8. 同法品
8. Sahadhammikavaggo
5. 巴吉帝亚篇复注 · 54 段
同法学处注释
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
434434. 在“同法品”第一个学处中,“每说一次话就犯一次罪”,是指因为害怕失礼而用借口这样说话的人所犯的罪。这里其余的内容很清楚。这里有两个要素:对已受具足戒的人,用制戒时所说的话来说;以及因为不想学而这样说。
434. Sahadhammikavaggassa paṭhamasikkhāpade vācāya vācāya āpattīti anādariyabhayā lesena evaṃ vadantassa āpatti. Sesamettha uttānameva. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, asikkhitukāmatāya evaṃ vacananti imāni panettha dve aṅgāni.
2. 讥嫌学处注释
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
438第二项中,学习律就是研习律典,所以经文说“正在学习律的人”等等。善护,就像放进箱子里的宝珠堆不会丢失、不会损坏,这样好好保护。善守护是同一个意思的另一种说法。因为不被烦恼贼抢走,又因为一切时候都能好好保持正念,所以得到了妥善守护。被恶作压倒的人,是指被依于如法或不如法之事而生起的恶作所压服的人。怯场就是怯场,是愚痴带来的恐惧。没有这种怯场的人,就是无所畏惧的人。以同法,就是以有道理的话。好好压制而压制,就是让对方再也抬不起头,只能哑口无言、羞愧难当,这样好好地压制住。
438. Dutiye vinayassa pariyāpuṇanaṃ vinayapariyattīti āha ‘‘vinayaṃ pariyāpuṇantāna’’ntiādi. Suguttoti yathā karaṇḍake pakkhittamaṇikkhandho viya na nassati vipattiṃ na pāpuṇāti, evaṃ suṭṭhu gopito. Surakkhitoti tasseva pariyāyavacanaṃ. Yathā hi kilesacorehi avilumpanīyo hoti, evaṃ sabbadā sūpaṭṭhitassatitāya suṭṭhu rakkhito. Kukkuccapakatānanti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannakukkuccena abhibhūtānaṃ. Sārajjanaṃ sārado, byāmohabhayaṃ. Vigato sārado etassāti visārado. Sahadhammenāti sakāraṇena vacanena. Suniggahitaṃ niggaṇhātīti yathā na puna sīsaṃ ukkhipanti, atha kho appaṭibhānā maṅkubhūtāyeva honti, evaṃ suṭṭhu niggaṇhāti.
“无耻”这个说法,是省略了ya音来指称的,说的就是“无耻性”。“无知”等词也是这样。迟钝、愚痴:因为无知而迟钝,因为不是他的境界而愚痴,意思就是大痴。
Alajjitāti ya-kāralopena niddeso, alajjitāyāti vuttaṃ hoti. Aññāṇatātiādīsupi eseva nayo. Mando momūhoti aññāṇabhāvena mando, avisayato momūho, mahāmūḷhoti attho.
