同法品·同法学处注释
除疑复注·5. 波逸提篇解释 · 75 段
同法品
8. Sahadhammikavaggo
同法学处注释
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
434第八品第一段里有两支:一是对已受具足戒的人,按所制定的戒来说;二是对不想学的人,用借口这样说。
434. Aṭṭhamavaggassa paṭhame upasampannassa paññattena vacanaṃ, asikkhitukāmassa lesena evaṃ vacananti dve aṅgāni.
2. 书写戒释义
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
438第二项中,“无惭”就是指没有羞耻心。其余各项也应这样理解。“故意犯戒”等说法,是专对比丘和比丘尼说的无惭相;至于沙弥等人以及在家人,则应按共通的方式,从各自违越学处、覆藏过失等方面来理解。有惭相的道理也是这样。即使是在生起悔恨之后仍压伏它去做,或者把如法的事物当作不如法来想而去做,在那一刹那,他们也是以无惭在做。不过应当知道,悔恨等不同情况是分别列出的。
438. Dutiye alajjitāti alajjitāya. Evaṃ sesesupi. Sañcicca āpattiṃ āpajjatītiādi bhikkhubhikkhunīnaññeva vuttaṃ alajjilakkhaṇaṃ, sāmaṇerādīnaṃ, pana gahaṭṭhānañca sādhāraṇavasena yathāsakaṃ sikkhāpadavītikkamanapaṭigūhanādito veditabbaṃ. Lajjilakkhaṇepi eseva nayo. Kiñcāpi kukkucce uppannepi madditvā karonto, kappiye akappiyasaññitāya karontopi taṅkhaṇikāya alajjitāya evaṃ karonti. Tathāpi kukkuccādibhede visuṃ gahitāti daṭṭhabbaṃ.
跋耆子派是阐明十事的人。在“他施论、无知论、疑论、他度论”等说法中,那些自称证得阿拉汉果的谄诳者,看到精液漏出后,就执取“是魔党天神带来不净”的看法,这叫作他施论者。阿拉汉对一切女人、男人等的名字等事不知道,这是无知;对那件事以确定的状态,就是疑;从别人那里听闻而知道名字等,就是他度。主张这些“有”的论者,就是他们的无知论、疑论、他度论。他们与大众部等的分别,在《论事》中已有说明。
Vajjiputtakā dasavatthudīpakā. Parūpahāraaññāṇakaṅkhāparavitāraṇādivādāti ettha arahattaṃ paṭijānantānaṃ kuhakānaṃ sukkavissaṭṭhiṃ disvā ‘‘mārakāyikā devatā asuciṃ upasaṃharantī’’tigāhino parūpahāravādā nāma. Arahato sabbesaṃ itthipurisādīnaṃ nāmādiajānane aññāṇaṃ, tattha sanniṭṭhānabhāvena kaṅkhā, parato sutvā nāmādijānanena paravitāraṇo atthītivādino aññāṇavādā, kaṅkhāvādā, paravitāraṇavādā ca tesaṃ, mahāsaṅghikādīnañca vibhāgo kathāvatthuppakaraṇe vutto.
