47 第47条:“与胜者之教言相应者”,此为通于一切处的通则。巴利
47. ‘‘Jinavacanayuttaṃ hī’’ti sabbatthādhikāro.
而语法性别亦得以确立。巴利
Liṅgañca nipaccate.
所谓“性”,是指除去词根、词缀、语尾,与意义相结合的音声形态;在此,乃安立并成立与胜者教言相契合之性。巴利
Dhātuppaccayavibhattivajjitamatthayuttaṃ saddarūpaṃ liṅgaṃ nāma, jinavacanayoggaṃ liṅgaṃ idha ṭhapīyati nipphādīyati ca.
48 第48条:安立“佛”字时——巴利
48. Buddhaiti ṭhite –
由此性而有诸语尾。巴利
Tato ca vibhattiyo.
从性之后生起诸语尾。且以“ca”字,他们亦得“单数”、“第一格”等之名称。巴利
Tasmā liṅgā parā vibhattiyo honti. Cakārena tāsaṃ ekavacanādipaṭhamādisaññā ca.
此十四语调尾:“si、yo”为第一格,“aṃ、yo”为第二格,“nā、hi”为第三格,“sa、naṃ”为第四格,“smā、hi”为第五格,“sa、naṃ”为第六格,“smiṃ、su”为第七格。巴利
‘‘Si yo aṃ yo nā hi sa naṃ smā hi sa naṃ smiṃ sū’’ ti vibhattiyo. Si yo iti paṭhamā, aṃ yo iti dutiyā, nā hi iti tatiyā, sa naṃ iti catutthī, smā hi iti pañcamī, sa naṃ iti chaṭṭhī, smiṃ su iti sattamī.
所谓“性义”,是指尚未进入行为者、所作等其他状态,唯以自身形态而立的纯粹意义;仅为其表述,故有第一格词尾。在对此加以限定时,若表述单一事物,单数语尾“si”便称为“说示”,即对单一意义的表述称为单数。复数亦然。巴利
Yo kammakattādivattantaramappatto sassarūpaṭṭho suddho, so liṅgattho nāma, tassābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hoti. Tassāpaniyame ekamhi vattabbe ekavacanaṃ si, vuccate nenetivacanaṃ, ekassatthassa vacanaṃ ekavacanaṃ. Evaṃ bahuvacanaṃ.
以 a 结尾的词干,在其后的词尾 si 前,变为 o。巴利
Akārantā parassa sissa o hoti.
当元音删除发生在以mādesa等为首的词缀前时,元音删除后,词干保持原形。巴利
Saralopo mādesappaccayādimhi saralope tu pakati.
在aṃ等后续词缀之前,元音发生删除;当此删除完成后,若偶尔因某些规则导致非同类元音出现,词干则保持原形。巴利
Aṃādīsu paresu sarassa lopo hoti, tasmiṃ kate tu kvacādinā asavaṇṇe patte pakati hoti.
依法而言,当后续词缀适用时——以上述方式类推元音删除等。例如Buddho(佛陀)。巴利
Naye paraṃ yutte. Evamupari saralopādi. Buddho.
若有多数应说之义,则用复数。巴利
Bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ yo.
即从 a(词干末尾)之后而作替换。巴利
Ato vātveva.
一切阴性(词干),词尾为 āe。巴利
Sabbayonīnamāe.
以a结尾的词干,在构成其他词干的第一、第二阴性语尾时,依次变为ā或e。例如Buddhā(诸佛)。巴利
Akārantā paresaṃ paṭhamadutiyāyonīnaṃ yathāsaṅkhyaṃ āe vā honti. Buddhā.
“vā”是什么意思?例如Aggayo(诸火)。巴利
Vāti kiṃ. Aggayo.
49 第49条:在表达性别意义时,所用的即是第一格(主格)。巴利
49. Liṅgatthe paṭhamātveva.
令其现前者即是呼格;在呼格所增益的性义中,则用第一格。巴利
Abhimukhīkaraṇamālapanaṃ, tadadhike liṅgatthe paṭhamā hoti.
“于呼格中,si得gas之称”——此即学生的gas。仅此而已。巴利
‘‘Ālapane si gasañño’’ti sissa gasaññā. Geitveva.
以 pita(父)等结尾的词,其末尾为 a 音等。巴利
Akārā pitādyantānamā.
