5. 巴吉帝亚篇解释
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
全篇 421 段
妄语学处的注释
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
1在《妄语品》第一条学处中讲到“诸小”时,这里有人说:“‘小’这个词是‘多’的同义词。”所谓“在那里”,是指那些品中,或者指那些小的事物中。对于“应当被了知”这个理由,因为它在反面——涅槃——中也有运作,所以是不确定的;别人这样说了之后,他为了掩盖那个理由,又说出“我说的是‘生法’”等等。本该说“正知”的地方,因为连音脱落而作了这样的表述,所以他说“知道”。
1. Musāvādavaggassa paṭhamasikkhāpade khuddakānanti ettha ‘‘khuddaka-saddo bahu-saddapariyāyo’’ti vadanti. Tatthāti tesu vaggesu, khuddakesu vā. ‘‘Jānitabbato’’ti hetuno vipakkhepi nibbāne vattanato anekantikatte parehi vutte ‘‘na mayā ayaṃ hetu vutto’’ti taṃ kāraṇaṃ paṭicchādetuṃ puna ‘‘jātidhammatoti mayā vutta’’ntiādīni vadati. ‘‘Sampajāna’’nti vattabbe anunāsikalopena niddesoti āha ‘‘jānanto’’ti.
22. “正知而妄语”:对于自己所说的话是虚妄不实的,在此之前就已经知道,而且在开口说的那一刻也知道,却仍然说出妄语。因此说“知道之后”等等。“妄语”中的“语”是表示原因的地格,所以这里的含义是:以说妄语为原因的巴吉帝亚。从这里往后,遇到类似的地方,也应当这样理解其含义。
2.Sampajānamusāvādeti attanā vuccamānassa atthassa vitathabhāvaṃ pubbepi jānitvā, vacanakkhaṇe ca jānantassa musāvādabhaṇane. Tenāha ‘‘jānitvā’’tiādi. Musāvādeti ca nimittatthe bhummaṃ, tasmā musābhaṇananimittaṃ pācittiyanti evamettha, ito paresupi īdisesu attho veditabbo.
3“以此而说”指的就是言语,所以注释里说“虚妄”等等。就像“用弓射”这类说法一样,“以眼见”是按显而易见的方式来说的,因此注释里说“以粗显的”。
3. Vadanti etāyāti vācāti āha ‘‘micchā’’tiādi. ‘‘Dhanunā vijjhatī’’tiādīsu viya ‘‘cakkhunā diṭṭha’’nti pākaṭavasena vuttanti āha ‘‘oḷārikenā’’ti.
11“他将要去了”这句话,也是因为从确定的判断上说出来的,所以构成妄语。这里说的“罪”是巴吉帝亚罪,不是恶说罪。用出身等十种辱骂的事由来嘲讽对方,对那个人来说就犯恶说罪。“派去”意思是派人去做探子。事物与所说不符、有欺骗的意图、为达成那个目的而想要对那个人说并让他领会,这里是三个构成条件。因为如果事物本身没有与所说相违,即使有欺骗的意图并告知了对方,也不构成妄语,只是犯恶作而已。所以那也应该被算作一个构成条件。为了宣说上人法而说虚妄话的人,犯巴拉基格;用迂回方式说的,犯土喇咤亚;以无根据的巴拉基格罪名诽谤他人的,犯桑喀地谢思;以桑喀地谢思罪名诽谤以及说辱骂语等,犯巴吉帝亚;对未受具足戒者说,犯恶作;以最高贵或最低贱的出身等来嘲讽对方的,犯恶说;单纯说虚妄话的,这里说为巴吉帝亚。
11.Gato bhavissatīti etthāpi sanniṭṭhānato vuttattā musāvādo jāto. Āpattinti pācittiyāpattiṃ, na dubbhāsitaṃ. Jātiādīhi dasahi akkosavatthūhi paraṃ davā vadantassa hi taṃ hoti. Cāresunti upanesuṃ. Vatthuviparītatā, visaṃvādanapurekkhāratā, yamatthaṃ vatthukāmo, tassa puggalassa viññāpanapayogo cāti imānettha tīṇi aṅgāni. Vatthuviparītatāya hi asati visaṃvādanapurekkhāratāya viññāpitepi musāvādo na hoti, dukkaṭamattameva hoti. Tasmā sāpi aṅgamevāti gahetabbaṃ. Uttarimanussadhammārocanatthaṃ musā bhaṇantassa pārājikaṃ, pariyāyena thullaccayaṃ, amūlakena pārājikena anuddhaṃsanatthaṃ saṅghādiseso, saṅghādisesenānuddhaṃsanaomasavādādīsu pācittiyaṃ, anupasampannesu dukkaṭaṃ, ukkaṭṭhahīnajātiādīhi davā akkosantassa dubbhāsitaṃ, kevalaṃ musā bhaṇantassa idha pācittiyaṃ vuttaṃ.
