4. 食物品·住处食学处的注释
除疑复注·5. 波逸提篇解释 · 181 段
住处食学处的注释
1. Āvasathapiṇḍasikkhāpadavaṇṇanā
206206. 第四品第一条里说的“这些”,就是指这些外道。“这么多”,就是在此外道当中只有这么多。
206. Catutthavaggassa paṭhame imesaṃyevāti imesaṃ pāsaṇḍānaṃyeva. Ettakānanti imasmiṃ pāsaṇḍe ettakānaṃ.
208“走着去或走回来”这一条,应该按半由旬来理解。如果是为他人而制定的,或者是那些对比丘没有信心的外道们普遍地制定的,对比丘也完全不适合。住处食、无病、住过之后才吃,这里是三个条件。
208.‘‘Gacchanto vā āgacchanto vā’’ti idaṃ addhayojanavasena gahetabbaṃ. Aññe uddissa paññattañca bhikkhūsu appasannehi titthiyehi sāmaññatopi paññattampi bhikkhūnaṃ na vaṭṭati eva. Āvasathapiṇḍatā, agilānatā, anuvasitvā bhojananti imānettha tīṇi aṅgāni.
2. 众食学处注释
2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
209第二项中,“欲杀害”是指那些被征服之后、为了杀害世尊而被派去的弓箭手。难道不是根据“也令王被杀”这句话,就能成立这条学处是在阿阇世王时期制定的吗?若是如此,巴利文里说“那时,摩揭陀王……王族血亲者在邪命外道中出家……对频婆娑罗这样说”等等,不就矛盾了吗?并不矛盾。据说那位邪命外道从频婆娑罗王在世时起,就时常邀请比丘们来接受布施。到了阿阇世王时期,即使这条学处已经制定,他仍然派使者到比丘们那里去,而比丘们因为心有疑虑就拒绝了。因此应当知道,这件事从一开始就是为了说明这个情况而举出的。
209. Dutiye abhimāreti abhibhavitvā bhagavantaṃ māraṇatthāya payojite dhanudhare. Nanu ‘‘rājānampi mārāpesī’’ti vacanato idaṃ sikkhāpadaṃ ajātasattuno kāle paññattanti siddhaṃ, evañca sati pāḷiyaṃ ‘‘tena kho pana samayena rañño māgadhassa…pe… ñātisālohito ājīvakesu pabbajito hoti…pe… bimbisāraṃ etadavocā’’tiādi virujjhatīti? Na virujjhati. So kira ājīvako bimbisārakālato pabhuti antarantarā bhikkhū nimantetvā dānaṃ dento ajātasattukālepi sikkhāpade paññattepi bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pāhesi, bhikkhū ca kukkuccāyantā nivāresuṃ. Tasmā ādito paṭṭhāya taṃ vatthu dassitanti veditabbaṃ.
215彼此不同的、各别不同的国土,叫做virajja;从那些国土来的人,就是verajjaka。又因为他们从种姓、家族等方面来说本来就有种种差别,所以“种种verajjaka”也是这个意思。
215. Aññamaññaṃ visadisaṃ rajjaṃ virajjaṃ, virajjato āgatā verajjakā. Te ca yasmā jātigottādito nānāvidhā, tasmā nānāverajjaketipi attho.
217-8这条学处单从事情本身来看,只要由邀请就说成了“别众食”,所以先不谈这一点;在分别词句里,其实只是从“未成立”的邀请来显示别众食。因此才说“以两种方式”等等。因为说到“以任何言说”,所以用“请取食”这类一般名称,也构成别众食。至于巴利文中在“道路行”等事缘处所说的“请就在这里吃”这句话所引起的疑惑,也应知道那是取了“饭”等名称而说的,所以已经成立。“于一处取”是指彼此之间不离开十二手肘,共同站在一处而取食。
217-8. Imassa sikkhāpadassa vatthuvaseneva viññattito gaṇabhojanatthatā siddhāti taṃ avatvā padabhājane asiddhameva nimantanato gaṇabhojanaṃ dassitanti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘dvīhākārehī’’tiādi. ‘‘Yena kenaci vevacanenā’’ti vuttattā ‘‘bhojanaṃ gaṇhathā’’tiādisāmaññanāmenāpi gaṇabhojanaṃ hoti. Yaṃ pana pāḷiyaṃ addhānagamanādivatthūsu ‘‘idheva bhuñjathā’’ti vuttavacanassa kukkuccāyanaṃ, tampi odanādināmaṃ gahetvā vuttattā eva katanti veditabbaṃ. Ekato gaṇhantīti aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ekato ṭhatvā gaṇhanti.
因为经文里说“给我们四个人食物”,以及“你给一位比丘食物”等等,所以只要以“食物”的名义提出请求,就构成别众食;而且即使是由别人代为请求,只要大家是一起接受的,对所有人都算数。但如果是各自分别接受所请求的食物来吃,那就按上等食等学处,确实构成违犯。
‘‘Amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’ti vuttattā pāḷi (vaṇṇanā) yaṃ ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno bhattaṃ dehī’’tiādino vuttattā ca bhojananāmena viññattameva gaṇabhojanaṃ hoti, tañca aññena viññattampi ekato gaṇhantānaṃ sabbesampi hotīti daṭṭhabbaṃ. Visuṃ gahitaṃ pana viññattaṃ bhuñjato paṇītabhojanādisikkhāpadehi āpatti eva.
“来客布”是指把布截断后接上一块附加布片再制成衣的说法。“固定”是指用系绑的方式把衣的一端固定住。“折回缝合”是指把另一端翻转过来再缝上。“系来客布”是指在把它和衣服连在一起时,用线在那些地方反复地绑。“捶打”是指按尺寸量好后,用木棒等东西捶打。“制线”是指搓成绳线之类。“捻合”是指用手或纺车棒把多股线搓成一股,合为一体。“制转轮”是指做一种转轮装置,把线团放进去,再放进竹管之类的东西里让它转动,然后从线头开始拉出来。
Āgantukapaṭṭanti acchinditvā anvādhiṃ āropetvā karaṇacīvaraṃ sandhāya vuttaṃ. Ṭhapetīti ekaṃ antaṃ cīvare bandhanavasena ṭhapeti. Paccāgataṃ sibbatīti tasseva dutiyaantaṃ parivattitvā āhataṃ sibbati. Āgantukapaṭṭaṃ bandhatīti cīvarena laggaṃ karonto punappunaṃ tattha tattha suttena bandhati. Ghaṭṭetīti pamāṇena gahetvā daṇḍādīhi ghaṭṭeti. Suttaṃ karotīti guṇādibhāvena vaṭṭeti. Valetīti anekaguṇasuttaṃ hatthena vā cakkadaṇḍena vā vaṭṭeti ekattaṃ karoti. Parivattanaṃ karotīti parivattanadaṇḍayantakaṃ karoti, yasmiṃ suttaguḷaṃ pavesetvā veḷunāḷikādīsu ṭhapetvā paribbhamāpetvā suttakoṭito paṭṭhāya ākaḍḍhanti.
220“未受邀的第四人”,是指在一个比丘四人组里,第四个人没有受到邀请,这就叫“未受邀的第四人”。其余的也是这样。所以说“五个四人组”。“把他们算进去”,就是和他们组合在一起。“团体破裂”,意思是受邀的僧团不成立。
220.Animantitacatutthanti animantito catuttho yassa bhikkhucatukkassa, taṃ animantitacatutthaṃ. Evaṃ sesesupi. Tenāha ‘‘pañcannaṃ catukkāna’’nti. Sampavesetvāti tehi yojetvā. Gaṇo bhijjatīti nimantitasaṅgho na hotīti attho.
对于“受请后前来的人”这一句:在这里,如果是在认可不如法的邀请那一刻,连前方便都没有恶作罪;但如果是在因告知而施食时,那么在告知的那一刹那,就会依其他学处而犯恶作罪,应当这样理解。“接受邀请”就是接受邀请供养的饭食。“那些”是指豆粥等,因为那些比丘中有一人是后来才拿到的,所以并没有一起拿到。
Adhivāsetvāgatesūti ettha akappiyanimantanādhivāsanakkhaṇe pubbapayoge dukkaṭampi natthi, viññattito pasavane pana viññattikkhaṇe itarasikkhāpadehi dukkaṭaṃ hotīti gahetabbaṃ. Nimantanaṃ sādiyathāti nimantanabhattaṃ paṭiggaṇhatha. Tāni cāti kummāsādīni ca tehi bhikkhūhi ekena pacchā gahitattā ekato na gahitāni.
施食分配者应当是有智慧的人……应当解免。由此说明:当施食分配者在不如法的邀请中接受了,就等于所有人都接受了。如果是大家一起拿,就犯众食罪。因为使者来到门口后,又怕他说“拿食物来”,所以说到“站在村门口”。这里有三项要素:众食性、没有开缘、吞咽。
‘‘Bhattuddesakena paṇḍitena bhavitabbaṃ…pe… mocetabbā’’ti etena bhattuddesakena akappiyanimantane sādite sabbesampi sāditaṃ hoti. Ekato gaṇhantānaṃ gaṇabhojanāpatti ca hotīti dasseti. Dūtassa dvāre āgantvā puna ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vacanabhayena ‘‘gāmadvāre aṭṭhatvā’’ti vuttaṃ. Gaṇabhojanatā, samayābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni.
3. 辗转食学处的注释
3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
221在第三段经文里,“食物次第未立”的意思是:依照族姓次第应当布施的食物次第,并没有建立起来,也就是说,它并没有做到持续不断、毫不间断地实行。把枣子等果实放进去煮成的粥等,称为“枣粥”。
221. Tatiye pāḷiyaṃ bhattapaṭipāṭi aṭṭhitāti kulapaṭipāṭiyā dātabbā bhattapaṭipāṭi aṭṭhitā na ṭhitā, abbocchinnā nirantarappavattāti attho. Badaraphalāni pakkhipitvā pakkayāguādikaṃ ‘‘badarasāḷava’’nti vuccati.
在巴利圣典中,“次第食”是指:先被某人邀请,吃了他的食物之后,又去吃别人的食物。这里所说的“开许”(vikappanā),虽然在论母中因为尚未制定而未列入,但在《附随》里被算作“四种未制定”之一(附随86)。其中,虽然注疏在后来讲述《大筏疏》的主张时,确立了“不对面开许”,但“对面开许”也应当采纳。因此,论母注中也说:“若有比丘对五位同法者中的任何一位说‘我把我的饭食份额给你’或‘我作开许’,这样就是对面(开许)”等等(《疑惑度》注疏,次第食学处解释)。
Pāḷiyaṃ paramparabhojaneti yena paṭhamaṃ nimantito, tassa bhojanato parassa bhojanassa bhuñjane. Vikappanāva idha anupaññattivasena mātikāyaṃ anāropitāpi parivāre ‘‘catasso anupaññattiyo’’ti (pari. 86) anupaññattiyaṃ gaṇitā. Tattha kiñcāpi aṭṭhakathāyaṃ mahāpaccarivādassa pacchā kathanena parammukhāvikappanā patiṭṭhapitā, tathāpi sammukhāvikappanāpi gahetabbāva. Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘yo bhikkhu pañcasu sahadhammikesu aññatarassa ‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’ti vā ‘vikappemī’ti vā evaṃ sammukhā’’tiādi (kaṅkhā. aṭṭha. paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ.