“自己的敌人”即自己的对头。跋耆子指的是主张十事的部派。“他引、无知、疑、他决等论者”:这里说的是,有些人自称已证阿拉汉果,其实并未证到,却自以为证到了,属于增上慢或者狡诈之人。他们自称证了阿拉汉果,魔界的天神看到他们遗精之后,便以为“将不净带给阿拉汉”,就像东山部和西山部那样,这些人是“他引”论者。另外一些人认为:阿拉汉对于男女等姓名之类的事情,因为认知不再运作,所以有无知;因为对那件事不能确定,所以有疑;又因为那些事需要别人来为他判断、说明、告知,所以有“他决”。这三种主张,就像现在的东山部等,他们是无知、疑、他决论者。对他们的驳斥,应当按《论事》里所说的方式来理解。
Attapaccatthikāti attano paccatthikā. Vajjiputtakā dasavatthudīpakā. Parūpahāraaññāṇakaṅkhāparavitāraṇādivādāti ettha ye arahattaṃ paṭijānantānaṃ appatte pattasaññīnaṃ adhimānikānaṃ kuhakānaṃ vā arahattaṃ paṭijānantānaṃ sukkavissaṭṭhiṃ disvā mārakāyikā devatā ‘‘arahato asuciṃ upasaṃharantī’’ti maññanti seyyathāpi pubbaseliyā aparaseliyā ca, te parūpahāravādā. Yesaṃ pana arahato itthipurisādīnaṃ nāmagottādīsu ñāṇappavattiyā abhāvena atthi arahato aññāṇaṃ, tattheva sanniṭṭhānābhāvena atthi arahato kaṅkhā, yasmā cassa tāni vatthūni pare vitārenti pakāsenti ācikkhanti, tasmā atthi arahato paravitāraṇāti imā tisso laddhiyo seyyathāpi etarahi pubbaseliyānaṃ, te aññāṇakaṅkhāparavitāraṇavādā. Niggaho pana nesaṃ kathāvatthuppakaraṇe vuttanayeneva veditabbo.
“四道与四果”是按最胜的方式来解说的。四无碍解、三明、六通,这些同样属于所证得的正法。这里的“及”字,应当理解为把没有说到的内容也一并收摄进来。有些长老,也就是说法者们,是这样说的。据说,那些粪扫衣长老们也是这样说的。
Cattāro maggā ca phalāni cāti ukkaṭṭhaniddesavasena vuttaṃ, catasso paṭisambhidā tisso vijjā cha abhiññāti ayampi adhigamasaddhammoyeva. Ca-kāro vā avuttasampiṇḍanattho daṭṭhabbo. Keci therāti dhammakathikā. Āhaṃsūti paṃsukūlikattherā evaṃ āhaṃsu.
这段讨论是什么时候发生的呢?这里有一段逐步展开的叙述:据说,在这个岛上发生旃陀罗帝须大怖畏的时候,帝释天王变出一只大木筏,派人告诉比丘们:“将会有大怖畏,天不会正常降雨,比丘们被资具所困,将无法护持教典。应当到对岸去,各位尊者,保命要紧。乘上这只大木筏去吧,尊者们,如果那里不够坐,就把木块垫在胸前过去,所有人都不会有怖畏。”那时,六十位比丘到了海边,约定说:“我们没必要去那边,我们就留在这里守护三藏。”于是折返,前往南摩罗耶地区,靠块茎、根、叶维持生活而住。身体还撑得住时,就坐着诵习;撑不住时,就堆起沙子,围坐一圈,把头凑在一处,研习教典。就这样,经过十二年,他们圆满受持了连同义注的三藏。
Kadā panāyaṃ kathā udapādīti? Ayañhettha anupubbikathā (a. ni. aṭṭha. 1.1.130) – imasmiṃ kira dīpe caṇḍālatissamahābhaye sakko devarājā mahāuḷumpaṃ māpetvā bhikkhūnaṃ ārocāpesi ‘‘mahantaṃ bhayaṃ bhavissati, na sammā devo vassissati, bhikkhū paccayehi kilamantā pariyattiṃ sandhāretuṃ na sakkhissanti, paratīraṃ gantvā ayyehi jīvitaṃ rakkhituṃ vaṭṭati. Imaṃ mahāuḷumpaṃ āruyha gacchatha bhante, yesaṃ ettha nisajjaṭṭhānaṃ nappahoti, te kaṭṭhakhaṇḍepi uraṃ ṭhapetvā gacchantu, sabbesaṃ bhayaṃ na bhavissatī’’ti. Tadā samuddatīraṃ patvā saṭṭhi bhikkhū katikaṃ katvā ‘‘amhākaṃ ettha gamanakiccaṃ natthi, mayaṃ idheva hutvā tepiṭakaṃ rakkhissāmā’’ti tato nivattitvā dakkhiṇamalayajanapadaṃ gantvā kandamūlapaṇṇehi jīvikaṃ kappentā vasiṃsu, kāye vahante nisīditvā sajjhāyaṃ karonti, avahante vālikaṃ ussāretvā parivāretvā sīsāni ekaṭṭhāne katvā pariyattiṃ sammasanti. Iminā niyāmena dvādasa saṃvaccharāni sāṭṭhakathaṃ tepiṭakaṃ paripuṇṇaṃ katvā dhārayiṃsu.
