyāmeneva sukhaṃ sayitāni. Pathavīti heṭṭhā patiṭṭhānapathavī. Āpoti uparisnehanaāpo. Catasso viññāṇaṭṭhitiyoti kammaviññāṇassa ārammaṇabhūtā rūpādayo cattāro khandhā. Te hi ārammaṇavasena patiṭṭhābhūtattā pathavīdhātusadisā. Nandirāgo sinehanaṭṭhena āpodhātusadiso. Viññāṇaṃ sāhāranti sappaccayaṃ kammaviññāṇaṃ. Tañhi bījaṃ viya pathaviyaṃ ārammaṇapathaviyaṃ viruhati. Dutiyaṃ.
3. 《自说经》的注释
3. Udānasuttavaṇṇanā
55在第三部经里,“说出优陀那”是指说出由强烈喜悦引发的感叹。那么,世尊这种感叹是由什么引起的呢?是因为教法具有能引导人出离的特性。怎么回事呢?据说,他当时这样想:“有三种亲依止缘:布施亲依止缘、持戒亲依止缘和修行亲依止缘。”其中,布施和持戒这两种亲依止缘比较弱,修行的亲依止缘则很强。依靠布施和持戒的亲依止缘,能证得三种道和果;而依靠修行的亲依止缘,则能证得阿拉汉果。就这样,安住在较弱亲依止缘上的比丘,努力精进,断除了五下分结,证得三种道果。当他这样审察——“啊,这教法真是能引导人出离的!”——时,这个优陀那就生起了。
55. Tatiye udānaṃ udānesīti balavasomanassasamuṭṭhānaṃ udānaṃ udāhari. Kiṃ nissāya panesa bhagavato uppannoti. Sāsanassa niyyānikabhāvaṃ. Kathaṃ? Evaṃ kirassa ahosi, ‘‘tayome upanissayā – dānūpanissayo sīlūpanissayo bhāvanūpanissayo cā’’ti. Tesu dānasīlūpanissayā dubbalā, bhāvanūpanissayo balavā. Dānasīlūpanissayā hi tayo magge ca phalāni ca pāpenti, bhāvanūpanissayo arahattaṃ pāpeti. Iti dubbalūpanissaye patiṭṭhito bhikkhu ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni bandhanāni chetvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti, ‘‘aho sāsanaṃ niyyānika’’nti āvajjentassa ayaṃ udapādi.
在这里,为了说明“安住在微弱的亲依止缘上,努力精进,就能证得三种道果”这个道理,应当知道弥拉迦长老的事迹。据说他在家人时,以杀生为生,在树林里布下了上百个套索和上百个陷阱。有一天,他吃了炭火烤的肉以后,去巡视设套索的地方,被口渴逼得受不了,就走到一位住在林中的长老的精舍,长老正在经行,附近放着一个水罐,他打开一看,连沾湿手掌那么一点水都没有。他生气了,说:“比丘啊比丘,你们吃了在家人供养的东西,吃得饱饱的,睡得香香的,水罐里却连一捧水都不肯留,这太不像话了!”长老心想:“我明明把水罐装满放好了,这是怎么回事?”走过去一看,水罐是满的,就舀了一贝壳水给他。他喝了两三贝壳的水,心里想:“这样一个装满的水罐,竟然因为我的业力变得像烧红的铁盘一样。那将来投生到下一世,又会变成什么样呢?”他心里生起极大的警惧,扔掉弓,说:“尊者,请让我出家吧。”长老给他讲了发、爪、齿、皮、肉这五种业处,就让他出家了。
Tattha ‘‘dubbalūpanissaye ṭhatvā ghaṭamāno tīṇi maggaphalāni pāpuṇātī’’ti imassatthassāvibhāvanatthaṃ milakattherassa vatthu veditabbaṃ – so kira gihikāle pāṇātipātakammena jīvikaṃ kappento araññe pāsasatañceva adūhalasatañca yojesi. Athekadivasaṃ aṅgārapakkamaṃsaṃ khāditvā pāsaṭṭhānesu vicaranto pipāsābhibhūto ekassa araññavāsittherassa vihāraṃ gantvā therassa caṅkamantassa avidūre ṭhitaṃ pānīyaghaṭaṃ vivari, hatthatemanamattampi udakaṃ nāddasa. So kujjhitvā āha – ‘‘bhikkhu, bhikkhu tumhe gahapatikehi dinnaṃ bhuñjitvā bhuñjitvā supatha, pānīyaghaṭe añjalimattampi udakaṃ na ṭhapetha, na yuttameta’’nti. Thero ‘‘mayā pānīyaghaṭo pūretvā ṭhapito, kiṃ nu kho eta’’nti? Gantvā olokento paripuṇṇaghaṭaṃ disvā pānīyasaṅkhaṃ pūretvā adāsi. So dvattisaṅkhapūraṃ pivitvā cintesi – ‘‘evaṃ pūritaghaṭo nāma mama kammaṃ āgamma tattakapālo viya jāto. Kiṃ nu kho anāgate attabhāve bhavissatī’’ti? Saṃviggacitto dhanuṃ chaḍḍetvā, ‘‘pabbājetha maṃ, bhante’’ti āha. Thero tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā taṃ pabbājesi.
