礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
《相应部》· 《蕴品》的义注巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Saṃyuttanikāye · Khandhavagga-aṭṭhakathā
1. 蕴相应义注巴利 1. Khandhasaṃyuttaṃ
全篇 400 段
那库拉比达品巴利
1. Nakulapituvaggo
《那咕拉父经》的注释巴利
1. Nakulapitusuttavaṇṇanā
1 在《蕴品》第一经里,“在跋耆”指的是一个叫跋耆的地方。“在鳄鱼山”指的是鳄鱼山城。据说当年建这座城的时候,有鳄鱼叫了一声,人们就给它取名叫“鳄鱼山”。“在怖畏迦罗林”指的是:因为一位叫怖畏迦罗的女夜叉住在那里,这片林子就得了这个名字;又因为这片林子被施给鹿群,让它们在那里安稳无忧,所以也叫“鹿野苑”。世尊就住在那个地方,依靠那座城,住在那片树林里。“那咕拉父”是指一个叫那咕拉的小孩的父亲。巴利
1.Khandhiyavaggassa paṭhame bhaggesūti evaṃnāmake janapade. Susumāragireti susumāragiranagare. Tasmiṃ kira māpiyamāne susumāro saddamakāsi, tenassa ‘‘susumāragira’’ntveva nāmaṃ akaṃsu. Bhesakaḷāvaneti bhesakaḷāya nāma yakkhiniyā adhivutthattā evaṃladdhanāme vane. Tadeva migagaṇassa abhayatthāya dinnattā migadāyoti vuccati. Bhagavā tasmiṃ janapade taṃ nagaraṃ nissāya tasmiṃ vanasaṇḍe viharati. Nakulapitāti nakulassa nāma dārakassa pitā.
老了,就是指被衰老侵蚀。年迈,就是指年纪大了。年高之人,就是指从出生算起已经活了很久。已走过时光,就是指已经经历了过去、现在、未来三个阶段。到达晚年,就是指在这三个阶段中,已经到了最后一个阶段。身体有病,就是指身体患病。这个身体就算是金色的,也因为一直流漏不止,所以本质上就是有病。具体来说,这个身体有三种病:老衰病、疾病、死亡病。其中,这位年高之人虽然因为年老而有老衰病,但这里主要指的是他因为频繁生病而有的疾病。屡屡生病,就是指经常生病,病没有间断。难得一见,就是指因为这种病态,他没法在想见的时候就来,只能偶尔见到,不能一直见到。令心增长者,就是指能让心增长的人。见到这些人时,因为善法,心会增长,像舍利弗、目犍连等大长老,就叫令心增长者。请教导,就是指一次又一次地教。前面说的话叫教诫,后面反复说的叫教诲。或者,针对已经发生的事而说,叫教诫;针对还没发生的事,依据经典或传统而说,叫教诲。另外,教诫也好,教诲也好,意思其实是一样的,只是说法不同而已。巴利
Jiṇṇoti jarājiṇṇo. Vuḍḍhoti vayovuḍḍho. Mahallakoti jātimahallako. Addhagatoti tiyaddhagato. Vayoanuppattoti tesu tīsu addhesu pacchimavayaṃ anuppatto. Āturakāyoti gilānakāyo. Idañhi sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇampi niccapaggharaṇaṭṭhena āturaṃyeva nāma . Visesena panassa jarāturatā byādhāturatā maraṇāturatāti tisso āturatā honti. Tāsu kiñcāpi eso mahallakattā jarāturova, abhiṇharogatāya panassa byādhāturatā idha adhippetā. Abhikkhaṇātaṅkoti abhiṇharogo nirantararogo. Aniccadassāvīti tāya āturatāya icchiticchitakkhaṇe āgantuṃ asakkonto kadācideva daṭṭhuṃ labhāmi, na sabbakālanti attho. Manobhāvanīyānanti manavaḍḍhakānaṃ . Yesu hi diṭṭhesu kusalavasena cittaṃ vaḍḍhati, te sāriputtamoggallānādayo mahātherā manobhāvanīyā nāma. Anusāsatūti punappunaṃ sāsatu. Purimañhi vacanaṃ ovādo nāma, aparāparaṃ anusāsanī nāma. Otiṇṇe vā vatthusmiṃ vacanaṃ ovādo nāma, anotiṇṇe tantivasena vā paveṇivasena vā vuttaṃ anusāsanī nāma. Apica ovādoti vā anusāsanīti vā atthato ekameva, byañjanamattameva nānaṃ.
这个身体确实是病,因为它一直在流漏,所以即使肤色像金子一样,或者像黄粟籽一样黄褐,它也还是病。说它“像蛋一样”,是说它像蛋一样脆弱无力。就像拿鸡蛋、孔雀蛋或者球来扔、来打,根本没法拿来玩,一碰就碎;这个身体也是这样,在荆棘或树桩上绊一下就会破,所以说它“像蛋一样”。说它“被包裹着”,是被一层薄薄的皮肤包裹着。蛋有坚韧的膜包着,所以牛虻、蚊子之类叮下去,也没法咬破壳让里面的液体流出来。可是在这个身体上,它们咬破皮肤后,想干什么就干什么。就是这样被一层薄薄的皮肤包裹着。说“除了无知还能是什么”,意思是除了无知的状态之外,还能有什么呢?他就是个无知的人,这就是这句话的意思。说“因此”,是因为这个身体就是这个样子,所以……巴利
Āturo hāyanti āturo hi ayaṃ, suvaṇṇavaṇṇo piyaṅgusāmopi samāno niccapaggharaṇaṭṭhena āturoyeva. Aṇḍabhūtoti aṇḍaṃ viya bhūto dubbalo. Yathā kukkuṭaṇḍaṃ vā mayūraṇḍaṃ vā geṇḍukaṃ viya gahetvā khipantena vā paharantena vā na sakkā kīḷituṃ, tāvadeva bhijjati, evamayampi kāyo kaṇṭakepi khāṇukepi pakkhalitassa bhijjatīti aṇḍaṃ viya bhūtoti aṇḍabhūto. Pariyonaddhoti sukhumena chavimattena pariyonaddho. Aṇḍañhi sāratacena pariyonaddhaṃ, tena ḍaṃsamakasādayo nilīyitvāpi chaviṃ chinditvā yūsaṃ paggharāpetuṃ na sakkonti. Imasmiṃ pana chaviṃ chinditvā yaṃ icchanti, taṃ karonti. Evaṃ sukhumāya chaviyā pariyonaddho. Kimaññatra bālyāti bālabhāvato aññaṃ kimatthi? Bāloyeva ayanti attho. Tasmāti yasmā ayaṃ kāyo evarūpo, tasmā.
“于是前往”是说:就像国王的侍从,先去侍奉转轮王,接着又去侍奉辅相大臣一样;这位比丘先去亲近正法转轮王世尊,接着想向法将表达敬意,就前往具寿舍利弗那里。“极清净”是指非常清净。“诸根”是指以意为第六的六根。“清净”是指没有过失。“洁白”是它的同义词。说它“洁白”,正是因为远离随烦恼的染污,并不是指颜色洁白。正是看到这种洁白,才了解他的诸根清净。据说,这位长老具有这样的理趣智。巴利
Tenupasaṅkamīti rañño cakkavattissa upaṭṭhānaṃ gantvā anantaraṃ pariṇāyakaratanassa upaṭṭhānaṃ gacchanto rājapuriso viya, saddhammacakkavattissa bhagavato upaṭṭhānaṃ gantvā, anantaraṃ dhammasenāpatissa apacitiṃ kātukāmo yenāyasmā sāriputto, tenupasaṅkami. Vippasannānīti suṭṭhu pasannāni. Indriyānīti manacchaṭṭhāni indriyāni. Parisuddhoti niddoso. Pariyodātoti tasseva vevacanaṃ. Nirupakkilesatāyeva hi esa pariyodātoti vutto, na setabhāvena. Etassa ca pariyodātataṃ disvāva indriyānaṃ vippasannataṃ aññāsi. Nayaggāhapaññā kiresā therassa.
