8. 同法品·同法学处注释
二部戒本·波逸提篇解释(一) · 111 段
8. 同法品
8. Sahadhammikavaggo
同法学处注释
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
同法品第一课里说的“同法者”,这个意思在恶口学处中已经讲过了。“在这个学处”这句话的意思是:对于这个学处里所说的内容,我暂时还不去学。至于“波逸提”,这里要理解成:因为害怕被人看不起,就找借口这样说的,每说一次话就犯一次波逸提。“应当学”的意思是,用头顶来接受教诫,成为想要学的人。“应知”就是应当知道。“应遍问”就是应当追问:“这是什么意思?”“应遍思”就是应当思考、衡量。
Sahadhammikavaggassa paṭhame sahadhammikaṃ vuccamānoti imassattho dubbacasikkhāpade vutto. Etasmiṃ sikkhāpadeti etasmiṃ sikkhāpade yaṃ vuttaṃ, taṃ na tāva sikkhissāmīti attho. Pācittiyanti ettha pana anādariyabhayā lesena evaṃ vadantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ veditabbaṃ. Sikkhamānenāti ovādaṃ sirasā sampaṭicchitvā sikkhitukāmeneva hutvā. Aññātabbanti ājānitabbaṃ. Paripucchitabbanti ‘‘imassa ko attho’’ti paripucchitabbaṃ. Paripañhitabbanti cintetabbaṃ tulayitabbaṃ.
在憍赏弥,因阐那长老而制定此戒,起因就是他说了这样的话。这是共通制定,不是别制,属于三句波逸提;对未受具足戒者说,则犯三句恶作。若对两者都以“这不是为了损减”等方式(见波逸提436)来说,即使所说是对未制定此戒的人说,这样说了也还是犯恶作。若说“我要知道,我要学习”,以及疯癫者等,则无犯。对已受具足戒者,以制定之语而说,怀着不想学的心而这样说,这里是两个构成要件。其等起等与不与取相似,但这个是苦受。
Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha evaṃ bhaṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ , tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, ubhohipi ‘‘idaṃ na sallekhāyā’’tiādinā (pāci. 436) nayeneva appaññattena vuccamānassāpi evaṃ vadato dukkaṭameva. ‘‘Jānissāmi sikkhissāmī’’ti bhaṇantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, asikkhitukāmatāya evaṃ vacananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
2. 刮划学处注释
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
第二,“被教示时”:指老师对弟子说的时候,或者以诵习的方式转读的时候。“诸小随小学处”:指小的学处和随小的学处。“唯此而已”:这是说明它们所导向的范围界限。这里说的是:凡是教示、令他人教示或诵习这些学处的人,这些学处就会导向他们,直到“这合不合适?这不合适吧?”这样的追悔、烦扰、疑惑和心的纷乱生起为止。另外,“唯此而已”是强调决定的意思,它和“导向”相连,意思是它们确实极度地导向追悔、烦扰和纷乱。“毁訾学处者”:像这样毁訾、指责学处的人,犯波逸提。
Dutiye uddissamāneti ācariyena antevāsikassa vuccamāne vā sajjhāyavasena parivattiyamāne vā. Khuddānukhuddakehīti khuddakehi ca anukhuddakehi ca. Yāvadevāti tesaṃ saṃvattanamariyādaparicchedavacanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – etāni hi ye uddisanti vā uddisāpenti vā sajjhāyanti vā, tesaṃ tāva saṃvattanti, yāva ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccavippaṭisāro, vihesā, vicikicchā manovilekhā ca uppajjantiyeva. Atha vā yāvadevāti atisayavavatthāpanaṃ. Tassa ‘saṃvattantī’tiiminā sambandho, kukkuccāya vihesāya vilekhāya ativiya saṃvattantiyevāti vuttaṃ hoti. Sikkhāpadavivaṇṇaketi evaṃ sikkhāpadānaṃ vivaṇṇake garahaṇe pācittiyaṃ hotīti attho.
在舍卫城,针对六群比丘,就毁谤戒律这件事而制定。这是共通制定、不是别别命令制定的,属于三波逸提。对未受具足戒的人毁谤,是三恶作;对两者毁谤其他法,也只是恶作。如果不是想毁谤,而是说“你先学学经、偈颂或阿毗达摩吧,以后也会学戒律的”,以及疯癫者等,无犯。想要指责,以及在具足戒者面前毁谤学处,这里是两个构成条件。等起等与不与取相同,但这个是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha vinayavivaṇṇanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampannassa vivaṇṇane tikadukkaṭaṃ, ubhinnampi aññadhammavivaṇṇane dukkaṭameva. Na vivaṇṇetukāmassa, ‘‘iṅgha tāva suttante vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasī’’ti bhaṇato, ummattakādīnañca anāpatti. Garahitukāmatā ca, upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
3. 愚弄学处的注释
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
在第三项学处中,“每半月”是指按顺序每半个月、每半个月一次。“正在诵出”是指依布萨而正在诵出时。“而他在那里犯了什么罪”是指:他做了那种不当行为之后,想借不知情让人知道自己犯戒的情况,而这样说;对于那种不当行为,他犯了什么罪。“而应依如法处置”是指:因为是不知情而犯,所以没有豁免;但仍应按照法与律所确立的方式,令他处置那项罪——如果是可以通过说罪来除去的,就让他说罪;如果是可以通过出罪来除去的,就让他出罪。这是这段话的意思。“此外应加给他愚痴”是指:在依如法处置之外,还要用“贤友,你……”等话呵责之后,以白二羯磨对那个人加施愚痴羯磨。“这是对那个愚痴者的波逸提”是指:如果已经这样加施了愚痴羯磨之后,又再去愚弄,那么对那个愚痴的人,应当知道这是波逸提;并不是说对还没有被加施愚痴羯磨的人去愚弄。这是这段话的意思。
Tatiye anvaḍḍhamāsanti anupaṭipāṭiyā addhamāse addhamāse. Uddissamāneti uposathavasena uddisiyamāne. Yañca tattha āpattiṃ āpannoti yaṃ so anācāraṃ ācaritvā aññāṇakena āpannabhāvaṃ jānāpetukāmo evamāha, tasmiṃ anācāre yaṃ āpattiṃ āpanno. Tañca yathādhammo kāretabboti aññāṇakena āpannattā mokkho natthi, yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā taṃ āpattiṃ kāretabbo, desanāgāminiyā desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhāpetabboti attho. Uttari cassa moho āropetabboti yathādhammakaraṇato ca uttari ‘‘tassa te, āvuso’’tiādivacanehi ninditvā tassa puggalassa ñattidutiyakammena moho āropetabbo. Idaṃ tasmiṃ mohanake pācittiyanti yo evaṃ āropite mohe puna moheti, tasmiṃ mohanake puggale idaṃ pācittiyaṃ veditabbaṃ, na anāropite moheti attho.
在舍卫城,针对六群比丘,就愚弄一事而制定;这是共通制定、非指令性制定、三句波逸提;在非法羯磨中有三句恶作;在未加愚痴羯磨时,只是恶作。凡未从广说听闻,或从广说听闻不足两三次,以及那些不想愚弄的人,还有疯癫者等,都无犯。加愚痴羯磨、想愚弄、按所说的方式已听闻、愚弄——这就是此处的四个要素。其等起等与不与取相同,但这个是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha mohanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, anāropite mohe dukkaṭameva. Yena na vitthārena sutaṃ, ūnakadvattikkhattuṃ vā vitthārena sutaṃ, ye ca na mohetukāmā tesaṃ, ummattakādīnañca anāpatti. Mohāropanaṃ, mohetukāmatā, vuttanayena sutabhāvo, mohananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
4. 击打学处的注释
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
在第四句里,“若给予打击”的意思是:如果是以想打人的心态施加打击,即使对方因此死了,也只是波逸提。
Catutthe pahāraṃ dadeyyāti ettha paharitukāmatāya pahāre dinne sacepi marati, pācittiyameva.
在舍卫城,针对六群比丘,因殴打事件而制定。这是共通制定,不是因指令而犯,属于三句波逸提。对未受具足戒者,是三句恶作。如果以毁容为目的,即使对已受具足戒者割耳等,也只是恶作。如果被人伤害,目的是为了脱身,以及疯子等,则无犯。愤怒、不是为了脱身、对已受具足戒者施加打击,这里是三个构成要素。等起等与第一波罗夷相同,但这里是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha pahāradānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, virūpakaraṇādhippāyena pana upasampannassapi kaṇṇādicchedane dukkaṭameva. Kenaci viheṭhiyamānassa pana mokkhādhippāyassa, ummattakādīnañca anāpatti. Kupitatā, na mokkhādhippāyatā, upasampannassa pahāradānanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
5. 掌掴学处的注释
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
第五句中,“举起手掌”是指:为了显示打人的动作,而举起身体或身上所带的东西。在这里,因为举起的缘故,犯波逸提。但如果举起之后失了准头而打下去,由于不是以想打人的心而打的,所以只是恶作;因那一击而令手等任何部位受伤,也只是恶作。这里其余的一切,都应按照前面那条学处所说的方式来理解。
Pañcame talasattikaṃ uggireyyāti pahāradānākāraṃ dassento kāyaṃ vā kāyappaṭibaddhaṃ vā uccāreyya. Ettha ca uggiraṇapaccayā pācittiyaṃ. Sace pana uggiritvā viraddho pahāraṃ deti, na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭameva, tena pahārena hatthādīsu yaṃkiñci bhijjati, dukkaṭameva. Sesamettha sabbaṃ purimasikkhāpade vuttanayeneva veditabbanti.
6. 无根学处注释
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
第六句里,“以无根”是指没有见等根据。“若诽谤”是指自己指责或让别人指责。“波逸提”是指:如果被指责的人当下就知道“他在指责我”,那么指责的人犯波逸提。
Chaṭṭhe amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena. Anuddhaṃseyyāti codeyya vā codāpeyya vā. Pācittiyanti sace cuditako taṅkhaṇaññeva ‘‘codeti ma’’nti jānāti, codakassa pācittiyaṃ.