他修沙门法的时候,过去杀死许多鹿和猪的地方,还有布置套索、陷阱的地方,总是浮现在眼前。他一回想这些,身体就发热,心也像劣牛一样,连业处都走不上正轨。他被不满逼迫,心想:“我这样当比丘还能做什么?”于是走到长老那里,顶礼后说:“尊者,我没法修沙门法了。”长老就对他说:“那你去做些手工活吧。”他说:“好的,尊者。”于是砍下乌敦跋罗树等生木,堆成一大垛,然后问:“现在做什么?”长老说:“烧掉。”他在四个方向点了火,却烧不起来,就说:“尊者,我烧不着。”长老说:“那你让开。”长老把大地劈成两半,从无间地狱取出一团萤火虫那么大的火,投进木垛里。那一大堆木头,瞬间就像干树叶一样烧光了。这时长老又让他看见无间地狱,让他生起悚惧,说:“你要是还俗,就会在那里受苦。”他从见到无间地狱那一刻起就浑身发抖,问:“尊者,佛陀教法是能导出的吗?”长老说:“是的,贤友。”他又说:“尊者,既然佛陀教法是能导出的,弥拉迦一定能自我解脱,尊者不必担心。”从那时起,他就努力修沙门法,精勤用功,圆满应尽的职责。昏沉睡意压来时,他就把浸湿的稻草放在头上,把脚伸进水槽里,坐着修行。有一天,他滤好了水,把水罐放在大腿上,等着水瓮的水断流。这时,长老给沙弥说了这个总说——
Tassa samaṇadhammaṃ karontassa bahūnaṃ migasūkarānaṃ māritaṭṭhānaṃ pāsaadūhalānañca yojitaṭṭhānaṃ upaṭṭhāti. Taṃ anussarato sarīre dāho uppajjati, kūṭagoṇo viya kammaṭṭhānampi vīthiṃ na paṭipajjati. So ‘‘kiṃ karissāmi bhikkhubhāvenā’’ti ? Anabhiratiyā pīḷito therassa santikaṃ gantvā vanditvā āha – ‘‘na sakkomi, bhante, samaṇadhammaṃ kātu’’nti. Atha naṃ thero ‘‘hatthakammaṃ karohī’’ti āha. So ‘‘sādhu, bhante’’ti vatvā udumbarādayo allarukkhe chinditvā mahantaṃ rāsiṃ katvā, ‘‘idāni kiṃ karomī’’ti pucchi? Jhāpehi nanti. So catūsu disāsu aggiṃ datvā jhāpetuṃ asakkonto, ‘‘bhante, na sakkomī’’ti āha. Thero ‘‘tena hi apehī’’ti pathaviṃ dvidhā katvā avīcito khajjopanakamattaṃ aggiṃ nīharitvā tattha pakkhipi. So tāva mahantaṃ rāsiṃ sukkhapaṇṇaṃ viya khaṇena jhāpesi. Athassa thero avīciṃ dassetvā, ‘‘sace vibbhamissasi, ettha paccissasī’’ti saṃvegaṃ janesi. So avīcidassanato paṭṭhāya pavedhamāno ‘‘niyyānikaṃ, bhante, buddhasāsana’’nti pucchi, āmāvusoti. Bhante, buddhasāsanassa niyyānikatte sati milako attamokkhaṃ karissati, mā cintayitthāti. Tato paṭṭhāya samaṇadhammaṃ karoti ghaṭeti, tassa vattapaṭivattaṃ pūreti, niddāya bādhayamānāya tintaṃ palālaṃ sīse ṭhapetvā pāde soṇḍiyaṃ otāretvā nisīdati. So ekadivasaṃ pānīyaṃ parissāvetvā ghaṭaṃ ūrumhi ṭhapetvā udakamaṇikānaṃ pacchedaṃ āgamayamāno aṭṭhāsi. Atha kho thero sāmaṇerassa imaṃ uddesaṃ deti –
“奋勉不息、正念常存的人,
行为清净、凡事三思而行的人。
对于能自我克制、依正法而生活的人,
不放逸的人,名声会不断增长。”
‘‘Uṭṭhānavato satīmato, Sucikammassa nisammakārino; Saññatassa dhammajīvino, Appamattassa yasobhivaḍḍhatī’’ti. (dha. pa. 24);
他把这四句偈也拿来对照自己:“精勤的人应该像我这样,有正念的人也应该像我这样……不放逸的人也应该像我这样。”他这样把偈颂对照自身之后,就在那同一个词句的当下,断除了五下分结,安住在不来果中,欢喜雀跃——