2. 辱骂学处注释
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
13第十三、在第二句中,“先前已立在地面的轮辋部分”是指:把最初立在地面上的轮辋部分转动之后,又到达那里,再立在地面上。
13. Dutiye pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patteti paṭhamaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhitanemippadese parivattetvā puna bhūmiyaṃ patiṭṭhiteti attho.
15十五、说“前”是在事因生起中。“花弃者”是指处理胎垢等杂物的人。“木匠业”是指凿石等木匠活计。“手印计数”就是仅以手指屈伸来计数。“无间计数”是指在一、十、百等位上放置算筹,依次计数。以“等”字,含摄了依加法、倍增、减损、除法等而运作的种种算术。对此善巧的人,即使见到树也知道“这棵树有这么多叶子”。由“亚巴梅通那”一词,所以说“亚字、巴字”等。
15.Pubbeti aṭṭhuppattiyaṃ. Pupphachaḍḍakā nāma gabbhamalādihārakā. Tacchakakammanti pāsāṇakoṭṭanādivaḍḍhakīkammaṃ . Hatthamuddāgaṇanāti aṅgulisaṅkocaneneva gaṇanā. Acchiddakagaṇanā nāma ekaṭṭhānadasaṭṭhānādīsu sāriyo ṭhapetvā anukkamena gaṇanā. Ādi-saddena saṅkalanapaṭauppādanavoklanabhāgahārādivasena pavattā piṇḍagaṇanā gahitā. Yassa sā paguṇā, so rukkhampi disvā ‘‘ettakāni ettha paṇṇānī’’ti jānāti. Yabha-methuneti vacanato āha ‘‘ya-kāra-bha-kāre’’tiādi.
1616.“不是先前”是指妄语学处。“他也有罪”:即使说话时加上词缀等修饰,也仍然要按巴吉帝亚罪来处理。
16.Na purimenāti musāvādasikkhāpadena. Sopi āpattiyāti upasaggādivisiṭṭhehipi vadanto pācittiyāpattiyāva kāretabbo.
26关于“恶说”:因为这是就通义而说的,所以老师们说:即使圣典中没有提到的人、即使是在背后说的,说的也仍然是恶说;因此并没有更轻的罪,而且在这里也不应判为无罪。关于“一切有情”:这里,通达词义的人把畜生等也包含在内了。
26.Dubbhāsitanti sāmaññato vuttattā pāḷiyaṃ anāgatehipi parammukhā vadantassapi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti tato lāmakāpattiyā abhāvā, anāpattiyāpettha bhavituṃ ayuttattā. Sabbasattāti ettha vacanatthavidūhi tiracchānādayopi gahitā.
3535. 如果是出于教诫或呵责恶行而说,因为这类人的心转变轻快,即使说话中间生起忿怒,也无犯。仅仅以身行变动也可能构成轻蔑,所以说“三种起,身业”。然而《附随》中以“以第四罪起……应犯恶说。不应这样说”等语,否定了其余几种起,只说第五种,因此说“但恶说罪在这里是从语和心而起的”。因为出于戏谑欲时,即使由身、语、心三者轻蔑,也只有语和心是犯戒的支分,身并不是——不像说法时那样,身虽然存在,却仅仅以身行变动就构成犯。不过,对于轻蔑者,虽然这里没有恶说罪,但应当知道,依禁止身戏学处,只是恶作。以种姓等而非其他名目辱骂受具足戒者、对方了知、没有以利益为先等,是这里的三支分。
35. Anusāsanīpurekkhāratāya vā pāpagarahitāya vā vadantānaṃ cittassa lahuparivattibhāvato antarantarā kope uppannepi anāpatti. Kāyavikāramattenapi omasanasambhavato ‘‘tisamuṭṭhānaṃ, kāyakamma’’nti ca vuttaṃ. Parivāre pana ‘‘catutthena āpattisamuṭṭhānena…pe… dubbhāsitaṃ āpajjeyyāti. Na hīti vattabba’’ntiādinā (pari. 276) itarāni samuṭṭhānāni paṭikkhipitvā pañcamasseva vuttattā āha ‘‘dubbhāsitāpatti panettha vācācittato samuṭṭhātī’’ti. Davakamyatāya hi kāyavācācittehi omasantassapi vācācittameva āpattiyā aṅgaṃ hoti, na pana kāyo vijjamānopi dhammadesanāpatti viya kevalaṃ kāyavikāreneva. Omasantassa pana kiñcāpi idha dubbhāsitāpattiyā anāpatti, atha kho kāyakīḷāpaṭikkhepasikkhāpadena dukkaṭamevāti daṭṭhabbaṃ. Upasampannaṃ jātiādīhi anaññāpadesena akkosanaṃ, tassa jānanaṃ, atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni.