“怎么会没有呢?”意思是:会因为什么原因而得不到呢?含义是:其实已经得到了。这句话要说明什么?说明的是对导师怀有信赖之情。据说,这位居士从见到大师的时候起,就对导师生起了如父般的爱;而那位女居士则对导师生起了如母般的爱。两个人都称大师为“我的儿子”。这是因为他们之间的亲情是跨越生生世世延续下来的。据说,那位女居士在五百生中做过如来的母亲,而那位居士则做过父亲。又有五百生中,女居士做的是大妈,居士做的是大伯;同样还有做婶母、做叔父的时候。就这样,导师在他们手里经历了一千五百个生命而长大。正因如此,那些既不能对儿子说、也不能对父亲说的话,他们坐在大师面前却能说出来。也正是因为这个原因,世尊说:“比丘们,在我的在家弟子中,最具信赖之心的,就是那咕拉父居士和那咕拉母女居士。”把他们安立在这个最高的位置上。所以,当他表明这种信赖之情时,就说了“怎么会没有呢”。“以甘露灌顶”这一句:在这里,不应该把任何禅那、观智、道或果看作“甘露灌顶”,而应该把甜美的说法本身理解为“甘露灌顶”。“从远处”是指从别的国家、别的地区。巴利
Kathañhi no siyāti kena kāraṇena na laddhā bhavissati? Laddhāyevāti attho. Iminā kiṃ dīpeti? Satthuvissāsikabhāvaṃ. Ayaṃ kira satthu diṭṭhakālato paṭṭhāya pitipemaṃ, upāsikā cassa mātipemaṃ paṭilabhati. Ubhopi ‘‘mama putto’’ti satthāraṃ vadanti. Bhavantaragato hi nesaṃ sineho. Sā kira upāsikā pañca jātisatāni tathāgatassa mātāva, so ca, gahapati, pitāva ahosi. Puna pañca jātisatāni upāsikā mahāmātā, upāsako mahāpitā, tathā cūḷāmātā cūḷapitāti. Evaṃ satthā diyaḍḍhaattabhāvasahassaṃ tesaṃyeva hatthe vaḍḍhito. Teneva te yaṃ neva puttassa, na pitu santike kathetuṃ sakkā, taṃ satthu santike nisinnā kathenti. Imināyeva ca kāraṇena bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ upāsakānaṃ vissāsikānaṃ yadidaṃ nakulapitā gahapati, yadidaṃ nakulamātā gahapatānī’’ti (a. ni. 1.257) te etadagge ṭhapesi. Iti so imaṃ vissāsikabhāvaṃ pakāsento kathañhi no siyāti āha. Amatena abhisittoti nassidha aññaṃ kiñci jhānaṃ vā vipassanā vā maggo vā phalaṃ vā ‘‘amatābhiseko’’ti daṭṭhabbo, madhuradhammadesanāyeva pana ‘‘amatābhiseko’’ti veditabbo. Dūratopīti tiroraṭṭhāpi tirojanapadāpi.
“无闻凡夫”这个词,前面已经解释过了。在“不见圣者”等说法里,“圣者”是指:因为彻底远离了烦恼,不走向邪道,只走向正道,并且应当受到包括天界在内的世间供养,所以佛陀、独觉佛和佛陀的弟子们都称为圣者。或者,这里“圣者”就是专指佛陀。正如经中所说:“比丘们,在包括天界的世间中……如来被称为圣者。”至于“善士”这个词,这里应当理解为独觉佛和如来的弟子。因为他们具备出世间的功德,是品行美好的人,所以叫善士。或者也可以说,这些称呼两种含义都适用,因为佛陀既是圣者也是善士,独觉佛和佛陀的弟子也一样既是圣者也是善士。正如所说:巴利
Assutavā puthujjanoti idaṃ vuttatthameva. Ariyānaṃ adassāvītiādīsu ariyāti ārakattā kilesehi, anaye na iriyanato, aye iriyanato, sadevakena ca lokena araṇīyato buddhā ca paccekabuddhā ca buddhasāvakā ca vuccanti. Buddhā eva vā idha ariyā. Yathāha – ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… tathāgato ariyo’’ti vuccatīti (saṃ. ni. 5.1098). Sappurisānanti ettha pana paccekabuddhā tathāgatasāvakā ca sappurisāti veditabbā. Te hi lokuttaraguṇayogena sobhanā purisāti sappurisā. Sabbeva vā ete dvedhāpi vuttā. Buddhāpi hi ariyā ca sappurisā ca, paccekabuddhā buddhasāvakāpi. Yathāha –
“ 凡是真正知恩、懂得报恩的智者,
他既有善友,也具备坚定的忠诚。
对受苦的人,他认真去做该做的事,
他们称这样的人为善士。”巴利
‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro, Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti; Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ, Tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadantī’’ti. (jā. 2.17.78);
拥有善友并且忠诚牢固,仅凭这一点,就可以说他是佛陀的弟子;而知恩等品质,则是就独觉佛和佛陀而言的。现在,如果有人惯于不见那些圣者,见了也不表示赞同,就应当知道他是“不见圣者”的人。这又有两种:以眼不见圣者,以智不见圣者。其中,这里指的是以智不见的人。因为,即使以肉眼或天眼看见了圣者,对他们来说也等于没看见,因为那些眼只取色相,并不以圣者的境界为所缘。狗和豺狼之类也能用眼睛看到圣者,但不能说它们就是“见圣者”的人。巴利
‘‘Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hotī’’ti ettāvatā hi buddhasāvako vutto, kataññutādīhi paccekabuddhabuddhāti. Idāni yo tesaṃ ariyānaṃ adassanasīlo, na ca dassane sādhukārī, so ‘‘ariyānaṃ adassāvī’’ti veditabbo. So ca cakkhunā adassāvī, ñāṇena adassāvīti duvidho. Tesu ñāṇena adassāvī idha adhippeto. Maṃsacakkhunā hi dibbacakkhunā vā ariyā diṭṭhāpi adiṭṭhāva honti tesaṃ cakkhūnaṃ vaṇṇamattaggahaṇato na ariyabhāvagocarato. Soṇasiṅgālādayopi cakkhunā ariye passanti, na cete ariyānaṃ dassāvino nāma.