So catuppadikampi taṃ gāthaṃ attaniyeva upanesi – ‘‘uṭṭhānavatā nāma mādisena bhavitabbaṃ. Satimatāpi mādiseneva…pe… appamattenapi mādiseneva bhavitabba’’nti. Evaṃ taṃ gāthaṃ attani upanetvā tasmiṃyeva padavāre ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā anāgāmiphale patiṭṭhāya haṭṭhatuṭṭho –
“我头顶着一捆湿草,来回经行;
我已经到达第三阶位,对此我没有任何疑惑。”
‘‘Allaṃ palālapuñjāhaṃ, sīsenādāya caṅkamiṃ; Pattosmi tatiyaṃ ṭhānaṃ, ettha me natthi saṃsayo’’ti. –
他说了这首自说偈。这样,安住在微弱的依止缘上,精勤努力,就能断除五下分结,证得三种道果。因此世尊说:“我不存在,我也不应存在;过去不存在,未来也不会存在——这样决意的比丘,就能断除下分结。”
Imaṃ udānagāthaṃ āha. Evaṃ dubbalūpanissaye ṭhito ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti. Tenāha bhagavā – ‘‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatīti evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti.
在这里,“我本不存在,我的也不存在”是说:如果我不存在,我的生活资具也不会存在。或者说,如果我过去没有造作过业行,那么现在这个五蕴也不会存在。“过去不存在,未来也不会存在”是说:现在我要这样努力,让未来不再有能产生五蕴的业行;如果没有这个业行,未来就不会有我的结生。这样决意,就是说:这样决意的比丘,安住在微弱的依止缘上,就能断除五下分结。“这样说”是指:世尊思惟教法能导向出离,而在这篇自说中这样宣说。“色将灭坏”就是色将会坏灭。“色的灭坏”是指以坏灭的观见与观智相应,因为四种道与色等的坏灭见相应,所以这样说。尊者,这样决意的比丘能断除,是说:尊者,这样决意的比丘必定能断除五下分结。为什么不能断除呢?
Tattha no cassaṃ, no ca me siyāti sace ahaṃ na bhaveyyaṃ, mama parikkhāropi na bhaveyya. Sace vā pana me atīte kammābhisaṅkhāro nābhavissa, idaṃ me etarahi khandhapañcakaṃ na bhaveyya. Nābhavissa, na me bhavissatīti idāni pana tathā parakkamissāmi, yathā me āyatiṃ khandhābhinibbattako kammasaṅkhāro na bhavissati, tasmiṃ asati āyatiṃ paṭisandhi nāma na me bhavissati. Evaṃ adhimuccamānoti evaṃ adhimuccanto bhikkhu dubbalūpanissaye ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chindeyya. Evaṃ vutteti evaṃ sāsanassa niyyānikabhāvaṃ āvajjentena bhagavatā imasmiṃ udāne vutte. Rūpaṃ vibhavissatīti rūpaṃ bhijjissati. Rūpassa vibhavāti vibhavadassanena sahavipassanena. Sahavipassanakā hi cattāro maggā rūpādīnaṃ vibhavadassanaṃ nāma. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Evaṃ adhimuccamāno, bhante, bhikkhu chindeyyāti, bhante, evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyyeva pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni. Kasmā na chindissatīti?