在舍卫城,针对六群比丘,以无根据的僧残罪诽谤他人的事由而制定。这是共通制定,带命令性,三句波逸提。若以戒行败坏或见解败坏为由进行诽谤,犯恶作。对未受具足戒者,三句恶作。若作如此想者,以及疯狂者等,无犯。受具足戒的身份、僧残罪的无根据性、诽谤行为、当场了知,是这里的四个要素。其等起等与不与取相同,但此(受)是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃsanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā anuddhaṃsane dukkaṭaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ. Tathāsaññissa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, saṅghādisesassa amūlakatā, anuddhaṃsanā, taṅkhaṇavijānanāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
7. 故意学处注释
7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
在第七段里,“令生起恶作”是指说“我想你还没满二十岁”这类话,从而让人生起恶作。像这样,在对方本来没有生起恶作的因缘时,故意让他生起,那么每说一次话就犯一次波逸提。
Sattame kukkuccaṃ upadaheyyāti ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’tiādīni (pāci. 466) bhaṇanto uppādeyya. Evaṃ aññasmiṃ uppādanapaccaye asati sañcicca uppādentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.
在舍卫城,针对六群比丘,因令人产生恶作的事缘而制定;这是共通制定,无教诫,三句波逸提;对未受具足戒者,三句恶作。不想令人生起恶作、仅仅出于利益之心而那样说的,以及疯狂者等,无犯。已受具足戒、想令不安、令人产生恶作,这里是三个要素。等起等与前一学处相同。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha kukkuccauppādanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ. Nauppādetukāmassa, kevalaṃ hitesitāya tathā vadantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, aphāsukāmatā , kukkuccuppādananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni anantarasadisānevāti.
8. 窃听学处注释
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
第八条:“陷入争论的人”,是指因为争吵和口角而卷入争论诉讼的人。“近听”,就是靠近去听,意思是站在能听见他们说话的地方。抱着“我将在那里听”、想指责/检举的心前往者,每走一步都犯恶作;即使快步走或落在后面,也一样。如果站在某个地方听,那么站定时就犯波逸提。当他们到近处来商议时,应当咳嗽,或者说“我在这里”,让他们知道;如果不这样做而听了,也同样犯波逸提。
Aṭṭhame vivādāpannānanti bhaṇḍanakalahehi vivaḍḍhitaṃ vivādādhikaraṇaṃ āpannānaṃ. Upassutinti sutisamīpaṃ, yattha ṭhatvā sakkā hoti tesaṃ vacanaṃ sotuṃ, tattha tiṭṭheyyāti attho. ‘‘Tattha sossāmī’’ti codetukāmatāya gacchato pade pade dukkaṭaṃ, turitagamanepi ohīyamānepi eseva nayo. Yattha pana ṭhito suṇāti, tattha ṭhitassa pācittiyaṃ, attano ṭhitokāsaṃ āgantvā tesu mantayamānesupi ukkāsitvā, ‘‘ahaṃ etthā’’ti vā vatvā jānāpetabbaṃ, evaṃ akarontassāpi savane pācittiyameva.
在舍卫城,因六群比丘而制定,缘于偷听站处之事;是共通制定,非命令式制定,属三句波逸提;对未受具足戒者,属三句恶作。若心想“听了这些之后,我要克制、停止、平息、解脱自己”而前往,以及疯狂者等,则无犯。已受具足戒、有检举意图、听闻——这是此处的三个要素。此事的生起,可能是作为,也可能是非作为,是舍想解脱,是有心,是世间所呵责,是身业,是语业,是不善心,是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha upassutiṭṭhānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, ‘‘imesaṃ sutvā oramissāmi viramissāmi vūpasamissāmi attānaṃ parimocessāmī’’ti (pāci. 473) gacchato, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, codanādhippāyo, savananti imānettha tīṇi aṅgāni. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ idaṃ pana siyā kiriyaṃ, siyā akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
9. 阻挠羯磨学处的注释
9. Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā
第九项,关于“如法的羯磨”,是指依照法、依照律、依照导师的教导而作的四种羯磨:求听羯磨、白羯磨、白二羯磨、白四羯磨。这里简要地判定羯磨如下:所谓求听羯磨,其作法为:僧团和合,得到僧团同意,说明所要处理的事项,再三宣告“僧团认可”,其后才应当作此羯磨。仅仅得到和合僧团的同意、以一次白而应当作的羯磨,名为白羯磨。以一次白和一次宣告而应当作的羯磨,名为白二羯磨。以一次白和三次宣告而应当作的羯磨,名为白四羯磨。
Navame dhammikānaṃ kammānanti dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ apalokanakammaṃ ñattikammaṃ ñattidutiyakammaṃ ñatticatutthakammanti imesaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepato kammavinicchayo – tatra apalokanakammaṃ nāma samaggassa saṅghassa anumatiyā taṃ taṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ruccati saṅghassā’’ti tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ vuccati. Samaggasseva pana saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ ñattikammaṃ nāma. Ekāya ñattiyā ceva anussāvanāya ca kattabbaṃ kammaṃ ñattidutiyakammaṃ nāma. Ekāya pana ñattiyā tīhi ca anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ ñatticatutthakammaṃ nāma.
在这五种里,求听羯磨涉及五种情形:恢复、驱摈、剃发羯磨、梵罚、业相羯磨。其中,驱摈就像把迦罗沙弥赶出去那样;如果看到他后来如法而行,就让他重新进入僧团,这应当理解为“恢复”。询问想出家的人是否同意剃发,这叫剃发羯磨。对于爱说话、用难听的话顶撞比丘的比丘,僧团应当这样说:“某位比丘爱说话,用难听的话顶撞比丘而住,他想说什么就说什么,比丘们不应当再跟他说话,不应当再教诫、教导他。”然后这样问:“尊者,我请问僧团,僧团是否同意对某位比丘给予梵罚?尊者,我第二次请问……我第三次请问——僧团是否同意对某位比丘给予梵罚?”这样应当作的羯磨,就叫梵罚。至于世尊因为比丘尼露大腿等可见之事而规定“诸比丘,对那位比丘,比丘尼僧团不应当向他礼敬”,这样允许了不礼敬羯磨。比丘尼们应当在住处坐着这样说:“大姊,某位尊者让比丘尼们不生信心,对这位尊者作不礼敬处理,比丘尼僧团是否同意?”像这样应当由比丘尼们执行。因为这种羯磨的特征就是羯磨本身,而不是恢复等,所以称为“业相羯磨”。这个业相羯磨虽然是以比丘尼为根源制定的,但比丘们也可以用。因此,比丘们对未完成割截衣等的人给予衣等,或者受用、撤回应受用、应撤回的物品,或者订立这样的如法规约时,经过三次宣告后应当作求听羯磨,这一切都归入业相羯磨。这样,求听羯磨就涉及五种情形。
Tesu apalokanakammaṃ (pari. 496; pari. aṭṭha. 495-496) pañca ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ bhaṇḍukammaṃ brahmadaṇḍaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha kaṇṭakasāmaṇerassa nāsanā viya nissāraṇā, tādisaṃyeva sammāvattantaṃ disvā pavesanā ‘osāraṇā’ti veditabbā. Pabbajjāpekkhassa kesacchedanāpucchanaṃ bhaṇḍukammaṃ (mahāva. 98) nāma. Mukharassa bhikkhuno bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭentassa ‘‘itthannāmo bhikkhu mukharo bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento viharati, so bhikkhu yaṃ iccheyya, taṃ vadeyya, bhikkhūhi itthannāmo bhikkhu neva vattabbo, na ovādānusāsaniṃ kattabbo, na ovaditabbo’’ti ‘‘saṅghaṃ, bhante , pucchāmi ‘itthannāmassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’ti, dutiyampi pucchāmi, tatiyampi pucchāmi ‘itthannāmassa, bhante, bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā’’’ti evaṃ kattabbaṃ kammaṃ brahmadaṇḍaṃ (cūḷava. 445) nāma. Yaṃ pana bhagavatā bhikkhunīnaṃ ūruṃ vivaritvā dassanādivatthūsu ‘‘avandiyo so, bhikkhave, bhikkhu bhikkhunisaṅghena kātabbo’’ti (cūḷava. 411) evaṃ avandiyakammaṃ anuññātaṃ, yaṃ bhikkhunīhi ‘‘ayye, asuko nāma ayyo bhikkhunīnaṃ appasādanīyaṃ dasseti, etassa ayyassa avandiyakaraṇaṃ ‘ruccati bhikkhunisaṅghassā’’’ti evaṃ upassaye nisinnāheva bhikkhunīhi kattabbaṃ, evarūpaṃ kammaṃ yasmā tassa kammaṃyeva lakkhaṇaṃ na osāraṇādīni, tasmā kammalakkhaṇanti vuccati. Idañca kammalakkhaṇaṃ nāma bhikkhunimūlakaṃ paññattaṃ, apica bhikkhūnampi labbhati, tasmā bhikkhūhipi acchinnacīvarakādīnaṃ cīvarādīni vā dentehi, paribhuñjitabbāni apanetabbānipi vatthūni paribhuñjantehi vā, apanentehi vā, tathārūpaṃ vā dhammikaṃ katikaṃ karontehi tikkhattuṃ sāvetvā apalokanakammaṃ kātabbaṃ, sabbañhetaṃ kammalakkhaṇameva pavisati, iti apalokanakammaṃ pañca ṭhānāni gacchati.