当后接其他词时,以 pitu(父)、satthu(导师)、attarājādīnaṃ(自王等)结尾的词末 a 音转为 ā 音。巴利
Ge pare akāro pitusatthuattarājādīnamanto ca āttaṃ yāti.
“或 ā 音”——当后接其他词时,ā 音变为短音。巴利
‘‘Ākāro vā’’ti ge pare ākārassa rasso vā.
于其余处,则取省略。巴利
Sesato lopaṃ gasīpi.
依此,对已述及的gas等词尾而言,其余结尾——如a、i、u、o结尾等——其后省略gas等词尾。例如:he buddha, buddhā; yo buddhā。巴利
So siṃ syā ca sakhāto gassevātyādiniddiṭṭhehaññe avaṇṇivaṇṇuvaṇṇokārantā sesā, tehi pare gasī lupyante. He - buddha, buddhā. Yo - buddhā.
50 在业格(kammatthe)的场合,用第二格(dutiyā)。巴利
50.Kammatthe dutiyā.
凡所造作,即名为“业”。此处为第二格。例如:aṃ - buddhaṃ;yassa - e - buddhe。巴利
Yaṃ karoti, taṃ kammaṃ nāma. Tattha dutiyā hoti. Aṃbuddhaṃ. Yossa e-buddhe.
51 唯是第三格(tatiyā)而已。巴利
51. Tatiyātveva.
以及,于作者(kattari)时亦然。巴利
Kattari ca.
作(行为)者,即名为作者(kattā)。此处是第三格。例如 nā。巴利
Yo karoti, sa kattā nāma. Tattha tatiyā hoti. Nā.
在非字母之后,它不随之而去。由佛。巴利
Akārā paro nā enaṃ yāti. Buddhena.
在 su、hi 之后,随后的 a 变为 e。巴利
Suhisvakāro e.
当处于 su、hi 之后时,其后的 a 变为 e。巴利
Suhisu paresvakārassa e hoti.
词尾 smā、hi、smiṃ 可依次分别变为 mhā、bhi、mhi。巴利
Smāhisminnaṃ mhābhimhi vā.
在一切词之后,后面的 smā、hi、smiṃ 依次分别变为 mhā、bhi、mhi。例如:Buddhebhi, buddhehi。巴利
Sabbasaddehi paresaṃ smāhisminnaṃ yathāsaṅkhyaṃ mhābhimhiiccete vā honti. Buddhebhi, buddhehi.
“凡所借以造作,或通过其而造作之物,即名为工具。”于此情形,用第三格。一切皆与做某事者之格相同。巴利
Yena vā kayirate, taṃ karaṇaṃ nāma. Tattha tatiyā hoti. Sabbaṃ kattusamaṃ.
53 在与格中使用第四格。巴利
53.Sampadāne catutthī.
若有人欲给予,或欲令其欢喜,或欲令其持受,此即名为与格。于此与格处,用第四格。Sa。巴利
Yassa dātukāmo rocate, dhārayate vā, taṃ sampadānaṃ nāma. Tattha catutthī hoti. Sa.
于以a结尾的词干之后,也是如此。巴利
Ato vātveva.
而对于第四格单数,词尾变为 āya。巴利
Āya catutthekavacanassa tu.
他人所言第四类词义中,指的是寿命或年数。此为对佛而言。巴利
Akārā parassa catutthekavacanassa āyo vā hoti. Buddhāya.
“有s音插入”:即插入sa音。如Buddhassa。Naṃ。巴利
‘‘Sāgamo se’’ti se sakārāgamo. Buddhassa. Naṃ.
在 sunaṃhisu 等词中。巴利
Sunaṃhisu ca.
在 sunaṃhisu 等词中,余词中的 sar 等音变为长音;以 ca 字表示某些场合不变。如 buddhānaṃ(诸佛的)。巴利
Sunaṃhisu paresu sarādīnaṃ dīgho hoti. Casaddena kvaci na. Buddhānaṃ.
54 夺格中,使用第五格。巴利
54.Apādāne pañcamī.
从何处离开,或从何处生起恐惧,这便称为夺格;于此即用第五格,以smā等结尾。巴利
Yasmādapeti, bhayamādatte vā, tadapādānaṃ nāma, tattha pañcamī hoti. Smā.
55 有时,smā和smiṃ会变为āe。巴利
55.Smāsminnaṃ vā.