在“四道与诸果”这里,通过“与”这个字,应当知道神通和无碍解也被包含在内了。“某些人”指的是那些持诵教理的法师。“另一些”指的是那些奉行修持的粪扫衣长老们。在“其余诸”等句中,意思是这样的:说法长老们听了由粪扫衣长老们带来的经文之后——
Cattāro maggā ca phalāni cāti ettha ca-kārena abhiññāpaṭisambhidāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Kecīti pariyattidharā dhammakathikā. Puna kecīti paṭipattidharā paṃsukūlikattherā. Itare panātiādīsu ayaṃ adhippāyo – dhammakathikattherā pana paṃsukūlikattherehi ābhataṃ suttaṃ sutvā –
只要经教还在,只要律还能显现光芒;
他们就能看见光明,就像太阳升起时一样。
当经部中经不存在,当律部中律已被遗忘;
世间将会陷入黑暗,就像太阳落山时那样。
“经典得到守护而存在时,修行也就得到了守护。
智者安住在修行中,就不会从瑜伽安稳中退失。”
‘‘Yāva tiṭṭhanti suttantā, vinayo yāva dippati; Tāva dakkhanti ālokaṃ, sūriye abbhuṭṭhite yathā. ‘‘Suttantesu asantesu, pamuṭṭhe vinayamhi ca; Tamo bhavissati loke, sūriye atthaṅgate yathā. ‘‘Suttante rakkhite sante, paṭipatti hoti rakkhitā; Paṭipattiyaṃ ṭhito dhīro, yogakkhemā na dhaṃsatī’’ti. (a. ni. aṭṭha. 1.1.130) –
有人把这部经引出来,想借此把自己的主张立住,说:只要安住在不犯波罗夷的程度上,就属于修行所摄,教理本身就是根本。所以他们说:如果五位比丘守护四条波罗夷……(中略)……就能让教法增长、兴旺。由此可以看出:到了教法衰微的时候,持律者如果找不到有惭愧心的人,就可以把无惭愧的人也收进来一起住,和他们共同受用法与利养,给众多善男子授具足戒,以此来护持教法,这是行得通的。想要呵责,以及在已受具足戒的人面前贬损学处,这是两个条件。
Idaṃ suttaṃ āharitvā attanova vādaṃ patiṭṭhapentā pārājikānāpajjanavasena ṭhitā paṭipattisaṅgahitā pariyattiyeva mūlanti āhaṃsūti. Tenāha ‘‘sace pañca bhikkhū cattāri pārājikāni rakkhaṇakā…pe… sāsanaṃ vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ gamayissantī’’ti. Etena ca parikkhīṇe kāle lajjigaṇaṃ alabhantena vinayadharena alajjinopi pakatatte saṅgahetvā tehi saha dhammāmisasambhogaṃ saṃvāsaṃ karontena bahū kulaputte upasampādetvā sāsanaṃ paggahetuṃ vaṭṭatīti idaṃ sijjhatīti daṭṭhabbaṃ. Garahitukāmatā, upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇananti dve aṅgāni.
3. 愚弄学处的注释
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
444在第三段巴利文里,“何况更多”这句话的意思是:比起那些其他因见、闻、疑而被制止的比丘,如果还存在以前在广诵巴帝摩卡时曾经一起坐过这件事,那这里还用多说吗?意思就是:根本不可能免于罪咎。“应如法作”里的“那”是表示原因的宾格,意思是“由此”。就像法与律所安立的那样,应当由此罪而如法处置他,这就是这句话要说的。愚弄、三次听闻的状况、想愚弄而愚弄,这三项是构成条件。
444. Tatiye pāḷiyaṃ ko pana vādo bhiyyoti tehi aññehi bhikkhūhi diṭṭhadvattivārato bhiyyo pana vitthārena uddisiyamāne pātimokkhe nisinnapubbatā atthi ce, tattha kimeva vattabbaṃ, āpattimokkho natthi evāti adhippāyo. Tañca yathādhammo kāretabboti tanti kāraṇatthe upayogavacanaṃ, tāyāti attho. Yathā dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā tāya āpattiyā kāretabboti vuttaṃ hoti. Mohāropanaṃ, tikkhattuṃ sutabhāvo, mohetukāmassa mohananti tīṇi aṅgāni.
4. 击打学处的注释
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
451在第四段巴利文中,说到“以身相系之物”时,这里也把用石头等投掷物打人的情况包括在内。
451. Catutthe pāḷiyaṃ kāyapaṭibaddhena vāti ettha pāsāṇādinissaggiyapahāropi saṅgahito.
452452.“染心”是指由身体接触的贪欲而说的。如果是出于淫欲去打男人等,那就只是恶作。如果是为了放生,用杖尖去碰蛇等,把青蛙之类放走,那也无犯。愤怒,以及向受具足戒者不是出于放生的意图而打——这是两个条件。
452.Rattacittoti kāyasaṃsaggarāgena vuttaṃ. Methunarāgena pana pahārato purisādīsu dukkaṭameva. Mokkhādhippāyena daṇḍakoṭiyā sappādiṃ ghaṭṭetvā maṇḍūkādiṃ mocentassapi anāpatti eva. Kupitatā, upasampannassa na mokkhādhippāyena pahāroti dve aṅgāni.