怖畏平息之后,七百位比丘各自从住所动身,一路上对带有义注的三藏连一个字、一个音节都没有损坏,就这样来到这座岛上,进入了迦罗村地区的曼陀罗园寺。听说长老们到来的消息后,留在岛上的六十位比丘心想“我们要去见长老们”,便前去和长老们一起校勘三藏,结果发现连一个字、一个音节都没有缺失。就在那时,长老们之间生起了这样的讨论:“教法的根本到底是教理,还是修行实践?”穿粪扫衣的长老们说:“修行实践才是根本。”擅长说法的长老们说:“教理才是根本。”于是长老们对他们说:“光凭你们两方的说法,没法判断,请把佛陀所说的经文拿出来。”要拿出经文并不困难——
Bhaye vūpasante sattasatā bhikkhū attano gataṭṭhāne sāṭṭhakathe tepiṭake ekakkharampi ekabyañjanampi avināsetvā imameva dīpamāgamma kallagāmajanapade maṇḍalārāmavihāraṃ pavisiṃsu. Therānaṃ āgatapavattiṃ sutvā imasmiṃ dīpe ohīnā saṭṭhi bhikkhū ‘‘there passissāmā’’ti gantvā therehi saddhiṃ tepiṭakaṃ sodhentā ekakkharampi ekabyañjanampi asamentaṃ nāma na passiṃsu. Tasmiṃ ṭhāne therānaṃ ayaṃ kathā udapādi ‘‘pariyatti nu kho sāsanassa mūlaṃ, udāhu paṭipattī’’ti. Paṃsukūlikattherā ‘‘paṭipatti mūla’’nti āhaṃsu, dhammakathikā ‘‘pariyattī’’ti . Atha ne therā ‘‘tumhākaṃ dvinnampi janānaṃ vacanamatteneva na sakkā viññātuṃ, jinabhāsitaṃ suttaṃ āharathā’’ti āhaṃsu. Suttaṃ āharituṃ na bhāroti –
苏跋达,如果这些比丘能正确地安住,世间就不会缺少阿拉汉。(《长部》2.214)大王,导师的教法以行道为根本,以行道为核心;行道住立,教法就住立。(《弥兰陀问经》4.1.7)
‘‘Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’’ti (dī. ni. 2.214). ‘‘Paṭipattimūlakaṃ, mahārāja, satthusāsanaṃ , paṭipattisārakaṃ, mahārāja, satthusāsanaṃ, paṭipatti tiṭṭhantī tiṭṭhatī’’ti (mi. pa. 4.1.7) –
他们取来了这部经。
Suttaṃ āhariṃsu.
说法师们听了这部经之后,为了确立自己的主张,就把这部经搬了出来——
Imaṃ suttaṃ sutvā dhammakathikā attano vādaṭṭhapanatthāya imaṃ suttaṃ āhariṃsu –
只要经藏住立,只要律藏辉耀,
他们便得见光明,犹如旭日东升。
当经典不复存在,律藏也被遗忘时;
世间将会陷入黑暗,就像太阳落山时一样。
“当经典得到守护,修行实践也就得到了守护。
安住于修行实践的智者,不会从涅槃的安稳中退堕。”
‘‘Yāva tiṭṭhanti suttantā, vinayo yāva dippati; Tāva dakkhanti ālokaṃ, sūriye abbhuṭṭhite yathā. ‘‘Suttantesu asantesu, pamuṭṭhe vinayamhi ca; Tamo bhavissati loke, sūriye atthaṅgate yathā. ‘‘Suttante rakkhite sante, paṭipatti hoti rakkhitā; Paṭipattiyaṃ ṭhito dhīro, yogakkhemā na dhaṃsatī’’ti.