单白羯磨涉及九种情形:引入、遣出、布萨、自恣、任命、给予、接受、撤销、业相。
其中,像这样:“尊者,请僧团听我说,某甲是某甲尊者的求具足戒者,已由我教导。如果僧团觉得时机合适,某甲应当前来,应对他说‘你来’。”(《大品》126)——这样对求具足戒者的引入,就叫作引入。
像这样:“诸位尊者,请听我说,这位某甲比丘是说法者,他既不通达经,也不通达经分别,不善把握义理,以言辞的表面遮蔽了义理。如果诸位尊者觉得时机合适,让某甲比丘退出之后,我们其余人来平息这件诤事。”(《小品》233)——这样在决断诤事时,对说法比丘的遣出,就叫作遣出。
像这样:“尊者,请僧团听我说,今天是布萨日……应当行布萨。”——这样依布萨羯磨而立的动议,就叫作布萨。
像这样:“尊者,请僧团听我说,今天是十五日自恣,如果僧团觉得时机合适,僧团应当自恣。”(《大品》210)——这样依自恣羯磨而立的动议,就叫作自恣。
像这样:“尊者,请僧团听我说,某甲是某甲的求具足戒者,如果僧团觉得时机合适,我来教导某甲”,或者“如果僧团觉得时机合适,某甲来教导某甲”(《大品》126)——这样为任命自己或他人而立的动议,就叫作任命。
像这样:“尊者,请僧团听我说,这件衣是某甲比丘的应舍衣,已舍给僧团,如果僧团觉得时机合适,僧团应当把这件衣给某甲比丘。”(《波罗夷》464)——这样把已舍的衣、钵等物给予他人,就叫作给予。
像这样:“尊者,请僧团听我说,这位某甲比丘记得自己的罪过,发露、坦白、陈述。如果僧团觉得时机合适,我来接受某甲比丘的罪过。”然后应对他说“你看见了吗”,他答“是的,我看见了”,再说“今后应当守护”(《小品》239)——这样接受罪过,就叫作接受。
像这样:“诸位尊者,请听我说,各位住在这里的尊者,如果大家觉得时机合适,我们现在就行布萨、诵巴帝摩卡,到了合适的时候就行自恣。”(《大品》240)——这样把该行的自恣推后,就叫作撤销。
在如草覆地灭诤法(《小品》212)中,总括一切的白,以及每一方各一白,这三条白就叫作业相。
以上就是单白羯磨涉及的九种情形。
Ñattikammaṃ pana nava ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ uposathaṃ pavāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ paṭiggahaṃ paccukkaḍḍhanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho, anusiṭṭho so mayā, yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo āgaccheyya , ‘āgacchāhī’ti vattabbo’’ti (mahāva. 126) evaṃ upasampadāpekkhassa osāraṇā osāraṇā nāma. ‘‘Suṇantu me āyasmantā, ayaṃ itthannāmo bhikkhu dhammakathiko, imassa neva suttaṃ āgacchati, no suttavibhaṅgo, so atthaṃ asallakkhetvā byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, itthannāmaṃ bhikkhuṃ vuṭṭhāpetvā avasesā imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasameyyāmā’’ti evaṃ ubbhāhikavinicchaye (cūḷava. 233) dhammakathikassa bhikkhuno nissāraṇā nissāraṇā nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ajjuposatho…pe… uposathaṃ kareyyā’’ti evaṃ uposathakammavasena ṭhapitā ñatti uposatho nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ajja pavāraṇā pannarasī, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho pavāreyyā’’ti (mahāva. 210) evaṃ pavāraṇākammavasena ṭhapitā ñatti pavāraṇā nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmo itthannāmassa upasampadāpekkho, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmaṃ anusāseyya’’nti, ‘‘yadi saṅghassa pattakallaṃ, itthannāmo itthannāmaṃ anusāseyyā’’ti (mahāva. 126) evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā sammannituṃ ṭhapitā ñatti sammuti nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti (pārā. 464) evaṃ nissaṭṭhacīvarapattādīnaṃ dānaṃ dānaṃ nāma. ‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti, yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyya’’nti, tena vattabbo ‘passasī’ti, ‘āma, passāmī’ti, ‘‘āyatiṃ saṃvareyyāsī’’ti (cūḷava. 239) evaṃ āpattippaṭiggaho paṭiggaho nāma. ‘‘Suṇantu me āyasmantā āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāle pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) evaṃ katappavāraṇappaccukkaḍḍhanā paccukkaḍḍhanā nāma. Tiṇavattārakasamathe (cūḷava. 212) sabbasaṅgāhikañatti, ekekasmiṃ pakkhe ekekā ñatti cāti tissopi ñattiyo kammalakkhaṇaṃ nāma. Iti ñattikammaṃ nava ṭhānāni gacchati.
白二羯磨有七种情形:引入、驱摈、任命、给予、撤销、开示、业相。其中,对一位具足八种条件的近事男——比如为了让比丘们得不到利养而奔走等——僧伽为了不与他共住,以覆钵的方式将他驱摈出去,这叫作驱摈。当这位近事男如法而行时,以揭钵的方式将他恢复,应当知道,这在《小品》中跋耆族离车人的事例里有说到。应当知道,任命包括:界任命、不离三衣任命、坐具任命、差食人、差分房人、差库司、差受衣人、差分粥人、差分果人、差分嚼食人、差分杂物人、差分浴衣人、差分钵人、差园民使者、差沙弥使者等任命。应当知道,给予包括:咖提那衣的给予、亡者衣的给予。应当知道,撤销就是咖提那衣的撤销。应当知道,开示包括:小屋地基的开示、精舍地基的开示。另外,在如草覆地灭诤法(《小品》212等)中,一方一白、另一方一白的两条白二羯磨语,以及在愚痴罚等中的羯磨语(《波逸提》446),依这些应当知道什么是业相。这样,白二羯磨有七种情形。
Ñattidutiyakammaṃ satta ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ uddhāraṃ desanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha bhikkhūnaṃ alābhāya parisakkanādikehi aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa upāsakassa saṅghena asambhogakaraṇatthaṃ pattanikkujjanavasena nissāraṇā nissāraṇā nāma. Tasseva sammāvattantassa pattukkujjanavasena osāraṇā ca veditabbā, sā khuddakakkhandhake vaḍḍhalicchavivatthusmiṃ (cūḷava. 265-266) vuttā. Sīmāsammuti ticīvarena avippavāsasammutisanthatasammutibhattuddesakasenāsanaggāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarappaṭiggāhakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyaggāhapakapattaggāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīti etāsaṃ sammutīnaṃ vasena sammuti veditabbā. Kathinacīvaramatakacīvaradānavasena dānaṃ veditabbaṃ. Kathinuddhāravasena uddhāro veditabbo. Kuṭivatthuvihāravatthudesanāvasena desanā veditabbā. Yā pana tiṇavatthārakasamathe (cūḷava. 212 ādayo) ekasmiṃ pakkhe ekā, ekasmiṃ pakkhe ekāti dve ñattidutiyakammavācā vuttā, yā ca mohāropanādīsu kammavācā (pāci. 446) vuttā, tāsaṃ vasena kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ, iti ñattidutiyakammaṃ satta ṭhānāni gacchati.
白四羯磨也有七种事项:恢复、驱摈、任命、给予、呵责、数数谏、业相。其中,依呵责羯磨等七种羯磨(《小品》1等)而作的是驱摈;依这七种羯磨的废止而作的是恢复。依教诫比丘尼的任命(《波逸提》146-147)而作的是任命;依给予别住(《小品》102)和给予敬悦(《小品》105)而作的是给予;依牵回本处(《小品》110)而作的是呵责;依这十一种数数谏——即被举者随顺、八种三谏、阿利吒(《波逸提》417)、旃陀迦利(《波逸提》709)——而作的是数数谏;依具足戒羯磨和出罪羯磨而作的是业相。这样,白四羯磨共有七种事项。
Ñatticatutthakammampi satteva ṭhānāni gacchati osāraṇaṃ nissāraṇaṃ sammutiṃ dānaṃ niggahaṃ samanubhāsanaṃ kammalakkhaṇanti. Tattha tajjanīyakammādīnaṃ (cūḷava. 1 ādayo) sattannaṃ kammānaṃ vasena nissāraṇā, tesaṃyeva kammānaṃ paṭippassambhanavasena osāraṇā ca veditabbā, bhikkhunovādakasammutivasena (pāci. 146-147) sammuti, parivāsadāna(caūḷava. 102) mānattadānavasena (cūḷava. 105) dānaṃ, mūlāyapaṭikassanavasena (cūḷava. 110) niggaho, ukkhittānuvattikā , aṭṭha yāvatatiyakā, ariṭṭho (pāci. 417), caṇḍakāḷī (pāci. 709) cāti ime te yāvatatiyakāti imāsaṃ ekādasannaṃ samanubhāsanānaṃ vasena samanubhāsanā, upasampadākammaabbhānakammavasena kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ. Iti ñatticatutthakammaṃ satta ṭhānāni gacchati.
在这四种羯磨里,白告羯磨必须只通过白告的方式来做,不能以单白羯磨等方式来做。单白羯磨也必须只立一条白文来做,不能以白告羯磨等方式来做。白二羯磨则有可以先用白告再做的情况,也有不可以先用白告再做的情况。其中,界任命、界废除(《大品》139-140、144等)、咖提那衣给予、咖提那衣撤销、小屋地基说示、精舍地基说示,这六种羯磨属于重羯磨,不允许先用白告再做,必须唱诵白二羯磨文才能做。其余十三种任命,加上差分房人任命、亡者衣给予任命,这些属于轻羯磨,先用白告再做也可以,但绝不可以按单白羯磨等方式来做。白四羯磨也必须以它完整的特征来做,不能按其余羯磨的方式来做。这样一来,这些羯磨各自依照自身的特征,具足了事、白文、宣告、界、众会而完成,因为是依正法、依律、依师教而做的,所以其中存在法,就叫做如法羯磨。对于这样的如法羯磨,先给出了同意,事后却发起讥嫌的人,每说一句就犯一次波逸提。
Imesu pana catūsu kammesu apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ, ñattikammādivasena na kātabbaṃ. Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena na kātabbaṃ. Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā kātabbampi atthi akātabbampi, tattha sīmāsammuti sīmāsamūhananaṃ (mahāva. 139-140, 144 ādayo) kathinacīvaradānaṃ kathinuddhāro kuṭivatthudesanā vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti, ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni. Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhāpakamatakacīvaradānasammutiyo cāti etāni lahukammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti, ñattikammādivasena pana na kātabbāneva. Ñatticatutthakammampi sakalakkhaṇeneva kātabbaṃ, na sesakammavasena. Evaṃ attano attano lakkhaṇeneva vatthuñattianussāvanāsīmāparisāsampattiyā katāni etāni kammāni dhammena vinayena satthusāsanena katattā dhammo etesu atthīti dhammikāni nāma honti, iti etesaṃ dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.