3. 离间语学处注释
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
36第三句中,“他们之间起了争吵”,所以叫“争吵已生者”。能挑拨离间,就是离间语;意思是把和睦的人弄得分裂。具足这种言语的人就是两舌者,他的业就是离间语。这里的含义应当这样理解。
36. Tatiye bhaṇḍanaṃ jātaṃ etesanti bhaṇḍanajātā. Pisatīti pisuṇā, vācā, samagge bhinne karotīti attho. Tāya vācāya samannāgato pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññanti evamettha attho veditabbo.
在这里,若以种姓等十种事由传播离间语,则犯巴吉帝亚;若以其余那些辱骂事由,则犯恶作。而若以不属于辱骂的事由来传播,也仍然只是犯恶作,他们是这么说的。比丘被以种姓等而非其他名义辱骂,另一比丘听到后转告给别的比丘,属于欲令欢喜或意图破坏中的任何一种,并且对方知道,这些就是这里的三支。
Idhāpi jātiādīhi dasahi vatthūhi pesuññaṃ upasaṃharantasseva pācittiyaṃ, itarehi akkosavatthūhi dukkaṭaṃ. Anakkosavatthūhi pana upasaṃharantassa dukkaṭamevāti vadanti. Jātiādīhi anaññāpadesena akkosantassa bhikkhuno sutvā bhikkhussa upasaṃharaṇaṃ, piyakamyatābhedādhippāyesu aññataratā, tassa vijānanāti imānettha tīṇi aṅgāni.
4. 逐句说法学处注释
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
45第四项中,“与前一个字相似”,是说“色无常”里的“无常”这个词,和“受无常”里的“无常”这个词相似。“字母集合”指的是还没有区分出词尾变化的词。“词”指的是已经带上词尾变化的词。
45. Catutthe purimabyañjanena sadisanti ‘‘rūpaṃ anicca’’nti ettha anicca-saddena sadisaṃ ‘‘vedanā aniccā’’ti ettha anicca-saddaṃ vadati. Akkharasamūhoti avibhattiko vutto. Padanti vibhattiantaṃ vuttaṃ.
这里说的“一句”,是专指一个偈颂里的一句来说的。“按句计数”,就是按偈颂的句数来计数。“没有达到”,就是还没有一起念出来。这里要说明的是:当偈颂的最后一句正在被念的时候,如果沙弥念出第一句等,那就已经犯戒了;必须在那位没有出声的时候,才能由另一个人来念。
Ekaṃ padanti gāthāpadameva sandhāya vadati. Padagaṇanāyāti gāthāpadagaṇanāya. Apāpuṇitvāti saddhiṃ akathetvā. Etena gāthāya pacchimapāde vuccamāne sāmaṇero paṭhamapādādiṃ vadati, āpattiyeva, tasmiṃ nissadde eva itarena vattabbanti dasseti.
“依注疏”是指:这是针对三次结集所收的古注疏而说的。现在也仍然存在这样的注疏语句,比如“就像名叫豹的野兽,潜伏起来捕捉鹿”等等。他们说,佛音阿阇梨等人依照古注疏的路数所讲述的内容,也应当归入这里。“依巴利经典”是指像《优陀那品集》之类。“依开显”是指依于涅槃。“长老的”是指那先长老的。《道论》等论书。
Aṭṭhakathānissitoti saṅgītittayāruḷhaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ sandhāya vadati. Idānipi ‘‘yathāpi dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhate mige’’ti (mi. pa. 6.1.5; visuddhi. 1.217; dī. ni. aṭṭha. 2.374; ma. ni. aṭṭha. 1.107; pārā. aṭṭha. 2.165; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.163) evamādikaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ attheva, buddhaghosācariyādīhi porāṇaṭṭhakathānayena vuttampi idha saṅgahetabbanti vadanti. Pāḷinissitoti udānavaggasaṅgahādiko. Vivaṭṭūpanissitanti nibbānanissitaṃ. Therassāti nāgasenattherassa. Maggakathādīni pakaraṇāni.