229“乳或汁”这句话,是针对放在饭上面的、属于五种食物的乳或汁而说的。因为它不算正餐食物,所以即使不按顺序依次饮用,也不犯戒。因此说“正在食用的人”等等。
229.Khīraṃ vā rasaṃ vāti pañcabhojanāmisaṃ bhattato upari ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi abhojanattā uppaṭipāṭiyā pivatopi anāpatti. Tenāha ‘‘bhuñjantenā’’tiādi.
因为没有开许,所以这种行为以不作为的方式也能从言语生起,于是说“语业”。辗转食、非时、吞咽,这三项是这里的三个构成条件。
Vikappanāya akaraṇato akiriyāvasena idaṃ vācāyapi samuṭṭhitanti āha ‘‘vacīkamma’’nti. Paramparabhojanatā, samayābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni.
盲母学处注释
4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
231231. 第四项,在圣典中,“回顾”是指后方,也就是后面的方向。即使是为了“无资粮”等目的,以先前给予想而拿取,也同样犯戒,因为这条学处不涉及心念。若为了自己的利益而说“放在这个人手中”之类的话,也会犯戒,所以说这是“语业”。如前所述相状的饼与糗、无余、未停止行、非亲族等、过量受取,这就是此处犯戒的五支。
231. Catutthe pāḷiyaṃ paṭiyālokanti pacchimadisaṃ, pacchādisanti attho. Apātheyyādiatthāya paṭiyāditantisaññāya gaṇhantassāpi āpatti eva acittakattā sikkhāpadassa. Attano atthāya ‘‘imassa hatthe dehī’’ti vacanenāpi āpajjanato ‘‘vacīkamma’’nti vuttaṃ. Vuttalakkhaṇapūvamanthatā, asesakatā, appaṭippassaddhagamanatā, aññātakāditā, atirekapaṭiggahaṇanti imānettha pañca aṅgāni.
5. 第一自恣学处的注释
5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
237第五项中,不说“如此”这个词,是为了表明:由“应作”这个词的能力而得到的“如此”一词,在已经做完的时候是不该说的。但在这里应当看出,即使不了解的人使用了“如此”这个词,也确实是多余的。
237. Pañcame ‘‘ti-kāraṃ avatvā’’ti iminā kātabbasaddasāmatthiyā laddhaṃ iti-padaṃ katakāle na vattabbanti dasseti. Idha pana ajānantehi iti-sadde payuttepi atirittaṃ katameva hotīti daṭṭhabbaṃ.
238-9“已邀请”这个词,是为了表明它是在“作者”这个意义上成立的,所以才说“已作邀请”等语。为了证明“已食者”这个词根本没有实际意义,所以才说“虽已说此”等语。“诸”是指各种嫩谷。“生粉团”是把生粉浸湿后做成的没煮过的东西。不过,如果把生粉磨成粉,再浸湿做成饼来煮,那就不算邀请。因为说过“站在应当拒绝的立场上,就叫做拒绝”,所以应当知道:凡属于无惭者所有的东西,或者自己得不到的僧团物品等,由于拒绝的缘故,都不成为邀请。
238-9. ‘‘Pavārito’’ti idañca kattuatthe nipphannanti dassetuṃ ‘‘katapavāraṇo’’tiādi vuttaṃ. Bhuttāvī-padassa niratthakabhāvameva sādhetuṃ ‘‘vuttampi ceta’’ntiādi vuttaṃ. Tāhīti puthukāhi. Sattumodakoti sattuṃ temetvā kato apakko. Sattuṃ pana pisitvā piṭṭhaṃ katvā temetvā pūvaṃ katvā pacanti, taṃ na pavāreti. ‘‘Paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāmā’’ti vuttattā yaṃ yaṃ alajjisantakaṃ vā attano apāpuṇakasaṅghikādiṃ vā paṭikkhepato pavāraṇā na hotīti daṭṭhabbaṃ.
所谓“更近的肢”,是指站在手臂所及范围之外,俯身布施时,他的头就更靠近,应当以靠近自己这一侧的边缘来判定。
Āsannataraṃ aṅganti hatthapāsato bahi ṭhatvā onamitvā dentassa sīsaṃ āsannataraṃ hoti, tassa orimantena paricchinditabbaṃ.
移开:就是拿到面前。说“拿这份食物”,是指没有移动食物,只是用话表示。因为纯粹只是用言语传达,并不表示真的有动作,所以说“拿取”时,即使还没有用勺子舀起来,由于先前已经这样献上,也就构成邀请,因此说“已经献上就成邀请”。仅仅提起:就是刚从容器里分开的时候。两者负担相等时:意思是分食者和另一个人搬运食物容器时,负担相等。
Apanāmetvāti abhimukhaṃ haritvā. ‘‘Imaṃ bhattaṃ gaṇhā’’ti vadatīti kiñci anāmetvā vadati. Kevalaṃ vācābhihārassa anadhippetattā gaṇhathāti gahetuṃ āraddhaṃ kaṭacchunā anukkhittampi pubbepi evaṃ abhihaṭattā pavāraṇā hotīti ‘‘abhihaṭāva hotī’’ti vuttaṃ. Uddhaṭamatteti bhājanato viyojitamatte. Dvinnaṃ samabhārepīti parivesakassa ca aññassa ca bhattapacchibhājanavahane samakepīti attho.
“取汁”这里,因为只是以肉汁之名说出,而肉汁本身并不能使人发出邀请,所以拒绝它并不构成邀请。至于“鱼汁”等说法,由于可以理解为“鱼和汁”,而且所施之物本身也具有这种性质,所以构成邀请;即使没说“请取这个”,只是以沉默的方式拒绝已经呈上的食物,也同样构成邀请。“咖兰巴咖”是混合物的统称。凡是将许多东西混合在一起做成的,就叫做“咖兰巴咖”。
Rasaṃ gaṇhathāti ettha kevalaṃ maṃsarasassa apavāraṇājanakassa nāmena vuttattā paṭikkhipato pavāraṇā na hoti. Maccharasantiādīsu maccho ca rasañcāti atthassa sambhavato vatthunopi tādisattā pavāraṇā hoti, ‘‘idaṃ gaṇhathā’’tipi avatvā tuṇhībhāvena abhihaṭaṃ paṭikkhipatopi hoti eva. Karambakoti missakādhivacanametaṃ. Yañhi bahūhi missetvā karonti, so ‘‘karambako’’ti vuccati.
有人以为“这是专门为我做的”,这里因为物品本身是如法的,所以说“就已经算是被邀请了”。如果确实是专门为他做的,那就没有拒绝的余地。这里的意趣,是针对前面“由谁问起”等所说的内容而说的。不过,这里的理由很难看出来:因为食物太多而能产生邀请,这个理由不容易成立;否则的话,在咖兰巴咖里,即使鱼等很多,也应该能成立邀请——这就是他的意趣。正如这里的理由难以看出,同样,后面“取混合物”那里,理由也一样难以看出。而“然而这食物就是混合物”等所说的理由,也和“少的不算邀请”这句话对不上。“分开后给”,应当理解为用“取汁”等话语分开后给,而不是指用身体把汁等分离出来。同样,即使没有分离,拒绝时也不可能构成邀请,所以是用不构成邀请所摄的名称来说的,就像把食物和粥混在一起端来后说“取粥”等地方一样;或者,这里应当采取一种不与前后文相矛盾的意趣来理解。
‘‘Uddissa kata’’nti maññamānoti ettha vatthuno kappiyattā ‘‘pavāritova hotī’’ti vuttaṃ. Tañce uddissa katameva hoti, paṭikkhepo natthi. Ayamettha adhippāyoti ‘‘yenāpucchito’’tiādinā vuttamevatthaṃ sandhāya vadati. Kāraṇaṃ panettha duddasanti bhattassa bahutarabhāvena pavāraṇāsambhavakāraṇaṃ duddasaṃ, aññathā karambakepi macchādibahubhāve pavāraṇā bhaveyyāti adhippāyo. Yathā cettha kāraṇaṃ duddasaṃ, evaṃ parato ‘‘missakaṃ gaṇhathā’’ti etthāpi kāraṇaṃ duddasamevāti daṭṭhabbaṃ. Yañca ‘‘idaṃ pana bhattamissakamevā’’tiādi kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi ‘‘appataraṃ na pavāretī’’ti vacanena na sameti. Visuṃ katvā detīti ‘‘rasaṃ gaṇhathā’’tiādinā vācāya visuṃ katvā detīti attho gahetabbo. Na pana kāyena rasādiṃ viyojetvāti. Tathā aviyojitepi paṭikkhipato pavāraṇāya asambhavato appavāraṇāpahoṇakassa nāmena vuttattā bhattamissakayāguṃ āharitvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti vuttaṭṭhānādīsu viya, aññathā vā ettha yathā pubbāparaṃ na virujjhati, tathā adhippāyo gahetabbo.
若是乘船或过桥等情形,在登船等那一刻,即使稍作停留,由于要做的是登船等动作,主要在于行走,所以不算“站立”;但因人群拥挤、没有空间等原因,则不可移动。所谓“不移动”,是指不从这里所说的地方移到别处,也不向上挪开,但可以在同一个地方转动。因此说“以哪一侧”等等。
Nāvā vā setu vātiādimhi nāvādiabhiruhanādikkhaṇe kiñci ṭhatvāpi abhiruhanādikātabbattepi gamanatapparatāya ṭhānaṃ nāma na hoti, janasammaddena pana anokāsādibhāvena kātuṃ na vaṭṭati. Acāletvāti vuttaṭṭhānato aññasmimpi padese vā uddhaṃ vā apesetvā tasmiṃ eva pana ṭhāne parivattetuṃ labhati. Tenāha ‘‘yena passenā’’tiādi.
所谓“不适宜的食物”,是指通过败坏家族等途径得来的食物。用“不适宜”这个词,是要说明:与这种食物混在一起的饭等,即成为(如法的)残食。所以,其中那些未作净的块根、果实等,应当挑出来去掉,剩下的才可以吃。
Akappiyabhojanaṃ vāti kuladūsanādinā uppannaṃ, taṃ ‘‘akappiya’’nti iminā tena missaṃ odanādi atirittaṃ hoti evāti dasseti. Tasmā yaṃ tattha akappakataṃ kandaphalādi, taṃ apanetvā sesaṃ bhuñjitabbameva.