现在,为了询问更上的道与果,说了“尊者,那么是怎样的呢”等话。其中,“无间”有两种:近无间和远无间。观对道来说是近无间,对果来说是远无间。针对这一点,他问:“尊者,怎样知、怎样见,才能在观之后无间地生起名为‘漏尽’的阿拉汉果?” “于不应恐惧之处”就是在不应恐惧、不应害怕的情况下。“产生恐惧”就是生起恐惧。这里的“恐惧”是指:那种以“我本不存在,我的也不存在”这样的方式生起的微弱观,因为无法断尽对自我的贪爱,所以对未闻法的凡夫来说,才成为恐惧。因为他看到“现在我将被断灭,从此将什么都不存在”,就像某个婆罗门看到自己坠入悬崖一样。据说,在铜殿下面,三藏小那伽长老正在转说被三相所击触的法。那时,有一个婆罗门站在一边听法,诸行以空的方式呈现在他面前。他就像坠入悬崖一样,从敞开的门逃出去,跑回家中,让儿子睡在胸口,说道:“孩子,我忆念释迦教法时,心迷失了。” “这位比丘没有恐惧”是指:这样生起的强力观,对已闻法的圣弟子来说,不成为恐惧。因为他不会这样想:“我将被断灭”或“我将毁灭。”而是这样:只是诸行生起,只是诸行灭去。第三。
Idāni upari maggaphalaṃ pucchanto kathaṃ pana, bhantetiādimāha. Tattha anantarāti dve anantarāni āsannānantarañca dūrānantarañca. Vipassanā maggassa āsannānantaraṃ nāma, phalassa dūrānantaraṃ nāma. Taṃ sandhāya ‘‘kathaṃ pana, bhante, jānato kathaṃ passato vipassanānantarā ‘āsavānaṃ khayo’ti saṅkhaṃ gataṃ arahattaphalaṃ hotī’’ti pucchati. Atasitāyeti atasitabbe abhāyitabbe ṭhānamhi. Tāsaṃ āpajjatīti bhayaṃ āpajjati. Tāso hesoti yā esā ‘‘no cassaṃ, no ca me siyā’’ti evaṃ pavattā dubbalavipassanā, sā yasmā attasinehaṃ pariyādātuṃ na sakkoti, tasmā assutavato puthujjanassa tāso nāma hoti. So hi ‘‘idānāhaṃ ucchijjissāmi, na dāni kiñci bhavissāmī’’ti attānaṃ papāte patantaṃ viya passati aññataro brāhmaṇo viya. Lohapāsādassa kira heṭṭhā tipiṭakacūḷanāgatthero tilakkhaṇāhataṃ dhammaṃ parivatteti. Atha aññatarassa brāhmaṇassa ekamante ṭhatvā dhammaṃ suṇantassa saṅkhārā suññato upaṭṭhahiṃsu. So papāte patanto viya hutvā vivaṭadvārena tato palāyitvā gehaṃ pavisitvā, puttaṃ ure sayāpetvā, ‘‘tāta, sakyasamayaṃ āvajjento manamhi naṭṭho’’ti āha. Na heso bhikkhu tāsoti esā evaṃ pavattā balavavipassanā sutavato ariyasāvakassa na tāso nāma hoti. Na hi tassa evaṃ hoti ‘‘ahaṃ ucchijjissāmī’’ti vā ‘‘vinassissāmī’’ti vāti. Evaṃ pana hoti ‘‘saṅkhārāva uppajjanti, saṅkhārāva nirujjhantī’’ti. Tatiyaṃ.
4. 《取转经》注释
4. Upādānaparipavattasuttavaṇṇanā
5656. 在第四经中,“四转”是指对每一个蕴,从四种转起的方式。“了知色”意思是:我了知色是苦谛。同样地,一切词句的意义都应依四谛来理解。“由食集起”,在这里,伴有欲贪的抟食叫作食。“已行道者”,即从持戒开始,直至阿拉汉道的行道者。“住立”意指安立。至此,有学地已解说完毕。接下来为了解说无学地,而说“诸比丘,凡……者”等。“善解脱”即由阿拉汉果而彻底解脱。“究竟者”指已圆满完成一切应作之事的人。他们已没有可用于施设的轮转——不再有任何剩余的轮转可用来施设他们;或者,“轮转”指原因,即没有可作为施设的原因。至此,已说无学地之章节。第四。
56. Catutthe catuparivaṭṭanti ekekasmiṃ khandhe catunnaṃ parivaṭṭanavasena. Rūpaṃ abbhaññāsinti rūpaṃ dukkhasaccanti abhiññāsiṃ. Evaṃ sabbapadesu catusaccavaseneva attho veditabbo. Āhārasamudayāti ettha sacchandarāgo kabaḷīkārāhāro āhāro nāma. Paṭipannāti sīlato paṭṭhāya yāva arahattamaggā paṭipannā honti. Gādhantīti patiṭṭhahanti. Ettāvatā sekkhabhūmiṃ kathetvā idāni asekkhabhūmiṃ kathento ye ca kho keci, bhikkhavetiādimāha. Suvimuttāti arahattaphalavimuttiyā suṭṭhu vimuttā. Kevalinoti sakalino katasabbakiccā. Vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti yena te avasiṭṭhena vaṭṭena paññāpeyyuṃ, taṃ nesaṃ vaṭṭaṃ natthi paññāpanāya. Atha vā vaṭṭanti kāraṇaṃ, paññāpanāya kāraṇaṃ natthīti. Ettāvatā asekkhabhūmivāro kathito. Catutthaṃ.