关于这件事,有一个故事:据说,住在质多罗山的一位年老才出家的侍者,服侍一位漏尽长老。有一天,他跟着长老一起去托钵,接过长老的钵和袈裟,跟在后面走回来,就问长老:“尊者,所谓的圣者,到底是什么样的呢?”长老回答说:“比如这里有个老人,拿着圣者的钵和袈裟,该做的都做了,也一直跟在圣者身边,却根本不认识圣者。贤友,圣者就是这么难以认出来啊。”虽然长老这样说了,他还是没弄明白。所以,用眼睛看到并不算真正的看见,只有用智慧看见才是看见。就像经里说的:“瓦咖离,你看见这具臭烂的身体有什么用?瓦咖离,看见法的人,就是看见我;看见我的人,就是看见法。”因此,即使能用眼睛看到,如果没有用智慧看清圣者们所见的无常等特征,没有证得圣者们所证得的法,因为没看见那些使人成为圣者的法和圣者的本质,就该知道这个人“没见过圣者”。巴利
Tatridaṃ vatthu – cittalapabbatavāsino kira khīṇāsavattherassa upaṭṭhāko vuḍḍhapabbajito ekadivasaṃ therena saddhiṃ piṇḍāya caritvā, therassa pattacīvaraṃ gahetvā, piṭṭhito āgacchanto theraṃ pucchi – ‘‘ariyā nāma, bhante, kīdisā’’ti? Thero āha – ‘‘idhekacco mahallako ariyānaṃ pattacīvaraṃ gahetvā vattapaṭivattaṃ katvā sahacarantopi neva ariye jānāti, evaṃ dujjānāvuso, ariyā’’ti. Evaṃ vuttepi so neva aññāsi. Tasmā na cakkhunā dassanaṃ dassanaṃ, ñāṇena dassanameva dassanaṃ. Yathāha – ‘‘kiṃ te, vakkali, iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passati. Yo maṃ passati, so dhammaṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87). Tasmā cakkhunā passantopi ñāṇena ariyehi diṭṭhaṃ aniccādilakkhaṇaṃ apassanto, ariyādhigatañca dhammaṃ anadhigacchanto ariyakaradhammānaṃ ariyabhāvassa ca adiṭṭhattā ‘‘ariyānaṃ adassāvī’’ti veditabbo.
对圣法不熟练,意思是在念处等各种圣法上不擅长。对圣法未受调伏,在这里则是说:巴利
Ariyadhammassa akovidoti, satipaṭṭhānādibhede ariyadhamme akusalo. Ariyadhamme avinītoti ettha pana –
“ 律有二种,于此二中各各有五;
因无此故,此人名为未调伏者。”巴利
‘‘Duvidho vinayo nāma, ekamekettha pañcadhā; Abhāvato tassa ayaṃ, avinītoti vuccati’’.
这个律可以分为两种:防护律和断除律。在这两种律当中,每一种律又分成五种。防护律有五种:戒防护、念防护、智防护、忍防护、精进防护。断除律也有五种:彼分断、镇伏断、正断断、止息断、出离断。巴利
Ayañhi saṃvaravinayo pahānavinayoti duvidho vinayo. Ettha ca duvidhepi vinaye ekameko vinayo pañcadhā bhijjati. Saṃvaravinayopi hi sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidho. Pahānavinayopi tadaṅgappahānaṃ, vikkhambhanappahānaṃ samucchedappahānaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nissaraṇappahānanti pañcavidho.
其中,以此巴帝摩卡防护而具足、完全具足,这就是戒防护。守护眼根,在眼根上做到防护,这就是念防护。巴利
Tattha ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto’’ti (vibha. 511) ayaṃ sīlasaṃvaro. ‘‘Rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’ti ayaṃ (dī. ni. 1.213; ma. ni. 1.295; saṃ. ni. 4.239; a. ni. 3.16) satisaṃvaro.
“ 阿吉达啊——世间凡有诸流,
正念即为彼之遮止。
我说,守护诸流。
这些是靠智慧关闭的。”巴利
‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā) Sati tesaṃ nivāraṇaṃ; Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, Paññāyete pidhīyare’’ti. (su. ni. 1041; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa.4) –
这是智的防护。“能忍受寒冷和炎热”,这是忍耐的防护。“不随顺已生起的欲寻”,这是精进的防护。而这一切防护,因为各自防护、调伏应当防护和调伏的身恶行等,所以从防护的作用来说称为“防护”,从调伏的作用来说称为“律”。应当知道,这防护律首先分为五种。巴利
Ayaṃ ñāṇasaṃvaro. ‘‘Khamo hoti sītassa uṇhassā’’ti (ma. ni. 1.24; a. ni. 4.114; 6.58) ayaṃ khantisaṃvaro. ‘‘Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī’’ti (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.114; 6.58) ayaṃ vīriyasaṃvaro. Sabbopi cāyaṃ saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato ‘‘saṃvaro’’ vinayanato ‘‘vinayo’’ti vuccati. Evaṃ tāva saṃvaravinayo pañcadhā bhijjatīti veditabbo.
同样地,在名色分别等观智中,因为与各自的对立面直接相对,就像灯光驱散黑暗一样,以每一种观智断除每一种无益之法。具体来说:以名色确定断除有身见;以把握缘断除无因见和不平等因见;以那同一缘把握的后续部分——度疑,断除疑惑犹豫的状态;以对聚的思择断除“我、我所”的执取;以确定道与非道断除在非道上生起道的想;以观察生起断除断见;以观察灭去断除常见;以观察怖畏断除在可怖畏处视为无怖畏的想;以观察过患断除味著想;以厌离随观断除乐著想;以欲解脱智断除不欲解脱的状态;以舍智断除不舍;以随顺智断除对法住与涅槃的违逆;以种姓智断除执取行相。这叫做“彼分断”。巴利
Tathā yaṃ nāmarūpaparicchedādīsu vipassanāñāṇesu paṭipakkhabhāvato dīpālokeneva tamassa, tena tena vipassanāñāṇena tassa tassa anatthassa pahānaṃ. Seyyathidaṃ – nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā, paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ, tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathībhāvassa, kalāpasammasanena ‘‘ahaṃ mamā’’ti gāhassa, maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya, udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā, vayadassanena sassatadiṭṭhiyā, bhayadassanena sabhaye abhayasaññāya, ādīnavadassanena assādasaññāya, nibbidānupassanāya abhiratisaññāya , muccitukamyatāñāṇena amuccitukāmatāya. Upekkhāñāṇena anupekkhāya, anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa, gotrabhunā saṅkhāranimittagāhassa pahānaṃ, etaṃ tadaṅgappahānaṃ nāma.
通过近行定和安止定这两种定,能够阻止烦恼现行和增长,就像用罐子打水面上的青苔一样,从而断除那些盖等法,这叫作“镇伏断”。因为修习了四种圣道,对于每一位成就圣道的人来说,在他自己的心相续中,按照“为了断除诸见”等经文所说(《法集》277;《分别论》628),以属于集谛一方的烦恼群体永远不再生起的方式断除,这叫作“正断断”。而在果位的那一刹那,烦恼已经止息,这叫作“止息断”。巴利
Yaṃ pana upacārappanābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato ghaṭappahāreneva udakapiṭṭhe sevālassa, tesaṃ tesaṃ nīvaraṇādidhammānaṃ pahānaṃ, etaṃ vikkhambhanappahānaṃ nāma. Yaṃ catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano santāne ‘‘diṭṭhigatānaṃ pahānāyā’’tiādinā nayena (dha. sa. 277; vibha. 628) vuttassa samudayapakkhikassa kilesagaṇassa accantaṃ appavattibhāvena pahānaṃ, idaṃ samucchedappahānaṃ nāma. Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhattaṃ kilesānaṃ, etaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nāma.
从一切有为法中脱离出来的、断尽一切有为法的涅槃,这叫作“出离断”。而这一切断除,因为具有舍弃的含义所以是断除,因为具有调伏的含义所以是律,因此被称为“断除律”。又因为具有如此这般的断除,或因为如此这般的律得以生起,所以这也被称为“断除律”。应当知道,这断除律也同样分为五种。巴利
Yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭattā pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ, etaṃ nissaraṇappahānaṃ nāma. Sabbampi cetaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Taṃtaṃpahānavato vā tassa tassa vinayassa sambhavatopetaṃ ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Evaṃ pahānavinayopi pañcadhā bhijjatīti veditabbo.