其他词的smā和smiṃ会变为āe。例如:buddhā, buddhamhā, buddhasmā;buddhebhi, buddhehi。巴利
Akārā paresaṃ smāsminnaṃ āe vā honti. Buddhā, buddhamhā, buddhasmā. Buddhebhi, buddhehi.
56 表示“主人”时,用第六格。巴利
56.Sāmismiṃ chaṭṭhī.
“凡属谁之所有,彼称为主人。”于彼处用第六格(所有格)。如:“佛陀之”(单数),“诸佛之”(复数)。巴利
Yassa vā pariggaho, taṃ sāmī nāma. Tattha chaṭṭhī hoti. Buddhassa. Buddhānaṃ.
57 在表示处所时,用第七格。巴利
57.Okāse sattamī.
那个承载之处,称为‘处所’。此时用第七格。例如:smiṃ-buddhe, buddhamhi, buddhasmiṃ(于佛陀中,单数);su-buddhesu(于诸佛中,复数)。巴利
Yodhāro, tamokāsaṃ nāma. Tattha sattamī hoti. Smiṃ-buddhe, buddhamhi, buddhasmiṃ. Su-buddhesu.
忆念佛陀者,佛即赐予安乐,由此复有何难?
牟尼纵有大神通,亦唯依佛而得安乐。
唯将心奉献佛陀,愿我从佛陀获得不灭之句,
佛陀的成就何事不成?于一切有中,我唯以佛陀为敬礼处。巴利
Buddho buddha sukhaṃ dadāti sarato buddhaṃ tato dukkaraṃ, Kiṃ buddhena mahiddhayopi munayo buddhena jātāsukhī; Buddhasseva manaṃ dade padamahaṃ buddhā labheyyāccutaṃ, Buddhassiddhi na kiṃ kare bhavabhave bhattyatthu buddhe mama.
59 此后,由于第三格与第五格、第四格与第六格同形,第五格与第六格多不另列。巴利
59. Ito paraṃ tatiyāpañcamīnañca catutthīchaṭṭhīnañca sarūpattā pañcamīchaṭṭhiyo bhīyo upekkhante.
60 语基“阿达”,语尾“西”。巴利
60. Atta, si.
如 brahmattasakharājā 等,唯此。巴利
Brahmattasakharājādito tveva.
从 brahma 等词,sissa 变为 ā。例如 attā。巴利
Brahmādito sissa ā hoti. Attā.
“yonamāno”:从 brahma 等词,yona 变为 āna。例如 attāno。巴利
‘‘Yonamāno’’ti brahmādito yonaṃ ānottaṃ. Attāno.
61 呼格:atta, attā;体格:yo, attāno。巴利
61. He - atta, attā. Yo, attāno.
62 “Brahmattasakharājādito amāna”:从 brahma 等词开始,以 aṃ 结尾的词也可变为 āna。即 attānaṃ, attaṃ, attāno。巴利
62. ‘‘Brahmattasakharājādito amāna’’nti brahmādito aṃvacanassa ānaṃ vā hoti. Attānaṃ, attaṃ. Attāno.
63 ‘Attena’、‘attanā’。为随顺佛陀的教说,‘pakkhe’一词中略去了‘ena’词尾。巴利
63. Attena, attanā. Pakkhe-jinavacanānurodhena enābhāvo.
“在‘himhi’格中,‘attanta’一词变为‘ano’。”即:于位格‘himhi’,词干‘attanta’变成‘ano’。‘attanehi’——此为工具格。巴利
‘‘Attānto hismimanattaṃ’’ti himhi attantassa ano. Attanehi. Evaṃ karaṇe.
64 “‘sassa’变为‘no’”——亦即‘no’的形态。‘attano’(属格)。‘attānaṃ’(业格)。巴利
64. ‘‘Sassa no’’ti nokāro. Attano. Attānaṃ.
65 “amha”“tumha”“antu”以及“rāja”“brahma”“atta”“sakha”“satthu”“pitu”等词,其从格词尾与工具格词尾“nā”相同。巴利
65. Amhatumhantu rājabrahmattasakha satthupitādīhi smā nāva.
以“amha”等词为首,其从格词尾亦如“nā”。例如“attanā”(工具格)。巴利
Amhādito smā nā iva hoti. Attanā.
66 “其后,于‘smiṃ’格中”——即‘smiṃ’变为‘ni’。如“attani”(处格)。“‘anatta’”——依状态说明,在复数处格中亦有“ano”词尾。如“attanesu”(复数处格)。巴利
66. ‘‘Tato sminnī’’ti smino ni. Attani. ‘‘Anatta’’nti bhāvaniddesena sumhi ca ano. Attanesu.