《七处经》的注释
5. Sattaṭṭhānasuttavaṇṇanā
5757. 在第五经中,“七处善巧者”是指在七个方面都很熟练。“已住者”是指已经完成修行而安住的人。“最上士”是指最殊胜的人。这里其余的内容,都应当依照前面所说的方式来理解。此外还应知道,这部经既能令诸漏尽者感到格外欢喜,也能吸引有学之人。就像一位国王在战争中获胜后,把得胜的勇士安置在高位,给他们荣誉。为什么呢?因为其他人看到这些人得到荣誉,就会想:我们也要成为勇士。同样,世尊在不可计量的漫长时间里圆满了诸波罗蜜,在菩提树下战胜了烦恼魔,证得一切知智之后,坐在舍卫城的祇园精舍中宣说这部经时,把诸漏尽者提出来加以赞叹、称扬。为什么呢?因为这样,其余的有学之人就会想:阿拉汉果是可以证得的。因此应当知道,这部经由于提举赞扬诸漏尽者,所以能令欢喜;由于对有学之人起吸引作用,所以能令向往。
57. Pañcame sattaṭṭhānakusaloti sattasu okāsesu cheko. Vusitavāti vusitavāso. Uttamapurisoti seṭṭhapuriso. Sesamettha vuttanayeneva veditabbaṃ. Idaṃ pana suttaṃ ussadanandiyañceva palobhanīyañcāti veditabbaṃ. Yathā hi rājā vijitasaṅgāmo saṅgāme vijayino yodhe uccaṭṭhāne ṭhapetvā tesaṃ sakkāraṃ karoti. Kiṃ kāraṇā? Etesaṃ sakkāraṃ disvā sesāpi sūrā bhavituṃ maññissantīti, evameva bhagavā appameyyaṃ kālaṃ pāramiyo pūretvā mahābodhimaṇḍe kilesamāravijayaṃ katvā sabbaññutaṃ patto sāvatthiyaṃ jetavanamahāvihāre nisīditvā imaṃ suttaṃ desento khīṇāsave ukkhipitvā thomesi vaṇṇesi. Kiṃ kāraṇā? Evaṃ avasesā sekkhapuggalā arahattaphalaṃ pattabbaṃ maññissantīti. Evametaṃ suttaṃ khīṇāsavānaṃ ukkhipitvā pasaṃsitattā ussadanandiyaṃ, sekkhānaṃ palobhitattā palobhanīyanti veditabbaṃ.
“比丘们,比丘就这样成为七处善巧者。”到这里,虽然已经按回顾道与果的方式讲完了法,但接下来为了说明“比丘们,比丘又如何是三种审察者”,也就是要显示漏尽者“他恒常以某种所缘而安住,那并不是有情,也不是人,而只是界等”,以及显示“在这些法上修持之后,此人来到此处”的到达此处的修行之道,才又这样说。其中,“依界审察”就是以界的本性来看、来观察。其余两句也是同样的道理。第五。
Evaṃkho, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hotīti ettāvatā cettha maggaphalapaccavekkhaṇavasena desanaṃ niṭṭhapetvāpi puna kathañca, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hotīti idaṃ ‘‘khīṇāsavo yasmiṃ ārammaṇe satatavihārena viharati, taṃ satto vā puggalo vā na hoti, dhātuādimattameva pana hotī’’ti evaṃ khīṇāsavassa satatavihārañca, ‘‘imesu dhammesu kammaṃ katvā ayaṃ āgato’’ti āgamanīyapaṭipadañca dassetuṃ vuttaṃ. Tattha dhātuso upaparikkhatīti dhātusabhāvena passati oloketi. Sesapadadvayepi eseva nayo. Pañcamaṃ.