当这部经被提出来时,穿粪扫衣的长老们沉默了,只有说法长老们的话占了上风。就像在百头牛或千头牛当中,如果没有那头延续血统的母牛,那这个牛群的血脉就接续不下去;同样,即使有百位、千位已经开始修观的比丘,如果没有教理,圣道的证悟就不会存在。又像为了知道藏宝罐的位置而把文字刻在石板上,只要文字还在,藏宝罐就不算丢失;同样,只要教理还在,教法就不算消失。tassādheyyo 的意思是“属于那个”。
Imasmiṃ sutte āhaṭe paṃsukūlikattherā tuṇhī ahesuṃ. Dhammakathikattherānaṃyeva vacanaṃ purato ahosi. Yathā hi gavasatassa gavasahassassa vā antare paveṇipālikāya dhenuyā asati so vaṃso sā paveṇī na ghaṭīyati, evameva āraddhavipassakānaṃ bhikkhūnaṃ satepi sahassepi vijjamāne pariyattiyā asati ariyamaggapaṭivedho nāma na hoti. Yathā ca nidhikumbhiyā jānanatthāya pāsāṇapiṭṭhe akkharesu upanibaddhesu yāva akkharāni dharanti, tāva nidhikumbhī naṭṭhā nāma na hoti, evameva pariyattiyā dharamānāya sāsanaṃ antarahitaṃ nāma na hotīti. Tassādheyyoti tassāyatto.
439Sopanā是指那个巴帝摩卡。这里其余的内容都很浅显易懂。而“想要指责”以及“在已受具足戒的人面前贬损学处”,这些就是这里的两个条件。
439.Sopanāti so pātimokkho. Sesamettha uttānameva. Garahitukāmatā, upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti imāni panettha dve aṅgāni.
3. 迷惑学处注释
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
443第三项本身很简明。关于“令人迷惑”“想要迷惑”“按前面所说已听闻的状态”“迷惑”,这里一共有四个条件。
443. Tatiyaṃ uttānameva. Mohāropanaṃ, mohetukāmatā, vuttanayena sutabhāvo, mohananti imāni panettha cattāri aṅgāni.
4. 击打学处的注释
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
452第四学处中,“染污心”是指被身相触的贪欲所染污的心。不过,如果是被淫欲的贪心所染污而打人,那就只犯恶作。这里剩下的内容都很容易理解。愤怒、没有想要他解脱的意图、对已受具足戒者施加打击,这就是这里的三个条件。
452. Catutthe rattacittoti kāyasaṃsaggarāgena rattacitto. Sace pana methunarāgena ratto pahāraṃ deti, dukkaṭameva. Sesamettha uttānameva. Kupitatā, na mokkhādhippāyatā, upasampannassa pahāradānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
5. 举掌威吓学处的注释
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
457第五学处中,因为不是出于想打人的心而给的,所以犯恶作。在这里,如果是出于想打人的心而打,按前一条学处犯巴吉帝亚;如果只是出于想吓唬人的心,仅仅做出吓唬的动作,按这一条学处犯巴吉帝亚。但如果偏离了这一条学处而给了打击,那就犯恶作。这个恶作是因为打击而犯,还是因为吓唬而犯?对此,有些人说:恶作就是因为打击而犯,巴吉帝亚就是因为吓唬而犯,这样一来,恶作和巴吉帝亚同时成立是合理的。因为吓唬在前,打击在后,后来的打击不能让先前的吓唬成为无罪的处所。
457. Pañcame na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭanti ettha paharitukāmatāya pahaṭe purimasikkhāpadena pācittiyaṃ, uccāretukāmatāya kevalaṃ uggiraṇamatte kate iminā pācittiyaṃ. Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno, tasmā dukkaṭaṃ. Kimidaṃ dukkaṭaṃ pahārapaccayā, udāhu uggiraṇapaccayāti? Tattha keci tāva vadanti ‘‘pahārapaccayā eva dukkaṭaṃ, uggiraṇapaccayā pācittiyanti sadukkaṭaṃ pācittiyaṃ yujjati. Purimañhi uggiraṇaṃ, pacchā pahāro, na ca pacchā pahāraṃ nissāya purimaṃ uggiraṇaṃ anāpattivatthukaṃ bhavitumarahatī’’ti.