5. 掌击学处的注释
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
457457. 在第五条中,因为不是出于想打人的意图而给的,所以是恶作。那么这里的恶作,是以打击为条件,还是以举起为条件呢?只是以举起为条件,不是以打击为条件。因为如果没有想打人的意图,由那个条件就不该有任何罪。而举起本身以不能安住为自性,所以由那个条件不构成波逸提。但因为是以染污心做了加行,若说这里无犯就不合理,因此应当认定所说的就是恶作。
457. Pañcame na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭanti ettha kimidaṃ dukkaṭaṃ, pahārapaccayā, udāhu uggiraṇapaccayāti? Uggiraṇapaccayāva, na pahārapaccayā. Na hi paharitukāmatāya asati tappaccayā kāci āpatti yuttā, uggiraṇassa pana attano sabhāvena asaṇṭhitattā tappaccayā pācittiyaṃ na jātaṃ, asuddhacittena katapayogattā ca ettha anāpatti na yuttāti dukkaṭaṃ vuttanti gahetabbaṃ.
458“前”指的是无间学处。其余内容和前一条无间学处相同。
458.Pubbeti anantarasikkhāpade. Sesaṃ anantarasadisameva.
6. 无根学处注释
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
459第六项学处中,“保护自己”这句话,是为了说明并非出于怨恨而进行毁谤。然而在毁谤发生的那一刻,生起的只有嗔怒之心。因此才说“苦受”。其余内容与前文所述相同。
459. Chaṭṭhe ‘‘attaparittāṇaṃ karontā’’ti idaṃ na ca veramūlikā anuddhaṃsanāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Anuddhaṃsanakkhaṇe pana kopacittameva uppajjati. Teneva ‘‘dukkhavedana’’nti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 令人追悔学处的注释
7. Kukkuccuppādanasikkhāpadavaṇṇanā
464在第七学处里,对已受具足戒的人而言,有两个支:想让他不舒服,以及让他生起追悔。
464. Sattame upasampannassa aphāsukāmatā, kukkuccuppādananti dve aṅgāni.
8. 窃听学处注释
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
471471. 第八条的“被听闻”就是听闻,也就是言语。它附近的地方就是“近听”。如果把“在这里被听闻”理解成“听闻的地方”,那就会变成“站在能听闻之处附近的其他不能听闻之处”。而注释书为了说明“近听”这个词本身的含义,才说了“站在哪里”等等,并不是只就“听”这个词说的。
471. Aṭṭhame suyyatīti suti, vacanaṃ. Tassā samīpaṃ upassuti. Suyyati etthāti sutīti evañhi atthe gayhamāne savanaṭṭhānasamīpe aññasmiṃ assavanaṭṭhāne tiṭṭhatīti āpajjati. Aṭṭhakathāyañca upassuti-saddasseva atthaṃ dassetuṃ ‘‘yattha ṭhatvā’’tiādi vuttaṃ, na suti-saddamattassa.
473有时候从无作为的角度说,有时候从有作为的角度说,这是依照生起的共同性质来讲的。“一章节等”这个说法就是这样来的。对于已受具足戒的人而言,有指责的意图和听闻,这两项构成条件。
473.Ekaparicchedānīti kadāci akiriyato, kadāci kiriyato samuṭṭhānasāmaññena vuttaṃ. Upasampannena codanādhippāyo, savananti dve aṅgāni.