67 “rājā”的变格方式与“attā”相同。工具格为“nā”。巴利
67. Rājā attāva. Nā.
带有语尾变化的“rāja”一词,正是如此。巴利
Savibhattissa rājassetveva.
在名词中,工具格也可作“raññā”。巴利
Nāmhi raññā vā.
名词中,带有语尾变化的‘rāja’一词,或作‘raññā’。作‘raññā’,或作‘rājena’(工具格)。巴利
Nāmhi savibhattissa rājasaddassa raññā vā hoti. Raññā, rājena.
‘rāja’一词在‘rāju’、‘sunaṃ’、‘hisu’等形式中亦有变化。巴利
Rājassa rāju sunaṃhisu ca.
‘sunaṃ’与‘hisu’用于其他词时;而‘rāja’的‘rāju’形式,有时则不出现。巴利
Sunaṃ hisu paresu rājassa rāju hoti, cakārena kvaci na.
关于“sunaṃhisu ce”规则:在长音情况下,可得到 rājūbhi、rājūhi、rājebhi、rājehi。巴利
‘‘Sunaṃhisu ceti’’ dīghe - rājūbhi, rājūhi, rājebhi, rājehi.
68 本节论述带有格位词尾的词形变化。巴利
68. Savibhattissetyadhikāro.
所谓“rājassa 的属格形式为 rañño、rājino”,是指属格单数时采用 rañño 或 rājino,如 rañño、rājino。巴利
‘‘Rājassa rañño rājino se’’ti se rañño rājino honti. Rañño, rājino.
“raññaṃ 亦可用于与格复数”者,即在与格复数(namhi)中,也可用 raññaṃ。例如:raññaṃ、rājūnaṃ、rājānaṃ。巴利
‘‘Raññaṃ namhi vā’’ti namhi raññaṃ vā. Raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ.
69 “因从格与具格同形,故在具格中亦可用 raññā”者,意指在具格(nāmhi)中,也可用 raññā。例如:raññā、rājamhā、rājasmā。巴利
69. Smāssanātulyattā-nāmhi raññā vā. Raññā, rājamhā, rājasmā.
70 “于处格中,用 raññe 与 rājini”者,即处格单数用 raññe 或 rājini。例如:raññe、rājini。处格复数则为 rājūsu、rājesu。巴利
70. ‘‘Smimhi raññe rājinī’’ti smimhi raññe rājini honti. Raññe, rājini. Rājūsu, rājesu.
71 guṇavantu(具德者),词基 guṇavantu,词尾 si。巴利
71. Guṇavantu, si.
此规则同样适用于带有格位词尾的 nt 词尾。巴利
Savibhattissa ntussetveva.
“Ā simhī”:于单数主格中,带有格位词尾的 nt 词尾变为 ā。例:guṇavā。巴利
‘‘Ā simhī’’ti simhi savibhattissa ntussa ā. Guṇavā.
在阳性单数主格中,仅有这一种形式。巴利
Yomhi paṭhametveva.
nt 的词尾变为 nto。巴利
Ntussa nto.
第一:在有格变化时,nt 的尾音变为 ntokāra。例如 Guṇavanto(具德者)。巴利
Paṭhame yomhi savibhattissa ntussa ntokāro hoti. Guṇavanto.
在 sunaṃhi 等词尾中,变为 attaṃ。巴利
Sunaṃhisu attaṃtveva.
在 yo 等格中,nt 词尾变为 anto。巴利
Ntussanto yosu ca.
在 sunaṃhi 与 yo 等格中,并由 ca 字可知在其余诸词中,nt 词尾变为 attaṃ。例如 Guṇavantā(具德者们)。巴利
Sunaṃhisu, yosu, cakārena aññesupi paresu ntussanto attaṃ yāti. Guṇavantā.
72 继续“有格变化”的主题。即变为 aṃ。巴利
72. Savibhattissetyadhikāro . Aṃitveva.
且在 ge 之前变为 avaṇṇa。巴利
Avaṇṇo ca ge.
当后接 ge 等词时,带格变化的 nt 变为 aṃ 与 ā。例如 heguṇavaṃ、guṇava、guṇavā。在 yo 格中则为 guṇavanto、guṇavantā。巴利
Ge pare savibhattissa ntussa aṃaā honti. Heguṇavaṃ,guṇava, guṇavā. Yo - guṇavanto, guṇavantā.