他不能再做,是因为就在同一个容器里做的时候,所做的事就和最初做的那一份合在一起了,所以他本人不能再做,别人却可以做。因为是由别人做的,所以另一个人可以再做。不过,如果在另一个容器里,无论由他本人还是由别人来做,都可以。因此说:“应由尚未做的人来做,凡是尚未做的,就应当做。”所谓“这样做了”,是指在另一个容器里做的。至于“如果掺杂了食物”这一句,应当理解为:即使粘在嘴等处的食物,也要先弄干净,然后才能吃剩下的部分。
So puna kātuṃ na labhatīti tasmiññeva bhājane kariyamānaṃ paṭhamakatena saddhiṃ kataṃ hotīti puna so eva kātuṃ na labhati, añño labhati. Aññena hi katato añño puna kātuṃ labhati. Aññasmiṃ pana bhājane tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘yena akataṃ, tena kātabbaṃ, yañca akataṃ, taṃ kātabba’’nti. Evaṃ katanti aññasmiṃ bhājane kataṃ. Sace pana āmisasaṃsaṭṭhānīti ettha mukhādīsu laggampi āmisaṃ sodhetvāva atirittaṃ bhuñjitabbanti veditabbaṃ.
241通过言语命令,让人没有做成剩余的食物,应当知道这是从不作为而生起的。已经受请的状态、食物没有剩余的性质、在适当的时候吞咽,这些就是这里的三支。
241. Vācāya āṇāpetvā atirittaṃ akārāpanato akiriyasamuṭṭhānanti daṭṭhabbaṃ. Pavāritabhāvo, āmisassa anatirittatā, kāle ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni.
6. 第二受请学处注释
6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
243第六句:因为论母中说“已食”,所以是在吃完饭的时候犯波逸提。已经受请、作已受请想、期待对方讥嫌、以非剩余的食物拿来劝请、吃饭完毕——这就是这里的五支。
243. Chaṭṭhe ‘‘bhuttasmi’’nti mātikāyaṃ vuttattā bhojanapariyosāne pācittiyaṃ. Pavāritatā, tathāsaññitā, āsādanāpekkhatā, anatirittena abhihaṭapavāraṇā, bhojanapaayosānanti imānettha pañca aṅgāni.
7. 非时食学处注释
7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
247第七句中,舞者们的戏剧就是舞剧,比如《劫走悉多》之类的剧目。
247. Sattame naṭānaṃ nāṭakāti naṭanāṭakā, sītāharaṇādīni.
248-9嚼食当中“嚼食的意义”,是指糕饼之类嚼食里存在的嚼食作用,应当由嚼食来完成;那叫做“除饥”的意义和目的,既不能遍及,也不能成办。在某个地方能成办饮食的作用,而在另一个地方,由于生起地味等差别而不能成办饮食作用,这也是可能的,所以说“于彼彼聚落”等等。不过有些人说:“这是为了说明:在一个聚落能成办饮食作用的东西,在其余聚落里,非时也同样不允许。”所谓“以自性食物之方式”,是指不与其他时限食混在一起,只以它自己的本性来作饮食作用的方式。“唯有混乱”是指:由于许多地方名称不同、又不通行,所以只会造成混乱。因此,我们在这里也只是用根、块根等的不同名称来略示,不一一列出,应当只从教示中去掌握。
248-9.Khādanīye khādanīyatthanti pūvādikhādanīye vijjamānakhādanīyakiccaṃ khādanīyehi kātabbaṃ jighacchāharaṇasaṅkhātaṃ atthaṃ payojanaṃ neva pharanti na nipphādenti. Ekasmiṃ dese āhārakiccaṃ sādhentaṃ vā aññasmiṃ dese uṭṭhitabhūmirasādibhedena āhārakiccaṃ asādhentampi vā sambhaveyyāti āha ‘‘tesu tesu janapadesū’’tiādi. Keci pana ‘‘ekasmiṃ janapade āhārakiccaṃ sādhentaṃ sesajanapadesupi vikāle na kappati evāti dassanatthaṃ idaṃ vutta’’ntipi (sārattha. ṭī. pācittiyakaṇḍa 3.248-249) vadanti. Pakatiāhāravasenāti aññehi yāvakālikehi ayojitaṃ attano pakatiyāva āhārakiccakaraṇavasena. Sammohoyeva hotīti anekatthānaṃ nāmānaṃ, appasiddhānañca sambhavato sammoho eva siyā. Tenevettha mayampi mūlakamūlādīnaṃ pariyāyantaradassanena adassanaṃ karimha upadesatova gahetabbato.
所谓“瓦塔咖块根”是指。“穆拉喇”则就是较粗大的嫩根,也是树、藤蔓等的顶端,这是把前面所说的内容归纳起来说的。为了说明阿吃瓦等尚未成熟的果实属于尽形寿食,所以说了“未熟的”。关于“哈利德咖等的核”,这里有人说其中的果肉是时限食,这并不合理,因为注疏里并没有这样说。
Yanti vaṭṭakandaṃ. Muḷālanti thūlataruṇamūlameva, rukkhavalliādīnaṃ matthakoti heṭṭhā vuttameva sampiṇḍetvā vuttaṃ. Acchivādīnaṃ aparipakkāneva phalāni yāvajīvikānīti dassetuṃ ‘‘aparipakkānī’’ti vuttaṃ. Harītakādīnaṃ aṭṭhīnīti ettha miñjaṃ yāvakālikanti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ avuttattā.
从兴渠树流出的树脂,就叫兴渠。兴渠胶等,只是兴渠的加工制品。其中,兴渠胶是把兴渠树的枝干和叶子煮过后做成的树脂;兴渠片是把兴渠叶煮过后做成的树脂;也有人说是掺了别的东西做成的。胶,是从枝端流出的树脂;胶叶,是从叶子流出的树脂;胶片,是把叶子炒(或煎、烤)过后做成的树脂;也有人说是从枝干流出的树脂。非时、时限、吞咽,这里是三个条件。
Hiṅgurukkhato paggharitaniyyāso hiṅgu nāma. Hiṅgujatuādayo ca hiṅguvikatiyova. Tattha hiṅgujatu nāma hiṅgurukkhassa daṇḍapattāni pacitvā kataniyyāso. Hiṅgusipāṭikā nāma hiṅgupattāni pacitvā kataniyyāso. Aññena missetvā katotipi vadanti. Takanti aggakoṭiyā nikkhantasileso. Takapattinti pattato nikkhantasileso. Takapaṇṇinti palāse bhajjitvā katasileso. Daṇḍato nikkhantasilesotipi vadanti. Vikālatā, yāvakālikatā, ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni.
8. 贮存食物学处的注释
8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā
252-3第八条中,“如是”指的是没有汤也没有菜。关于“时限食或夜分食……波逸提”这一句,虽然圣典里用嚼食、啖食这两个词只涵盖了时限食,没有涵盖夜分食,但即便如此,因为“无犯:把夜分食存放在夜分并食用”这条规定就在这里——
252-3. Aṭṭhame tādisanti asūpabyañjanaṃ. Yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vā…pe… pācittiyanti ettha kiñcāpi pāḷiyaṃ khādanīyabhojanīyapadehi yāvakālikameva saṅgahitaṃ, na yāmakālikaṃ. Tathāpi ‘‘anāpatti yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjatī’’ti idha ceva –
比丘们,以夜分食的方式受取七日食……乃至尽形寿食,在当天受取的,于夜分之内是允许的,夜分过去之后就不允许了。
‘‘Yāmakālikena , bhikkhave, sattāhakālikaṃ…pe… yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ yāme kappati, yāmātikkante na kappatī’’ti (mahāva. 305) –
另外,因为其他地方已经说过,而且从“时分饮料”这个说法的力量来看,应当知道:那些了解世尊意趣的注疏师们,只是把时分饮料被储存起来这件事说成是波逸提的情形。
“其”指的是钵。这里用受格,是因为着眼于擦拭的动作。所谓“指痕显现”,是说即使没有油腻,也因为钵本身很清净而显现出来。
“其”指的是时限食和时分饮料。“未舍弃”这句话,是就无期待的状态下,对未受具足戒者来说没有给予而言;而“未舍弃”也是就时限食等事物本身来说的,并不是说对那件事物的接受。因为,不舍弃事物却舍弃对那件事物的接受,是不可能的,也没有这样的说法。如果有的话,就会和“如果钵未洗干净……食用者波逸提”这句话相矛盾。因为,努力用洗涤去除食物的人,对接受这件事并没有期待。可是,对于第二天食用的人来说,会生起波逸提,因为钵中还存在着期待,对属于那类事物的食物也一样存在,所以说“名为”;在这里,对食物没有期待是得不到的,因此说对食物未舍弃的接受,在第二天生起波逸提。
有人主张:“既然在这里对食物没有期待是得不到的,那么对接受没有期待也同样得不到。”如果真是这样,那么凡是有对食物的期待之处,对接受的期待也不会消失,这样就会犯戒;因此,对接受没有期待的舍弃就不能单独说。注疏中也认为这是舍弃接受的原因,也许可以这样说;但更准确地说,应当单独说,就像对资具还有期待时,也可以通过明确舍弃的决意来舍弃一样。如果存在这种方便,那么对于被结节击打的钵,就不会有“不成立”的情况,这就是所说的意思。
因此,《萨罗他迪波尼》中说:“如果对他人已舍弃之物,即使是未给予的,如果以对接受无期待的舍弃而舍掉了接受,那么第二天也可以使用”等等(《萨罗他迪波尼》波逸提品3.252-253),这不应当被当作真实可靠而接受。
Aññattha ca vuttattā, ‘‘yāmakālika’’nti vacanasāmatthiyato ca bhagavato adhippāyaññūhi aṭṭhakathācariyehi yāmakālikaṃ sannidhikārakakataṃ pācittiyavatthumeva vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yanti pattaṃ, ghaṃsanakiriyāpekkhāya cetaṃ upayogavacanaṃ. Aṅgulilekhā paññāyatīti sinehābhāvepi pattassa succhavitāya paññāyati. Yanti yāvakālikaṃ, yāmakālikañca. Apariccattamevāti nirapekkhatāya anupasampannassa adinnaṃ, apariccattañca yāvakālikādivatthumeva sandhāya vadati, na pana taggatapaṭiggahaṇaṃ. Na hi vatthuṃ apariccajitvā tatthagatapaṭiggahaṇaṃ pariccajituṃ sakkā, na ca tādisaṃ vacanamatthi. Yadi bhaveyya, ‘‘sace patto duddhoto hoti…pe… bhuñjantassa pācittiya’’nti vacanaṃ virujjheyya. Na hi dhovanena āmisaṃ apanetuṃ vāyamantassa paṭiggahaṇe apekkhā vattati. Yena punadivase bhuñjato pācittiyaṃ janeyya, patte pana vattamānā apekkhā taggatike āmisepi vattati evanāmāti āmise anapekkhatā ettha na labbhati, tato āmise avijahitapaṭiggahaṇaṃ punadivase pācittiyaṃ janetīti idaṃ vuttaṃ. Atha mataṃ ‘‘yadaggenettha āmisānapekkhatā na labbhati. Tadaggena paṭiggahaṇānapekkhāpi na labbhatī’’ti. Tathā sati yattha āmisāpekkhā atthi, tattha paṭiggahaṇāpekkhāpi na vigacchatīti āpannaṃ, evañca paṭiggahaṇe anapekkhavissajjanaṃ visuṃ na vattabbaṃ siyā. Aṭṭhakathāyañcetampi paṭiggahaṇavijahanakāraṇattena abhimataṃ siyā, idaṃ suṭṭhutaraṃ katvā visuṃ vattabbaṃ cīvarāpekkhāya vattamānāyapi paccuddhārena adhiṭṭhānavijahanaṃ viya. Etasmiñca upāye sati gaṇṭhikāhatapattesu avaṭṭanatā nāma na siyāti vuttovāyamattho. Tasmā yaṃ vuttaṃ sāratthadīpaniyaṃ ‘‘yaṃ parassa pariccajitvā adinnampi sace paṭiggahaṇe nirapekkhanissajjanena vijahitapaṭiggahaṇaṃ hoti, tampi dutiyadivase vaṭṭatī’’tiādi (sārattha. ṭī. pācittiyakaṇḍa 3.252-253), taṃ na sārato paccetabbaṃ.