呵责学处注释
9. Khiyyanasikkhāpadavaṇṇanā
474第九条法行有三个条件:了知、给出同意之后再呵责。
474. Navame dhammakammatā, jānanaṃ, chandaṃ datvā khiyyananti tīṇi aṅgāni.
第10条 离开学处的注释
10. Pakkamanasikkhāpadavaṇṇanā
481在第十项决断论中,这两项是支:一是如法性;二是了知它之后,从羯磨开始,舍弃同一界内共住者的手伸范围。
481. Dasame vinicchayakathāya dhammikatā, taṃ ñatvā kammato paṭṭhāya ekasīmaṭṭhassa samānasaṃvāsikassa hatthapāsavijahananti dve aṅgāni.
第11条 弱学处的注释
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
484第十一学处中有两个支分:一是对已受具足戒的人,如法获得僧团认可;二是与僧团一起把衣布施出去之后,因想要被呵责而被呵责。
484. Ekādasame upasampannassa dhammena laddhasammutitā, saṅghena saddhiṃ cīvaraṃ datvā khiyyitukāmatāya khiyyananti dve aṅgāni.
489第十二条和前面说的方式一样。
489. Dvādasamaṃ vuttanayameva.
内宫学处的注释
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
499499. 第九品第一条,律文里说的“清净胎藏”:这里“胎藏”指的是母亲肚子里那个叫子宫的部位,因为没有被其他男子的精液碰过,所以叫清净胎藏。已经灌顶的刹帝利身份、国王与王后二人都尚未走出寝室、在没人告知的情况下越过门槛——这三条就是三个条件。
499. Navamavaggassa paṭhame pāḷiyaṃ saṃsuddhagahaṇikoti ettha gahaṇīti gabbhāsayasaññito mātu kucchippadeso, purisantarasukkāsamphuṭṭhatāya saṃsuddhagahaṇiko. Abhisittakhattiyatā, ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā, appaṭisaṃviditassa indakhīlātikkamoti tīṇi aṅgāni.
2. 宝物学处注释
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
506第二项中,“住处”是指:不论在园内还是别的地方,只要是自己居住的地方,就叫做住处。“出于欲或出于畏”:对木匠等人是出于欲,对国王的宠臣等人是出于畏。“即使众人聚集……生疑”:在那个没有人的地方,后来即使有众人聚集,因为遗忘而离开时别人没有看见,就对那位比丘生疑。“适当”:对于允许持有的物品,自己取来作粪扫衣;对于不允许持有的物品,则给适当的男居士等人看,让他们把物品用于塔等福德之事,或者布施之后无所牵挂地离开。“令作”就是乞求之后。物品属于他人、没有以信任心取用、没有粪扫衣想、因为未获允许而取用等,共有三支。
506. Dutiye āvasathassāti ettha antoārāme vā hotu aññattha vā, yattha katthaci attano vasanaṭṭhānaṃ āvasatho nāma. Chandenapi bhayenapīti vaḍḍhakiādīsu chandena, rājavallabhesu bhayena. Ākiṇṇamanussepi jāte…pe… āsaṅkantīti tasmiṃ nimmanussaṭṭhāne pacchā ākiṇṇamanusse jātepi visaritvā gamanakāle aññassa adiṭṭhattā tameva bhikkhuṃ āsaṅkanti. Patirūpaṃ nāma kappiyabhaṇḍe sayaṃ paṃsukūlaṃ gahetvā akappiyabhaṇḍe patirūpānaṃ upāsakādīnaṃ dassetvā cetiyādipuññe niyojanaṃ vā dāpetvā nirapekkhagamanaṃ vā. Samādapetvāti yācitvā. Parasantakatā, vissāsaggāhapaṃsukūlasaññānaṃ abhāvo, ananuññātakāraṇā uggahaṇādi cāti tīṇi aṅgāni.