73 attaṃ 意为“具德者”,即 guṇavantaṃ(业格单数)。guṇavante 意为“具德者们”(业格复数)。巴利
73. Attaṃ – guṇavantaṃ. Guṇavante.
74 “totitā sasmiṃ nāsvi”这一颂:带有格语尾的 nt 词干,在 nāmhi 中变为 tā,se 则变为 tokāra,在 smimhi 中变为 ti,且亦有其他情况。例如:Guṇavatā、guṇavantena(具格单数);Guṇavantebhi、guṇavantehi(具格复数)。巴利
74. ‘‘Totitā sasmiṃ nāsvī’’ti savibhattissa ntussa nāmhi tā, se tokāro, smimhi ti ca vā. Guṇavatā, guṇavantena. Guṇavantebhi, guṇavantehi.
75 Guṇavato、guṇavantassa(属格单数)。巴利
75. Guṇavato, guṇavantassa.
“namhi中,taṃ为可选之变”:于namhi,nt变为taṃ,或不作变化。如Guṇavataṃ、guṇavantānaṃ(属格复数)。自smā开始,变为nā。巴利
‘‘Namhi taṃ vā’’ti namhi ntussa taṃ vā. Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Smā nāva.
76 Guṇavati、guṇavante、guṇavantamhi、guṇavantasmiṃ(依格单数),guṇavantesu(依格复数)。巴利
76. Guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi, guṇavantasmiṃ, guṇavantesu.
77 gacchanta(现在分词:正在行),与si(第一格单数主格语尾)之变化。巴利
77. Gacchanta, si.
在si语尾中,gacchantā等词的nt词尾变为a——即nt词尾可转为aṃ,或省略si。例如gacchaṃ(nt变为aṃ之形);又,si语尾的i变为o,即成gacchanto(保留nt而语尾变为o之形)。巴利
‘‘Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo a’’nti ntasaddassa aṃvā, silopo. Gacchaṃ, sissa o – gacchanto.
即gacchantā等词的nt词尾。巴利
Gacchantādīnaṃ ntasaddotveva.
除已说者外,在其余如gacchantā等词中,nt词尾应视同ntu。例如gacchanto、gacchantā等。巴利
Vuttaṃ hitvā sesesu gacchantādīnaṃ ntasaddo ntu iva daṭṭhabbo. Gacchanto, gacchantāiccādi.
其余与guṇavantu类相同。巴利
Sesaṃ guṇavantusamaṃ.
78 gacchantā等名为以ant为结尾。巴利
78. Gacchantādayo nāma antappaccayantā.
79 第七十九则。‘aggi’(火),依省略规则省去格尾。巴利
79. Aggi, silopo.
‘i音与u音为jhal(硬音类)’——即i音和u音依其数目而被视为硬音类。巴利
‘‘Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā’’ti ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yathāsaṅkhyaṃ jhalasaññā.
或者,即从硬音类(jhal)而论。巴利
Jhalato vātveva.
因炽烈风而亡失其具。巴利
Ghapato ca yonaṃ lopo.
在ghapat与jhal(硬音类)之前,语根的省略或会发生。巴利
Ghapajhalato yonaṃ lopo vā hoti.
在已作“关闭”和“省略”的(词)中,元音变为长音。巴利
Yosu katanikāralopesu dīghaṃ.
在那些已完成“关闭”与“省略”的词中,元音变为长音。例如:Aggī。在“pakkhe-attantveva”中也是如此。巴利
Kato nikāro lopo ca yesaṃ tesu yosu sarānaṃ dīgho hoti. Aggī. Pakkhe-attantveva.
那些自身不带“r”音的词,变为“jh”。巴利
Yo svakatarasso jho.
那些无“r”音的词变为“jh”,并进入“attaṃ”形式。例如:Aggayo。呼格中也是如此。巴利
Yosu akatarasso jho attaṃ yāti. Aggayo. Tathālapane.
80 在‘jhalapa’等词之后,‘aṃ’和‘mo’变为随韵。巴利
80.Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehi.
从‘jhalapa’等词之后,‘aṃ’和‘mo’变为随韵。如:Aggiṃ。Aggī, aggayo。巴利
Jhalapato aṃ mo ca binduṃ yanti. Aggiṃ. Aggī, aggayo.