46巴利文中的“以字母”等说法,是出于语法性别的错乱而说的,应该按“以字母”等的意思来理解。
46. Pāḷiyaṃ akkharāyātiādi liṅgavipallāsena vuttaṃ, akkharenātiādinā attho gahetabbo.
4848.“离开近处”是指:离开会众十二肘的距离,独自站着或坐着,没有对未受具足戒的人说法,而是对着其他人诵说,这也不犯戒。但如果他是特意对着坐在远处的人诵说,那就还是犯戒。“使落入”就是一起诵说。未受具足戒者的身份、逐句传授具有上述特征的法、一起诵说,这三项是这里的构成要素。
48.Upacāraṃmuñcitvāti parisāya dvādasahatthaṃ muñcitvā ekato ṭhitassa vā nisinnassa vā anupasampannassa akathetvā aññe uddissa bhaṇantassāpi anāpatti. Sace pana dūre nisinnampi uddissa bhaṇati, āpatti eva. Opātetīti saddhiṃ katheti. Anupasampannatā, vuttalakkhaṇadhammaṃ padaso vācanatā, ekato bhaṇanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni.
5. 同宿学处注释
5. Sahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
50-5150-51. 在第五项中,“于此,此为示例”是剩余的部分。在这里,“二夜三夜”中的“二夜”是为了修辞上的庄严而说的,目的是表明:连续不断地住满三夜之后,在第四天等时候再睡在一起才构成犯戒,而不是隔一天等情况下睡在一起就构成犯戒,应当这样理解。因为“二夜”是用来修饰“三夜”的说法,由此表明的正是没有间隔的三夜。“以五种覆盖”是指用砖、石头、灰泥、草、树叶来覆盖。“以言语方式”是指以熟练的方式。一肘半的高度,应当以木匠的肘为准。“一近行”是指从一个入口进去后,在还没走到露天之前,能够到处走遍的范围;即使有很多门,这也仍然只是一近行。但如果在那个地方用墙等隔断,另外开一个门,那就成为多近行。如果只是隔断而不另外开门,那就应当理解为“这也仍然只是一近行,就像用泥土等把门封住的内室一样”。否则,进入内室后,和睡在门口等处的未受具足戒者一起过夜,到了黎明升起时,即使让人把用泥土等封住的内室门打开,也应当是无犯的。
50-51. Pañcame tatridaṃ nidassananti seso. Dirattatirattanti ettha dirattaggahaṇaṃ vacanālaṅkāratthaṃ, nirantaraṃ tissova rattiyo vasitvā catutthadivasādīsu sayantasseva āpatti, na ekantarikādivasena sayantassāti dassanatthampīti daṭṭhabbaṃ. Dirattavisiṭṭhañhi tirattaṃ vuccamānaṃ, tena anantarikameva tirattaṃ dīpetīti. Pañcahi chadanehīti iṭṭhakasilāsudhātiṇapaṇṇehi. Vācuggatavasenāti paguṇavasena. Diyaḍḍhahatthubbedho vaḍḍhakīhatthena gahetabbo. Ekūpacāro ekena maggena pavisitvā abbhokāsaṃ anukkamitvā sabbattha anuparigamanayoggo, etaṃ bahudvārampi ekūpacārova. Tattha pana kuṭṭādīhi rundhitvā visuṃ dvāraṃ yojenti, nānūpacāro hoti. Sace pana rundhati eva, visuṃ dvāraṃ na yojenti, ‘‘etampi ekūpacārameva mattikādīhi pihitadvāro viya gabbho’’ti gahetabbaṃ. Aññathā gabbhe pavisitvā pamukhādīsu nipannānupasampannehi sahaseyyāparimuttiyā gabbhadvāraṃ mattikādīhi pidahāpetvā uṭṭhite aruṇe vivarāpentassapi anāpatti bhaveyyāti.
对于“在他们每一次行动中,比丘都有犯戒”这句话,有些论师这样说:因为不努力,所以说是由无作而生起的犯戒,因为在那时候睡着的人没有动作。其实这条学处,既可能是由作而生起,也可能是由无作而生起。说它是由作而生起,是就大多数情况来说的。白昼睡眠也是这样。由于不努力,也就是不守护根门,这也可以成为由无作而生起。这种说法看起来有道理,但应当审察之后再决定是否采纳。
Tesaṃ payoge payoge bhikkhussa āpattīti ettha keci ‘‘anuṭṭhahanena akiriyasamuṭṭhānā āpatti vuttā tasmiṃ khaṇe sayantassa kiriyābhāvā. Idañhi sikkhāpadaṃ siyā kiriyāya samuṭṭhāti, siyā akiriyāya samuṭṭhāti. Kiriyāsamuṭṭhānatā cassa tabbahulavasena vuttāti vadati. Yathā cetaṃ, evaṃ divāsayanampi. Anuṭṭhahanena, hi dvārāsaṃvaraṇena cetaṃ akiriyasamauṭṭhānampi hotī’’ti vadanti. Idañca yuttaṃ viya dissati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
“与上层楼面不相连的墙壁”这句话,是为了说明:如果是相连的墙壁,那就不必再说了。睡在上层的人根本不会有疑惑,所以说“下层殿堂”等等。“不在近处”是指在外部有梯子可以上去的地方。
‘‘Uparimatalenasaddhiṃ asambaddhabhittikassā’’ti idaṃ sambaddhabhittike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Uparimatale sayitassa saṅkā eva natthīti ‘‘heṭṭhāpāsāde’’tiādi vuttaṃ. Nānūpacāreti bahi nisseṇiyā ārohaṇīye.