这样,从略说来看,律有两种;从分别来看,律有十种。因为对无闻凡夫来说,由于毁坏了防护,又未能断除应当断除的烦恼,所以这种律并不存在。由于不存在,所以就说他是“未调伏者”。同样的道理,也适用于“未见善士、不通达善士法、未在善士法中调伏”这些说法。因为这在意义上并没有差别。正如所说——巴利
Evamayaṃ saṅkhepato duvidho, bhedato ca dasavidho vinayo bhinnasaṃvarattā pahātabbassa ca appahīnattā yasmā etassa assutavato puthujjanassa natthi, tasmā abhāvato tassa ayaṃ ‘‘avinīto’’ti vuccatīti. Esa nayo sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinītoti etthāpi. Ninnānākaraṇañhi etaṃ atthato. Yathāha –
凡是那些圣者,就是那些善士;凡是那些善士,就是那些圣者。凡是那圣者之法,就是那善士之法;凡是那善士之法,就是那圣者之法。凡是那圣者之调伏,就是那善士之调伏;凡是那善士之调伏,就是那圣者之调伏。无论说“圣者”还是“善士”,说“圣法”还是“善士法”,说“圣调伏”还是“善士调伏”,这些都是一、一义、同义、同等、同分、同类的,完全就是同一个。巴利
‘‘Yeva te ariyā, teva te sappurisā. Yeva te sappurisā, teva te ariyā. Yo eva so ariyānaṃ dhammo, so eva so sappurisānaṃ dhammo. Yo eva so sappurisānaṃ dhammo, so eva so ariyānaṃ dhammo. Yeva te ariyavinayā, teva te sappurisavinayā. Yeva te sappurisavinayā , teva te ariyavinayā. Ariyeti vā sappuriseti vā, ariyadhammeti vā sappurisadhammeti vā, ariyavinayeti vā sappurisavinayeti vā esese eke ekaṭṭhe same samabhāge tajjāte taññevā’’ti.
有人把色看作我,具体来说,就是认为“这个色就是我,我就是这个色”,把色和我看成没有区别的一体。就像一盏燃烧的油灯,火焰就是光色,光色就是火焰,把火焰和光色看成没有区别的一体;同样地,有人把色看作我……(中略)……看成没有区别的一体。他就是以这种见解,把色看成我。
或者认为我拥有色:他先执取无色(受想行识)为我,然后像树有影子一样,把那个我看成拥有色。
或者认为我中有色:他先执取无色为我,然后像花中有香气一样,把色看成在我之中。
或者认为色中有我:他先执取无色为我,然后像盒子中有宝珠一样,把我看成在色之中。
住著而存续:意思是以烦恼现起的方式、以压服的方式而安住。也就是说,由于“我是色、色是我的”这样的渴爱和邪见,把它吞进去、牢牢抓住,成为执取者,这就叫住著而存续。他的那个色:就是他那被这样执取的色。受等其余诸蕴也是同样的道理。巴利
Rūpaṃ attato samanupassatīti idhekacco rūpaṃ attato samanupassati, ‘‘yaṃ rūpaṃ, so ahaṃ , yo ahaṃ, taṃ rūpa’’nti rūpañca attañca advayaṃ samanupassati. Seyyathāpi nāma telappadīpassa jhāyato yā acci, so vaṇṇo. Yo vaṇṇo, sā accīti acciñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati, evameva idhekacco rūpaṃ attato samanupassati…pe… advayaṃ samanupassatīti evaṃ rūpaṃ ‘‘attā’’ti diṭṭhipassanāya passati. Rūpavantaṃ vā attānanti arūpaṃ ‘‘attā’’ti gahetvā chāyāvantaṃ rukkhaṃ viya taṃ rūpavantaṃ samanupassati. Attani vā rūpanti arūpameva ‘‘attā’’ti gahetvā pupphasmiṃ gandhaṃ viya attani rūpaṃ samanupassati. Rūpasmiṃ vā attānanti arūpameva ‘‘attā’’ti gahetvā karaṇḍake maṇiṃ viya taṃ attānaṃ rūpasmiṃ samanupassati. Pariyuṭṭhaṭṭhāyīti pariyuṭṭhānākārena abhibhavanākārena ṭhito, ‘‘ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’’nti evaṃ taṇhādiṭṭhīhi gilitvā pariniṭṭhapetvā gaṇhanako nāma hotīti attho. Tassa taṃ rūpanti tassa taṃ evaṃ gahitaṃ rūpaṃ. Vedanādīsupi eseva nayo.
在这里,“把色看作我”,说的是纯粹以色为我。“或者把拥有色的我,或者我中有色,或者色中有我,把受看作我……乃至想……诸行……把识看作我”,在这七种情况里,说的是以无色为我。“或者把拥有受的我,或者我中有受,或者受中有我”,这样在四蕴中,每一蕴各有三种,于是在十二种情况里,说的是色与非色混合的我。其中,“把色看作我,把受……想……诸行……把识看作我”,这五种情况说的是断灭见,其余各处说的是常见。这样,这里就有十五种有见、五种无有见。应当知道,所有这些都障碍道,但不障碍生天,是初道所断除的。巴利
Tattha ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’ti suddharūpameva attāti kathitaṃ. ‘‘Rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanaṃ attato…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’’ti imesu sattasu ṭhānesu arūpaṃ attāti kathitaṃ. ‘‘Vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attāna’’nti evaṃ catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena dvādasasu ṭhānesu rūpārūpamissako attā kathito. Tattha ‘‘rūpaṃ attato samanupassati, vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’’ti imesu pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā, avasesesu sassatadiṭṭhīti evamettha pannarasa bhavadiṭṭhiyo pañca vibhavadiṭṭhiyo honti, tā sabbāpi maggāvaraṇā, na saggāvaraṇā, paṭhamamaggavajjhāti veditabbā.
居士,就是这样:身是病,心也是病。这里说的“身”,即使是诸佛的身,也仍然是病。而心,如果被贪、嗔、痴所伴随,才叫作病,这里所显示的就是这个意思。至于“不是病心”,这里是通过心没有烦恼染污,来显示心的无病状态。因此,在这部经里,显示了世间的凡夫大众既有病身也有病心;诸漏尽者有病身,但没有病心;七种有学则不能说是有病心,也不能说是无病心。不过,他们正在趋向的,正是无病心的状态。第一。巴利
Evaṃkho, gahapati, āturakāyo ceva hoti āturacitto cāti kāyo nāma buddhānampi āturoyeva. Cittaṃ pana rāgadosamohānugataṃ āturaṃ nāma, taṃ idha dassitaṃ. No ca āturacittoti idha nikkilesatāya cittassa anāturabhāvo dassito. Iti imasmiṃ sutte lokiyamahājano āturakāyo ceva āturacitto cāti dassito, khīṇāsavā āturakāyā anāturacittā, satta sekhā neva āturacittā, na anāturacittāti veditabbā. Bhajamānā pana anāturacittataṃyeva bhajantīti. Paṭhamaṃ.