81 Agginā。在长音词干中:aggībhi, aggīhi。巴利
81. Agginā. Dīghe-aggībhi, aggīhi.
82 “以 jha 或 la 结尾的词,其属格词尾 sa 可替换为 no”——即 sa 格尾变为 no,此为任择形式。例如:aggino 与 aggissa(二者皆为“火”的属格单数,前者用 no,后者用 ssa)。属格复数为 aggīnaṃ。巴利
82. ‘‘Jhalato sassa no vā’’ti sassa nottaṃ vā. Aggino, aggissa. Aggīnaṃ.
83 “若为 jh 等”——此规则说明具格词尾 smā 变为 nā。例如:Agginā(由火)。巴利
83. ‘‘Jhalato ce’’ti smāssa nā. Agginā.
84 此处列出 aggi(火)的处格单数形式:Aggimhi、Aggismiṃ,以及处格复数形式:Aggīsu。巴利
84. Aggimhi, aggismiṃ. Aggīsu.
85 ‘ādi’等词如同‘aggi’。而处格词尾‘smiṃ’,依‘若词首为ā,则可变为o’之规则,可变为‘aṃ’或‘o’。例如:ādi, ādo, ādimhi, ādismiṃ。ādisu。巴利
85. Ādi aggīva. Smiṃno pana ‘‘ādito o ce’’ti aṃ, o ca vā. Ādi, ādo, ādimhi, ādismiṃ. Ādīsu.
86 持杖者,主格单数。巴利
86. Daṇḍī , si.
依‘agho rassa(浊音作短音)’等规则,当短音条件具足时,依‘非中性词在主格单数词缀前不作短音’之规则,非中性词在主格单数词缀(si)前不作短音。词缀si省略,成‘持杖者’(主格单数);复数词缀yo省略,亦成‘持杖者’(主格复数)。另一选择为——巴利
‘‘Agho rassa’’mādinā rasse sampatte ‘‘na sismimanapuṃsakānī’’ti simhi anapuṃsakānaṃ na rasso. Silopo, daṇḍī, yolope – daṇḍī. Pakkhe –
浊音在单数与复数词缀前,亦作短音。巴利
Agho rassamekavacanayosvapi ca.
在单数与复数词缀前,以jh、l、p结尾的音节转为短音。巴利
Ekavacanayosu jhalapā rassaṃ yanti.
“Jhato”即指已转为短音者。巴利
Jhato katarassātveva.
复数属格词尾 yonaṃ 变为 no。巴利
Yonaṃ no.
由于已作短音,其复数属格词尾 yonaṃ 变为 no。例如 daṇḍino(持杖者们的)。巴利
Katassā jhato yonaṃ nottaṃ hoti. Daṇḍino.
87 根据“在呼格词缀前,以 jh、l、p 等结尾者作短音”的规则,在呼格词缀(ge)前,以 jh、l、p 等结尾的音节应作短音。例如 he daṇḍi(持杖者啊)。而主格为 daṇḍī(持杖者,单数)、daṇḍino(持杖者们,复数)。巴利
87. ‘‘Jhalapā rassa’’nti ge pare jhalapānaṃ rasso. Hedaṇḍi. Daṇḍī, daṇḍino.
88 宾格词缀(aṃ)亦可替换。巴利
88. Vā aṃitveva.
依“已作短音者,其宾格词缀aṃ或作naṃ”之规则,宾格词缀aṃ可换为naṃ。宾格单数:“持杖者”有naṃ与aṃ两种形式。主格:“持杖者”(单数)、“持杖者们”(复数)。巴利
‘‘Naṃ jhato katarassā’’ti aṃiccassa naṃ vā. Daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ. Daṇḍī, daṇḍino.
89 工具格单数:“daṇḍinā”(以持杖者)。工具格复数:“daṇḍībhi”或“daṇḍīhi”(以持杖者们)。巴利
89. Daṇḍinā. Daṇḍībhi, daṇḍīhi.
90 属格单数:“持杖者的”(ino形式)、“持杖者的”(issa形式)。属格复数:“诸持杖者的”(daṇḍīnaṃ)。巴利
90. Daṇḍino, daṇḍissa. Daṇḍīnaṃ.
91 已为短音者,复数属格词缀(yonaṃ)变为‘no’。巴利
91. Jhato katarassātveva.
“sminnī”者,即smin加nī。daṇḍini(持杖者,单数依格)、daṇḍīsu(持杖者们,复数依格)。巴利
‘‘Sminnī’’ti smino ni. Daṇḍini. Daṇḍīsu.