不过我们在这里这样推理:因为威胁本身按其自性就是不成立的,所以不应该由它构成巴吉帝亚;但因为是以不清净的心做了加行,所以在这里不可能没有犯戒,因此说是恶作。“并非以想打的心而给与”这句话,是用来说明:以打击为缘,依前一条学处可以构成巴吉帝亚的理由,而不是说以打击为缘能构成恶作。因为,如果不是以想打的心而给了打击,却依前一条学处,以打击为缘而构成巴吉帝亚或恶作,那是不合理的。他们说:即使看见畜生等做不净行而生气,做出威胁动作的人,也仍然只是为了解脱。这里其余的内容很清楚。愤怒、没有想要对方解脱的意图、对已受具足戒者举手威胁,这就是这里的三个条件。
Mayaṃ panettha evaṃ takkayāma ‘‘uggiraṇassa attano sabhāveneva asaṇṭhitattā tappaccayā pācittiyena na bhavitabbaṃ, asuddhacittena katapayogattā pana na sakkā ettha anāpattiyā bhavitunti dukkaṭaṃ vuttaṃ. ‘Na paharitukāmatāya dinnattā’ti iminā ca pahārapaccayā purimasikkhāpadena pācittiyāsambhave kāraṇaṃ vuttaṃ, na pana pahārapaccayā dukkaṭasambhave. Na hi apaharitukāmatāya pahāre dinne purimasikkhāpadena pahārapaccayā pācittiyena dukkaṭena vā bhavituṃ yutta’’nti. ‘‘Tiracchānādīnaṃ asucikaraṇādiṃ disvā kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā’’ti vadanti. Sesamettha uttānameva. Kupitatā, na mokkhādhippāyatā, upasampannassa talasattiuggiraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
6. 无根诽谤学处的注释
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
459第六项本身意思很明白。这里一共有四个条件:已受具足戒、桑喀地谢思罪的无根性、诽谤、当即了知。
459. Chaṭṭhaṃ uttānatthameva. Upasampannatā, saṅghādisesassa amūlakatā, anuddhaṃsanā, taṅkhaṇavijānanāti imāni panettha cattāri aṅgāni.