2. 天臂经的注释巴利
2. Devadahasuttavaṇṇanā
2 其次说到“天臂”:诸天神被称为“天”,即诸王,他们的吉祥湖,或者是自然形成的湖,因此被称为“天臂”。那个湖附近有一座城镇,也以中性词形被称为“天臂”。“欲往后地”是指想要前往后方、位于偏远方向的地区。“住处”是指三个月的雨安居。“已告假”是指已经请过假;“请告假”是指请你们去请假。为什么世尊要让那些比丘去向长老请假呢?因为他想让他们成为有责任感的人。如果有人虽然住在同一座寺院里,却不去亲近大众,离开时也不告而别,这种人就叫没有责任感的人。如果有人住在同一座寺院里,会来见大众,离开时会请假,这种人就叫有责任感的人。对于这些比丘,世尊心想“这样他们就会在戒等方面不断增长”,想让他们成为有责任感的人,所以让他们去请假。巴利
2. Dutiye devadahanti devā vuccanti rājāno, tesaṃ maṅgaladaho, sayaṃjāto vā so dahoti, tasmā ‘‘devadaho’’ti vutto. Tassa avidūre nigamo devadahantveva napuṃsakaliṅgavasena saṅkhaṃ gato. Pacchābhūmagamikāti pacchābhūmaṃ aparadisāyaṃ niviṭṭhaṃ janapadaṃ gantukāmā. Nivāsanti temāsaṃ vassāvāsaṃ. Apalokitoti āpucchito. Apalokethāti āpucchatha. Kasmā theraṃ āpucchāpeti? Te sabhāre kātukāmatāya. Yo hi ekavihāre vasantopi santikaṃ na gacchati pakkamanto anāpucchā pakkamati, ayaṃ nibbhāro nāma. Yo ekavihāre vasantopi āgantvā passati, pakkamanto āpucchati, ayaṃ sabhāro nāma. Imepi bhikkhū bhagavā ‘‘evamime sīlādīhi vaḍḍhissantī’’ti sabhāre kātukāmo āpucchāpeti.
所谓“智者”,就是具备界善巧等四种智慧的人。所谓“摄受者”,就是以物质上的帮助和法上的帮助这两种方式帮助他人的人。据说,这位长老不像其他比丘那样一早就去乞食,而是等所有比丘都出去后,巡视整座僧园,清扫没有打扫过的地方,倒掉没有扔掉的垃圾,把僧园里乱放的床、椅、木器、陶器整理好。为什么要这样做呢?他说:“免得外道进来看到杂乱,生出轻蔑。”然后他去病房,安慰生病的比丘,问他们“需要什么”,问清楚需要之后,就带着年轻的沙弥,通过乞食的方式或到合适的地方去找药,找到后给他们,然后嘱咐说:“照顾病人是佛陀和独觉佛所赞叹的。去吧,善士们,不要放逸。”之后他自己才去乞食,或者在护持他的施主家受供后回寺院。这就是他在常住处所一贯做的。巴利
Paṇḍitoti dhātukosallādinā catubbidhena paṇḍiccena samannāgato. Anuggāhakoti āmisānuggahena ca dhammānuggahena cāti dvīhipi anuggahehi anuggāhako. Thero kira aññe bhikkhū viya pātova piṇḍāya agantvā sabbabhikkhūsu gatesu sakalaṃ saṅghārāmaṃ anuvicaranto asammaṭṭhaṭṭhānaṃ sammajjati, achaḍḍitaṃ kacavaraṃ chaḍḍeti, saṅghārāme dunnikkhittāni mañcapīṭhadārubhaṇḍamattikābhaṇḍāni paṭisāmeti. Kiṃ kāraṇā? ‘‘Mā aññatitthiyā vihāraṃ paviṭṭhā disvā paribhavaṃ akaṃsū’’ti. Tato gilānasālaṃ gantvā gilāne assāsetvā ‘‘kenattho’’ti pucchitvā yena attho hoti, tadatthaṃ tesaṃ daharasāmaṇere ādāya bhikkhācāravattena vā sabhāgaṭṭhāne vā bhesajjaṃ pariyesitvā tesaṃ datvā, ‘‘gilānupaṭṭhānaṃ nāma buddhapaccekabuddhehi vaṇṇitaṃ, gacchatha sappurisā appamattā hothā’’ti te pesetvā sayaṃ piṇḍāya caritvā upaṭṭhākakule vā bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gacchati. Idaṃ tāvassa nibaddhavāsaṭṭhāne āciṇṇaṃ.
世尊在外游行时,他并不会因为想着“我是上首弟子”就穿上鞋子、拿着伞盖走在最前面。相反,对于那些年老、生病或太年轻的比丘,他会用油涂抹他们疼痛的地方,然后让身边的年少沙弥替他们拿着衣钵,当天或第二天带着他们才上路。有一次,正是那位尊者因为到得太晚,没分到住处,就坐在衣堂里。导师看到后,第二天召集比丘僧团,讲了象、猴、鹧鸪的故事,然后制定学处:“住处应按戒腊长幼来分配。”他就是这样以物质上的帮助来照顾人。而在教诫时,他对同一个人教诫百次、千次,直到那人证得入流果,才放下他,再去教诫别人。按照这种方式,在他的教诫下安住于教诫而证得阿拉汉果的人,多到无法计算。他就是这样以法的帮助来摄受众生。巴利
Bhagavati pana cārikaṃ caramāne ‘‘ahaṃ aggasāvako’’ti upāhanaṃ āruyha chattaṃ gahetvā purato purato na gacchati. Ye pana tattha mahallakā vā ābādhikā vā atidaharā vā, tesaṃ rujjanaṭṭhānāni telena makkhāpetvā pattacīvaraṃ attano daharasāmaṇerehi gāhāpetvā taṃdivasaṃ vā dutiyadivasaṃ vā te gaṇhitvāva gacchati. Ekadivasañhi taññeva āyasmantaṃ ativikāle sampattattā senāsanaṃ alabhitvā, cīvarakuṭiyaṃ nisinnaṃ disvā, satthā punadivase bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā, hatthivānaratittiravatthuṃ kathetvā, ‘‘yathāvuḍḍhaṃ senāsanaṃ dātabba’’nti sikkhāpadaṃ paññāpesi. Evaṃ tāvesa āmisānuggahena anuggaṇhāti. Ovadanto panesa satavārampi sahassavārampi tāva ovadati, yāva so puggalo sotāpattiphale patiṭṭhāti, atha naṃ vissajjetvā aññaṃ ovadati. Iminā nayena ovadato cassa ovāde ṭhatvā arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ atikkantā. Evaṃ dhammānuggahena anuggaṇhāti.
那些比丘回答说:“他又不是我们的戒师,也不是我们的老师,也不是我们亲近的同伴。我们去他跟前做什么呢?”但他们并没有沉默不语,而是应了一声“是的,尊者”,接受了世尊的吩咐。“在羊角藤丛中”:即在羊角藤丛亭中。据说那羊角藤丛生长在常年有水的地方。于是他们在那里用四根柱子搭起一座亭子,把那藤丛引到上面,藤丛就遮住了亭子。然后在下面用砖砌好,铺上细沙,安设了座位。那里凉爽,是白天休息的地方,有水风吹来。长老就坐在那里。针对这个情形,才说“在羊角藤丛中”。巴利
Paccassosunti te bhikkhū ‘‘amhākaṃ neva upajjhāyo, na ācariyo na sandiṭṭhasambhatto. Kiṃ tassa santike karissāmā’’ti? Tuṇhībhāvaṃ anāpajjitvā ‘‘evaṃ, bhante’’ti satthu vacanaṃ sampaṭicchiṃsu. Eḷagalāgumbeti gacchamaṇḍapake. So kira eḷagalāgumbo dhuvasalilaṭṭhāne jāto. Athettha catūhi pādehi maṇḍapaṃ katvā tassa upari taṃ gumbaṃ āropesuṃ, so taṃ maṇḍapaṃ chādesi. Athassa heṭṭhā iṭṭhakāhi paricinitvā vālikaṃ okiritvā āsanaṃ paññāpayiṃsu. Sītalaṃ divāṭṭhānaṃ udakavāto vāyati. Thero tasmiṃ nisīdi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘eḷagalāgumbe’’ti.