92 “比丘”为音节省略。巴利
92. Bhikkhu, silopo.
或者,yona 中亦作 ve。巴利
Vā yonaṃtveva.
“Lato vo kāro ce”者,即于 lato 之后,yonaṃ 转为 vo,或亦有此例。巴利
‘‘Lato vo kāro ce’’ti lato yonaṃ vottaṃ vā.
attaṃ 作 akatarasso 云云。巴利
Attaṃ akatarassotveva.
于 vevo 等之中,亦有 lo 的出现。巴利
Vevosu lo ca.
在 vevo 等的情形中,akatarasso 变为 lo,attaṃ 如此转成。比丘们,在略说中——y 的省略与长音。比丘们。巴利
Vevosu akatarasso lo attaṃ yāti. Bhikkhavo, pakkhe – yolopa dīghā. Bhikkhū.
93 呼格:比丘。巴利
93. He-bhikkhu.
“Akatarassā lato yvālapanassa vevo”——这是说,在呼格中,y 变为 ve、vo 等,即如此。例如:bhikkhave、bhikkhavo、bhikkhū。巴利
‘‘Akatarassā lato yvālapanassa vevo’’ti ālapane yossa vevokārā, attaṃ. Bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū.
94 比丘(业格)。比丘们,诸比丘们。其余如火(之例)。巴利
94. Bhikkhuṃ. Bhikkhavo, bhikkhū. Sesaṃ aggīva.
95 如是,众生。众生(复数主格),众生们(复数呼格)。巴利
95. Evaṃ jantu. Jantū, jantavo.
言“Lato vokāro ce”者:此中由于执取 k 字母,yonaṃ 不转为 vo;又因 ca 字,某些地方全无 vo,这便是差别所在。jantuno、jantuyo。巴利
‘‘Lato vokāro ce’’tīha kāraggahaṇena yonaṃ nottaṃ, cakārena kvaci vononamabhāvova viseso. Jantuno, jantuyo.
96 九十六、satthu(师),词尾为 si。巴利
96. Satthu, si.
对于 satthu、pitu 等词,在 si 格中,词干末尾变为 ā,并删除 si,即发生 silopa(si 的删除),成 satthā。巴利
‘‘Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ce’’ti satthādyantassa ā, silopo ca. Satthā.
此为“satthu、pitu 等词”的增补规则。巴利
Satthupitādīnantyadhikāro.
在其他格中,变为 āratta。巴利
Aññesvārattaṃ.
以“师”等结尾的词干,在其他格中,词干末尾变为 āra。巴利
Sitoññesu satthādyantassa āro hoti.
此后,yo 格复数变为 o。巴利
Tato yonamo tu.
此后,以 āra 结尾者,其 yo 格复数变为 o。例如:satthāro(诸师)。巴利
Tato ārato yonaṃ o hoti. Satthāro.
97 第97则:呼格单数 he sattha, satthā;主格复数 satthāro。巴利
97. He-sattha, satthā. Satthāro.
98 第98则:宾格单数 satthāraṃ;宾格复数 satthāre;主格复数 satthāro。巴利
98. Satthāraṃ. Satthāre, satthāro.
99 “nā ā”规则:当词干以 āra 结尾时,具格单数词尾 nā 的 ā 被取代,从而成为 satthārā。具格复数:satthārebhi, satthārehi。巴利
99. ‘‘Nā ā’’ti ārato nāssa ā. Satthārā. Satthārebhi, satthārehi.
100 第一百则。于 sa 格中,以 u 替代,亦可删除 si。巴利
100.U sasmiṃ salopo ca.
在 se(属格单数)中,satthu 等词干末尾变为 u,并可省略 si。例如:satthu, satthuno, satthussa。巴利
Se satthādyantassa u hoti salopo ca vā. Satthu, satthuno, satthussa.
“或”亦作“名乎”,或作启始词。“诸师之”。巴利
‘‘Vā namhī’’ti namhi āro vā. Satthārānaṃ.
“若属格,则为‘阿德’”——在属格中,以“导师”等为词尾者,可转成“阿德”。长音形则为“诸导师之”。巴利
‘‘Satthunāttañce’’ti namhi satthādyantassa attaṃ vā. Dīghesatthānaṃ.