在舍卫城,因六群比丘为缘,于讥嫌法现起事中制定。这是共通制定,非教敕性。对如法羯磨有疑的、对非法羯磨作如法羯磨想的、以及对非法羯磨有疑的,犯恶作。作非法羯磨想的人,若知道“他们以非法、以别众、或对不该作羯磨的人作羯磨”而讥嫌,以及疯癫者等,无犯。如法羯磨性、如法羯磨想、给了同意之后才讥嫌,这里是三个支分。等起等与不与取相同,但这个是苦受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha khīyanadhammāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme vematikassa, adhammakamme dhammakammasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Adhammakammasaññissa , ‘‘adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karontī’’ti ñatvā khīyantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Dhammakammatā, dhammakammasaññitā, chandaṃ datvā khīyananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāneva, idaṃ pana dukkhavedananti.
10. 项:未经许可而离去的学处注释
10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā
在第十项“裁决之论”中:只要所告之事还没有裁决,或者已提出动议而羯磨语尚未完成,这期间就叫作裁决正在进行。如果有个比丘在这段时间里,想破坏羯磨而离开僧众伸手可及的范围,那么他在离开的过程中犯恶作,已经离开了就犯波逸提。
Dasame vinicchayakathāyāti yāva ārocitaṃ vatthu avinicchikaṃ, ñattiṃ vā ṭhapetvā kammavācā aniṭṭhāpitā, tāva vinicchayakathā vattamānā nāma hoti. Yo bhikkhu etasmiṃ antare kammaṃ kopetukāmatāya parisāya hatthapāsaṃ vijahati, tassa vijahane dukkaṭaṃ, vijahite pācittiyaṃ.
在舍卫城,因某位比丘为缘由,针对“不给欲就离开”这件事而制定。这是共通制定,非命令的。对如法羯磨有疑惑的人、对非法羯磨认为是如法羯磨的人、以及有疑惑的人,犯恶作。但对认为是非法羯磨的人,如果他知道“僧团中将会发生争吵等,或者他们会以非法、以别众、或者对不该做羯磨的人做羯磨”,或者因为生病,或者因为要照顾病人,或者被大小便等逼迫,而且不是想破坏羯磨,心想“我会再回来”而离开,对他,以及疯癫者等,不犯。在裁决正在进行、如法羯磨、认为是如法羯磨、住在同一界内、同一共住、想破坏而离开伸手范围,这里以这六项为条件。等起是劝说等起,有行作与无行作,想解脱,有思心,世间罪,身业,语业,不善心,苦受。
Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha chandaṃ adatvā pakkamanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme vematikassa, adhammakamme dhammakammasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Adhammakammasaññissa pana, yo ca ‘‘saṅghassa bhaṇḍanādīni vā bhavissanti, adhammena vā vaggena vā nakammārahassa vā kammaṃ karissantī’’ti (pāci. 483) ñatvā, gilāno vā hutvā, gilānassa vā karaṇīyena, uccārādīhi vā pīḷito, na ca kammaṃ kopetukāmo ‘‘puna paccāgamissāmī’’ti gacchati, tassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vinicchayakathāya vattamānatā, dhammakammatā, dhammakammasaññitā, samānasīmāyaṃ ṭhitatā, samānasaṃvāsakatā, kopetukāmatāya hatthapāsavijahananti imānettha cha aṅgāni. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
第11项 弱学处的注释
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
在第十一条中,“与和合僧一起”是指:和同一共住、处在同一界内的僧众一起,把衣服布施出去。“如所亲厚”:意思是说,凡是因朋友、相识、同伴的关系而亲近的人,就是针对那个人说的。“波逸提”:像这样,和僧众一起把衣服布施给一位比丘——这位比丘是自己以安排坐卧处等方式被僧众选定的——之后又抱怨,每说一句就犯一次波逸提。
Ekādasame samaggena saṅghenāti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena saddhiṃ cīvaraṃ datvā. Yathāsanthutanti yo yo mittasandiṭṭhasambhattavasena santhuto, tassa tassāti attho. Pācittiyanti evaṃ saṅghena saddhiṃ sayameva senāsanapaññāpanādivasena sammatassa bhikkhuno cīvaraṃ datvā pacchā khīyantassa vācāya vācāya pācittiyaṃ.
在王舍城,因六群比丘而制定:先给了衣服,后来又抱怨。这是共通制定,不是针对个人的命令。在如法羯磨中,属于三波逸提。除了衣服之外,把其他应分发、应分配的资具给了人之后,如果布施者事后抱怨,则犯恶作。所谓应分发、应分配,就是除了五种重物以外剩下的东西。按类别来说,五种重物是这样说的:第一,园林和园林用地;第二,精舍和精舍用地;第三,床、椅、褥、枕;第四,铜釜、铜罐、铜壶、铜锅、斧、锛、锄、镐;第五,藤、竹、文阇草、波婆草、草、泥土、木器、陶器。这五种属于僧团的东西,既不能分发给僧团,也不能分发给别众或个人;即使已经分发或分配了,仍然还是僧团的东西。不过,用固定物换固定物,或者用其他不合宜物、高价合宜物去换别的东西,只要考虑对僧团有利益,通过换成合宜物来交换,是可以的;为了保护上等的坐卧处等,把差一些的东西分发出去,分发之后也可以使用。在这里,前三类里没有任何非重物;第四类里,铜釜、铜罐、铜锅这三样,哪怕只能装一握水那么多,也是重物。至于铜壶,不管是用黑铁、铜、黄铜、白铜、圆铜哪一种做的,在锡兰岛,能容一脚量的才可以分;所谓一脚量,按摩揭陀的量器来算,是五量,超过这个就是重物。以上这些就是巴利圣典里提到的铜器。
Rājagahe chabbaggiye ārabbha cīvaraṃ datvā pacchā khīyanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, dhammakamme tikapācittiyaṃ, cīvaraṃ ṭhapetvā aññaṃ vissajjiyavebhaṅgiyaṃ parikkhāraṃ datvā pacchākhīyantassa dukkaṭaṃ, vissajjiyavebhaṅgiyo nāma ṭhapetvā pañca garubhaṇḍāni avaseso. Rāsivasena hi pañca garubhaṇḍāni vuttāni, tattha ārāmo ārāmavatthūti ekaṃ, vihāro vihāravatthūti dutiyaṃ, mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohananti tatiyaṃ, lohakumbhī lohabhāṇakaṃ lohavārako lohakaṭāhaṃ vāsi parasu kuṭhārī kudālo nikhādananti catutthaṃ, valli veḷu muñjaṃ pabbajaṃ tiṇaṃ mattikā dārubhaṇḍaṃ mattikābhaṇḍanti pañcamaṃ. Etāni hi pañca saṅghasantakāni neva saṅghassa, na gaṇapuggalānaṃ vissajjetuṃ vā vibhajituṃ vā vaṭṭanti, vissajjitavibhattānipi saṅghikāneva honti. Thāvarena pana thāvaraṃ, itarena ca akappiyena mahagghakappiyena vā itaraṃ saṅghassa upakāraṃ sallakkhetvā kappiyaparivattanena parivattetuṃ vaṭṭati, varasenāsanādīnaṃ saṃrakkhaṇatthaṃ lāmakāni vissajjetuṃ vissajjetvā paribhuñjituñca vaṭṭati. Ettha ca purimesu tīsu rāsīsu agarubhaṇḍaṃ nāma kiñci natthi, catutthe lohakumbhī arañjarasaṇṭhānaṃ lohabhāṇakaṃ lohakaṭāhanti imāni tīṇi antamaso pasatamattaudakaggaṇhanakānipi garubhaṇḍāni. Lohavārako pana kāḷalohatambalohakaṃsalohavaṭṭalohānaṃ yena kenaci kato sīhaḷadīpe pādaggaṇhanako bhājetabbo, pādo ca nāma magadhanāḷiyā pañcanāḷimattaṃ gaṇhāti, tato atirekaṃ garubhaṇḍaṃ, imāni tāva pāḷiyaṃ āgatāni lohabhājanāni.