“来自不同国土的”:指属于某一位国王统治下的、种种不同国土的事物。“他国”:指另一个王国。就像相对于自己的家乡而有他乡一样,相对于自己居住的王国,另一个王国就叫作“他国”,这里说的就是这个意思。“刹帝利智者”:指频婆娑罗王、憍萨罗王等有智慧的国王。“婆罗门智者”:指商佉、多卢伽等有智慧的婆罗门。“居士智者”:指质多、苏达达等有智慧的在家居士。“沙门智者”:指萨比亚、毕洛提迦等有智慧的游方者。“考察者”:指探寻义理的人。“主张什么”:意思是他说自己持什么见解,也就是持什么理论主张。“宣说什么”:意思是他对弟子们宣说什么样的教导和训诫?“法与随法”:指对世尊所说之解的随顺解说。“如法的”:指有正当理由的。“论与随论”:指对世尊所说之论的随顺之论。也有读作“vādānupāto”的,意思是随顺导师之论而随行、跟随。通过这一点也表明,他是随顺论议的,本身就是在论议。巴利
Nānāverajjagatanti ekassa rañño rajjato nānāvidhaṃ rajjagataṃ. Virajjanti aññaṃ rajjaṃ. Yathā hi sadesato añño videso, evaṃ nivuttharajjato aññaṃ rajjaṃ virajjaṃ nāma, taṃ verajjanti vuttaṃ. Khattiyapaṇḍitāti bimbisārakosalarājādayo paṇḍitarājāno. Brāhmaṇapaṇḍitāti caṅkītārukkhādayo paṇḍitabrāhmaṇā. Gahapatipaṇḍitāti cittasudattādayo paṇḍitagahapatayo. Samaṇapaṇḍitāti sabhiyapilotikādayo paṇḍitaparibbājakā . Vīmaṃsakāti atthagavesino. Kiṃvādīti kiṃ attano dassanaṃ vadati, kiṃ laddhikoti attho. Kimakkhāyīti kiṃ sāvakānaṃ ovādānusāsaniṃ ācikkhati? Dhammassa cānudhammanti bhagavatā vuttabyākaraṇassa anubyākaraṇaṃ. Sahadhammikoti sakāraṇo. Vādānuvādoti bhagavatā vuttavādassa anuvādo. ‘‘Vādānupāto’’tipi pāṭho, satthu vādassa anupāto anupatanaṃ, anugamananti attho. Imināpi vādaṃ anugato vādoyeva dīpito hoti.
在“未离贪者”等说法里,要理解到:这里的意思完全是就渴爱来说的。因为渴爱有染著的性质,所以称为贪;有欲求的性质,所以称为欲;有喜爱的性质,所以称为爱;有想喝、渴求的性质,所以称为渴;有烧灼、煎熬的性质,所以称为遍烧。道友,为什么要开始说“于不善法”等这些内容呢?是为了显示:对五蕴未离贪者的过患,以及对已离贪者的功德。其中,“无恼害”就是没有痛苦;“无愁悲”就是没有内心的热恼;“无遍烧”就是没有内在的燃烧。在所有这些地方,都应这样理解其含义。第二。巴利
Avigatarāgassātiādīsu taṇhāvaseneva attho veditabbo. Taṇhā hi rajjanato rāgo, chandiyanato chando, piyāyanaṭṭhena pemaṃ, pivitukāmaṭṭhena pipāsā, anudahanaṭṭhena pariḷāhoti vuccati. Akusale cāvuso, dhammetiādi kasmā āraddhaṃ? Pañcasu khandhesu avītarāgassa ādīnavaṃ , vītarāgassa ca ānisaṃsaṃ dassetuṃ. Tatra avighātoti niddukkho. Anupāyāsoti nirupatāpo. Apariḷāhoti niddāho. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. Dutiyaṃ.
3. 《哈离迪咖尼经》的注释巴利
3. Hāliddikānisuttavaṇṇanā
3 第三项中,“在阿槃提”:指被称为阿槃提南道的阿槃提国。“在库拉拉城”:指在一座叫这个名字的城市。“在断崖”:指在一侧是悬崖的地方。据说那座山的一侧像是被削断后塌落下来一样。也有写成“Pavatte”的版本,意思是各种外道见解流行的场所。长老就是在这个国家里,依止那座城市,住在那一座山上。“哈离迪咖尼”:是这样一个名字。“在《八颂品》中玛甘迪亚所问”:在《八颂品》里有一段叫“玛甘迪亚问”,就是指那一段经文。“色蕴”:这里指的是色蕴。“于色界被贪所系缚”:指在色界中被贪所束缚。“识”:指业识。“住家”:指住于家、住于执著。巴利
3. Tatiye avantīsūti avantidakkhiṇāpathasaṅkhāte avantiraṭṭhe. Kuraraghareti evaṃnāmake nagare. Papāteti ekato papāte. Tassa kira pabbatassa ekaṃ passaṃ chinditvā pātitaṃ viya ahosi. ‘‘Pavatte’’tipi pāṭho, nānātitthiyānaṃ laddhipavattaṭṭhāneti attho. Iti thero tasmiṃ raṭṭhe taṃ nagaraṃ nissāya tasmiṃ pabbate viharati. Hāliddikānīti evaṃnāmako. Aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañheti aṭṭhakavaggikamhi māgaṇḍiyapañho nāma atthi, tasmiṃ pañhe. Rūpadhātūti rūpakkhandho adhippeto. Rūpadhāturāgavinibaddhanti rūpadhātumhi rāgena vinibaddhaṃ . Viññāṇanti kammaviññāṇaṃ. Okasārīti gehasārī ālayasārī.
那么,为什么这里没有说“居士,识界”呢?这是为了消除迷惑。因为从含义上说,“住处”指的就是缘。前生的业识,是后生的业识和果报识的缘;果报识,也是后生的果报识和业识的缘。所以,如果问“这里说的到底是哪一种识呢?”就会产生迷惑。为了消除这种迷惑,这里没有单独取出“识”来说,而是作了一番不混淆的开示。另外,也是为了说明依所缘而说的四种造作识的安住之处,所以这里没有单独取出“识”来说。巴利
Kasmā panettha ‘‘viññāṇadhātu kho, gahapatī’’ti na vuttanti? Sammohavighātatthaṃ. ‘‘Oko’’ti hi atthato paccayo vuccati, purejātañca kammaviññāṇaṃ pacchājātassa kammaviññāṇassapi vipākaviññāṇassapi vipākaviññāṇañca vipākaviññāṇassapi kammaviññāṇassapi paccayo hoti, tasmā ‘‘kataraṃ nu kho idha viññāṇa’’nti? Sammoho bhaveyya, tassa vighātatthaṃ taṃ agahetvā asambhinnāva desanā katā. Apica ārammaṇavasena catasso abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhitiyo vuttāti tā dassetumpi idha viññāṇaṃ na gahitaṃ.