“本性食物”,是指饭等这类允许的时限食。“二”是指两条波逸提:午前受取夜分食,又在午前用沾有食物的嘴把它吃下——第一,因储存而犯一条波逸提;第二,因混入了夜分食、已归入时限食的性质,且不是残食,故犯一条波逸提。“两种选择”,是指有食物和无食物两方面。“土喇咤亚和恶作”:吃人肉犯土喇咤亚,其余情况犯恶作。时限食性和夜分食性、储存状态、吞咽它,是这里的三个构成要件。
Pakatiāmiseti odanādikappiyayāvakālike. Dveti purebhattaṃ paṭiggahitaṃ yāmakālikaṃ purebhattaṃ sāmisena mukhena bhuñjato sannidhipaccayā ekaṃ, yāmakālikasaṃsaṭṭhatāya yāvakālikattabhajanena anatirittapaccayā ekanti dve pācittiyāni. Vikappadvayeti sāmisanirāmisapakkhadvaye. Thullaccayañca dukkaṭañcāti manussamaṃse thullaccayaṃ, sesesu dukkaṭaṃ. Yāvakālikayāmakālikatā, sannidhibhāvo, tassa ajjhoharaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni.
9. 胜妙食学处注释
9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
259第九条中,殊胜食物混杂在一起,就是殊胜食物。不过在圣典里,因为食物前面已经说过,所以没有特别指出来;由于和那样的殊胜食物混在一起,所以就叫殊胜食物。为了说明它们的种类,才说了“比如酥油、生酥”等等。关于“酥饭”这个词,虽然可以理解为和酥油混在一起的饭,也可以理解为酥油和饭,但注释书里说“并没有像沙利饭那样的酥饭”等等,所以不能作别的解释。因为在这种地方,注释师的说法才是权威依据。
259. Navame paṇītasaṃsaṭṭhāni bhojanāni paṇītabhojanānīti pāḷiyaṃ pana bhojanāni pubbe vuttattā pākaṭānīti adassitāni, tādisehi paṇītehi missattā paṇītabhojanāni nāma honti. Tesaṃ pabhedadassanatthaṃ ‘‘seyyathidaṃ sappi navanīta’’ntiādi vuttaṃ. Sappibhattanti ettha kiñcāpi sappinā saṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ, sappi ca bhattañcātipi attho viññāyati, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī’’tiādinā vuttattā na sakkā aññaṃ vatthuṃ. Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ.
“根本”指的是允许持有的物品。因此,这里说“不犯戒”,有人主张:即使因异解而没有波逸提罪,也还是不能免除与汤饭相关的恶作罪。而“用净酥、用不净酥”这句话,是就净肉与不净肉的有情来说的。
Mūlanti kappiyabhaṇḍaṃ vuttaṃ. Tasmā anāpattīti ettha visaṅketena pācittiyābhāvepi sūpodanadukkaṭā na muccatīti vadanti. ‘‘Kappiyasappinā, akappiyasappinā’’ti ca idaṃ kappiyākappiyamaṃsasattānaṃ vasena vuttaṃ.
261名叫摩诃男学处,就是上面的四月资具邀请学处(波逸提第303条等)。因为无病的人即使在没有被邀请的地方提出请求,如果先划定了时间限制或药物限制,然后从以僧团方式被邀请的地方请求超出那个限制,或者在限制范围内以不需要药物治疗的疾病为由请求药物,处理方式都一样,所以说“应当以摩诃男学处来处理”。这里的要素有四个:殊胜食物、无病、未经请求而获得、吞咽。
261.Mahānāmasikkhāpadaṃ nāma upari cātumāsapaccayapavāraṇāsikkhāpadaṃ (pāci. 303 ādayo). Agilāno hi appavāritaṭṭhāne viññāpentopi kālaparicchedaṃ, bhesajjaparicchedaṃ vā katvā saṅghavasena pavāritaṭṭhānato taduttari viññāpentena, paricchedabbhantarepi na bhesajjakaraṇīyena rogena bhesajjaṃ viññāpentena ca samo hotīti ‘‘mahānāmasikkhāpadena kāretabbo’’ti vuttaṃ. Paṇītabhojanatā, agilānatā, akataviññattiyā paṭilābho, ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni.
10. 齿木学处注释
10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā
263第十条中,“结实”是指和密实的肉连在一起,意思是身体坚硬紧实。
263. Dasame ghanabaddhoti ghanamaṃsena sambaddho, kathinasaṃhatasarīroti attho.
264264.“口门”是指从口往下的门,也就是喉咙。这样一来,即使是从鼻子进去的,也算是进了口门;而只是放进嘴里,还不算进去。“食物”指的是应当吞咽的时限食,不包括水。因为水即使算在药物里,也仍然是非时限食,只有已接受的食物才是时限食。对水来说,接受是不成立的。因此,比丘用自己加热的水、放了很久的水,甚至住在不合适的屋子里所存的水,跟食物一起吃,也没有自煮等过失。因为后面会说:“比丘为了粥……乃至……加热水,是允许的”等等(《波逸提注释》第265条)。不过,比丘们当时并不了解这个意思,所以说“没有正确观察义理”等等。
264.Mukhadvāranti mukhato heṭṭhā dvāraṃ mukhadvāraṃ, galanāḷikanti attho. Evañca nāsikāya paviṭṭhampi mukhadvāraṃ paviṭṭhameva hoti, mukhe pakkhittamattañca appaviṭṭhaṃ. Āhāranti ajjhoharitabbaṃ kālikaṃ adhippetaṃ, na udakaṃ. Tañhi bhesajjasaṅgahitampi akālikameva paṭiggahitasseva kālikattā. Udake hi paṭiggahaṇaṃ na ruhati. Teneva bhikkhunā tāpitena udakena cirapaṭiggahitena ca akappiyakuṭiyaṃ vutthena ca saha āmisaṃ bhuñjantassāpi sāmapākādidoso na hoti. Vakkhati hi ‘‘bhikkhu yāguatthāya…pe… udakaṃ tāpeti, vaṭṭatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 265). Bhikkhū pana etaṃ adhippāyaṃ tadā na jāniṃsu. Tenāha ‘‘sammā atthaṃ asallakkhetvā’’tiādi.
265车尘:就是车子行驶时扬起的、像灰尘一样的尘土。这是为了说明:比那更细微、在空中飘游而能看见的,也属于微细不足道、不成犯戒事由的。病人:就是患病的人。
265.Rathareṇumpīti rathe gacchante uṭṭhahanareṇusadisareṇuṃ. Tena tato sukhumaṃ ākāse paribbhamanakaṃ dissamānampi abbohārikanti dasseti. Akallakoti gilāno.
从“取……乃至以他的这一边”这句话,是在说明:即使有人站在空中,身体笔直,去接取别人高举过来的东西,也应当从他最靠近身体的部位——也就是脚底——开始,量出一臂的距离,而不是从头顶开始量。其中“这一边”应当理解为“下边”的意思。
‘‘Gahetuṃ vā…pe… tassa orimantenā’’ti iminā ākāse ujuṃ ṭhatvā parena ukkhittaṃ gaṇhantassāpi āsannaṅgabhūtapādatalato paṭṭhāya hatthapāso paricchinditabbo, na pana sīsantato paṭṭhāyāti dasseti. Tattha ‘‘orimantenā’’ti imassa heṭṭhimantenāti attho gahetabbo.
这里还要说明:在《自恣学处注》里,依照“如果比丘坐着,从座位的后端开始”等说法(《波逸提注》238-239),已经指出受取者那边要从靠近的肢体远端开始划定界限。所以在这里也一样,对于站在空中的受取者,要从作为最近肢体的脚趾的远端、也就是脚跟边缘的下端开始;而对施者,则要从他这一边的脚趾下端开始,划定手臂能够到的范围。
按照同样的方法,对于躺在地上、从坐在头边的人手中接受物品的人,也要从靠近头部的肢体远端,也就是从脖子开始测量手臂能够到的范围,而不是从脚底开始。躺卧着布施时,也应按照相应情况这样理解。因为已经说过“哪个肢体更近”了。
Ettha ca pavāraṇāsikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāyā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 238-239) paṭiggāhakānaṃ āsannaṅgassa pārimantato paṭṭhāya paricchedassa dassitattā idhāpi ākāse ṭhitassa paṭiggāhakassa āsannaṅgabhūtapādaṅgulassa pārimantabhūtato paṇhipariyantassa heṭṭhimatalato paṭṭhāya, dāyakassa pana orimantabhūtato pādaṅgulassa heṭṭhimatalato paṭṭhāya hatthapāso paricchinditabboti daṭṭhabbaṃ. Imināva nayena bhūmiyaṃ nipajjitvā ussīse nisinnassa hatthato paṭiggaṇhantassapi āsannasīsaṅgassa pārimantabhūtato gīvantato paṭṭhāyeva hatthapāso minitabbo, na pādatalato paṭṭhāya. Evaṃ nipajjitvā dānepi yathānurūpaṃ veditabbaṃ. ‘‘Yaṃ āsannataraṃ aṅga’’nti hi vuttaṃ.
“受取想”是指生起“我要用床座等来接受”的想法。这里说明:不需要靠说出“我受取”这句话来完成应当做的事。在某些注疏中,或某些地方,是这样说的。“不可搬动的板”是指连中等力气的人也搬不动的板。“擦拭后受取”是说:即使擦拭过,如果还可能掺杂染色粉末,就仍然要说受取;并不是说没有掺杂时也要说。“那个”是指:没有受取就落下的尘土,却取用上面已经受取的钵食。“无犯”是指没有难以实行等过失。“我要给未受具戒者”等话,也是为了避开恶作而说的。即使没有这样说而拿了,受取后食用也仍然无犯。“给了未受具戒者之后”这句话,也是顺着前面关于受用的意思而说的。
Paṭiggahaṇasaññāyāti ‘‘mañcādinā paṭiggahessāmī’’ti uppāditasaññāya. Iminā ‘‘paṭiggaṇhāmī’’ti vācāya vattabbakiccaṃ natthīti dasseti. Katthaci aṭṭhakathāsu, padesesu vā. Asaṃhārime phalaketi thāmamajjhimena purisena asaṃhāriye. Puñchitvā paṭiggahetvāti puñchitepi rajanacuṇṇasaṅkāya sati paṭiggahaṇatthāya vuttaṃ, nāsati. Taṃ panāti patitarajaṃ appaṭiggahetvā upari gahitapiṇḍapātaṃ. Anāpattīti durupaciṇṇādidoso natthi. ‘‘Anupasampannassa dassāmī’’tiādipi vinayadukkaṭaparihārāya vuttaṃ. Tathā akatvā gahitepi paṭiggahetvā paribhuñjato anāpatti eva. ‘‘Anupasampannassa datvā’’ti idampi purimābhogānuguṇatāya vuttaṃ.
