内宫学处的注释
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
499499. 第九品第一条,律文里说的“清净胎藏”:这里“胎藏”指的是母亲肚子里那个叫子宫的部位,因为没有被其他男子的精液碰过,所以叫清净胎藏。已经灌顶的刹帝利身份、国王与王后二人都尚未走出寝室、在没人告知的情况下越过门槛——这三条就是三个条件。
499. Navamavaggassa paṭhame pāḷiyaṃ saṃsuddhagahaṇikoti ettha gahaṇīti gabbhāsayasaññito mātu kucchippadeso, purisantarasukkāsamphuṭṭhatāya saṃsuddhagahaṇiko. Abhisittakhattiyatā, ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā, appaṭisaṃviditassa indakhīlātikkamoti tīṇi aṅgāni.
2. 宝物学处注释
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
506第二项中,“住处”是指:不论在园内还是别的地方,只要是自己居住的地方,就叫做住处。“出于欲或出于畏”:对木匠等人是出于欲,对国王的宠臣等人是出于畏。“即使众人聚集……生疑”:在那个没有人的地方,后来即使有众人聚集,因为遗忘而离开时别人没有看见,就对那位比丘生疑。“适当”:对于允许持有的物品,自己取来作粪扫衣;对于不允许持有的物品,则给适当的男居士等人看,让他们把物品用于塔等福德之事,或者布施之后无所牵挂地离开。“令作”就是乞求之后。物品属于他人、没有以信任心取用、没有粪扫衣想、因为未获允许而取用等,共有三支。
506. Dutiye āvasathassāti ettha antoārāme vā hotu aññattha vā, yattha katthaci attano vasanaṭṭhānaṃ āvasatho nāma. Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakiādīsu chandena, rājavallabhesu bhayena. Ākiṇṇamanussepi jāte…pe… āsaṅkantīti tasmiṃ nimmanussaṭṭhāne pacchā ākiṇṇamanusse jātepi visaritvā gamanakāle aññassa adiṭṭhattā tameva bhikkhuṃ āsaṅkanti. Patirūpaṃ nāma kappiyabhaṇḍe sayaṃ paṃsukūlaṃ gahetvā akappiyabhaṇḍe patirūpānaṃ upāsakādīnaṃ dassetvā cetiyādipuññe niyojanaṃ vā dāpetvā nirapekkhagamanaṃ vā. Samādapetvāti yācitvā. Parasantakatā, vissāsaggāhapaṃsukūlasaññānaṃ abhāvo, ananuññātakāraṇā uggahaṇādi cāti tīṇi aṅgāni.
3. 非时入村学处的注释
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
508508. 在第三段律文里,“畏惧谈论”是指以国王、盗贼等的怖畏为话题,或者以疾病、非人、饥荒、荒野等的怖畏为话题而展开的谈论。“街巷谈论”是指关于善加铺设的街道等的谈论。“水瓮处谈论”是指水渡口的谈论,或者水瓮婢女的谈论。“先亡者谈论”是指关于过去亲族的谈论。“种种谈论”是指性质各别、与已说和将说的谈论都无关的无意义谈论。“世间传说”是指以“这个世间是谁造的”等讲述世间本质的方式而展开的谈论。海洋传说等也应这样理解。“有如此有、如此无”:说了这样或那样的无意义话题而展开的谈论,就是有无谈论。在这里,“有”有三种:常见、增长、欲乐;“无”则与之相反。如此,连同这六种有无谈论,一共称为三十二种畜生论。另外,律文中从具体事相来说,虽然没有直接提到森林、山岳、河流、岛屿等谈论,但用“如是”一词把它们收摄进来,所以称为三十二种畜生论。“如是或”当中,“如是”一词是方式的意思,“或”是选择的意思。因此应当这样理解:以这种方式,或者在此之外,谈论其他类似的无意义话题。
508. Tatiye pāḷiyaṃ bhayakathanti rājacorādibhayaṃ vā rogāmanussadubbhikkhakantārādibhayaṃ vā ārabbha pavattaṃ. Visikhākathanti suniviṭṭhādivīthikathaṃ. Kumbhaṭṭhānakathanti udakatitthakathaṃ, kumbhadāsīkathaṃ vā. Pubbapetakathanti atītañātikathaṃ. Nānattakathanti vuttāhi, vakkhamānāhi ca vimuttaṃ nānāsabhāvaṃ niratthakakathaṃ. Lokakkhāyikanti ‘‘ayaṃ loko kena nimmito’’tiādinā lokasabhāvakkhānavasena pavattanakathā. Evaṃ samuddakkhāyikā veditabbā. Iti bhavo iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā. Ettha ca bhavo sassataṃ, vuḍḍhi, kāmasukhañcāti tividho, abhavo tabbiparītavasena. Iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ dvattiṃsatiracchānakathā nāma honti. Atha vā pāḷiyaṃ sarūpato anāgatāpi araññapabbatanadīdīpakathā iti-saddena saṅgahetvā dvattiṃsatiracchānakathāti vuccanti. Iti vāti ettha iti-saddo pakāratthe. Vā-saddo vikappatthe. Tasmā evaṃ pakāraṃ ito aññaṃ vā tādisaṃ niratthakakathaṃ kathetīti attho gahetabbo.