“以会堂简略来说”是指以会堂的形态来说。“半墙”这个说法是在说明形状:如果在三面或两面有墙壁连接,或者屋顶还没盖到,只是半截墙,这就叫半墙。“猛兽栅栏”是指在围墙内部,在柱子等上方用猛兽形象做成的栅栏。“在围墙之外”这一句:如果在没有围墙的那一面,地基比地面高,那么在两边高地基之间的下方地面上,乃至在没有顶盖的地方也无犯,因为那里不能算作卧具的施设处。如果地基低平,和地面齐平,而卧具的下层就安放在那里,那么在缺少围墙的那一面,无遮覆范围内到处都犯,因为没有界限;只有在围墙之外才无犯,应当这样理解。“圆形等”是针对中间有露天庭院用来排水的卧具而说的。其中“未以分隔的内室近行”:对每一个内室,在两面用门口的通道划出分隔,建起不低于一肘半高的墙,通过露天庭院进出;没有这样建造,就是这个意思。“内室围墙”是就四方形殿堂等中,四周所建立的内室墙壁而说的。
Sabhāsaṅkhepenāti sabhākārena. ‘‘Aḍḍhakuṭṭake’’ti iminā saṇṭhānaṃ dasseti. Yattha tīsu dvīsu vā passesu bhittiyo baddhā, chadanaṃ vā asampattā aḍḍhabhitti, idaṃ aḍḍhakuṭṭakaṃ nāma. Vāḷasaṅghāṭo nāma parikkhepassa anto thambhādīnaṃ upari vāḷarūpehi katasaṅghāṭo. Parikkhepassa bahigateti ettha yasmiṃ passe parikkhepo natthi, tattha sace bhūmito vatthu uccaṃ hoti, ubhato uccavatthuto heṭṭhā bhūmiyaṃ nibbakosabbhantarepi anāpatti eva tattha senāsanavohārābhāvato. Atha vatthu nīcaṃ bhūmisamameva senāsanassa heṭṭhimatale tiṭṭhati, tattha parikkheparahitadisāya nibbakosabbhantare sabbattha āpatti hoti, paricchedābhāvato parikkhepassa bahi eva anāpattīti daṭṭhabbaṃ. Parimaṇḍalaṃ vātiādi majjhe udakapatanatthāya ākāsaṅgaṇavantaṃ senāsanaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha aparicchinnagabbhūpacāreti ekekagabbhassa dvīsu passesu pamukhena gamanaṃ paricchinditvā diyaḍḍhahatthubbedhato anūnaṃ kuṭṭaṃ katvā ākāsaṅgaṇena pavesaṃ karonti, evaṃ akatoti attho. Gabbhaparikkhepoti caturassapāsādādīsu samantā ṭhitagabbhabhittiyo sandhāya vuttaṃ.