用小容器,也就是用一个小钵器。“被带来”这句话,是针对正在布施的那个当下说的。可是,布施之后把钵移开的时候,如果有灰烬或水滴落下来,就应该重新受取,因为“带来”已经中断了——诸师是这样说的。应当以让它不掉落的方式移开,这样才合适。如果以平常的想法移开,“带来”就没有中断,那就仍然是已受取的。用手碰钵口边缘来取也可以:对于正在被带来的钵,把手伸到钵口边缘上方去触碰,是合适的。
Carukenāti khuddakabhājanena. Abhihaṭattāti diyyamānakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Datvā apanayanakāle pana chārikā vā bindūni vā patanti, puna paṭiggahetabbaṃ abhihārassa vigatattāti vadanti. Taṃ yathā na patati, tathā apanessāmīti pariharante yujjati. Pakatisaññāya apanente abhihāro na chijjati, taṃ paṭiggahitameva hoti. Mukhavaṭṭiyāpi gahetuṃ vaṭṭatīti abhihariyamānassa pattassa mukhavaṭṭiyā uparibhāge hatthaṃ pasāretvā phusituṃ vaṭṭati.
用脚推踩:是在“我要用脚来接”的想法下踩上去的。某些人:指无畏山寺的住众。只是言语而已:所谓“系缚、系缚”,只是名称上的差别,实际上只是身体上的系缚。因此,不应接受他们的说法,这就是本意。
Pādena pelletvāti ‘‘pādena paṭiggahessāmī’’tisaññāya akkamitvā. Kecīti abhayagirivāsino. Vacanamattamevāti paṭibaddhappaṭibaddhanti saddamattameva nānaṃ, kāyapaṭibaddhameva hoti. Tasmā tesaṃ vacanaṃ na gahetabbanti adhippāyo.
“令其带来”的意思是:如果某物已经到了某位比丘那里,就命令他说“去把那个带到这里来”,然后由他令另一人带来,这是允许的,这就是这段话的含义。“不从那之后”是就当天自己还没有接受的情况说的。但是,对于当天已经接受的东西,他们说:在第二天等日子里,即使不再重新接受,也可以食用。
Tena āharāpetunti yassa bhikkhuno santikaṃ gataṃ, taṃ idha ānehīti āṇāpetvā tena āharāpetuṃ itarassa vaṭṭatīti attho. Na tato paranti tadaheva sāmaṃ appaṭiggahitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tadaheva paṭiggahitaṃ pana punadivasādīsu appaṭiggahetvāpi paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vadanti.
“被消耗”是指走向耗尽。这句话的意思是:用它们的粉末,不会犯土喇咤亚罪和不受取罪。“新生起”这一说法,正是表明甘蔗等物因为新鲜附着,所以并非微不足道。同样的道理也适用于储藏过失等情况,因此说了“不”等话。这就显示:当受取的五个条件都具足时,以想要吃的心而取来的,就叫做已受取,因为只对将要吃的东西才允许受取。因此,如果是为了外用而放置的油等物,后来生起了想吃的心,就应当先受取再吃,这样才合适。
Khiyyantīti khayaṃ gacchanti, tesaṃ cuṇṇehi thullaccayaappaṭiggahaṇāpattiyo na hontīti adhippāyo. ‘‘Navasamuṭṭhita’’nti eteneva ucchuādīsu abhinavalaggattā abbohārikaṃ na hotīti dasseti. Eseva nayoti sannidhidosādiṃ sandhāya vadati. Tenāha ‘‘na hī’’tiādi. Tena ca paṭiggahaṇaṅgesu pañcasupi samiddhesu ajjhoharitukāmatāya gahitameva paṭiggahitaṃ nāma hoti ajjhoharitabbesu eva paṭiggahaṇassa anuññātattāti dasseti. Tathā bāhiraparibhogatthāya gahetvā ṭhapitatelādiṃ ajjhoharitukāmatāya sati paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.
关于“某些人”等句:即使是为了未受具足戒的人而把食物放在某个地方,只要东西还只是从(施主)手中放下,就仍然算已受取;只有掉进容器里,才算失去受取。而且,比丘如果想着“留到明天用”而盯着那个容器,那么即使食物掉进容器里,也像掉进难洗的钵里的肉一样,仍然不算失去受取。因为担心这一点,所以说“应该放进沙弥手里”,要这样理解。遇到这类情况,不必再找别的理由,按照上面说的方式去做就行。“掉进钵里的粥”这句话说明:即使粥碰到了钵口的边缘,只要比丘没有碰它的意愿,这粥就既不算被受取,也不算被取得。“使之接触”,意思是让手碰到它。“可受取的重量”,是指中等身材的男人能举起来的重量。“不应盖覆”,这是针对已经从手中放下的东西说的;但如果是用手拿着的东西,用另一只手去盖住,或者东西已经从手中放下而没有碰到它,只是从上方把盖子放下去,那就没有过失。
Kesañcītiādīsu anupasampannānaṃ atthāya katthaci ṭhapiyamānampi hatthato muttamatte eva paṭiggahaṇaṃ na vijahati, atha kho bhājane patitameva paṭiggahaṇaṃ vijahati. Bhājanañca bhikkhunā punadivasatthāya apekkhitamevāti taggatampi āmisaṃ duddhotapattagataṃ viya paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti āsaṅkāya ‘‘sāmaṇerassa hatthe pakkhipitabba’’nti vuttanti veditabbaṃ. Īdisesu hi yutti na gavesitabbā, vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ. ‘‘Pattagatā yāgū’’ti iminā pattamukhavaṭṭiyā phuṭṭhepi kūṭe yāgu paṭiggahitā, uggahitā vā na hoti bhikkhuno anicchāya phuṭṭhattāti dasseti. Āropetīti hatthaṃ phusāpeti. Paṭiggahaṇūpagaṃ bhāraṃ nāma majjhimassa purisassa ukkhepārahaṃ. Na pidahitabbanti hatthato muttaṃ sandhāya vuttaṃ, hatthagataṃ pana itarena hatthena pidahato, hatthato muttampi vā aphusitvā uparipidhānaṃ pātentassa na doso.
“接受”是指:对于为了遮荫而悬在上方的大树枝,如果被什么东西弄断、附着在上面的尘土会掉进口中,那就让人作净之后再接受。“大瓮”就是大罐子。“在其中”是指在陶罐里也是。“令取”是指让人拿取还没接受的有时限的食物。
Paṭiggaṇhātīti chāyatthāya upari dhārayamānā mahāsākhā yena kenaci chijjeyya, tattha laggarajaṃ mukhe pāteyya cāti kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggaṇhāti. Kuṇḍaketi mahāghaṭe. Tasmimpīti cāṭighaṭepi. Gāhāpetvāti appaṭiggahitaṃ kālikaṃ gāhāpetvā.
“给第二位长老”这句话的意思是:有人用“请把长老的钵给我”这样的话,让那位长老放弃自己的钵,然后把它给第二位长老。这里说“然而在此”,指的是在换钵这件事上。说“理由”,是在这里说明理由:比如会生起“沙弥们会从这里也给我们”这样的念头,但实际情况并非如此——这就是所说的理由,而且这是合理的。不过,对于没有这种念头的人,即使不换钵也可以吃。
Dutiyattherassāti ‘‘therassa pattaṃ mayhaṃ dethā’’ti tena attano pariccajāpetvā dutiyattherassa deti. Ettha panāti pattaparivattane. Kāraṇanti ettha yathā ‘‘sāmaṇerā ito amhākampi dentī’’ti vitakko uppajjati, na tathāti kāraṇaṃ vadanti, tañca yuttaṃ. Yassa pana tādiso vitakko natthi, tena aparivattetvāpi bhuñjituṃ vaṭṭati.
“摇动”是指摇动以便去除石块、碎石等。“应当放到炉灶上”这句话,是针对没有火的炉灶说的。在炉灶上煮的时候,因为搅拌,上面还没煮熟的米粒落到下面,就煮熟了,所以说“也成了自己煮熟的”。
Niccāletunti cāletvā pāsāṇasakkharādiapanayaṃ kātuṃ. Uddhanaṃ āropetabbanti anaggikaṃ uddhanaṃ sandhāya vuttaṃ. Uddhane paccamānassa āluḷane upari apakkataṇḍulā heṭṭhā pavisitvā paccatīti āha ‘‘sāmaṃpākañceva hotī’’ti.
“钵放在支架上”,是指装着还没被接受的食物、又为着重新接受而放在那里的钵。“仅以一次拿取”,是指沙弥们拿过之后,不再丢弃而直接取用。“可以吃”,是因为靠着烟接触而算作当天接受,所以这样说。“饭后嗳气”等部分,是通过微细不成犯相的关联,来说明非时食的判定。“以海水”,是指还没接受过的海水。“所谓冰块”,是偶尔和雨水一起落下、凝结得像石片一样的特殊水块,对它们不需要接受,所以说只是水的状态。“只在食前才可以”,是说:以未接受来说,虽属不成犯;但以非时食之犯来说,则属成犯——因此显示这一点。
Ādhārake patto ṭhapitoti appaṭiggahitāmiso patto puna paṭiggahaṇatthāya ṭhapito. Ekaggahaṇenevāti sāmaṇerānaṃ gahitassa puna acchaḍḍanavasena gahaṇena. Bhuñjituṃ vaṭṭatīti dhūmavaṭṭiyā tadahupaṭiggahitattā vuttaṃ. Bhattuggārotiādi abbohārikappasaṅgena vikālabhojanavinicchayadassanaṃ. Samuddodakenāti appaṭiggahitena. Himakarakā nāma kadāci vassodakena saha patanakā pāsāṇalekhā viya ghanībhūtaudakavisesā, tesu paṭiggahaṇakiccaṃ natthi. Tenāha ‘‘udakagatikā evā’’ti. Purebhattameva vaṭṭatīti appaṭiggahitāpattīhi abbohārikampi vikālabhojanāpattīhi sabbohārikanti dasseti.