不过在巴利圣典里,即使是没有提到的东西,比如水瓶、接水器、杓子、小勺、刮勺、碟子、杯子、盘子、箱子、炭火盆、烟管刮具等等,虽然是小件物品,也都属于重物。铁钵、铁盘、铜盘,这些则是可分之物。而黄铜器、白铜器、铜器这类器皿制品,如果是僧团共用,或者是在家人布施的,就可以用;如果是个人私用,就不可以。除了那种器皿制品之外,在其他如法的金属物品中,眼药筒、眼药棒、鼻药器、除耳垢器、针、小胡椒研磨器、小锥子、钥匙、锁、剪刀杖、矛、镐、各种锻铁和杂铁制品,全都属于可分之物。但是烟管、犁头、灯树、灯盏、悬挂灯,以及女人像、男人像、畜生像等,或者其他要安装在墙壁、屋顶、门等上面的东西,乃至铁门闩在内,一切铁器都属于重物。即使是自己得到而持有的,也不可以当作个人私物来用;如果是僧团共用,或者是在家人布施的,就可以用。锡器也是同样的道理。乳石做成的碟子、盘子等,也都属于重物。
Pāḷiyaṃ pana anāgatānipi bhiṅgārapaṭiggahauḷuṅkadabbikaṭacchupāti taṭṭakasarakasamuggaaṅgārakapalladhūmakaṭacchuādīni khuddakānipi garubhaṇḍāneva, ayapatto ayathālakaṃ tambalohathālakanti imāni pana bhājanīyāni, kaṃsalohavaṭṭalohabhājanavikati saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭā vā vaṭṭati, puggalikaparibhogena na vaṭṭati. Ṭhapetvā pana taṃ bhājanavikatiṃ aññasmimpi kappiyalohabhaṇḍe añjanī añjanisalākā natthudānaṃ kaṇṇamalaharaṇī sūci khuddako pipphaliko khuddakaṃ ārakaṇṭakaṃ kuñcikā tāḷaṃ kattarayaṭṭhi vedhako bhindivālako yathātathāghanakatalohaṃvippakatalohabhaṇḍañca sabbaṃ bhājanīyaṃ. Dhūmanettaphāladīparukkhadīpakapallikaolambakadīpaitthipurisatiracchānarūpakāni pana aññāni vā bhitticchadanakavāṭādīsu upanetabbāni, antamaso lohakhilakaṃ upādāya sabbānipi lohabhaṇḍāni garubhaṇḍāniyeva, attanā laddhāni pariharitvāpi puggalikaparibhogena na paribhuñjitabbāni, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti, tipubhaṇḍepi eseva nayo. Khīrapāsāṇamayāni taṭṭakasarakādīni garubhaṇḍāniyeva.
不过,罐子或油器之类,凡是比洗脚盆更大的,就是重物;金、银、黄铜、水晶等材质的容器,即使是在家人所造的样式,也不允许使用。但在受用住处方面,无论能碰的或不能碰的,一切都可以使用。
Ghaṭako pana telabhājanaṃ vā pādaggaṇhanakato atirekameva garubhaṇḍaṃ, suvaṇṇarajataārakūṭajātiphalikabhājanāni gihivikaṭānipi na vaṭṭanti. Senāsanaparibhoge pana āmāsampi anāmāsampi sabbaṃ vaṭṭati.
在斧头之类的工具里,如果某把斧头只能用来砍齿木、切甘蔗这类小事,做不了更大的活儿,那它就属于可分物。其余的,不管做成什么样子,都是重物。斧头,甚至医生用来放血的刀,都是重物;小斧头也一样。如果是按兵器规格做的,那就属于不可触碰之物。锄头、锄柄、锄刃之类,没有一样不是重物。但扫帚柄或挖地用的工具,如果只是没有柄的刃部,大小刚好能放进袋子里带着走,那就属于可分物。刃尖也算在刃部里面。如果有人把斧头之类的工具布施给了寺院,后来他们家被火烧了或者被抢了,他们来说“尊者,请把工具还给我们,我们以后会再送回来”,那就应该还给他们。如果他们直接拿走了,不应该阻拦;就算他们不还回来,也不应该去催讨。
Vāsiyādīsu pana yāya vāsiyā dantakaṭṭhacchedanaucchutacchanamattato aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, ayaṃ bhājanīyā. Sesā yena kenaci ākārena katā garubhaṇḍaṃ, parasu pana antamaso vejjānaṃ sirāvedhakopi garubhaṇḍameva, tathā kuṭhārī. Yā pana āvudhasaṅkhepena katā, ayaṃ anāmāsā, kudālo daṇḍabandhanikhādanaṃ vā agarubhaṇḍaṃ nāma natthi. Sammuñjanidaṇḍakhaṇanakaṃ pana adaṇḍakaṃ phalamattakameva, yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ, taṃ bhājanīyaṃ. Sikharampi nikhādaneneva saṅgahitaṃ, yehi manussehi vihāre vāsiādīni dinnāni honti, te ce ghare daḍḍhe vā vilutte vā ‘‘detha no, bhante, upakkhare, puna āharissāmā’’ti vadanti, dātabbā. Sace haranti, na vāretabbā, anāharantāpi na codetabbā.
铁匠、铜匠、金匠、管匠、珠宝匠、钵匠的工具,比如砧、锤、钳、秤等,所有金属器具,从施给僧团那一刻起,就是粗重物。锡匠、金匠、皮匠的工具也一样。不过这里有个区别:锡匠的工具里,切锡刀;金匠的工具里,切金刀;皮匠的工具里,用来切已经处理过的皮革的小刀——这些是可分配物。理发匠和裁缝匠的工具里,除了大剪刀、大钳、大镊子,其余都可以用,其他的都是粗重物。
Kammārataṭṭakāracundakāranaḷakāramaṇikārapattabandhakānaṃ adhikaraṇimuṭṭhisaṇḍāsatulādīni sabbāni lohamayāni upakaraṇāni saṅghe dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍāni. Tipukoṭṭakasuvaṇṇakāracammakāraupakaraṇesupi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso, tipukoṭṭakaupakaraṇesu tipucchedanakasatthakaṃ, suvaṇṇakāraupakaraṇesu suvaṇṇacchedanakasatthakaṃ, cammakāraupakaraṇesu kataparikammacammacchedanakhuddakasatthanti imāni bhājanīyāni. Nhāpitatunnakāraupakaraṇesupi ṭhapetvā mahākattariṃ mahāsaṇḍāsaṃ mahāpipphalikañca sabbaṃ vaṭṭati, itarāni garubhaṇḍāni.
在藤类等物品中,凡是藤条之类的藤蔓,长约半臂,无论是布施给僧团的,还是在那里生长的,只要经过妥善保管,就属于粗重物。若在僧团事务和塔庙事务中用完之后还有剩余,也可以用在个人事务上。用线、马尼拉麻、树皮纤维、椰子壳纤维、皮革做成的绳子或系带,或者用树皮纤维和椰子壳纤维搓成的一股或两股的绳子,凡是属于僧团的,就是粗重物。但是,没有搓成绳子就布施出去的线、马尼拉麻、椰子壳纤维,则属于可分配物。那些布施了这些绳子等物品的人,若因自己需要而取回,不应阻拦。
Valliādīsu vettavalliādikā yā kāci aḍḍhabāhuppamāṇā valli saṅghassa dinnā vā tatthajātakā vā rakkhitagopitāva garubhaṇḍaṃ, sā saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate sace atirekā hoti, puggalikakammepi upanetuṃ vaṭṭati, suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajjukā vā yottāni vā vāke ca nāḷikerahīre ca vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā vā dvivaṭṭā vā saṅghassa santakā garubhaṇḍaṃ. Suttaṃ pana avaṭṭetvā dinnaṃ makacivākanāḷikerahīrā ca bhājanīyā . Yehi panetāni rajjukādīni dinnāni honti, te attano karaṇīyena harantā na vāretabbā.
任何一根竹子,哪怕只有八指长的针棒那么大,只要已经布施给僧团,或者是在僧团地界上长出来的,并且有人守护保管着,那就属于僧团的粗重物。这种东西在僧团事务和塔庙事务用完之后还有多余的,也可以拿去用在个人的事情上。不过,一脚量油之筒、拐杖、鞋拔、伞柄、伞骨这些,在这里属于可分发给个人的物品。要是有人家里着了火,拿了这些东西就跑,不应该拦他们。
Yo koci aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍakamattopi veḷu saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ, sopi saṅghassa kamme ca cetiyakamme ca kate atireko puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Pādaggaṇhanakatelanāḷi pana kattarayaṭṭhi upāhanadaṇḍako chattadaṇḍo chattasalākāti idamettha bhājanīyabhaṇḍaṃ, daḍḍhagehamanussā gaṇhitvā gacchantā na vāretabbā.
文阇草、芦草,以及其他用来盖屋顶的草,哪怕只有一把那么多,也算重物。归在盖屋顶草这一类里的贝叶等东西,其中任何一片叶子——不论已经布施给僧团,是在当地长出来的,还是在寺院外的僧团草地上长出来的——只要经过守护保管,同样算重物。这些东西用在僧团事务和塔庙事务上之后还有多余的,也可以拿来给个人用。家里被火烧了的人拿了就走,不应该拦着。哪怕只有八个指头那么大的空白贝叶,也是重物。
Muñjañca pabbajañca avasesañca chadanatiṇaṃ muṭṭhippamāṇampi chadanatiṇasaṅkhepagatesu tālapaṇṇādīsu yaṃkiñci ekapaṇṇampi saṅghassa dinnaṃ vā tatthajātakaṃ vā bahiārāme saṅghike tiṇavatthusmiṃ jātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ garubhaṇḍaṃ, tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Daḍḍhagehamanussā gahetvā gacchantā na vāretabbā, aṭṭhaṅgulappamāṇopi rittakapotthako garubhaṇḍameva.
陶土,不管是天然陶土,还是五色土、石灰,或者是树脂、胶、赭石之类,只要是从难得的地方取来供养的,或者是在当地出产的,经过守护保管,哪怕只有熟棕榈果那么大的量,也算重物。这东西用在僧团事务和塔庙事务上之后,如果还有多余的,可以用来做个人的事。不过,阿魏、朱砂、雌黄、雄黄、眼药之类,属于可分之物。
Mattikā pakatimattikā vā hotu pañcavaṇṇā vā sudhā vā sajjurasakaṅguṭṭhasilesādīsu vā yaṃkiñci dullabhaṭṭhāne ānetvā vā dinnaṃ tatthajātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ tālapakkamattaṃ garubhaṇḍaṃ hoti, tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Hiṅguhiṅgulakaharitālamanosilañjanādīni pana bhājanīyāni.