所谓依着与取,就是依着渴爱之着和邪见之着这两种依着,以及欲取等四种取。心的住立、深执与随眠,是指作为不善心安住的基础、深执的倾向以及潜伏的烦恼。如来,就是指正自觉者。其实一切漏尽者都已断除这些烦恼,但因为世尊漏尽的功德在世间极为显著,所以用最高程度的说法来表达。于识界,这里为什么特别提到识呢?是为了显示烦恼的断除。因为烦恼不只是在其余四蕴中被断除,而是在全部五蕴中都能被断除,所以为了显示烦恼的断除而特别提到识。居士,像这样,当业识不再趋赴、执着于家宅时,就叫做不住家者。巴利
Upayupādānāti taṇhūpayadiṭṭhūpayavasena dve upayā, kāmupādānādīni cattāri upādānāni ca. Cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayāti akusalacittassa adhiṭṭhānabhūtā ceva abhinivesabhūtā ca anusayabhūtā ca. Tathāgatassāti sammāsambuddhassa. Sabbesampi hi khīṇāsavānaṃ ete pahīnāva, satthu pana khīṇāsavabhāvo loke atipākaṭoti uparimakoṭiyā evaṃ vuttaṃ. Viññāṇadhātuyāti idha viññāṇaṃ kasmā gahitaṃ? Kilesappahānadassanatthaṃ. Kilesā hi na kevalaṃ catūsuyeva khandhesu pahīnā pahīyanti, pañcasupi pahīyantiyevāti kilesappahānadassanatthaṃ gahitaṃ. Evaṃ kho, gahapati, anokasārī hotīti evaṃ kammaviññāṇena okaṃ asarantena anokasārī nāma hoti.
色相与巢窟的散漫与系缚:色本身以作为烦恼之缘的意义而称为“相”,以作为所缘作用之住处而称为“巢窟”,所以合称“色相与巢窟”。散漫与系缚合为“散漫与系缚”。这两者确实说明了烦恼的蔓延状态和系缚状态。在色相与巢窟中的散漫与系缚,就称为“色相巢窟散漫系缚”,意思是在色相与巢窟中生起的烦恼之散漫与烦恼之系缚。“被称为巢窟游行者”:以作所缘的方式游走于住处,所以称为游行者。“已断”:那些色相巢窟的烦恼散漫与系缚已被断除。巴利
Rūpanimittaniketavisāravinibandhāti rūpameva kilesānaṃ paccayaṭṭhena nimittaṃ, ārammaṇakiriyasaṅkhātanivāsanaṭṭhānaṭṭhena niketanti rūpanimittaniketaṃ. Visāro ca vinibandho ca visāravinibandhā. Ubhayenapi hi kilesānaṃ patthaṭabhāvo ca vinibandhanabhāvo ca vutto, rūpanimittanikete visāravinibandhāti rūpanimittaniketavisāravinibandhā, tasmā rūpanimittaniketamhi uppannena kilesavisārena ceva kilesabandhanena cāti attho. Niketasārīti vuccatīti ārammaṇakaraṇavasena nivāsanaṭṭhānaṃ sārīti vuccati. Pahīnāti te rūpanimittaniketakilesavisāravinibandhā pahīnā.
那么,为什么这里把五蕴说成“窟宅”,把六种所缘说成“巢窟”呢?因为欲贪有强有弱。虽然这两者都是执著的对象、都是境界,但“窟宅”指的是长期固定的住处,也就是家;而“巢窟”指的是像“今天我们去某个地方玩”这样约好的住处,比如园林之类。就像在儿女、妻子、财产、粮食满满当当的家里,欲贪会很强;对内在的五蕴也是这样。而在园林之类的地方,欲贪就比在家里弱;对外在的六种所缘也是这样。要知道,正是因为欲贪有强有弱,才这样说法。巴利
Kasmā panettha pañcakkhandhā ‘‘okā’’ti vuttā, cha ārammaṇāni ‘‘niketa’’nti? Chandarāgassa balavadubbalatāya. Samānepi hi etesaṃ ālayaṭṭhena visayabhāve okoti niccanivāsanaṭṭhānagehameva vuccati, niketanti ‘‘ajja asukaṭṭhāne kīḷissāmā’’ti katasaṅketaṭṭhānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ uyyānādi. Tattha yathā puttadāradhanadhaññapuṇṇagehe chandarāgo balavā hoti, evaṃ ajjhattikesu khandhesu. Yathā pana uyyānaṭṭhānādīsu tato dubbalataro hoti, evaṃ bāhiresu chasu ārammaṇesūti chandarāgassa balavadubbalatāya evaṃ desanā katāti veditabbo.
在快乐的人当中他是快乐的:当侍者们因为得到财物、粮食等而快乐时,他因为想着“我现在要得到合意的食物了”这种在家人式的快乐而快乐,就像在和他们一起享受所获得的成就一样过日子。在痛苦的人当中他是痛苦的:当他们因为某种原因而生起痛苦时,他自己就以加倍的痛苦而痛苦。在应当做的事上:指在被称为事务的应做之事上。他投入其中:就是自己承担起那些事务应当去做的性质。在诸欲上:指事物之欲。居士,这样就是不空于欲:这样就是不空于烦恼欲,因为内心有欲而不空虚。应当知道,善的那一边则因为那些不存在而空、空虚。巴利
Sukhitesu sukhitoti upaṭṭhākesu dhanadhaññalābhādivasena sukhitesu ‘‘idānāhaṃ manāpaṃ bhojanaṃ labhissāmī’’ti gehasitasukhena sukhito hoti, tehi pattasampattiṃ anubhavamāno viya carati. Dukkhitesu dukkhitoti tesaṃ kenacideva kāraṇena dukkhe uppanne sayaṃ dviguṇena dukkhena dukkhito hoti. Kiccakaraṇīyesūti kiccasaṅkhātesu karaṇīyesu. Tesu yogaṃ āpajjatīti upayogaṃ sayaṃ tesaṃ kiccānaṃ kattabbataṃ āpajjati. Kāmesūti vatthukāmesu. Evaṃ kho, gahapati, kāmehi aritto hotīti evaṃ kilesakāmehi aritto hoti anto kāmānaṃ bhāvena atuccho. Sukkapakkho tesaṃ abhāvena ritto tucchoti veditabbo.
把轮回放在前面来做的,就是“Purakkharāno”(把轮回摆在前面的人)。在“愿我成为这样的色”等说法里,他对于长、短、黑、白等种种色,渴求“愿我成为这样的色”。对于乐等种种受,就渴求“愿我成为这样受的人”;对于青等种种想,就渴求“愿我成为这样想的人”;对于福行等种种行,就渴求“愿我成为这样行的人”;对于眼识等种种识,就渴求“愿我成为这样识的人”。巴利
Purakkharānoti vaṭṭaṃ purato kurumāno. Evaṃrūpo siyantiādīsu dīgharassakāḷodātādīsu rūpesu ‘‘evaṃrūpo nāma bhaveyya’’nti pattheti. Sukhādīsu vedanāsu evaṃvedano nāma; nīlasaññādīsu saññāsu evaṃ sañño nāma; puññābhisaṅkhārādīsu saṅkhāresu evaṃsaṅkhāro nāma; cakkhuviññāṇādīsu viññāṇesu ‘‘evaṃ viññāṇo nāma bhaveyya’’nti pattheti.
“不前驱者”是指不把轮回置于前面。我的言说是连贯的,你的言说是不连贯的;你的话不连贯、不衔接,而我的话则是连贯、顺畅,像甘美的饮料一样。你长久以来所熟习、善巧掌握的东西,一遇到我的论说,就在刹那间全部反转、退回去了。你的过失已经被我指出来了。为了从这场论说中解脱,你就去各处游方吧,去亲近各位师长,进一步寻求答案。或者,如果你自己有本事,就在这里把它解开吧。第三。巴利
Apurakkharānoti vaṭṭaṃ purato akurumāno. Sahitaṃ me, asahitaṃ teti tuyhaṃ vacanaṃ asahitaṃ asiliṭṭhaṃ, mayhaṃ sahitaṃ siliṭṭhaṃ madhurapānasadisaṃ. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattanti yaṃ tuyhaṃ dīghena kālena paricitaṃ suppaguṇaṃ, taṃ mama vādaṃ āgamma sabbaṃ khaṇena viparāvattaṃ nivattaṃ. Āropito te vādoti tuyhaṃ doso mayā āropito. Cara vādappamokkhāyāti taṃ taṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā uttari pariyesanto imassa vādassa mokkhāya cara āhiṇḍāhi. Nibbeṭhehi vā sace pahosīti atha sayameva pahosi, idheva nibbeṭhehīti. Tatiyaṃ.