3. 非时入村学处的注释
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
508508. 在第三段律文里,“畏惧谈论”是指以国王、盗贼等的怖畏为话题,或者以疾病、非人、饥荒、荒野等的怖畏为话题而展开的谈论。“街巷谈论”是指关于善加铺设的街道等的谈论。“水瓮处谈论”是指水渡口的谈论,或者水瓮婢女的谈论。“先亡者谈论”是指关于过去亲族的谈论。“种种谈论”是指性质各别、与已说和将说的谈论都无关的无意义谈论。“世间传说”是指以“这个世间是谁造的”等讲述世间本质的方式而展开的谈论。海洋传说等也应这样理解。“有如此有、如此无”:说了这样或那样的无意义话题而展开的谈论,就是有无谈论。在这里,“有”有三种:常见、增长、欲乐;“无”则与之相反。如此,连同这六种有无谈论,一共称为三十二种畜生论。另外,律文中从具体事相来说,虽然没有直接提到森林、山岳、河流、岛屿等谈论,但用“如是”一词把它们收摄进来,所以称为三十二种畜生论。“如是或”当中,“如是”一词是方式的意思,“或”是选择的意思。因此应当这样理解:以这种方式,或者在此之外,谈论其他类似的无意义话题。
508. Tatiye pāḷiyaṃ bhayakathanti rājacorādibhayaṃ vā rogāmanussadubbhikkhakantārādibhayaṃ vā ārabbha pavattaṃ. Visikhākathanti suniviṭṭhādivīthikathaṃ. Kumbhaṭṭhānakathanti udakatitthakathaṃ, kumbhadāsīkathaṃ vā. Pubbapetakathanti atītañātikathaṃ. Nānattakathanti vuttāhi, vakkhamānāhi ca vimuttaṃ nānāsabhāvaṃ niratthakakathaṃ. Lokakkhāyikanti ‘‘ayaṃ loko kena nimmito’’tiādinā lokasabhāvakkhānavasena pavattanakathā. Evaṃ samuddakkhāyikā veditabbā. Iti bhavo iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā. Ettha ca bhavo sassataṃ, vuḍḍhi, kāmasukhañcāti tividho, abhavo tabbiparītavasena. Iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ dvattiṃsatiracchānakathā nāma honti. Atha vā pāḷiyaṃ sarūpato anāgatāpi araññapabbatanadīdīpakathā iti-saddena saṅgahetvā dvattiṃsatiracchānakathāti vuccanti. Iti vāti ettha iti-saddo pakāratthe. Vā-saddo vikappatthe. Tasmā evaṃ pakāraṃ ito aññaṃ vā tādisaṃ niratthakakathaṃ kathetīti attho gahetabbo.
512已经平息了努力而前往精舍:这里说的是已经从村落附近走出去、进入内寺院等范围的情形。至于还在村落附近的范围之内,即使已经平息了努力,如果又想要进入同一个村落或别的村落,也没有必要告知。而“应前往俗家……”等说法,是针对午前已经进入村落的人:当非时到来时,因为非时进入村落必须告知,所以才这样说。“如不与取中所说的方式”,是指第二次投掷土块的情形。
512.Ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantāti ettha gāmūpacārato bahi nikkhante antarārāmādīnamupacāraṃ paviṭṭhe sandhāya vuttaṃ. Gāmūpacārabbhantare pana paṭipassaddhussāhānampi puna tameva vā aññaṃ vā gāmaṃ pavisitukāmatāya sati āpucchanakiccaṃ natthi. ‘‘Kulaghare vā…pe… gantabba’’nti idaṃ pana purebhattaṃ paviṭṭhānaṃ vikāle sañjāte vikāle gāmappavesassa āpucchitabbatāya vuttaṃ. Adinnādāne vuttanayenāti dutiyaleḍḍupātaṃ sandhāya vuttaṃ.
