2. 植物品·1. 植物学处注释
5. 波逸提篇复注 · 74 段
2. 植物品巴利
2. Bhūtagāmavaggo
1. 植物学处注释巴利
1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
89 89. 在《僧舍品》第一则注释中,“不能制止”意思是控制不住。不过,从这句话应当看出:那个孩子已经被带到了那里,而且那位比丘也看见了他。当那位比丘开始砍那棵树时,有一位带着幼子、生在树上的天女,把儿子抱在怀里站在那里,恳求他说:“主人,请不要砍掉我的宫殿,我没法带着孩子到处漂泊、没有住处。”那位比丘心想:“我在别处找不到这样的树。”就没有理会她的话。天女想:“他看看这个孩子,也许就会停手。”于是把孩子放在树枝上。那位比丘收不住已经举起的斧头,砍断了孩子的手臂。又因为躺在宫殿里,就说为“躺着”,所以说“躺在树上的天宫中”。巴利
89. Senāsanavaggassa paṭhame niggahetuṃ asakkontoti sandhāretuṃ asakkonto. Iminā pana vacanena dārakassa tattha upanītabhāvo tena ca diṭṭhabhāvo vuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Tena hi bhikkhunā taṃ rukkhaṃ chindituṃ āraddhe tattha nibbattā ekā taruṇaputtā devadhītā puttaṃ aṅkenādāya ṭhitā taṃ yāci ‘‘mā me sāmi vimānaṃ chindi, na sakkhissāmi puttakaṃ ādāya anāvāsā vicaritu’’nti. So ‘‘ahaṃ aññattha īdisaṃ rukkhaṃ na labhissāmī’’ti tassā vacanaṃ nādiyi. Sā ‘‘imampi tāva dārakaṃ oloketvā oramissatī’’ti puttaṃ rukkhasākhāya ṭhapesi. So bhikkhu ukkhittaṃ pharasuṃ sandhāretuṃ asakkonto dārakassa bāhaṃ chindi. Evañca sayito vimāne sayito nāma hotīti katvā vuttaṃ ‘‘rukkhaṭṭhakadibbavimāne nipannassā’’ti.
“树上的天宫”这句话,是针对“树枝上的天宫”而说的。生在树上的天宫,因为依附于树,所以称为“树上的天宫”。而树枝上的天宫,则是依托所有树枝而安住。其中,如果是树上的天宫,只要树根还在,它就不会毁坏;但树枝上的天宫,一旦树枝断裂,就在断处一一崩坏,如果所有树枝都断了,整个天宫也就彻底毁坏。这座天宫正是树枝上的天宫,所以当树被砍倒时,那座天宫就完全毁灭了,因此那位天女才在世尊那里得到另一座天宫后住于其中。这里所说的“从乳房根部砍断手臂”,是指连同肩膀一并砍断手臂。由此应当看出,树神的肢体是会被切断的,而不像四大天王等众的肢体那样不可切断。所谓“树法”,是指树的特性、树的自性。因为像树一样,在被砍伐等情况下也不发怒,所以称为“树法”。巴利
Rukkhaṭṭhakadibbavimāneti ca sākhaṭṭhakavimānaṃ sandhāya vuttaṃ. Rukkhassa upari nibbattañhi vimānaṃ rukkhapaṭibaddhattā ‘‘rukkhaṭṭhakavimāna’’nti vuccati. Sākhaṭṭhakavimānaṃ pana sabbasākhāsannissitaṃ hutvā tiṭṭhati. Tattha yaṃ rukkhaṭṭhakavimānaṃ hoti, taṃ yāva rukkhassa mūlamattampi tiṭṭhati, tāva na nassati. Sākhaṭṭhakavimānaṃ pana sākhāsu bhijjamānāsu tattha tattheva bhijjitvā sabbasākhāsu bhinnāsu sabbaṃ bhijjati, idampi ca vimānaṃ sākhaṭṭhakaṃ, tasmā rukkhe chinne taṃ vimānaṃ sabbaso vinaṭṭhaṃ, teneva sā devatā bhagavato santikā laddhe aññasmiṃ vimāne vasi. Bāhuṃ thanamūleyeva chindīti aṃsena saddhiṃ bāhaṃ chindi. Iminā ca rukkhadevatānaṃ gattāni chijjanti, na cātumahārājikādīnaṃ viya acchejjānīti daṭṭhabbaṃ. Rukkhadhammeti rukkhapakatiyaṃ, rukkhasabhāveti attho. Rukkhānaṃ viya chedanādīsu akuppanañhi rukkhadhammo nāma.