在木制物品中,任何一种符合竹器所说规格的木制小件,不论是布施给僧团的,还是当地本来就有的,只要被守护保管着,就属于粗重物。而且,一切木、竹、皮革、石头等材质的制品,都归入木制物品这一类。其中,床和椅没有涵盖到的矮凳等,乃至用布、稻草或树叶做成的座具,所有座具都包括在内。
Dārubhaṇḍe yo koci veḷumhi vuttappamāṇo dārubhaṇḍako saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ, api ca sabbāpi dāruveḷucammapāsāṇādivikati dārubhaṇḍena saṅgahitā, tattha mañcapīṭhehi asaṅgahitāni āsandikādīni antamaso coḷena vā palālehi vā paṇṇehi vā katapīṭhaṃ upādāya sabbāni āsanāni.
弯脚板、长板、洗衣板、擦衣板、擦衣槌、切齿木用的砧板、棍槌、船、木盆、染槽、滤水器,不管是木制的、象牙制的还是竹制的,有脚或无脚,箱子、匣子、超过容脚器尺寸的容器、水槽、水锅、瓢、勺、饮器、饮水螺——在这些东西当中,任何布施给僧团的,都是粗重物。而螺盘属于可分配物,木制水瓢也一样。
Vaṅkaphalakaṃ dīghaphalakaṃ cīvaradhovanaphalakaṃ ghaṭṭanaphalakaṃ ghaṭṭanamuggaro dantakaṭṭhacchedanagaṇṭhikā daṇḍamuggaro nāvā ambaṇaṃ rajanadoṇi udakapaṭicchako dārumayo vā dantamayo vā veḷumayo vā sapādakopi apādakopi samuggo mañjūsā pādaggaṇhanakato atirekappamāṇo karaṇḍo udakadoṇi udakakaṭāhaṃ uḷuṅko kaṭacchupānīyasarāvaṃ pānīyasaṅkhoti etesu yaṃkiñci saṅghe dinnaṃ garubhaṇḍaṃ. Saṅkhathālakaṃ pana bhājanīyaṃ, tathā dārumayo udakatumbo.
脚垫圆板,不管是木制的,还是布、树叶等做的,全都属于重物。托盘、钵盖、棕榈叶扇、团扇、篮子、篓子、手杖扫帚、手扫帚——这些里面,不论小的还是大的,凡是用木、竹、树叶、皮革等任何材料做成的,都只是重物。
Pādakathalikamaṇḍalaṃ dārumayaṃ vā hotu coḷapaṇṇādimayaṃ vā sabbaṃ garubhaṇḍaṃ. Ādhārako pattapidhānaṃ tālavaṇṭaṃ bījanī caṅkoṭakaṃ pacchi yaṭṭhisammuñjanī muṭṭhisammuñjanīti etesupi yaṃkiñci khuddakaṃ vā mahantaṃ vā dāruveḷupaṇṇacammādīsu yena kenaci kataṃ garubhaṇḍameva.
柱子、横梁、台阶、木板等东西里面,不管是木制的还是石制的,只要属于房屋建材,还有任何一种垫席,以及任何不被允许的皮革,这些全都是僧团的重物。地板覆盖物可以用来铺设。羊皮虽然算是铺地的东西,它同样也是重物。被允许的皮革则属于可分之物。但在《库伦达疏》里说,凡是床那么大的皮革,都是重物。
Thambhatulāsopānaphalakādīsu yaṃkiñci dārumayaṃ vā pāsāṇamayaṃ vā gehasambhārūpagaṃ yo koci kaṭasārako yaṃkiñci bhūmattharaṇaṃ yaṃkiñci akappiyacammaṃ, sabbaṃ saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ, bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Eḷakacammaṃ pana paccattharaṇagatikaṃ hoti, tampi garubhaṇḍameva, kappiyacammāni bhājanīyāni, kurundiyaṃ pana sabbaṃ mañcappamāṇaṃ cammaṃ garubhaṇḍanti vuttaṃ.
臼、杵、簸箕、石磨、小石磨、石槽、石盆,所有农具都是重物;所有带轮子的车乘也都是重物。床和椅的脚、横档,以及斧头、凿子等工具的木柄——这些东西里,凡是还没加工完成的,属于可分之物;如果已经刨削打磨好了,就成了重物。已经允许使用的刀柄、伞、掌叶扇、剪刀、鞋、带燧石的钻火器、滤水囊、脚量器、没超过规定量的余甘子葫芦、余甘子瓶、葫芦瓢、葫芦瓶、角制容器,这一切都是可分之物;超出这些之外的,就是重物。
Udukkhalaṃ musalaṃ suppaṃ nisadaṃ nisadapoto pāsāṇadoṇi pāsāṇakaṭāhaṃ sabbaṃ kasibhaṇḍampi garubhaṇḍaṃ, sabbaṃ cakkayuttayānaṃ garubhaṇḍameva. Mañcapīṭhānaṃ pādā ca aṭaniyo ca vāsiparasuādīnaṃ daṇḍā cāti etesu yaṃkiñci aniṭṭhitaṃ bhājanīyaṃ, tacchitamaṭṭhaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti, anuññātavāsiyā daṇḍo chattaṃ muṭṭhipaṇṇaṃ kattarayaṭṭhi upāhanā araṇisahitaṃ dhammakaraṇo pādaggaṇhanakato anatirittaṃ āmalakatumbaṃ āmalakaghaṭo lābukatumbaṃ lābukaghaṭo visāṇatumbanti sabbametaṃ bhājanīyaṃ, tato paraṃ garubhaṇḍaṃ.
象牙也好,任何兽角也好,只要没有经过雕琢、保持原本的样子,就属于可分之物。用这些材料做成床脚、椅脚等物品时,判断方法和前面说的一样。即使是已经雕琢完成的,比如阿魏盒、眼药盒、纽扣、饰环、眼药管、眼药棒、擦水布,这一切也都属于可分之物。
Hatthidanto vā yaṃkiñci visāṇaṃ vā atacchitaṃ yathāgatameva bhājanīyaṃ, tehi katamañcapīṭhapādādīsu purimasadisova vinicchayo. Tacchitaniṭṭhitopi hiṅgukaraṇḍako añjanikaraṇḍako gaṇṭhikā vidho añjanī añjanisalākā udakapuñchanīti idaṃ sabbaṃ bhājanīyameva.
陶器方面,属于一切人受用的瓶、瓮等陶匠制品,以及钵盖、火盆、熏香器、灯树、灯盏、砖、瓦、小塔等,全都是重物。但在这些已说的重物当中,如果有人为了自己使用而拿取竹子之类的东西,必须做成同等或更多的替换物之后才能拿。没有超过脚量器尺寸的瓶、钵、碟、金器、水壶等,在这里属于可分之物。就像陶器一样,金属器中的水壶也归入可分之物这一类。如此,把可分之物或可施物这样给出之后,如果接受者抱怨,就犯恶作;而另一种则根本不应该给。以主人姿态给予的,犯土喇咤亚;以盗心拿取的,应按物品估价后处理。就像给了别的资具而接受者抱怨就犯恶作一样,把衣或其他资具给予未经僧团授权的比丘,接受者抱怨时也同样是恶作;对未受具戒者,一切情况都是三恶作。不过,如果看到有人本性就是凭贪欲等行事,而抱怨说“给他有什么用?得到了也会糟蹋,不会好好受用”,则不犯;对疯癫者等也不犯。受具戒、如法获得授权、把僧团共许的衣施与、事后想要抱怨而抱怨——这里有四个条件。其等起等与不与取相同,但这个是苦受。
Mattikābhaṇḍe sabbaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ghaṭapiṭharādikulālabhājanaṃ, pattakaṭāhaṃ aṅgārakaṭāhaṃ dhūmadānakaṃ dīparukkhako dīpakapallikā cayaniṭṭhakā chadaniṭṭhakā thupikāti sabbaṃ garubhaṇḍaṃ, etesu pana vuttanayesu garubhaṇḍesu yaṃkiñci veḷuādiṃ attano atthāya gaṇhantena samakaṃ vā atirekaṃ vā phātikammaṃ katvā gahetabbaṃ. Pādaggaṇhanakato anatirittappamāṇo pana ghaṭako patto thālakaṃ kañcanako kuṇḍikāti idamettha bhājanīyaṃ, yathā ca mattikābhaṇḍe evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajati. Iti yaṃ bhājanīyaṃ vissajjanīyampi taṃ evaṃ vissajjiyavebhaṅgiyasaṅkhātaṃ aññaṃ parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭaṃ, itaraṃ pana dātumeva na vaṭṭati. Issaravatāya dento thullaccayaṃ āpajjati, theyyacittena gaṇhanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. Yathā ca aññaṃ parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭaṃ, tathā saṅghena asammatassa cīvaraṃ vā aññaṃ vā parikkhāraṃ datvā khīyantassa dukkaṭameva, anupasampanne sabbattha tikadukkaṭaṃ. Pakatiyā pana chandādivasena (pāci. 488) karontaṃ disvā ‘‘ko attho tassa dinnena, laddhāpi vinipātessati, na sammā upanessatī’’ti khīyantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, dhammena laddhasammutitā, saṅghena saddhiṃ vikappanupagacīvaradānaṃ, pacchā khīyitukāmatāya khīyanāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
12. 回向学处注释
12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā
第十二条:在“三十事”中的“转施学处”里所说的方式完全一样。差别就在这里:在那里,因为是转施给自己,所以犯舍堕;在这里,因为是转施给个人,所以犯纯波逸提。
Dvādasame sabbaṃ tiṃsakakaṇḍe pariṇāmanasikkhāpade vuttanayameva. Ayameva hi viseso, tattha attano pariṇāmitattā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, idha puggalassa pariṇāmitattā suddhikapācittiyanti.