所谓“各自独立而住”,是指:在某一方向有房间排,而其他方向没有房间排;或者即使有,也因为彼此的墙壁和屋顶互不相连,所以称为各自独立而住。针对那种情况……而说,因此这里说以巴吉帝亚而无犯,不是以恶作而无犯。因为像那样的房间排,由于前面在三面都没有墙壁,只靠一面房间的墙壁就全部有顶,这叫作小围墙,所以只是恶作。但如果为那个前面在其他一面或所有面也造墙壁,那时因为成为全部有顶、半围墙等状态,就应当知道是巴吉帝亚。关于“地面上没有台基的前面”,这里是说:没有造高台、而是建在地面上的房屋的前面,对此说“没有围墙时以巴吉帝亚而无犯”。意思是:如果前面是高台,那么以那个台基就算作有围墙的前面。在那里,也就是在《盲暗注释》中,说了台基的尺寸之后,又说了高台的的高度尺寸:就像躺在地面上的人看不见躺在高台上的人那样高。在一个方向笔直拉长而建的殿堂,是单堂布局。在二面、三面或四面以十字形等方式建造的,应当知道是二堂等布局。这里只是说明殿堂的分类,与前文不同。“围墙已毁”是针对前面的围墙而说。
Pāṭekkasannivesāti ekekadisāya gabbhapāḷiyo itaradisāsu gabbhapāḷīnaṃ abhāvena, bhāvepi vā aññamaññabhitticchadanehi asambandhatāya pāṭekkasannivesā nāma vuccati. Taṃ…pe… sandhāya vuttanti tattha pācittiyena anāpattīti vuttaṃ, na dukkaṭena. Tādisāya hi gabbhapāḷiyā pamukhaṃ tīsu disāsu bhittīnaṃ abhāvena ekadisāya gabbhabhittimattena sabbacchannaṃ cūḷaparicchannaṃ nāma hoti. Tasmā dukkaṭameva. Yadi pana tassa pamukhassa itaradisāsupi ekissaṃ, sabbāsu vā bhittiṃ karonti, tadā sabbacchannaupaḍḍhaparicchannādibhāvato pācittiyameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāyāti ettha uccavatthuṃ akatvā bhūmiyaṃ katagehassa pamukhaṃ sandhāya aparikkhitte pācittiyena anāpattīti idaṃ kathitaṃ . Uccavatthukaṃ ce pamukhaṃ hoti, tena vatthunā parikkhittasaṅkhyameva pamukhaṃ gacchatīti adhippāyo. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Jagatiyā pamāṇaṃ vatvāti pakatibhūmiyā nipanno yathā jagatiyā upari sayitaṃ na passati, evaṃ uccātiuccavatthussa ubbedhappamāṇaṃ vatvā. Ekadisāya ujukameva dīghaṃ katvā sannivesito pāsādo ekasālasanniveso. Dvīsu, tīsu vā catūsupi vā disāsu siṅghāṭakasaṇṭhānādivasena katā dvisālādisannivesā veditabbā. Sālappabhedadīpanameva cettha purimato visesoti. Parikkhepo viddhastoti pamukhassa parikkhepaṃ sandhāya vadati.
5353. 因为巴利原文中已经指出,半有顶、半围墙的住处是恶作的起始,所以应当知道:比这更进一步的完全有顶、半围墙等情况,即使巴利原文没有说到,也被显示为巴吉帝亚的所依,因为这是学处制定所禁止的,而且应当站在重罪的立场来看待。所谓七巴吉帝亚,是把巴利原文中说到的两种巴吉帝亚,从共通性上合为一类来说的。
53. Upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannaṃ senāsanaṃ dukkaṭassa ādiṃ vatvā pāḷiyaṃ dassitattā tato adhikaṃ sabbacchannaupaḍḍhaparicchannādikampi sabbaṃ pāḷiyaṃ avuttampi pācittiyasseva vatthubhāvena dassitaṃ sikkhāpadassa paṇṇattivajjattā, garuke ṭhātabbato cāti veditabbaṃ. Satta pācittiyānīti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ.
5454. 巴利文中说“在第三夜黎明前出去后,又再住下”,这是就最严格的情况来说的。但如果没出去,只是在黎明前起身,坐在有顶盖的地方,那么第二天同样以同宿也不犯戒。“像军巴曼达帕那样”:据说在锡兰岛有一个高台的、完全有顶、完全无围墙、名叫军巴的集会堂,就是针对它而说。这里,四分之一叫“小”,两分叫“半”,三分中的两分叫“多半”——按照这个方法,小有顶、有围墙等情况应当了知。巴吉帝亚所依的住处、在那里和未受具足戒者一起躺卧、第四天日落,这里是三个构成要素。
54. Pāḷiyaṃ ‘‘tatiyāya rattiyā purāruṇā nikkhamitvā puna vasatī’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, anikkhamitvā pana purāruṇā uṭṭhahitvā antochadane nisinnassāpi punadivase sahaseyyena anāpatti eva. Senambamaṇḍapavaṇṇaṃ hotīti sīhaḷadīpe kira uccavatthuko sabbacchanno sabbaaparicchanno evaṃnāmako sannipātamaṇḍapo atthi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Ettha catutthabhāgo cūḷakaṃ, dve bhāgā upaḍḍhaṃ, tīsu bhāgesu dve bhāgā yebhuyyanti iminā nayena cūḷakacchannaparicchannatādīni veditabbāni. Pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha anupasampannena saha nipajjanaṃ, catutthadivase sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni.