6. 正自觉者经的注释
6. Sammāsambuddhasuttavaṇṇanā
58第六经中,“有什么增上精勤”是指更进一步的努力。“未生起之道”:这条道,迦叶正自觉佛曾令它生起,在此期间其他导师都没能令它生起,所以世尊被称为未生起之道的令生起者。在《城邑譬喻经》中,在荒废无人行经之处有古道出现;但在这里,是从一直不曾现行的意义上,才称为“未生起之道”。“未产生者”是它的同义词。“未宣说者”是指从未被宣说。“知道道”就是知“道”者。“使道被了知、显明”就是“道了知者”的意思。“于道与非道善巧”就是“道善巧者”。“随道而行者”是指追随此道而行的人。“随后成就者”意思是:我先到达,弟子们随后成就。第六经注释完毕。
58. Chaṭṭhe ko adhippayāsoti ko adhikapayogo. Anuppannassāti imañhi maggaṃ kassapasammāsambuddho uppādesi, antarā añño satthā uppādetuṃ nāsakkhi, iti bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā nāma. Nagaropamasmiñhi avaḷañjanaṭṭhānesu purāṇamaggo jāto, idha avattamānaṭṭhena anuppannamaggo nāma. Asañjātassāti tasseva vevacanaṃ. Anakkhātassāti akathitassa. Maggaṃ jānātīti maggaññū. Maggaṃ viditaṃ pākaṭaṃ akāsīti maggavidū. Magge ca amagge ca kovidoti maggakovido. Maggānugāti maggaṃ anugacchantā. Pacchā samannāgatāti ahaṃ paṭhamaṃ gato, sāvakā pacchā samannāgatā. Chaṭṭhaṃ.
《无我相经》义注
7. Anattalakkhaṇasuttavaṇṇanā
59第七经中,“五群比丘”指的是以阿若憍陈如长老为首的五位旧侍者。“召唤”:在阿沙荼月满月日,从转法轮开始,当他们依次证得入流果之后,世尊心想“现在我要为他们说法,令他们灭尽诸漏”,于是在半月第五日召唤了他们。“说了此”指他讲了这部从“诸比丘,色是无我”等开始的《无我相经》。其中,“无我”就是前面以四种理由所说的无我。“诸比丘,你们认为如何?”这一句为什么开始?应当知道:到这里为止只说了无我相,还没有说无常相和苦相,现在为了显示这两相,并把三相合在一起显示,所以从这里开始。“因此”是说,因为这五蕴是无常、苦、无我,所以……。“凡任何色……”等的详细解说,在《清净道论》修慧部分的蕴解说中已经讲过。其余部分,都应依照前面所说的来理解。而这部经中,特别只说了无我相。第七经注释完毕。
59. Sattame pañcavaggiyeti aññāsi koṇḍaññattherādike pañca jane purāṇupaṭṭhāke. Āmantesīti āsāḷhipuṇṇamadivase dhammacakkappavattanato paṭṭhāya anukkamena sotāpattiphale patiṭṭhite ‘‘idāni nesaṃ āsavakkhayāya dhammaṃ desessāmī’’ti pañcamiyaṃ pakkhassa āmantesi. Etadavocāti etaṃ ‘‘rūpaṃ, bhikkhave, anattā’’tiādinayappavattaṃ anattalakkhaṇasuttaṃ avoca. Tattha anattāti pubbe vuttehi catūhi kāraṇehi anattā. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhaveti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Ettakena ṭhānena anattalakkhaṇameva kathitaṃ, na aniccadukkhalakkhaṇāni, idāni tāni dassetvā samodhānetvā tīṇipi lakkhaṇāni dassetuṃ idamāraddhanti veditabbaṃ. Tasmāti yasmā ime pañcakkhandhā aniccā dukkhā anattā, tasmā. Yaṃkiñci rūpantiādīsu vitthārakathā visuddhimagge paññābhāvanādhikāre khandhaniddese vuttāva. Sesaṃ sabbattha vuttānusāreneva veditabbaṃ. Imasmiṃ pana sutte anattalakkhaṇameva kathitanti. Sattamaṃ.