内宫学处的注释
1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
宝品第一中,“刹帝利”指刹帝利种姓的人,“灌顶者”指以刹帝利灌顶仪式在头顶灌顶的人。“王未出”指王还没有离开,在王尚未离开时,意思是在寝室里。“宝”指王后,“已出”就是已经离开,“宝未出”就是王后还没有离开,在王后尚未离开时,意思是在寝室里。“越过门槛”:这里,如果没让对方知道自己已经来了,就先跨一只脚越过寝室的门槛,犯恶作;跨第二只脚,犯波逸提。
Ratanavaggassa paṭhame khattiyassāti khattiyajātikassa, muddhābhisittassāti khattiyābhisekena muddhani abhisittassa. Anikkhanto rājā itoti anikkhantarājakaṃ, tasmiṃ anikkhantarājake, sayanighareti attho. Ratanaṃ vuccati mahesī, niggatanti nikkhantaṃ, aniggataṃ ratanaṃ itoti aniggataratanakaṃ, tasmiṃ aniggataratanake, sayanighareti attho. Indakhīlaṃatikkameyyāti ettha attano āgatabhāvaṃ ajānāpetvā sayanigharassa ummāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentassa dukkaṭaṃ, dutiyaṃ pācittiyaṃ.
在舍卫城,因阿难尊者进入国王内宫这件事而制定,属于不共制,不是无犯,是三波逸提。如果于已告知而作未告知想,犯波逸提;如果有疑惑,犯恶作。如果作已知想,或者对方不是刹帝利,或者不是经过刹帝利灌顶仪式灌顶的人,或者两者或双方尚未离开寝室时进入,或者在不是寝室的地方,或者对疯癫者等,都无犯。刹帝利身份、已灌顶、两人都还没离开寝室、没有告知、越过门槛——这里具备五个条件。等起等与初咖提那相同,但这个是作而非不作。
Sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ ārabbha rañño antepurappavisanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, paṭisaṃvidite appaṭisaṃviditasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Paṭisaṃviditasaññissa, na khattiyassa vā, na khattiyābhisekena abhisittassa vā, ubhosu vā, ubhinnaṃ vā aññatarasmiṃ nikkhante sayanigharaṃ pavisantassa, asayanighare, ummattakādīnañca anāpatti. Khattiyatā, abhisittatā, ubhinnampi sayanigharato anikkhantatā, appaṭisaṃviditatā, indakhīlātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
2. 宝物学处注释
2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā
第二,所谓“宝物”,是指珍珠等十种宝物。所谓“被认可为宝物”,是指人们拿来受用、享用的任何东西。“在寺院内”,对有围墙的寺院来说,是指围墙以内;对没有围墙的寺院来说,是指两次掷石所及的范围之内。“在住所内”,对有围墙的住所来说,是指围墙以内;对没有围墙的住所来说,是指一杵掷落所及的范围之内。这里的判定是这样的:为自己拿取金银,或让别人为自己拿取,犯波逸提罪。为僧团、僧众、个人、塔庙、新建工程而拿取,犯恶作罪;其余珍珠等宝物,无论为谁拿取,都只是犯恶作罪。把如法物品或不如法物品,甚至属于母亲的东西,以仓库管理人的身份收存起来,犯波逸提罪;但如果把它当作自己的东西来收存,就可以。有人若说“请把这个收存起来”,应当拒绝说“不可以”。如果对方生气地把东西丢下就走,这就叫障碍,应当收存。在精舍里干活的木匠等人,或国王的亲信等人说“不管什么工具或卧具,请收存起来再交给我们”,即使出于好意或害怕,也不该照做,但可以指给他们一个安全的存放处。
Dutiye ratananti muttādidasavidhaṃ. Ratanasammatanti yaṃkiñci manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ. Ajjhārāme vāti parikkhittassa antopaṭikkhepe aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto. Ajjhāvasatheti parikkhittassa antopaṭikkhepe, aparikkhittassa musalapātabbhantare. Ayaṃ panettha vinicchayo – jātarūparajataṃ attano atthāya uggaṇhantassa vā uggaṇhāpentassa vā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ . Saṅghagaṇapuggalacetiyanavakammānaṃ atthāya dukkaṭaṃ, avasese muttādiratane sabbesampi atthāya dukkaṭameva. Kappiyavatthuṃ vā akappiyavatthuṃ vā antamaso mātusantakampi bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmentassa pācittiyaṃ, tādisaṃ pana attano santakaṃ katvā paṭisāmetuṃ vaṭṭati. ‘‘Idaṃ paṭisāmethā’’ti vutte pana ‘‘na vaṭṭatī’’ti paṭikkhipitabbaṃ. Sace kupitā pātetvā gacchanti, palibodho nāma hoti, paṭisāmetabbaṃ. Vihāre kammaṃ karontā vaḍḍhakīādayo vā rājavallabhā vā ‘‘yaṃkiñci upakaraṇaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dethā’’ti vadanti, chandenapi bhayenapi na kātabbameva, guttaṭṭhānaṃ pana dassetuṃ vaṭṭati.
在寺院或住所里,如果某个地方让人怀疑“这东西可能是被比丘或沙弥拿走了”,那就应该在那个地方把它拿起来,或者叫人拿起来,做好标记后放在那里,并且告诉别人:“谁丢了东西,就过来。”如果有人来了,就问他:“你丢的是什么样的东西?”如果他能通过标记对得上,就还给他;如果对不上,就对他说“你自己去找吧”。要离开这个住处时,应该把东西交到合适的比丘手里;如果没有合适的比丘,就交到合适的居士手里,然后才能离开。如果有人既不离开,也见不到物主,那就用这东西去修建固定的住处、塔庙或者池塘。如果过了很久物主才来,就把东西给他看,然后说“请你随喜”。如果他不随喜,还催着说“把我的财物还给我”,那就劝解他之后还给他。
Ajjhārāmaajjhāvasathesupi yādise ṭhāne ‘‘bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī’’ti āsaṅkā uppajjati, tādiseyeva ṭhāne uggahetvā vā uggahāpetvā vā saññāṇaṃ katvā nikkhipitabbaṃ, ‘‘yassa bhaṇḍaṃ naṭṭhaṃ, so āgacchatū’’ti ca ācikkhitabbaṃ. Atha yo āgacchati, so ‘‘kīdisaṃ te bhaṇḍaṃ naṭṭha’’nti pucchitabbo, sace saññāṇena sampādeti, dātabbaṃ. No ce, ‘vicināhī’ti vattabbo. Tamhā āvāsā pakkamantena patirūpānaṃ bhikkhūnaṃ hatthe, tesu asati patirūpānaṃ gahapatikānaṃ hatthe nikkhipitvā pakkamitabbaṃ. Yo pana neva pakkamati, na sāmikaṃ passati, tena thāvaraṃ senāsanaṃ vā cetiyaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretabbo. Sace dīghassa addhuno accayena sāmiko āgacchati, taṃ dassetvā ‘anumodāhī’ti vattabbo. Sace nānumodati, ‘‘dehi me dhana’’nti codeti, samādapetvā dātabbaṃ.
在舍卫城,因某位比丘取宝物的因缘而制定。“除了在寺院范围内或住所范围内”,此处有两种补充规定。这是共通的规定,属于有教令性质的。在允许的地方,以不尊重的心态拿起来后不放下,犯恶作罪。在允许的地方拿起来后放下;把可触摸的、被认定为宝物的东西,以信任的方式或暂时借用的方式取用;作粪扫衣想而拿取;以及精神失常者等,都不犯。未经允许而做、属于他人所有、没有信任取用和粪扫衣想、自己拿或叫别人拿,这里有四个要素。它的起因等与媒介戒相似。
Sāvatthiyaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha ratanauggaṇhanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra ajjhārāmā vā, ajjhāvasathā vā’’ti ayamettha duvidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, anuññātaṭṭhāne anādariyena uggahetvā anikkhipantassa dukkaṭaṃ. Anuññātaṭṭhāne gahetvā nikkhipantassa, yaṃ hoti āmāsaṃ ratanasammataṃ, taṃ vissāsaṃ vā tāvakālikaṃ vā uggaṇhantassa, paṃsukūlasaññāya gaṇhato, ummattakādīnañca anāpatti. Ananuññātakaraṇaṃ, parasantakatā, vissāsaggāhapaṃsukūlasaññānaṃ abhāvo, uggahaṇaṃ vā uggahāpanaṃ vāti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.
3. 非时入村学处注释
3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā
第三,“不告知在场的比丘”,这一点在行持部分已经讲过方法。非时,是指从正午过后一直到天亮之前。在这段时间里,如果没有先告知“我在非时入村”或“我要入村”,又没有那种如法的紧急事务要办,那么进入有围墙的村庄时越过围墙,进入没有围墙的村庄时踏入村的范围,第一步犯恶作,第二步犯波逸提。即使好几个人因为某件事一起入村,所有人也都要互相告知。如果是因为“在那个村里办不成这件事”而改去别的村,那就不需要再告知一次。但如果原本的劲头平息下来、要回精舍,半路上又想进另一个村,那就必须告知。在俗家或集会堂里吃完饭,想为乞油或乞酥而出去走动时,如果看到有比丘,就应当告知;如果没有比丘,心里认定“没有”就可以去。不过,一旦下了街道,即使看到比丘,也不需要再告知。如果道路正好穿过村子中间,走这条路的人生起“我要为油等东西去走动”的念头,看到比丘时就应当告知。如果一直顺着路走、不偏离道路,那就不需要告知;一旦偏离道路进入村里,就按前面说的,犯波逸提。
Tatiye santaṃ bhikkhuṃ anāpucchāti idaṃ cāritte vuttanayameva. Vikāleti majjhanhikātikkamato paṭṭhāya antoaruṇe, etasmiṃ antare ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti vā, ‘‘gāmaṃ pavisissāmī’’ti vā anāpucchitvā asati tathārūpe accāyike karaṇīye parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa upacāraṃ okkamantassa paṭhamapāde dukkaṭaṃ, dutiyapāde pācittiyaṃ. Sacepi sambahulā kenaci kammena gāmaṃ pavisanti, sabbehi aññamaññaṃ āpucchitabbaṃ. ‘‘Tasmiṃ gāme taṃ kammaṃ na sampajjatī’’ti aññaṃ gāmaṃ gacchantānaṃ puna āpucchanakiccaṃ natthi. Sace pana ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantā antarā aññaṃ gāmaṃ pavisitukāmā honti, āpucchitabbameva. Kulaghare vā āsanasālāyaṃ vā bhattakiccaṃ katvā telabhikkhāya vā sappibhikkhāya vā caritukāmena sace passe bhikkhu atthi, āpucchitabbo, asante ‘natthī’ti gantabbaṃ. Vīthiṃ otaritvā pana bhikkhuṃ disvāpi āpucchanakiccaṃ natthi. Yo pana gāmamajjhena maggo hoti, sace tena gacchantassa ‘‘telādīnaṃ atthāya carissāmī’’ti cittaṃ uppajjati, passe bhikkhuṃ disvā āpucchitabbaṃ. Maggā anokkamma carantassa pana āpucchanakiccaṃ natthi, okkamantassa vuttanayeneva pācittiyaṃ.