“Uppatitaṃ”就是已经生起。“Bhantaṃ”就是奔跑。“Vāraye”就是制止。这里说的是:就像一位熟练的车夫能制住狂奔的车子,然后随心所欲地驾驭它;同样,如果有人能制止、调伏已经生起的嗔怒,我就称他为车夫。而其他那些给国王、副王等人驾车的车夫,只能叫执缰绳的人,不是最上的车夫。巴利
Uppatitanti uppannaṃ. Bhantanti dhāvantaṃ. Vārayeti niggaṇheyya. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā nāma cheko sārathi ativegena dhāvantaṃ rathaṃ niggahetvā yathicchakaṃ peseti, evaṃ yo puggalo uppannaṃ kodhaṃ vāraye niggaṇhituṃ sakkoti, tamahaṃ sārathiṃ brūmi. Itaro pana rājauparājādīnaṃ rathasārathijano rasmiggāho nāma hoti, na uttamasārathīti.
第二首偈颂的意思是:“凡”指无论从刹帝利家族出家,还是从婆罗门家族出家,无论是新学、中腊还是长老。“Uppatitaṃ”指向上冲起、已去、已转起,也就是已生起。“Kodhaṃ”指嗔怒,即依照“他对我做无益之事,因此生起嗔害”等经文所说的九种,以及“他不对我做有益之事”等从反面成立的九种,共十八种,再加上像树桩、荆棘等不能成为理由的一种,共十九种嗔害事,由其中某一种嗔害事所生起的嗔怒。“Visaṭaṃ”指扩散的。“Sappavisaṃ”指蛇毒。“Iva”是比喻词,省略 i 音后就说成“va”。“Osadhehi”指用解毒药。这里说的是:就像一位善治蛇毒的医师,用由根、茎、皮、叶、花等某一种或多种药材配成的解毒药,能迅速消除被蛇咬后遍满全身、扩散开来的蛇毒;同样,任何人用对治嗔怒的方法——在彼分断等对治方法中,用任何一种——来消除、不忍受、舍断、驱除、灭尽那由上述嗔害事所生起、遍满心相续而存在的嗔怒,这位比丘就舍弃了此岸与彼岸。这样消除嗔怒的比丘,因为嗔怒在第三道中被彻底断除,所以舍弃了称为此岸与彼岸的五下分结。一般来说,“彼岸”是岸的名称,因此,那些属于此岸又是轮回大海彼岸的,就合称为“此岸与彼岸”。巴利
Dutiyagāthāya pana ayamattho – yoti (su. ni. aṭṭha. 1.1) yo yādiso khattiyakulā vā pabbajito brāhmaṇakulā vā pabbajito navo vā majjhimo vā thero vā. Uppatitanti uddhamuddhaṃ patitaṃ, gataṃ pavattanti attho, uppannanti vuttaṃ hoti. Kodhanti ‘‘anatthaṃ me caratīti āghāto jāyatī’’tiādinā (dī. ni. 3.340; a. ni. 9.29) nayena sutte vuttānaṃ navannaṃ, ‘‘atthaṃ me na caratī’’tiādīnañca tappaṭipakkhato siddhānaṃ navannamevāti aṭṭhārasannaṃ khāṇukaṇṭakādinā aṭṭhānena saddhiṃ ekūnavīsatiyā āghātavatthūnaṃ aññatarāghātavatthusambhavaṃ āghātaṃ. Visaṭanti vitthataṃ. Sappavisanti sappassa visaṃ. Ivāti opammavacanaṃ. I-kāralopaṃ katvā va-icceva vuttaṃ. Osadhehīti agadehi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā visatikicchako vejjo sappena daṭṭho sabbaṃ kāyaṃ pharitvā ṭhitaṃ visaṭaṃ sappavisaṃ mūlakhandhatacapattapupphādīnaṃ aññatarehi, nānābhesajjehi payojetvā katehi vā osadhehi khippameva vineyya, evameva yo yathāvuttena āghātavatthunā uppatitaṃ cittasantānaṃ byāpetvā ṭhitaṃ kodhaṃ vinayanupāyesu tadaṅgavinayādīsu yena kenaci upāyena vineti nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti, so bhikkhu jahāti orapāraṃ. So evaṃ kodhaṃ vinento bhikkhu yasmā kodho tatiyamaggena sabbaso pahīyati, tasmā orapārasaññitāni pañcorambhāgiyasaṃyojanāni jahātīti. Avisesena hi pāranti tīrassa nāmaṃ, tasmā orāni ca tāni saṃsārasāgarassa pārabhūtāni cāti katvā ‘‘orapāra’’nti vuccati.