附着:显示出口腔中和手上的泥土颜色。浓厚:即使不粘在手上和口中,也应当接受。仅气味:显示出没有花粉和汁液的状态。洒落应当接受:这是根据花汁能被明显感知而说的。
Laggatīti mukhe ca hatthe ca mattikāvaṇṇaṃ dasseti. Bahalanti hatthamukhesu alagganakampi paṭiggahetabbaṃ. Vāsamattanti reṇukhīrābhāvaṃ dasseti. Ākirati paṭiggahetabbanti puppharasassa paññāyanato vuttaṃ.
于诸大种是指依赖于有情身体的地等大种。一切都允许是指依赖于自己和他人身体的一切都允许。这里的意旨是:以随顺不可用肉之性,不会产生土喇咤亚等罪。落下是指从自己身体上切断而落下。因为已经说到“从树上切断”,所以应当这样理解:为了取泥而挖地,以及切断任何其他根、叶等药物,即使没有做成灰烬、即使没有接受,也允许受用。没有接受、没有得到许可、烟等可忽略性之存在、吞咽,是这里的四个条件。
Mahābhūtesūti pāṇasarīrasannissitesu pathavīādimahābhūtesu. Sabbaṃ vaṭṭatīti attano, paresañca sarīranissitaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Akappiyamaṃsānulomatāya thullaccayādiṃ na janetīti adhippāyo. Patatīti attano sarīrato vicchinditvā patati. ‘‘Rukkhato chinditvā’’ti vuttattā mattikatthāya pathaviṃ khaṇituṃ, aññampi yaṃkiñci mūlapaṇṇādivisabhesajjaṃ chinditvā chārikaṃ akatvāpi appaṭiggahitampi paribhuñjituṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Appaṭiggahitatā, ananuññātatā, dhūmādiabbohārikatābhāvo, ajjhoharaṇanti imānettha cattāri aṅgāni.
裸行者学处的注释
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
273273. 第五品第一句“我的名字”:比丘尼是就他把布施物放在地上再布施的情形而说的。此处有四个条件:属于外道、未获允许、可以吞咽、为了吞咽而由施者亲手放入尚未放下的钵中布施。
273. Pañcamavaggassa paṭhame mayhaṃ nāmāti bhikkhunā bhūmiyaṃ ṭhapetvā dinnampi sandhāya vadati. Aññatitthiyatā, ananuññātatā, ajjhoharaṇīyatā, ajjhoharaṇatthāya sahatthā anikkhittabhājane dānanti imānettha cattāri aṅgāni.
2. 遣离学处的注释
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
274第二戒里,想要做不合宜的行为、为了这个目的而遣离已受具足戒的人、以及越过他的近行,这就是这里的三支。
274. Dutiye anācāraṃ ācaritukāmatā, tadatthameva upasampannassa uyyojanā, tassa upacārātikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni.
3. 有食学处注释
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
281281. 在第三段经文里,说到“在小屋中”:这里所谓的“小屋”,是指宽度不足五肘的屋子。而在那里,即使还在手臂可及的范围内没有离开,只要越过了屋脊,就已经构成“越过屋脊”,所以说“越过屋脊之后”。“无论怎样做的”:是指不管把屋脊架上去还是没架上去而做的。
281. Tatiye pāḷiyaṃ khuddake ghareti ettha khuddakaṃ gharaṃ nāma pañcahatthato ūnakavitthāraṃ adhippetaṃ. Tattha ca piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāse avijahitepi piṭṭhivaṃsātikkamo hotīti āha ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā’’ti. Yathā tathā vā katassāti piṭṭhivaṃsaṃ āropetvā vā anāropetvā vā katassa.
283经文里说的“离贪”,是统摄那些贪欲没有现前的人以及不来者。“有心”是指进去坐下,而只是用想要坐下的心念,就算是有心。被贪欲缠住的夫妻同处、卧具就在眼前、没有第二位比丘在场、硬挤进去坐下——这就是这里的四个条件。
283. Pāḷiyaṃ vītarāgāti apariyuṭṭhitarāgānaṃ, anāgāmīnañca saṅgaho. Sacittakanti anupavisitvā nisīdanacittena sacittakaṃ. Pariyuṭṭhitarāgajāyampatikānaṃ sannihitatā, sayanigharatā, dutiyassa bhikkhuno abhāvo, anupakhajja nisīdananti imānettha cattāri aṅgāni.
284-289第四和第五学处的含义已经讲过了。
284-289. Catutthapañcamāni vuttatthāni.
6. 行仪学处的注释
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
298第六学处中,因为已经说过“寻求之后再告知这件事并不存在”,所以,对于不该去寻求的人,如果他出现在可以前往的地方,那么即使他超出了平常说话能听到的范围,也应该走上前去问他。因此说:“再者……中略……凡是他所见到的,就应该问他”等等。
298. Chaṭṭhe ‘‘pariyesitvā ārocanakiccaṃ nāma natthī’’ti vuttattā yo apariyesitabbo upasaṅkamituṃ yuttaṭṭhāne dissati, so sacepi pakativacanassa savanūpacāraṃ atikkamma ṭhito upagantvā āpucchitabbo. Tenāha ‘‘api ca…pe… yaṃ passati, so āpucchitabbo’’tiādi.
302302. 在无犯的部分,这里因为只说到内园等,所以即使没有开许的理由,从寺院越过村街的人也有罪;但越过家宅近处的人则无罪。
302. Anāpattivāre cettha antarārāmādīnaññeva vuttattā vihārato gāmavīthiṃ anuññātakāraṇaṃ vinā atikkamantassāpi āpatti hoti, na pana gharūpacāraṃ atikkamantasseva.
不过,经文里说“进入别人家的范围内……中略……第一只脚跨过门槛”等等,这是针对已经进村的情况说的。即便如此,如果不进入别人家的范围,只是从街道中间走过去,站在想要去的那户人家门口,看看人再走,也一样犯波逸提。关于这一点,有人说:“在街道上走过去时,按家的范围来计数定罪。”另一些人则说:“按他所要去的那几户人家来计数。”接受五种食物中任何一种的邀请、不询问在场的比丘、从施食之家前往其他家的范围、未过正午,以及没有时限的给予——这里共有这五支。
Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘aññassa gharūpacāraṃ okkamantassa…pe… paṭhamaṃ pādaṃ ummāraṃ atikkāmetī’’tiādi vuttaṃ. Taṃ gāme paviṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ, tathāpi aññassa gharūpacāraṃ anokkamitvā vīthimajjheneva gantvā icchiticchitagharadvārābhimukhe ṭhatvā manusse oloketvā gacchantassāpi pācittiyameva. Tattha keci ‘‘vīthiyaṃ atikkamantassa gharūpacāragaṇanāya āpattiyo’’ti vadanti. Aññe pana ‘‘yāni kulāni uddissa gato, tesaṃ gaṇanāyā’’ti. Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantanasādiyanaṃ, santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā, bhattiyagharato aññagharūpasaṅkamanaṃ, majjhanhikānatikkamo, samayāpadānaṃ abhāvoti imānettha pañca aṅgāni.
7. 摩诃男学处注释
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
303第七学处里说的“摩诃男”,是善饭王的儿子、阿那律长老的哥哥,也是导师的兄长。阿难长老是甘露饭王的儿子,而难陀长老则是净饭王的儿子。
303. Sattame mahānāmoti sukkodanassa putto anuruddhattherassa, satthu ca jeṭṭhabhātā. Ānandatthero amitodanassa putto, nandatthero pana suddhodanasseva.
305305. 经文里“你们要把握时间”的意思是:你们要度过今天的时间,或者明天再拿药。 “有自恣,以药为限,或以夜为限”,在第三项里,已经限定的药只能在限定的时间内拿,不能超出那个时间。否则就该知道没有别的用处。有期限的僧团自恣、超过时限之后又请求药、以及非病,这里是三个条件。
305. Pāḷiyaṃ kālaṃ āharissathāti ajjatanaṃ kālaṃ vītināmessatha, sve bhesajjaṃ harissathāti vā attho. ‘‘Atthi pavāraṇā bhesajjapariyantā ca rattipariyantā cā’’ti tatiyakoṭṭhāse niyamitameva bhesajjaṃ niyamitakālantareyeva gahetabbaṃ, na tato bahi. Itarathā visuṃ payojanaṃ natthīti daṭṭhabbaṃ. Sapariyantā saṅghapavāraṇā, taduttari bhesajjaviññatti, agilānatāti imānettha tīṇi aṅgāni.
8. 出征军学处注释
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
315第八条里说的“一一”,在这里包含了二支军队,也包含了三支军队。为了去看已经出动的四支军队,如果没有类似因缘等条件就前往,或者在未经许可的地方观看——这里说的就是这两种情况。
315. Aṭṭhame ekamekanti ettha duvaṅginīpi tivaṅginīpi senā saṅgayhati. Uyyuttacaturaṅgasenādassanāya tathārūpapaccayādiṃ vinā gamanaṃ, ananuññātokāse dassananti imānettha dve aṅgāni.
9. 军中住宿学处注释
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
319在第九条里,这里的两种支是:在军中[住到]第四次日落,以及“不因病”。
319. Navame senāya catuttho sūriyatthaṅgamo, agilānatāti imānettha dve aṅgāni.
10. 战场学处注释
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
322322. 在第十条的圣典原文中,“你获得了多少靶子?”意思是“你得到了多少?”为了观看战斗等场面,没有类似因缘就前往,或者在未经许可的地方观看——这里有两个构成要件。
322. Dasame pāḷiyaṃ kati te lakkhāni laddhānīti kittakā tayā laddhāti attho. Uyyodhikādidassanāya tathārūpapaccayaṃ vinā gamanaṃ, ananuññātokāse dassananti imānettha dve aṅgāni.
1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
328328. 第六品第一条的圣典文句里,“投入酒曲的”是指:不放入面饼之类的,而放入叫做酒曲的谷芽等酒种来制成。“与配料相应的”是指与芥子等许多配料相应。
328. Chaṭṭhavaggassa paṭhame pāḷiyaṃ kiṇṇapakkhittāti piṭṭhapūvādiṃ apakkhipitvā kiṇṇasaṅkhātaṃ dhaññaṅkurādisurābījaṃ pakkhipitvā katā. Sambhārasaṃyuttāti sāsapādianekasambhārehi saññuttā.
花酒,是指摩度咖树、棕榈树、椰子树等的花汁等,经过长时间放置而成的花酒。同样,波罗蜜果等的果汁是果酒。葡萄汁是蜜酒。甘蔗汁是糖酒。三果、三辛等各种配料混合的汁液,经过长时间放置,与配料相结合,就是与配料相应的酒。从种子开始,是指上面所说的面粉等,为了酿醉而放入容器的时候开始。
Madhukatālanāḷikerādipupphādiraso ciraparivāsito pupphāsavo nāma. Tathā panasādi phalāsavo. Muddikaraso madhvāsavo. Ucchuraso guḷāsavo. Tiphalatikaṭukādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Bījato paṭṭhāyāti yathāvuttānaṃ piṭṭhādīnaṃ majjatthāya bhājane pakkhittakālato paṭṭhāya.