6. 第二共宿学处的注释
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
5555. 第六学处:与女人一起睡到第四天,即使这样,依这条学处也只有一罪。不过有些人说,依前一条学处也犯,所以是两罪;这种说法不合理,因为“与未受具足戒者”是用非女性的词性说的。而与黄门(中性)一起睡到第四天,则应说为恶作加巴吉帝亚。虽然这里巴利文只就黄门说了恶作,但按此推论,与男二根者一起睡,依这条学处是恶作,依前一条学处到第四天则是恶作加巴吉帝亚。女二根者则归入女性一类,这是我们认可的主张。有人说与死去的女人一起睡不犯。构成巴吉帝亚的住处、在那里与女人一起躺下、日落——这里是三个条件。
55. Chaṭṭhe mātugāmena saddhiṃ catutthadivase sayantassāpi iminā sikkhāpadena ekāva āpatti. Keci pana purimasikkhāpadenāpīti dve āpattiyo vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘anupasampannenā’’ti anitthiliṅgena vuttattā napuṃsakena pana catutthadivase sayantassa sadukkaṭapācittiyaṃ vattuṃ yuttaṃ. Kiñcāpettha pāḷiyaṃ paṇḍakavaseneva dukkaṭaṃ vuttaṃ, tadanulomikā pana purisaubhatobyañjanakena saha sayantassa iminā dukkaṭaṃ, purimena catutthadivase sadukkaṭapācittiyaṃ. Itthiubhatobyañjanako itthigatikovāti ayaṃ amhākaṃ khanti. Matitthiyā anāpattīti vadanti. Pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha mātugāmena saddhiṃ nipajjanaṃ, sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni.
7. 说法学处注释
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
60第六十项:在第七学处中,“不是夜叉等”这句话,要和“除了有智之人”连起来理解。这里要把握的意思是:“除了有智之人”,指的是有智慧的男子,而不是夜叉等。因为即使有那样一个有智之人在旁边,对站着的女人说法也是不允许的。至于用各地的地方语言来解释义理,则可以随自己的意愿去做。
60. Sattame na yakkhenātiādīnaṃ ‘‘aññatra viññunā’’ti iminā sambandho. Aññatra viññunā purisaviggahena, na yakkhādināpīti evamattho gahetabboti adhippāyo. Tādisenapi hi saha ṭhitāya desetuṃ na vaṭṭati. Taṃtaṃdesabhāsāya atthaṃ yathāruci vaṭṭati eva.
在这里,没有变换威仪路,或者没有在十二肘之内叫唤男子,属于不作为。对具有上述特征的法,在六种言语之上作开示;具有上述特征的女人;没有变换威仪路;没有有智慧的男子;不回答问题——这些就是这里的五个条件。
Iriyāpathāparivattanaṃ, purisaṃ vā dvādasahatthūpacāre apakkosāpanaṃ ettha akiriyā. Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā, vuttalakkhaṇo mātugāmo, iriyāpathapaavattanābhāvo, viññūpurisābhāvo, apañhavissajjanāti imānettha pañca aṅgāni.
8. 如实宣称学处注释
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā
77第八学处中,“中间”是指在般涅槃之前。“被过度催逼”,是指被人这样逼迫、紧紧催促:“尊者,请说吧,你们证得了什么?”当有这种因缘时,就应该说。在“所闻、教典、戒德的功德”中,应当知道:善巧义理是所闻的功德,善巧诵持巴利是教典的功德。通过“或因没有散乱心”这句话,显示圣者们也没有散乱心所受的那种感受。
77. Aṭṭhame antarāti parinibbānakālato pubbepi. Atikaḍḍhiyamānenāti ‘‘vadatha, bhante, kiṃ tumhehi adhigata’’nti evaṃ nippīḷiyamānena atibaddhiyamānena. Tathārūpe paccaye sati vattabbameva. Sutapariyattisīlaguṇanti ettha atthakusalatā sutaguṇo, pāḷipāṭhakusalatā pariyattiguṇoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Cittakkhepassa vā abhāvā’’ti iminā khittacittavedanāṭṭatāpi ariyānaṃ natthīti dasseti.
“先前未说者”,是指在第四巴拉基格中没有说到的内容。而这条学处,因为诸圣者绝不会违犯所制定的规定,所以完全是由不知已制定戒条而犯的,纯粹属于无心所起。对于证得禅那的人来说,如果违犯世尊的教诫,由于嗔心会导致禅那退失,所以不可能有真实地宣称上人法这件事。上人法的真实性、向未受具足戒者宣说、当时即知、没有其他指代——这就是此处的四个构成条件。
Pubbeavuttehīti catutthapārājike avuttehi. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajaānanavasena ekantato acittakasamuṭṭhānameva hoti ariyānaṃ paṇṇattivītikkamābhāvā. Jhānalābhīnañca satthu āṇāvītikkamapaṭighacittassa jhānaparihānato bhūtārocanaṃ na sambhavati. Uttarimanussadhammassa bhūtatā, anupasampannassa ārocanaṃ, taṅkhaṇavijānanā, anaññāpadesoti imānettha cattāri aṅgāni.