4. 《第二哈离迪咖尼经》的注释巴利
4. Dutiyahāliddikānisuttavaṇṇanā
4 第四经的注释中,说到“帝释问”时,指的是《小帝释问经》,这在《大帝释问经》里也已经讲过了。“渴爱尽解脱”是指:在渴爱尽——也就是涅槃——之中,以涅槃为所缘,由果解脱而得到解脱。“究竟无上”是指超越了边际的究竟、恒常的究竟。剩下那些句子的理解方式也是这样。第四。巴利
4. Catutthe sakkapañheti cūḷasakkapañhe, mahāsakkapañhepetaṃ vuttameva. Taṇhāsaṅkhayavimuttāti taṇhāsaṅkhaye nibbāne tadārammaṇāya phalavimuttiyā vimuttā. Accantaniṭṭhāti antaṃ atikkantaniṭṭhā satataniṭṭhā. Sesapadesupi eseva nayo. Catutthaṃ.
5. 《定经》的注释巴利
5. Samādhisuttavaṇṇanā
5 第五经中,“定”是指:世尊看见那些比丘在心一境性上退失,知道“如果这些人得到心一境性,他们的业处就会增长”,因此说了这部经。“欢喜”就是渴望。“称扬”就是由于那种欢喜而说出“啊,可爱的、可意的、悦意的、合意的”这样的话。即使只是用言语表达欢喜,也是依着那个所缘而生起贪,这就叫作称扬。“吞没而住”就是吞下去、彻底消化之后执取而住。“于色上的喜”是指对色有强烈的欲求,这叫作喜。“那是取”是指以执取之义为取。“不欢喜”就是不渴望。“不称扬”就是不以欲求的方式说“可意、悦意”。即使以观心之意作出“无常、苦”的语表,也仍然是不称扬。第五。巴利
5. Pañcame samādhinti idaṃ bhagavā te bhikkhū cittekaggatāya parihāyante disvā, ‘‘cittekaggataṃ labhantānaṃ imesaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā āha. Abhinandatīti pattheti. Abhivadatīti tāya abhinandanāya ‘‘aho piyaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpa’’nti vadati. Vācaṃ abhinandantopi ca taṃ ārammaṇaṃ nissāya evaṃ lobhaṃ uppādento abhivadatiyeva nāma. Ajjhosāya tiṭṭhatīti gilitvā pariniṭṭhapetvā gaṇhāti. Yārūpe nandīti yā sā rūpe balavapatthanāsaṅkhātā nandī. Tadupādānanti taṃ gahaṇaṭṭhena upādānaṃ. Nābhinandatīti na pattheti. Nābhivadatīti patthanāvasena na ‘‘iṭṭhaṃ kanta’’nti vadati. Vipassanācittena cetasā ‘‘aniccaṃ dukkha’’nti vacībhedaṃ karontopi nābhivadatiyeva. Pañcamaṃ.
第6经 独处经的注释巴利
6. Paṭisallāṇasuttavaṇṇanā
6 第六经中,“独处”这一段:世尊看见那些比丘退失了身远离,知道“如果这些人获得身远离,他们的业处就会增长”,于是说了这部经。第六经。巴利
6. Chaṭṭhe paṭisallāṇeti idaṃ bhagavā te bhikkhū kāyavivekena parihāyante disvā ‘‘kāyavivekaṃ labhantānaṃ imesaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā āha. Chaṭṭhaṃ.
《取恐惧经》的注释巴利
7. Upādāparitassanāsuttavaṇṇanā
7 第七经中,“执取恐惧”是指因为执取而生起的恐惧。“不执取不恐惧”是指因为没有执取而无所恐惧。“识随色的变异而流转”是说,以“我的色变异了”或者“啊,我曾经有它,如今却没有了”这样的方式,业识随着色的坏灭而流转。“由变异随转而生的”是指从随变异流转、以变异为所缘的心生起的。“恐惧与诸法的生起”是指渴爱的恐惧以及不善法的生起。“心”是指善心。“征服而住”是指征服之后而住。“有怖畏”是指带有怖畏。“有苦恼”是指带有苦恼、带有痛苦。“有期求”是指带有贪著。“执取之后而恐惧”是指执取之后就成了恐惧者。“不随色的变异而流转”是说,漏尽者根本没有业识,因此应当说不会随色的坏灭而流转。第七。巴利
7. Sattame upādāparitassananti gahaṇena uppannaṃ paritassanaṃ. Anupādāaparitassananti aggahaṇena aparitassanaṃ. Rūpavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṃ hotīti ‘‘mama rūpaṃ vipariṇata’’nti vā ‘‘ahu vata metaṃ, dāni vata me natthī’’ti vā ādinā nayena kammaviññāṇaṃ rūpassa bhedānuparivatti hoti. Vipariṇāmānuparivattijāti vipariṇāmassa anuparivattito vipariṇāmārammaṇacittato jātā. Paritassanā dhammasamuppādāti taṇhāparitassanā ca akusaladhammasamuppādā ca. Cittanti kusalacittaṃ. Pariyādāya tiṭṭhantīti pariyādiyitvā tiṭṭhanti. Uttāsavāti sauttāso. Vighātavāti savighāto sadukkho. Apekkhavāti sālayo. Upādāya ca paritassatīti gaṇhitvā paritassako nāma hoti. Na rūpavipariṇāmānuparivattīti khīṇāsavassa kammaviññāṇameva natthi, tasmā rūpabhedānuparivatti na hotīti vattuṃ vaṭṭati. Sattamaṃ.
《第二执取恐惧经》的注释巴利
8. Dutiyaupādāparitassanāsuttavaṇṇanā
8 第八经的开示是围绕渴爱、慢和见而作的。就这样,在这连续四部经里,所说的正是流转与还灭。第八经结束。巴利
8. Aṭṭhame taṇhāmānadiṭṭhivasena desanā katā. Iti paṭipāṭiyā catūsu suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. Aṭṭhamaṃ.
《三时无常经》的注释巴利
9. Kālattayaaniccasuttavaṇṇanā
9 第九经:“更何况是现在呢?”意思是:对于现在,根本没什么可多说的,它同样是无常。据说那些比丘已经观察到过去和未来是无常的,却在当下这件事上感到困惑疲惫。导师知道他们的根性倾向后,心想:如果对他们说“现在也是无常”,他们就能领悟。于是导师根据这些人的根性倾向作了这番开示。第九经结束。巴利
9. Navame ko pana vādo paccuppannassāti paccuppannamhi kathāva kā, aniccameva taṃ. Te kira bhikkhū atītānāgataṃ aniccanti sallakkhetvā paccuppanne kilamiṃsu, atha nesaṃ ito atītānāgatepi ‘‘paccuppannaṃ anicca’’nti vuccamāne bujjhissantīti ajjhāsayaṃ viditvā satthā puggalajjhāsayena imaṃ desanaṃ desesi. Navamaṃ.
10-11. 《三时苦经》等的注释巴利
10-11. Kālattayadukkhasuttādivaṇṇanā
10-11 第十经和第十一经里,用“苦”“无我”这些词加以区分,是依照同样类型的个人根性而说的。第十经、第十一经结束。巴利
10-11. Dasamekādasamāni dukkhaṃ anattāti padehi visesetvā tathārūpeneva puggalajjhāsayena kathitānīti. Dasamekādasamāni.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15