329329. 盐醋汤是一种由许多药材配制而成的特殊药物。关于“出征军队学处”中,在无心与世间所呵责两方面,世间所呵责性如前所说。这里没有另外说明什么,只是为了成立它们不共的事相,即使在无心这一类里,也因为有不善心的缘故,为了显示那世间所呵责等差别,才用“此中因知事物”等语来说,应当这样理解。至于这里应当说明的内容,已在初波罗夷注释中,依《萨罗他迪波尼》,以净化错失处的方式详细解说了,应当到那里去取。酒的状态以及饮用它,在这里是两支。
329.Loṇasovīrakaṃ suttañca anekehi dabbasambhārehi abhisaṅkhato bhesajjaviseso. Uyyuttasikkhāpadānaṃ acittakalokavajjesu lokavajjatā pubbe vuttanayāvāti tattha kiñcipi avatvā idha tehi asādhāraṇavatthuvisesasiddhāya acittakapakkhepi akusalacittatāya taṃ lokavajjatādivisesaṃ dassetumeva ‘‘vatthuajānanatāya cetthā’’tiādinā vuttanti veditabbaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vitthārato sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānavisodhanavasena vuttanti tattheva gahetabbaṃ. Majjabhāvo, tassa pānañcāti imānettha dve aṅgāni.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
330在第二条学处里,以笑为意图,以及已受具足戒的人用身体触碰身体,这两点是这里的两个构成条件。
330. Dutiye hasādhippāyatā, upasampannassa kāyena kāyāmasananti imānettha dve aṅgāni.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
338338. 在第三段律文中,“于笑法有笑法想”等处,只是就浮泛戏笑这一点来说的。什么是笑法?应当这样理解:在应当做的时候,以执取的方式正在做的笑法,就以执取的方式称为笑法。“令浮起”:把停在水中的船推上岸。
338. Tatiye pāḷiyaṃ hasadhamme hasadhammasaññītiādīsu uplavādimattaṃ kiṃ hasadhammo hotīti gahaṇavasena sati karaṇīye kariyamānaṃ hasadhammaṃ hasadhammoti gahaṇavasena attho veditabbo. Ussārentoti udake ṭhitaṃ nāvaṃ tīre āropento.
在水面以青蛙跳跃的方式一沉一浮地前进时,为了前进而投出的一颗石子,就是针对这种情况说的。两个构成要件是:水没过脚踝,以及出于嬉笑的目的而玩耍。
Patanuppatanavāresūti udakassa uparitale maṇḍūkagatiyā patanuppatanavasena gamanatthaṃ khittāya ekissā kathalāya vasena vuttaṃ. Udakassa uparigopphakatā, hasādhippāyena kīḷananti dve aṅgāni.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
344344. 在第四条里,所谓“随顺经”,就是四大教法。注疏家也这样说。对已经受具足戒的人,以教法之说来说话,便是做出不恭敬;这有两个支分。
344. Catutthe suttānulomanti mahāpadesā. Aṭṭhakathātipi vadanti. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, anādariyakaraṇanti dve aṅgāni.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
345在第五条里,有两个支分:自己是受具足戒的人,以及想要在对方看得见、听得见的范围内吓唬他而采取行动。
345. Pañcame upasampannatā, tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyamananti dve aṅgāni.
6. 火光学处注释
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
354第六项:“火炭落下”,是指从火盆里掉到外面的火炭。“已熄灭”,是指把已经熄灭的火炭放进盆火里让它烧起来,犯波逸提;同样,只是把柴火投进去让它烧起来,也算“已熄灭”;用口吹气等办法把盆火吹旺,也算。没有生病等缘由、想要烤火取暖、点火,这三项是构成要素。
354. Chaṭṭhe alātaṃ patitanti aggikapālato bahi patitaṃ. Vijjhātanti vijjhātaṃ alātaṃ kapālaggimhi pakkhipitvā jālentassa pācittiyaṃ, tathā kevalaṃ indhanaṃ pātentassapi vijjhātaṃ kapālaggiṃ mukhavātādinā ujjālentassapi. Gilānatādikāraṇābhāvo, visibbetukāmatā, samādahananti tīṇi aṅgāni.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
357357. 在第七项学处的律文中,“城市被封闭”这里是指:国王想长时间沐浴,就允许说:“我要住在城外有守卫的园子里,你们把城市封闭起来守护好。”他们便封闭了城市,应当这样理解。“未褪失”,意思是没有坏失,也就是说当天还没有重新佩戴装饰,只是刚睡醒而已。在中部地区,不到半个月就沐浴,以及没有特定时节等,这两点是构成条件。
357. Sattame pāḷiyaṃ nagare thakiteti ettha raññā ciraṃ nahāyitukāmena ‘‘ahaṃ bahi uyyāne katārakkho vasissāmi, nagaraṃ thaketvā gopethā’’ti anuññātā, te thakiṃsūti daṭṭhabbaṃ. Asambhinnenāti anaṭṭhena, taṃ divasaṃ puna aggahitālaṅkārena pabuddhamattenāti adhippāyo. Majjhimadese ūnakaddhamāsanahānaṃ, samayādīnaṃ abhāvoti dve aṅgāni.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
368368. 第八项,“以新得衣”这一说法中,有人说:先前没有作净的衣,为了穿着而暂时获得几天,也包含在这里面。
368. Aṭṭhame paṭiladdhanavacīvarenāti ettha pubbe akatakappaṃ katipāhaṃ nivāsanatthāya tāvakālikavasena laddhampi saṅgayhatīti vadanti.
369第369条:因为一般说法里提到“所谓‘新’,就是还没作净的”,所以要这样理解:另一位比丘给了净点之后用过的衣,或者由他那里得到之后,又由别人或其他任何人给的衣,也都已经算是作净了,不能叫作“新”。由于经文说到“穿着或披覆”,有人主张:肩系袈裟也是披覆,所以也应当作净。所谓“皮革蓝”,是指要把皮革染成蓝色时所用的蓝;也有人说,就是本来的蓝色。如上所说,衣的未作净、未坏衣等、穿着等,这三项是构成条件。
369. ‘‘Navaṃ nāma akatakappa’’nti sāmaññato vuttattā aññena bhikkhunā kappabinduṃ datvā paribhuttaṃ cīvaraṃ, tena vā, tato labhitvā aññena vā kenaci dinnampi katakappameva navaṃ nāma na hotīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā’’ti vuttattā aṃsabaddhakāsāvampi pārupitabbato kappaṃ kātabbanti vadanti. Cammakāranīlaṃ nāma cammaṃ nīlavaṇṇaṃ kātuṃ yojiyamānaṃ nīlaṃ. Pakatinīlamevāti keci. Yathāvuttacīvarassa akatakappatā, anaṭṭhacīvarāditā, nivāsanāditāti tīṇi aṅgāni.
9. 净施学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
374374. 在第九项里,“与谁”是指和谁在一起、在谁那里。自己指定后没有收回、属于可以指定(共享)的衣、以不信任的方式使用,这三项是构成条件。
374. Navame yenāti yena saddhiṃ, yassa santiketi attho. Sāmaṃ vikappitassa apaccuddhāro, vikappanupagacīvaratā, avissāsena paribhogoti tīṇi aṅgāni.
10. 藏衣学处的注释
10. Cīvaraapanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
378在第十段律文中,“乃至期待笑者亦”这句话里的“亦”字,涵盖了无盗心、以嗔心想让对方受苦、想揭露对方过失的人。正因如此,才说“三受”。对已受具足戒者的钵等物品加以藏匿、想恼害对方等,这两项是构成要素。
378. Dasame pāḷiyaṃ antamaso hasāpekkhopīti api-saddena atheyyacittaṃ kodhena dukkhāpetukāmaṃ, avaṇṇaṃ pakāsetukāmañca saṅgayhati. Teneva ‘‘tivedana’’nti vuttaṃ. Upasampannassa pattādīnaṃ apanidhānaṃ, vihesetukāmatādīti dve aṅgāni.
7. 有生命品
7. Sappāṇakavaggo
1. 故意杀生学处注释
1. Sañciccapāṇasikkhāpadavaṇṇanā
382382. 第七品第一段中,“射箭者”是指射出箭的人。这里的意思是:并没有任何独立的生命存在。其中,“生命”指的就是有情众生。“应当以不放逸来行事”,意思是应当这样观察:不要伤害到任何微小生物,然后去做晾晒、扫地等事务。其余部分和前面所说的一样。
382. Sattamassa paṭhame usuṃ saraṃ asati khipatīti issāso. Na hettha kiñci jīvitaṃ nāma visuṃ tiṭṭhatīti sambandho. Tattha pāṇeti satte. Appamattena vattaṃ kātabbanti yathā pāṇakānaṃ vihesāpi na hoti, evaṃ sallakkhetvā otāpanasammajjanādivattaṃ kātabbaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 有虫水学处注释
2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
387387. 在第二条中,“水聚集之处”是指有泥、石头等的地面。“在那里”是指在洒落的净水中。其余内容按照前面所说的方式理解。
387. Dutiye udakasaṇṭhānakappadeseti kaddamapāsāṇādibhūmiyaṃ. Tatthāti āsitte kappiyaudake. Sesaṃ vuttanayameva.
3. 翻案学处注释
3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā
392第三条:因为前面说到“去到那位比丘跟前”,所以,如果某个诤事已经被僧团羯磨平息了,有人却当着当事人的面翻搅挑拨,就犯波逸提。如果是在当事人不在场时翻搅挑拨,那就只犯恶作。
392. Tatiye ‘‘tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā’’ti vuttattā yassa adhikaraṇaṃ saṅghakammena nihataṃ, tassa sammukhe eva ukkoṭentassa pācittiyaṃ. Parammukhe pana dukkaṭameva.
395因为已经说过“对如法羯磨,把它想成非法羯磨而翻覆,不犯戒”,所以就像不恭敬等情形一样,翻覆本身并不是不善;但如果把它想成如法羯磨,或者心里有疑惑,那么仅仅翻覆就成了不善。有三个要素:如法平息、了知、翻覆。
395.‘‘Dhammakammeadhammakammasaññī ukkoṭeti, anāpattī’’ti vuttattā anādariyatādi viya ukkoṭanaṃ sayaṃ akusalaṃ na hoti, dhammakammasaññāya, pana vimatiyā ca ukkoṭaneneva akusalaṃ hoti. Yathādhammaṃ nihatatā, jānanā, ukkoṭanāti tīṇi aṅgāni.
4. 粗恶学处注释
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
399399. 在第四条里,“确实犯戒”是针对放弃责任这一情况说的。“事主”就是指犯戒的人。因为只要想隐瞒,就一定会告诉别人;而告诉事主本身并不算告诉,所以意思就是仅仅隐瞒而已。“边际已断”:即使怀着“我要隐瞒”的念头而放弃责任,但由于人一个接一个地传下去,犯戒的边际就断了。
399. Catutthe āpattiṃ āpajjatiyevāti dhuranikkhepapakkhe vuttaṃ. Vatthupuggaloti āpannapuggalo. Chādetukāmatāya hi sati eva avassaṃ aññassa ārocanaṃ vuttaṃ, vatthupuggalassa ca ārocanā nāma na hotīti paṭicchādanamevāti adhippāyo. Koṭi chinnā hotīti chādessāmīti dhuranikkhepe satipi puggalaparamparāya gacchantī āpattikoṭi chijjati.