515关于“内寺院等”这一段:有人说,在节日等日子里,人们让佛像等在村里右绕而行,或者有人为了礼敬佛像等,或者比丘们为了治病等目的受到人们请求时,即使没有做好善覆盖等威仪,也可以只从街道中间绕村而行。这种说法不能采纳,因为无犯的条款里没有这样说,而且“不离开道路……波逸提”的规定已经明确禁止了。阿难长老在毗舍离绕行诵护卫经时,也应该看作是在善覆盖等学处尚未制定的时候做的。有些人又说:“站在内寺院等与村落之间的人,为了迎接或送别应受尊敬的人等,可以进入村落街道。”这种说法,对于进入内住处的人也是不允许的。不过,对于前往内寺院等净地的人,似乎是允许的,但应当审慎观察。有比丘在场却不告知,因未得许可而非时进入村落,这便具足二种要素。
515.Antarārāmantiādīsūti ettha ussavadivasādīsu manussehi gāme padakkhiṇaṃ kārentaṃ jinabimbādiṃ pūjetukāmehi vā rogavūpasamādiyatthaṃ manussehi yācitehi vā bhikkhūhi suppaṭicchannādividhiṃ akatvāpi vīthimajjheneva gāmaṃ padakkhiṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ anāpattivāre avuttattā, ‘‘maggā anokkamitvā…pe… pācittiya’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā) paṭikkhittattā ca. Vesāliṃ anupariyāyitvā parittaṃ karontenāpi ānandattherena suppaṭicchannatādiṃ akopenteneva, apaññatte vā sikkhāpade katanti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘antarārāmādigāmantare ṭhitehi garuṭṭhānīyānaṃ paccuggamanānuggamanādivasena gāmavīthiṃ otarituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, tampi antaragharaṃ pavisantaṃ pati kātuṃ na vaṭṭati eva. Antarārāmādikappiyabhūmiṃ pana uddissa gacchantaṃ pati kātuṃ vaṭṭatīti khāyati, vīmaṃsitabbaṃ. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā , ananuññātakāraṇā vikāle gāmappavesoti dve aṅgāni.
4. 针筒学处的注释
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
520在第四条经文里,“斧柄”指的是斧头的把手。关于骨制等材质的针筒,通过自己制作或让别人制作等方式获得,就构成两个要素。
520. Catutthe pāḷiyaṃ vāsijaṭeti vāsidaṇḍake. Aṭṭhimayādisūcigharatā, karaṇakārāpanādivasena attano paṭilābhoti dve aṅgāni.
5. 床座学处注释
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
521第五项,在律文中说“诸比丘,应当从志趣来了知这个愚痴人”,意思是:由于他志趣卑劣,应当知道这个人是个空虚无用的人;因为一个人对卑劣的资具有贪求,就可以知道这个人的空虚。这是这里的意趣。在这个学处以及此后五个学处中,只有自己使人做而获得时,才犯波逸提。但如果只是使用,或者给别人使用,那就只犯恶作。床座超过尺寸,通过自己做或使人做而获得,具备这两个要素。
521. Pañcame pāḷiyaṃ āsayato, bhikkhave, moghapuriso veditabboti hīnajjhāsayavasena ayaṃ tucchapurisoti ñātabbo, hīnāya paccaye lolatāya puggalassa tucchatā ñātabbāti adhippāyo. Imasmiṃ sikkhāpade, ito paresu ca pañcasu attanā kārāpitassa paṭilābhe eva pācittiyaṃ. Paribhoge panassa, aññesañca dukkaṭameva. Pamāṇātikkantamañcapīṭhatā, attano karaṇakārāpanavasena paṭilābhoti dve aṅgāni.
6. 棉敷设学处的注释
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
526第六项里,“兜罗绵”是指草类、灌木类植物所生的绵。其余内容按照前面所说的方式理解。
526. Chaṭṭhe poṭakitūlanti tiṇagacchajātikānaṃ tūlaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第7章 坐具学处的注释
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
531-536第七项里,坐具超过规定尺寸,以及通过自己做等方式获得,这两点是两个构成条件。
531-536. Sattame nisīdanassa pamāṇātikkantatā, attano karaṇādinā paṭilābhoti dve aṅgāni.
537-547按照这个方法,在第八、第九、第十学处中,诸要素也应该知道。其余各处都很容易理解。
537-547. Iminā nayena aṭṭhamanavamadasamesupi aṅgāni veditabbāni. Sesaṃ sabbattha suviññeyyamevāti.