9. 告知粗重罪学处的注释
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā
78第九项中,“在那里会怎样呢”,这是某些人的想法。为了依据道理,把注疏本身的话牢牢确立下来,所以接着说“凭这个心念也……”等等。
78. Navame tattha bhaveyyāti tattha kassaci mati evaṃ bhaveyya. Aṭṭhakathāvacanameva upapattito daḷhaṃ katvā patiṭṭhapento ‘‘imināpi ceta’’ntiādimāha.
8282. “从最初的五学处”是指不杀生等五条。“其余的”是指非时食等。泄精等本身就是犯戒行为。对于没有犯根本重罪的比丘,有具体事由的桑喀地谢思;向未受具足戒的人告知;以及没有比丘的认可——这三项是这里的构成要素。
82.Ādito pañca sikkhāpadānīti pāṇātipātādīni pañca. Sesānīti vikālabhojanādīni . Sukkavissaṭṭhiādi ajjhācārova. Antimavatthuṃ anajjhāpannassa bhikkhuno savatthuko saṅghādiseso, anupasampannassa ārocanaṃ, bhikkhusammutiyā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni.
10. 掘地学处注释
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
86第十项里,因为“少尘之地”是被作为无犯的事例来说的,所以应当理解成:即使是“半尘之地”,也同样犯巴吉帝亚。不能说这是恶作的事例,因为离开“已生”和“未生”的第三种地并不存在。
86. Dasame appapaṃsumattikāya pathaviyā anāpattivatthubhāvena vuttattā upaḍḍhapaṃsumattikāyapi pācittiyamevāti gahetabbaṃ. Na hetaṃ dukkaṭavatthūti sakkā vattuṃ jātājātavinimuttāya tatiyapathaviyā abhāvato.
“可以”是说:在这个场合,因为区域没有限定,所以挖池塘是可以的。“挖这藤蔓”是就挖地面而说的,因此按这条学处犯戒,不是按坏生物村学处犯戒。如果两者都指,就犯两条巴吉帝亚。“水上浮泥”是说:当水渗入地下后,上面覆盖着一层薄尘或陶土,形成一片薄膜漂浮着;即使那水干了,那片薄膜仍随风飘动而停留,这就叫水上浮泥。
Vaṭṭatīti imasmiṃ ṭhāne pokkharaṇiṃ khaṇāti okāsassa aniyamitattā vaṭṭati. Imaṃ valliṃ khaṇāti pathavīkhaṇanaṃ sandhāya vuttattā imināva sikkhāpadena āpatti, na bhūtagāmasikkhāpadena. Ubhayampi sandhāya vutte pana dvepi pācittiyā honti. Udakapappaṭakoti udake antobhūmiyaṃ paviṭṭhe tassa uparibhāgaṃ chādetvā tanukapaṃsu vā mattikā vā paṭalaṃ hutvā patamānā tiṭṭhati, tasmiṃ udake sukkhepi taṃ paṭalaṃ vātena calamānā tiṭṭhati, taṃ udakapappaṭako nāma.
“非人造斜坡”这句话,是为了说明不涂抹的地方。因为蚁丘确实只出现在那样的地方。“鼠掘堆”是指老鼠挖洞后把土推到外面堆成的土堆。由于已经说了“无遮盖”等话,应当知道:只有直接从空中落下的雨水所淋湿的,才是“已生之地”;不是先落在屋顶等处、再从那里流下的水所浸湿的。“凉亭柱”就是树枝搭的凉亭的柱子。“举起”就是抬起来。“从那里”是指从旧住处。
Akatapabbhāreti avaḷañjanaṭṭhānadassanatthaṃ vuttaṃ. Tādise eva hi vammikassa sambhavoti. Mūsikukkaraṃ nāma mūsikāhi khanitvā bahi katapaṃsurāsi. Acchadanantiādivuttattā ujukaṃ ākāsato patitavassodakena ovaṭṭhameva jātapathavī hoti, na chadanādīsu patitvā tato pavattaudakena tintanti veditabbaṃ. Maṇḍapatthambhanti sākhāmaṇḍapatthambhaṃ. Uccāletvāti ukkhipitvā. Tatoti purāṇasenāsanato.
88大泥,就是抹在墙上的泥。是已生之地,有那样的认知,挖掘或令人挖掘二者中的任何一种——这里就是这三个构成条件。
88.Mahāmattikanti bhittilepanaṃ. Jātapathavitā, tathāsaññitā, khaṇanakhaṇāpanānaṃ aññataranti imānettha tīṇi aṅgāni.