400未受具足戒者的漏精与身体接触,这叫做粗恶行——这种说法与《粗恶罪发露学处》的注释里“未受具足戒者……开头五条学处叫粗恶行,其余的不是粗恶行。但漏精、身体接触、粗恶、自欲,则叫做他的行”这段话相矛盾,应当加以审查。在这里,因为人情而覆藏的人,在覆藏的那一刻,由于害怕“别人会呵责”,生起的是瞋恚,所以说为“苦受”,应当这样理解。知道受具足戒者的粗恶罪,因为想要覆藏而放弃责任,这是两个构成要素。
400.‘‘Anupasampannassa sukkavissaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā’’ti idaṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘anupasampannassa…pe… ādito pañca sikkhāpadāni duṭṭhullo nāma ajjhācāro, sesāni aduṭṭhullo. Sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmā panassa ajjhācāro nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 82) iminā vacanena virujjhatīti vīmaṃsitabbaṃ. Puggalapemena chādayato cettha ‘‘aññe garahissantī’’ti bhayavasena chādanakkhaṇe paṭighova uppajjatīti ‘‘dukkhavedana’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Upasampannassa duṭṭhullāpattijānanaṃ, paṭicchādetukāmatāya dhuranikkhepoti dve aṅgāni.
5. 未满二十岁学处注释
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
402第五项里,色工巧指的是金银工巧。从住胎时算起,到满二十岁,就叫胎满二十岁。
402. Pañcame rūpasippanti heraññikasippaṃ. Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso.
404“出雨安居月的满月”是指沙婆那月的满月,也就是阿沙离月满月之后紧接着的那个满月。“在初日那天”是指后一个雨安居入居日。整句的意思是:在母亲胎中住满十二个月后,在大自恣日那天出生的孩子,让他受具足戒。依据“三十昼夜为一个月,十二个月为一年”的说法,所以说“少了四个月”。“把雨安居往后拖”是指把雨安居向上拖,也就是舍弃“多出一个月”的闰月之后才进入雨安居,这就是它的意思。因此,每第三年就成为十三个月的年份。“取那两个月”是指从出雨安居月的满月日,一直到作为出生日的大自恣日之间,把那尚未到来的两个月,通过闰月补回来而取用两个月。因此说“自恣之后将成为二十岁”等等。“成为无疑”是说,从十八年之中取一个闰月,然后在二十年中又以十四日之义减去四个月,始终关联着圆满二十岁而说的。“自恣之后将成为二十岁”的意思是,大自恣日过去之后,连同在胎中的年数一起,将成为二十岁。“因此”是因为胎中的月份也纳入计算的缘故。“二十一岁”则是就出生后的二十年而说的。
404.Nikkhamanīyapuṇṇamāsīti sāvaṇamāsassa puṇṇamiyā āsāḷhīpuṇṇamiyā anantarapuṇṇamī. Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpanāyikāya. Dvādasa māse mātu kucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātaṃ upasampādentīti attho. ‘‘Tiṃsa rattindivo māso, dvādasamāsiko saṃvaccharo’’ti (a. ni. 3.71; 8.43; vibha. 1023) vacanato ‘‘cattāro māsā parihāyantī’’ti vuttaṃ. Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti, ‘‘ekamāsaṃ adhikamāso’’ti chaḍḍetvā vassaṃ upagacchantīti attho. Tasmā tatiyo tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti. Te dve māse gahetvāti nikkhamanīyapuṇṇamāsato yāva jātadivasabhūtā mahāpavāraṇā. Tāva ye dve māsā anāgatā, tesaṃ atthāya adhikamāsato laddhe dve māse gahetvā. Tenāha ‘‘yo pavāretvā vīsativasso bhavissatī’’tiādi. ‘‘Nikkaṅkhā hutvā’’ti idaṃ aṭṭhārasannaṃ vassānaṃ ekaadhikamāse gahetvā tato vīsatiyā vassesupi cātuddasīatthāya catunnaṃ māsānaṃ parihāpanena sabbadā paripuṇṇavīsativassataṃ sandhāya vuttaṃ. Pavāretvā vīsativasso bhavissatīti mahāpavāraṇādivase atikkante gabbhavassena saha vīsativasso bhavissatīti attho. Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti, tasmā. Ekavīsativassoti jātiyā vīsativassaṃ sandhāya vuttaṃ.
406“让人受具足戒”是指:自己作为戒师或教授师,让人受具足戒。“他本人也是”是指:即使让人受具足戒,他本人仍未受具足戒。未满二十岁,是指知道对方未满二十岁,却以戒师的身份让他受具足戒。这两点是两个条件。
406.Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo, ācariyo vā hutvā upasampādeti. Sopīti upasampādentopi anupasampanno. Ūnavīsativassatā, taṃ ñatvā upajjhāyena hutvā upasampādananti dve aṅgāni.
6. 盗贼队学处注释
6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā
409第六,与盗贼结伴同行、知而共同谋划、不按约定而行,这三项是要素。
409. Chaṭṭhe theyyasatthabhāvo, ñatvā saṃvidhānaṃ, avisaṅketena gamananti tīṇi aṅgāni.
412第七,和前面说的一样。
412. Sattamaṃ vuttanayameva.
8. 阿利吒学处注释
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
417第八项,“障碍”:在中间、在间隙中到来,就是障碍,指现世等的不利益。“无间法”:意思是在无间的有中负责产生果报的思等法。“不是天界”:这句话是因为污染比丘尼的业没有无间性才说的。但对于圣声闻尼,以及处于善凡夫阶段的比丘尼,若被强行污染,那就确实有无间业。至于成为解脱的障碍,则是对放逸无惭的本性比丘尼而说的:污染她的人因为在那一生中无法生起道,所以说是障碍。
417. Aṭṭhame antarāyanti antarā vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho. Ānantariyadhammāti anantare bhave phalanibbattane niyuttā cetanādidhammāti attho. ‘‘Na saggassā’’ti idaṃ bhikkhunidūsanakammassa ānantariyattābhāvato vuttaṃ. Ariyasāvikāsu, pana kalyāṇaputhujjanabhūtāya ca balakkārena dūsentassa ānantariyasaasameva. Mokkhantarāyikatā pana lolāyapi pakatattabhikkhuniyā dūsakassa tasmiṃ attabhāve magguppattiyā abhāvato vuttā.
在那样的生命状态中,不退转者,即是无因见、无作见、虚无见这类决定邪见法。举出黄门等,只是作为示例。所有二因结生与无因结生,都是果报障碍,因为即使是二因结生者,也无法生起圣道。
Tasmiṃ attabhāve anivattanakā ahetukaakiriyanatthikadiṭṭhiyova niyatamicchādiṭṭhidhammā. Paṇḍakādīnaṃ gahaṇaṃ nidassanamattaṃ. Sabbāpi duhetukāhetukapaṭisandhiyo vipākantarāyikāva duhetukānampi maggānuppattito.
阿利吒(ariṭṭha)来了。“以味而味”,是指以无过失的受用资具之味,与五欲功德的享受之味相等同。“如引近”,意思是像在摩擦,或者就是这种读法。
Ayanti ariṭṭho. Rasena rasanti anavajjena paccayaparibhuñjanarasena pañcakāmaguṇapaabhogarasaṃ samānetvā. Upanento viyāti ghaṭento viya, so eva vā pāṭho.
“骨锁喻”这里,骨头因为没有肉,就叫做骨锁。“以破坏之义”,就是必定坠落的意思。“以过度击打之义”,就是极度击打的意思。律文中“如是我为世尊……中略……不足以成为障碍”这一段,是依照事情本身的情况来说的。但如果不这样理解,而是以其他方式,把世尊所说的任何内容颠倒理解,别人说了也不放弃、继续宣说,那就按照所说的道理,配上相应的劝谏羯磨语来加罪,并且可以作举罪羯磨;在不见罪等三种情况中,任选一种自己喜欢的理由,就可以作举罪羯磨。即使没有作劝谏,只要比丘们说了“具寿不要这样说”,因为他不放弃见解,就可以因恶作罪而作举罪羯磨,应当这样理解。法羯磨性和劝谏时不放弃,这是两个条件。
Aṭṭhikaṅkalūpamāti ettha aṭṭhi eva nimmaṃsatāya kaṅkalanti ca vuccati. Palibhañjanaṭṭhenāti avassaṃ patanaṭṭhena. Adhikuṭṭanaṭṭhenāti ati viya kuṭṭanaṭṭhena. Pāḷiyaṃ ‘‘tathāhaṃ bhagavatā…pe… nālaṃ antarāyāyā’’ti idaṃ vatthuanurūpato vuttaṃ. Evaṃ pana aggahetvā aññenapi ākārena yaṃ kiñci bhagavatā vuttaṃ viparītato gahetvā parehi vuttepi amuñcitvā voharantassāpi vuttanayānusārena tadanuguṇaṃ samanubhāsanakammavācaṃ yojetvā āpattiyā āropetuṃ, āpattiyā adassanādīsu tīsu yaṃ kiñci abhirucitaṃ nimittaṃ katvā ukkhepanīyakammaṃ kātuñca labbhati. Samanubhāsanaṃ akatvāpi ‘‘māyasmā evaṃ avacā’’ti bhikkhūhi vuttamatte laddhiyā appaṭinissajjanapaccayāya dukkaṭāpattiyāpi ukkhepanīyakammaṃ kātumpi vaṭṭatevāti daṭṭhabbaṃ. Dhammakammatā, samanubhāsanāya appaṭinissajjananti dve aṅgāni.
9. 被举罪者共同受用学处的注释
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā
424第九项:因为前面说“被举出而没有解除”,所以应当知道,已经对阿利吒作了举罪羯磨。
424. Navame ‘‘ukkhitto anosārito’’ti vuttattā ariṭṭhassa ukkhepanīyakammaṃ katanti daṭṭhabbaṃ.
425在律文中,因为笼统地说“同一屋檐下”,所以即使在不同的近行处,对于不知道“同一屋檐下卧”这一施设的人,即使是阿拉汉,或者跟随被举罪者的人,也一样犯波逸提。没有作如法之事、知道后还一起受用等,这两点是构成要素。
425. Pāḷiyaṃ ‘‘ekacchanne’’ti sāmaññato vuttattā nānūpacārepi ekacchanne nipajjane paṇṇattiṃ ajānantassa arahatopi ukkhittānuvattakānampi pācittiyameva. Akatānudhammatā, ñatvā sambhogādikaraṇanti dve aṅgāni.
10. 刺学处注释
10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā
428第十学处中,“比雷提”是在呼唤义中的虚词。其余内容和前面两个学处所说的一样。
428. Dasame pireti sambodhanatthe nipātapadaṃ. Sesaṃ anantarasikkhāpadadvaye vuttanayameva.