7. 故意学处注释
7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
464第七也是意思很明白的。这里的三条支分是:已受具足戒、不想让人舒服、让人生起后悔。
464. Sattamampi uttānatthameva. Upasampannatā, aphāsukāmatā, kukkuccuppādananti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
8. 窃听学处注释
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
471第八条中,“听近”就是声音的近处。因为“被听到”就叫suti,这是声音的别名。它的近处就是upassuti,说的就是声音的近处。在《结文》里也说,suti就是被听到,指的就是声音本身。不过,站在某个地方能够听到声音,那么站在那里就叫做站在声音的近处,所以注释里说“站在……”。但有些人说:“suti是在这里听闻,这是对能听到声音的那个地点的称呼。它的近处就是upassuti。”如果这样理解,就会变成:站在能听到声音的那个地点附近的另一个地方。而且,注释书为了说明upassuti这个词的含义,说的是“站在某处能够听到他们说话”,并不是在解释suti这个词。所以,前面那种解释更可取。或者也可以这样理解:靠近之后在这里被听到,所以叫upassuti,指的是地点。应当这样理解其含义:靠近某个地点后,能够听到正在说话的人的声音,就在那个地方。关于“mantenta”,因为是以处格的意义而用了业格,所以注释里说“正在交谈的时候”。
471. Aṭṭhame sutisamīpanti saddasamīpaṃ. Suyyatīti hi suti, saddassetaṃ adhivacanaṃ. Tassa samīpaṃ upassuti, saddasamīpanti vuttaṃ hoti. Gaṇṭhipadesu ca suyyatīti sutīti saddova vutto. Yattha pana ṭhitena sakkā hoti saddaṃ sotuṃ, tattha tiṭṭhanto saddasamīpe ṭhito nāma hotīti āha ‘‘yattha ṭhatvā’’tiādi. Keci pana ‘‘suṇāti etthāti suti. Yattha ṭhito suṇāti, tassa ṭhānassetaṃ nāmaṃ. Tassa samīpaṃ upassutī’’ti vadanti, evaṃ pana gayhamāne yasmiṃ ṭhāne ṭhito suṇāti, tassa āsanne aññasmiṃ padese tiṭṭhatīti āpajjati. Aṭṭhakathāyañca upassuti-saddasseva atthaṃ dassetuṃ ‘‘yattha ṭhatvā sakkā hoti, tesaṃ vacanaṃ sotu’’nti vuttaṃ, na suti-saddassa. Tasmā pubbanayovettha pasatthataro. Atha vā upecca suyyati etthāti upassuti, ṭhānaṃ. Yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti evamattho gahetabbo. Mantentanti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘mantayamāne’’ti.
473“同一类别”是指按“有时是有作,有时是无作”这种方式归为同一类。因为这三条学处,有时从有作生起,有时从无作生起,不会在同一刹那既有作又无作地生起。这里其余的内容容易理解。不过,这里有三支:已受具足戒、有举罪的意图、听闻。
473.Ekaparicchedānīti ‘‘siyā kiriyaṃ, siyā akiriya’’nti iminā nayena ekaparicchedāni. Imāni hi tīṇi sikkhāpadāni kadāci kiriyato samuṭṭhahanti, kadāci akiriyato, na ekakkhaṇeyeva kiriyākiriyato samuṭṭhahanti. Sesamettha uttānameva. Upasampannatā, codanādhippāyo, savananti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
9. 阻挠甘马学处的注释
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā
474第九条本身含义浅显。然而,这里有三支:甘马本身如法、对甘马有如法的想、给了同意之后却又抱怨。
474. Navamaṃ uttānatthameva. Dhammakammatā, dhammakammanti saññā, chandaṃ datvā khiyyananti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
10. 不给同意就离开的学处注释
10. Chandaṃ adatvā gamanasikkhāpadavaṇṇanā
479第十条本身意思很浅显。不过,这里有以下六项条件:裁断正在进行、是如法的甘马、被认为是如法的甘马、处在同一界内、共同居住、意图使(甘马)破坏而离开伸手可及的范围。
479. Dasamaṃ uttānatthameva. Vinicchayakathāya pavattamānatā, dhammakammatā, dhammakammasaññitā, samānasīmāyaṃ ṭhitatā, samānasaṃvāsakatā, kopetukāmatāya hatthapāsavijahananti imāni panettha cha aṅgāni.
第11条 软弱学处的注释
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
484第十一条也同样意思浅显。不过这里还有四个条件:已经受具足戒、如法获得僧团认可、与僧团一起分配可分配的衣、事后想要讥嫌而加以讥嫌。
484. Ekādasamampi uttānatthameva. Upasampannatā, dhammena laddhasammutitā, saṅghena saddhiṃ vikappanupagacīvaradānaṃ, pacchā khīyitukāmatāya khiyyanāti imāni panettha cattāri aṅgāni.
489第十二条没有什么需要说明的。
489. Dvādasame natthi kiñci vattabbaṃ.