101 “由此,于位格取‘伊’”——从“阿拉”词尾,位格单数取“伊诺”中的“伊”。“于‘伊’前,‘阿拉’缩短”——在“伊”前,“阿拉”变为短音。故得“于导师”(位格单数)。复数则为“诸导师中”(位格复数)。“那德”等词可依此类推。巴利
101. ‘‘Tato smimī’’ti ārato smino i. ‘‘Āro rassamīkāre’’ti imhi ārassa rasso. Satthari. Satthāresu. Evaṃ nattādi.
102 “父”字的变格与“导师”相同。唯“父”等词,除主格单数外,其余各格仅将“阿拉”缩为短音,这是其特殊之处。诸父(主格复数)。巴利
102. Pitā sattheva. ‘‘Pitādīnamasimhī’’ti sitoññesu ārassa rassova viseso. Pitaro.
于属格中——亦可作“诸父之”。而“兄弟”等词,亦依此例类推。巴利
Namhi – pitūnantipi hoti. Evaṃ bhātuppabhutayo.
103 Abhibhū:缩短时作abhibhuvo;省略“由”时作abhibhū。其余变化与比丘相同,唯以缩短为其特殊之处。巴利
103. Abhibhū. Rasse-abhibhuvo. Yolopeabhibhū. Sesaṃ bhikkhūva, rassova viseso.
104 “一切智者”亦复如是。前已述及复数格“由”的变化及加“诺”字,故得“诸一切智者之”“诸一切智者”。巴利
104. Evaṃ sabbaññū. Pubbeva yonaṃ nokāro ca. Sabbaññuno, sabbaññū.
“于复数主格中”——“牛”字(go)的“o”变为“āva”;“由此复数主格之‘o’”——此处以“tu”字表示复数主格之“o”。gāvo。呼格亦然。巴利
‘‘Yosu ce’’ti gosaddokārassa āvo, ‘‘tato yonamo tu’’tīha tusaddena yonaṃ o. Gāvo. Tathālapane.
106 对于“avaṃ”也是同样的道理。巴利
106.Avamhi ca.
当“aṃ”在后时,对于“牛”一词,其“o”音变为“āva”或“ava”;并且,通过“ca”字表示:除“hinaṃ”所排除的情形之外,其余各格也如此变化。巴利
Amhi pare gosaddokārassa āvaavā honti, casaddena hinaṃvajjitesu sesesupi.
107 “Āvassu vā”——当“aṃ”在后时,“āvantassa”有“升起”或“增长”之义,也指“牛”。牛的词形:gāhvaṃ, gāvaṃ, gavaṃ;主格单数:go, gāvo;具格单数:gāvena, gavena;具格复数:gobhi, gohi。巴利
107. ‘‘Āvassu vā’’ti amhi āvantassa uttaṃ vā, gāhvaṃ, gāvaṃ, gavaṃ. Yo-gāvo. Gāvena, gavena. Gobhi, gohi.
108 “Gāva se”——规则表示:属格词尾-ssa变为-āvo,从而得到gāvassa;同时也保留原形gavassa。再者,“从彼起”的规则,又以ca字连接:属格复数词尾-naṃ中的-aṃ,与-ssa变为-avo,组合而得到gavaṃ。巴利
108. ‘‘Gāva se’’ti se ossa āvo. Gāvassa, gavassa. ‘‘Tato na’’mādo cakārena naṃiccassa aṃ, ossa avo ca. Gavaṃ.
109 “Suhināsu ce”——这里的ca字表示:go(牛)也变为gu。辅音双写后得到gunnaṃ, gonaṃ(属格复数)。从格单数形式有:gāvā, gavā, gāvamhā, gavamhā, gāvasmā, gavasmā。具格复数形式:gobhi, gohi。巴利
109. ‘‘Suhināsu ce’’tīha cakārena gossa gu ca. Dvitte-gunnaṃ, gonaṃ. Gāvā, gavā, gāvamhā, gavamhā, gāvasmā, gavasmā. Gobhi, gohi.
110 依格单数形式有:gāve, gave, gāvamhi, gavamhi, gāvasmiṃ, gavasmiṃ。依格复数形式:gāvesu, gavesu, gosu。巴利
110. Gāve, gave, gāvamhi, gavamhi, gāvasmiṃ, gavasmiṃ. Gāvesu, gavesu, gosu.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11