8. 《摩诃梨经》的注释
8. Mahālisuttavaṇṇanā
60在第八经中,“一向苦”等说法,和《界相应》里所讲的完全一样。第八经。
60. Aṭṭhame ekantadukkhantiādīni dhātusaṃyutte vuttanayāneva. Aṭṭhamaṃ.
第9篇《燃烧经》的注释
9. Ādittasuttavaṇṇanā
6161. 第九经中,“燃烧的”是指被十一种火所燃烧、炽烈燃烧。因此,在这两部经里,都只讲了苦相。第九经结束。
61. Navame ādittanti ekādasahi aggīhi ādittaṃ pajjalitaṃ. Iti dvīsupi imesu suttesu dukkhalakkhaṇameva kathitaṃ. Navamaṃ.
第10经《言说道经》的注释
10. Niruttipathasuttavaṇṇanā
62在第十经里,释义本身就是释义的路径。或者也可以说,这些释义是借由言说而被人所知的种种意义的路径,所以叫释义路径。剩下两个词也应该这样理解。应当知道,这三个词其实是彼此的同义词。未被混杂的,意思是没有被丢弃,也就是没有人说“这些有什么用”,然后把它们扔掉。过去未被混杂的,是说在过去也从来没有被丢弃过。现在不被混杂的,是说如今也不会因为觉得“这些有什么用”而被丢掉。未来将不被混杂的,是说在未来也不会被丢掉。无过失的,意思是没有被排斥、没有被阻挡。过去的,是指已经超越了自己的本性,或者只是说它的坏灭状态已经过去了。已灭的,是指没有转移到别的地方,就在原地灭尽、平息了。已变易的,是指进入了变易的状态,消失了。未生的,是指还没有生起。未显现的,是指还没有显露出来。
62.Dasame niruttiyova niruttipathā, atha vā niruttiyo ca tā niruttivasena viññātabbānaṃ atthānaṃ pathattā pathā cāti niruttipathā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Tīṇipi cetāni aññamaññavevacanānevāti veditabbāni. Asaṃkiṇṇāti avijahitā, ‘‘ko imehi attho’’ti vatvā achaḍḍitā. Asaṃkiṇṇapubbāti atītepi na jahitapubbā. Na saṃkīyantīti etarahipi ‘‘kimetehī’’ti na chaḍḍīyanti. Na saṃkīyissantīti anāgatepi na chaḍḍīyissanti. Appaṭikuṭṭhāti appaṭibāhitā. Atītanti attano sabhāvaṃ bhaṅgameva vā atikkantaṃ. Niruddhanti desantaraṃ asaṅkamitvā tattheva niruddhaṃ vūpasantaṃ. Vipariṇatanti vipariṇāmaṃ gataṃ naṭṭhaṃ. Ajātanti anuppannaṃ. Apātubhūtanti apākaṭībhūtaṃ.
乌羯罗人,就是住在乌羯罗国的人。瓦娑与跋若,就是瓦萨和巴尼亚两人。他们两人都是持根本邪见的人。在“无因论”等说法中,由于他们执取“没有因,没有缘”,所以是无因论者;由于执取“造作者造恶,恶业并不成立”,所以是无业论者;由于执取“没有布施”等说法,所以是虚无论者。这里问:那里有两个人、三种见,难道每个人各得一种半吗?并非如此。就像一位比丘能依次证得四种禅那,同样应当知道,在这里那两个人各自都生起了三种见。当人反复作意、执取、欢喜、耽溺于“没有因,没有缘”时,这就如同见到正道一样。他因此堕入邪性决定,被称为纯黑者。正如对无因见一样,在“造作者造恶,恶业并不成立”“没有布施”等立场上,他也同样堕入邪性决定。
Ukkalāti ukkalajanapadavāsino. Vassabhaññāti vasso ca bhañño ca. Dvepi hi te mūladiṭṭhigatikā. Ahetukavādātiādīsu ‘‘natthi hetu natthi paccayo’’ti gahitattā ahetukavādā. ‘‘Karoto na karīyati pāpa’’nti gahitattā akiriyavādā. ‘‘Natthi dinna’’ntiādigahaṇato natthikavādā. Tattha ime dve janā, tisso diṭṭhiyo, kiṃ ekekassa diyaḍḍhā hotīti? Na tathā, yathā pana eko bhikkhu paṭipāṭiyā cattāripi jhānāni nibbatteti , evamettha ekeko tissopi diṭṭhiyo nibbattesīti veditabbo. ‘‘Natthi hetu natthi paccayo’’ti punappunaṃ āvajjentassa āharantassa abhinandantassa assādentassa maggadassanaṃ viya hoti. So micchattaniyāmaṃ okkamati, so ekantakāḷakoti vuccati. Yathā pana ahetukadiṭṭhiyaṃ, evaṃ ‘‘karoto na karīyati pāpaṃ, natthi dinna’’nti imesupi ṭhānesu micchattaniyāmaṃ okkamati.