在舍卫城,因六众比丘非时入村的事情而制定。这里有三条补充规定:“在场的比丘”、“不告知”、“除了像那样的紧急事务”。这是不共通制定,无教令,三波逸提。在适时的时侯作非时想,以及有疑惑的,犯恶作。然而,作适时想的人,或者为了紧急事务,或者告知了在场的比丘,或者没告知不在场的比丘就进入,或者前往寺院内、比丘尼住处、外道住处、卧处、经行处中的任何一处,或者道路穿过村庄,他顺着那条路走,或者遇到灾难时,以及精神失常者等,无犯。不告知在场的比丘、没有允许的理由、非时入村,这里是三个要素。其源起等与咖提那戒相似,但这个是有作有不作。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha vikāle gāmappavesanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘santaṃ bhikkhu’’nti ca ‘‘anāpucchā’’ti ca ‘‘aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā’’ti ca imā panettha tisso anupaññattiyo, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, kāle vikālasaññino, vematikassa ca dukkaṭaṃ. Kālasaññino pana, yo ca accāyike vā karaṇīye, santaṃ vā āpucchitvā, asantaṃ vā anāpucchitvā pavisati, antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanesu vā aññataraṃ gacchati, tassa, gāmena maggo hoti, tena gacchato, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchatā, anuññātakāraṇābhāvo, vikāle gāmappavisananti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni kathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
4. 针筒学处的注释
4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā
第四种:所谓可破坏的,就是破坏本身;这东西有破坏的性质,所以叫可破坏的。因此,在制作或让人制作这类针筒时,犯恶作;但如果已经得到了,就应该把它破坏掉,然后忏悔波逸提罪。
Catutthe bhedanameva bhedanakaṃ, taṃ assa atthīti bhedanakaṃ. Tasmā evarūpe sūcighare karaṇakārāpanesu dukkaṭaṃ, paṭilābhena pana taṃ bhinditvā pācittiyaṃ desetabbaṃ.
在释迦国,因为众多比丘,针对多针筒告知俗家这件事而制定:这是共通制定,有教令性。自己开始做,或者别人开始做而自己或别人做完之后得到,犯四条波逸提。为了别人而做或叫人做,别人做好后自己拿来用,犯恶作。在纽结、发火具、扣环、眼药罐、眼药棒、刀柄、擦脚布这些物品中,用骨等材料制作任何一种,以及精神失常者等,无犯。针筒性、骨等制作性、为自己而做或叫人做而得到,这里是三个要素。它的源起等与媒介者戒相似。
Sakkesu sambahule bhikkhū ārabbha bahusūcigharaviññāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, attanā vippakataṃ attanā vā, parehi vā, parehi vippakatampi attanā vā, parehi vā pariyosāpetvā labhantassa catukkapācittiyaṃ. Aññassatthāya karaṇakārāpanesu, aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjane dukkaṭaṃ. Gaṇṭhike araṇike vidhe añjaniyā añjanisalākāya vāsijaṭe udakapuñchaniyāti etesu yaṃkiñci aṭṭhiādīhi karontassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sūcigharatā, aṭṭhimayāditā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcarittasadisānīti.
5. 床座学处注释
5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā
第五,床,是指马萨罗迦等任何一种。床座也是这样,但它不像床那样过长,也不像阿散地迦那样方正。应截断的与应破坏的处理方式相同。
Pañcame mañcanti masārakādīsu aññataraṃ. Pīṭhampi tādisameva, taṃ pana mañco viya atidīghaṃ, āsandiko viya ca samaṃ caturassaṃ na hoti. Chedanakaṃ bhedanakasadisameva.
在舍卫城,因乌巴难达而制定:在高床上铺设卧具。对于把它做成符合尺寸的人,如果得到超尺寸的床后把它截断,使上面看起来正好符合尺寸;或者同样把它埋进地里;或者把它翻过来朝上;或者绑成架子后使用;以及疯子等人,都无犯。超尺寸的床座、为自己制作或让人制作后获得,这里是两个构成要素。其余一切都和针筒学处相同。
Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha ucce mañce sayanavatthusmiṃ paññattaṃ, pamāṇikaṃ karontassa, pamāṇātikkantaṃ labhitvā chinditvā yathā pamāṇameva upari dissati, evaṃ nikhaṇitvā vā, uttānaṃ vā katvā, aṭṭakaṃ vā bandhitvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Pamāṇātikkantamañcapīṭhatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ sabbaṃ sūcigharasikkhāpadasadisamevāti.
6. 棉絮褥学处的注释
6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā
第六个学处里说的“这里用棉花覆盖”,就是指棉覆褥:铺开一层薄布,把棉花放进去,再用薄布盖在上面,这就是这句话的意思。所谓应拆开,和应破坏是同样的意思。
Chaṭṭhe tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ, cimilikaṃ pattharitvā tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhanti vuttaṃ hoti. Uddālanakaṃ bhedanakasadisameva.
在舍卫城,因六群比丘而制定了关于让人做棉覆褥的学处。在轭垫、腰带、肩带、钵袋、滤水囊、枕头这些物品上,如果拿到别人做好的棉覆褥,把它拆开后再使用,以及疯癫者等人,都不算犯戒。这里说的枕头,只允许做成头部大小。所谓头部大小,就是横宽上三只角中两角之间相距一拃四指,中间高度一拳尺,纵长一肘半或两肘。棉覆床座、为自己制作或令人制作或取得,这是这里的两条犯戒要素。其余内容应当按前面所说的方式理解。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha tūlonaddhakārāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, āyoge kāyabandhane aṃsabaddhake pattatthavikāya parissāvane bimbohane, aññena kataṃ tūlonaddhaṃ paṭilabhitvā uddāletvā paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Bimbohanañcettha sīsappamāṇameva vaṭṭati, sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu koṇesu dvinnaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ hoti, majjhe muṭṭhiratanaṃ, dīghato diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vā. Tūlonaddhamañcapīṭhatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.
第7章 坐具学处的注释
7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā
在第七项中,所谓“坐具”,指这样一种资具:像敷具一样铺开,在其中一端裁出善逝一拃的尺寸,又在两处裁开,再配上三条边连缀而成——这便是“坐具”这一名称的所指。
Sattame nisīdananti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthippamāṇaṃ dvīsu ṭhānesu phāletvā katāhi tīhi dasāhi yuttassa parikkhārassetaṃ nāmaṃ.
在舍卫城,因为六群比丘而制定了关于不定量坐具的学处。“边一拃”是这里的附加规定,属于不共通的规定。对做合量或不足量的人,对拿到别人做好的过量坐具、剪裁后使用的人,对用来做伞盖等任何东西的人,以及疯癫者等,都无犯。坐具过量、为自己做或让人做后获得,是这里的两个构成要件。其余按前面所说的方式理解。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāni nisīdanāni dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘dasā vidatthī’’ti ayamettha anupaññatti, asādhāraṇapaññatti, pamāṇikaṃ vā ūnakaṃ vā karontassa, aññena kataṃ pamāṇātikkantaṃ paṭilabhitvā chinditvā paribhuñjantassa, vitānādīsu yaṃkiñci karontassa, ummattakādīnañca anāpatti. Nisīdanassa pamāṇātikkantatā, attano atthāya karaṇaṃ vā kārāpetvā vā paṭilābhoti imānettha dve aṅgāni. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.
8. 疮疥覆盖学处的注释
8. Kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā
第八条中,“疮疥覆盖衣”是指为了遮盖肚脐以下、膝盖以上的疮、疖子、流液和粗重皮肤病而开许的衣。
Aṭṭhame kaṇḍuppaṭicchādinti adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalaṃ kaṇḍupīḷakaassāvathullakacchābādhānaṃ paṭicchādanatthaṃ anuññātaṃ cīvaraṃ.
在舍卫城,因为六群比丘的缘故,针对持有不定量疮疥覆盖衣这件事而制定;这是共通制定。其余部分应当依照坐具那一段所说的方法来理解。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo kaṇḍuppaṭicchādikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sesaṃ nisīdane vuttanayeneva veditabbanti.
第9条 雨浴衣学处的注释
9. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā
第九项学处中,在舍卫城,因为六群比丘持有没有规定尺寸的雨浴衣这件事而制定;这里剩下该说的内容,就按照坐具学处里已经说过的方式来说。
Navame sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha appamāṇikāyo vassikasāṭikāyo dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ nisīdane vuttanayamevāti.
10. 难陀学处注释
10. Nandasikkhāpadavaṇṇanā
第十条:在舍卫城,因为尊者难陀穿了一件和善逝的衣量相等的衣服,于是制定了这条学处,这是共通制定;其余内容就和在坐具部分所说的方式一样。
Dasame sāvatthiyaṃ āyasmantaṃ nandaṃ ārabbha sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ dhāraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sesaṃ nisīdane vuttanayamevāti.