512已经平息了努力而前往精舍:这里说的是已经从村落附近走出去、进入内寺院等范围的情形。至于还在村落附近的范围之内,即使已经平息了努力,如果又想要进入同一个村落或别的村落,也没有必要告知。而“应前往俗家……”等说法,是针对午前已经进入村落的人:当非时到来时,因为非时进入村落必须告知,所以才这样说。“如不与取中所说的方式”,是指第二次投掷土块的情形。
512.Ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantāti ettha gāmūpacārato bahi nikkhante antarārāmādīnamupacāraṃ paviṭṭhe sandhāya vuttaṃ. Gāmūpacārabbhantare pana paṭipassaddhussāhānampi puna tameva vā aññaṃ vā gāmaṃ pavisitukāmatāya sati āpucchanakiccaṃ natthi. ‘‘Kulaghare vā…pe… gantabba’’nti idaṃ pana purebhattaṃ paviṭṭhānaṃ vikāle sañjāte vikāle gāmappavesassa āpucchitabbatāya vuttaṃ. Adinnādāne vuttanayenāti dutiyaleḍḍupātaṃ sandhāya vuttaṃ.
515关于“内寺院等”这一段:有人说,在节日等日子里,人们让佛像等在村里右绕而行,或者有人为了礼敬佛像等,或者比丘们为了治病等目的受到人们请求时,即使没有做好善覆盖等威仪,也可以只从街道中间绕村而行。这种说法不能采纳,因为无犯的条款里没有这样说,而且“不离开道路……巴吉帝亚”的规定已经明确禁止了。阿难长老在毗舍离绕行诵护卫经时,也应该看作是在善覆盖等学处尚未制定的时候做的。有些人又说:“站在内寺院等与村落之间的人,为了迎接或送别应受尊敬的人等,可以进入村落街道。”这种说法,对于进入内住处的人也是不允许的。不过,对于前往内寺院等净地的人,似乎是允许的,但应当审慎观察。有比丘在场却不告知,因未得许可而非时进入村落,这便具足二种要素。
515.Antarārāmantiādīsūti ettha ussavadivasādīsu manussehi gāme padakkhiṇaṃ kārentaṃ jinabimbādiṃ pūjetukāmehi vā rogavūpasamādiyatthaṃ manussehi yācitehi vā bhikkhūhi suppaṭicchannādividhiṃ akatvāpi vīthimajjheneva gāmaṃ padakkhiṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ anāpattivāre avuttattā, ‘‘maggā anokkamitvā…pe… pācittiya’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā) paṭikkhittattā ca. Vesāliṃ anupariyāyitvā parittaṃ karontenāpi ānandattherena suppaṭicchannatādiṃ akopenteneva, apaññatte vā sikkhāpade katanti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘antarārāmādigāmantare ṭhitehi garuṭṭhānīyānaṃ paccuggamanānuggamanādivasena gāmavīthiṃ otarituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, tampi antaragharaṃ pavisantaṃ pati kātuṃ na vaṭṭati eva. Antarārāmādikappiyabhūmiṃ pana uddissa gacchantaṃ pati kātuṃ vaṭṭatīti khāyati, vīmaṃsitabbaṃ. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā , ananuññātakāraṇā vikāle gāmappavesoti dve aṅgāni.
4. 针筒学处的注释
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
520在第四条经文里,“斧柄”指的是斧头的把手。关于骨制等材质的针筒,通过自己制作或让别人制作等方式获得,就构成两个要素。
520. Catutthe pāḷiyaṃ vāsijaṭeti vāsidaṇḍake. Aṭṭhimayādisūcigharatā, karaṇakārāpanādivasena attano paṭilābhoti dve aṅgāni.
5. 床座学处注释
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
521第五项,在律文中说“诸比丘,应当从志趣来了知这个愚痴人”,意思是:由于他志趣卑劣,应当知道这个人是个空虚无用的人;因为一个人对卑劣的资具有贪求,就可以知道这个人的空虚。这是这里的意趣。在这个学处以及此后五个学处中,只有自己使人做而获得时,才犯巴吉帝亚。但如果只是使用,或者给别人使用,那就只犯恶作。床座超过尺寸,通过自己做或使人做而获得,具备这两个要素。
521. Pañcame pāḷiyaṃ āsayato, bhikkhave, moghapuriso veditabboti hīnajjhāsayavasena ayaṃ tucchapurisoti ñātabbo, hīnāya paccaye lolatāya puggalassa tucchatā ñātabbāti adhippāyo. Imasmiṃ sikkhāpade, ito paresu ca pañcasu attanā kārāpitassa paṭilābhe eva pācittiyaṃ. Paribhoge panassa, aññesañca dukkaṭameva. Pamāṇātikkantamañcapīṭhatā, attano karaṇakārāpanavasena paṭilābhoti dve aṅgāni.
6. 棉敷设学处的注释
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
526第六项里,“兜罗绵”是指草类、灌木类植物所生的绵。其余内容按照前面所说的方式理解。
526. Chaṭṭhe poṭakitūlanti tiṇagacchajātikānaṃ tūlaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第7章 坐具学处的注释
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
531-536第七项里,坐具超过规定尺寸,以及通过自己做等方式获得,这两点是两个构成条件。
531-536. Sattame nisīdanassa pamāṇātikkantatā, attano karaṇādinā paṭilābhoti dve aṅgāni.
537-547按照这个方法,在第八、第九、第十学处中,诸要素也应该知道。其余各处都很容易理解。
537-547. Iminā nayena aṭṭhamanavamadasamesupi aṅgāni veditabbāni. Sesaṃ sabbattha suviññeyyamevāti.