他们不认为该受呵责、该受驳斥。在这里,如果有人说:“所谓过去,并不是过去,而是未来或现在”,这就是在呵责。指出其中的过失后,又说:“呵责这个有什么用?”这就是在驳斥。然而,即使那些极端的黑暗邪见者,也认为这些言说路径是不应受呵责、不应受驳斥的。他们讲过去就只是过去,讲未来就只是未来,讲现在就只是现在。因为害怕智者的呵责、攻击、指责和追究。这样,在这部经中,宣说了四地诸蕴的施设。第十。
Na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsūti ettha ‘‘yadetaṃ atītaṃ nāma, nayidaṃ atītaṃ, idamassa anāgataṃ vā paccuppannaṃ vā’’ti vadanto garahati nāma. Tattha dosaṃ dassetvā ‘‘kiṃ iminā garahitenā’’ti? Vadanto paṭikkosati nāma. Ime pana niruttipathe tepi accantakāḷakā diṭṭhigatikā na garahitabbe na paṭikkositabbe maññiṃsu. Atītaṃ pana atītameva, anāgataṃ anāgatameva, paccuppannaṃ paccuppannameva kathayiṃsu. Nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayāti viññūnaṃ santikā nindābhayena ca ghaṭṭanabhayena ca dosāropanabhayena ca upārambhabhayena ca. Iti imasmiṃ sutte catubhūmikakhandhānaṃ paṇṇatti kathitāti. Dasamaṃ.
7. 阿拉汉品
7. Arahantavaggo
《执取经》的注释
1. Upādiyamānasuttavaṇṇanā
6363. 在阿拉汉品的第一经中,“执取时”是指以渴爱、慢和见的方式执取。“被魔罗束缚”是指被魔罗的套索束缚。“从魔罗解脱”是指从魔罗的套索中解脱。第一。
63. Arahantavaggassa paṭhame upādiyamānoti taṇhāmānadiṭṭhivasena gaṇhamāno. Baddho mārassāti mārassa pāsena baddho nāma. Mutto pāpimatoti pāpimato pāsena mutto nāma hoti. Paṭhamaṃ.
《我慢经》的注释
2. Maññamānasuttavaṇṇanā
64在第二经中,“思量”是指以渴爱、慢、见的思量方式去思量。第二。
64. Dutiye maññamānoti taṇhāmānadiṭṭhimaññanāhi maññamāno. Dutiyaṃ.
《欢喜经》的注释
3. Abhinandamānasuttavaṇṇanā
65在第三经中,“欢喜”是指以渴爱、慢、邪见这三种欢喜而欢喜。第三经。
65. Tatiye abhinandamānoti taṇhāmānadiṭṭhiabhinandanāhiyeva abhinandamāno. Tatiyaṃ.
《无常经》等经的注释
4-5. Aniccasuttādivaṇṇanā
66-68第四经里的“欲”,指的是渴爱之欲。第五经和第六经也是同样的说法。第四经等几部经的注释到此结束。
66-68. Catutthe chandoti taṇhāchando. Pañcamachaṭṭhesupi eseva nayo. Catutthādīni.
第7节 关于《非我所经》的注释
7. Anattaniyasuttavaṇṇanā
69第七经中,“非我所”是指不属于自己的东西,也就是以“属于自己的资具”这种方式来看是空的。这是它的含义。第七。
69. Sattame anattaniyanti na attano santakaṃ, attano parikkhārabhāvena suññatanti attho. Sattamaṃ.
第8至10经《可染住经》等的注释
8-10. Rajanīyasaṇṭhitasuttādivaṇṇanā
70-72第八经里说的“住于可染”是指以能让人起染着的样貌而安住,意思是作为贪生起的条件而存在。第九经和第十经,应当依照《罗睺罗相应》里已经讲过的方式来理解。第八经等。
70-72. Aṭṭhame rajanīyasaṇṭhitanti rajanīyena ākārena saṇṭhitaṃ, rāgassa paccayabhāvena ṭhitanti attho. Navamadasamāni rāhulasaṃyutte vuttanayeneva veditabbānīti. Aṭṭhamādīni.