或者,就像有人用药物治好已经发作、蔓延开来的蛇毒一样,那位比丘以第三道彻底断除了嗔怒,安住在不来果中,舍弃此岸与彼岸。其中,“此岸”指自己的身体,“彼岸”指他人的身体。或者说,“此岸”是六内处,“彼岸”是六外处。同样,“此岸”是人界,“彼岸”是天界;“此岸”是欲界,“彼岸”是色界和无色界;“此岸”是欲有和色有,“彼岸”是无色有;“此岸”是自己的肉身,“彼岸”是让肉身快乐的种种用具。这样一来,在这个此岸与彼岸的范围内,以第四道断除欲贪的人,就称为“舍弃此岸与彼岸”。在这里,虽然不来者因为已经断除了欲贪,确实不再对今生自己的身体等有欲贪,但为了彰显他的功德,把这一切此岸与彼岸的分类统摄起来,以断除对它们的欲贪,而说“舍弃此岸与彼岸”。巴利
Atha vā yo uppatitaṃ vineti kodhaṃ visaṭaṃ sappavisaṃva osadhehi, so tatiyamaggena sabbaso kodhaṃ vinetvā anāgāmiphale ṭhito bhikkhu jahāti orapāraṃ. Tattha oranti sakattabhāvo. Pāranti parattabhāvo. Oraṃ vā cha ajjhattikāni āyatanāni, pāraṃ cha bāhirāyatanāni. Tathā oraṃ manussaloko, pāraṃ devaloko. Oraṃ kāmadhātu, pāraṃ rūpārūpadhātu. Oraṃ kāmarūpabhavo, pāraṃ arūpabhavo. Oraṃ attabhāvo, pāraṃ attabhāvasukhupakaraṇāni. Evametasmiṃ orapāre catutthamaggena chandarāgaṃ pajahanto ‘‘jahāti orapāra’’nti vuccati. Ettha ca kiñcāpi anāgāmino kāmarāgassa pahīnattā idhattabhāvādīsu chandarāgo eva natthi, apica kho panassa vaṇṇappakāsanatthaṃ sabbametaṃ orapārabhedaṃ saṅgahetvā tattha chandarāgappahānena ‘‘jahāti orapāra’’nti vuttaṃ.
现在为了说明这个意思,用譬喻来说:“就像蛇蜕去老旧、陈腐的皮。”这里,“以胸行走的”就是蛇,这是蛇的别名。蛇有两种:有欲形的和无欲形的。有欲形的又分两种:水生的和陆生的。水生的只在水中才能得到欲形,在陆地上不行,就像《僧伽波罗本生》里的僧伽波罗龙王那样。陆生的只在陆地上才能得到欲形,在水中不行。那皮因为衰老而变旧,因为时间久了而称为陈腐,蛇舍弃它时,以四种方式舍弃:安住于同类中、厌嫌、依靠、用力。所谓“同类”,就是蛇这一类、长身之躯。因为蛇在五种情况下不会离开同类:投生时、死亡时、陷入熟睡时、与同类交合时、以及蜕去旧皮时。所以当它蜕皮时,是安住在同类中而舍弃的。虽然安住在同类中,却是带着厌嫌而舍弃。所谓“带着厌嫌”,就是当皮一半已经脱落、另一半还挂着悬垂时,它对此感到厌烦而舍弃。这样带着厌嫌而舍弃时,也是依靠树枝之间、树根之间或岩石之间而舍弃。依靠而舍弃时,还会鼓起力气、发起干劲,以精进力把尾巴弯起来,一边呼气一边昂起头来舍弃。这样舍弃之后,就随心所欲地离开了。巴利
Idāni tassatthassa vibhāvanatthāya upamaṃ āha ‘‘urago jiṇṇamivattacaṃ purāṇa’’nti. Tattha urena gacchatīti urago, sappassetaṃ adhivacanaṃ. So duvidho kāmarūpī ca akāmarūpī ca. Kāmarūpīpi duvidho jalajo thalajo ca. Jalajo jale eva kāmarūpaṃ labhati, na thale saṅkhapālajātake (jā. 2.17.143 ādayo) saṅkhapālanāgarājā viya. Thalajo thale eva, na jale. So jajjarabhāvena jiṇṇaṃ, cirakālatāya purāṇañcāti saṅkhaṃ gataṃ tacaṃ jahanto catubbidhena jahati sajātiyaṃ ṭhito jigucchanto nissāya thāmenāti. Sajāti nāma sappajāti dīghattabhāvo. Uragā hi pañcasu ṭhānesu sajātiṃ nātivattanti upapattiyaṃ cutiyaṃ vissaṭṭhaniddokkamane sajātiyā methunapaṭisevane jiṇṇatacāpanayane cāti. Tasmā yadā tacaṃ jahati, tadā sajātiyaṃyeva ṭhatvā jahati. Sajātiyaṃ ṭhitopi ca jigucchanto jahati. Jigucchanto nāma yadā upaḍḍhaṭṭhāne mutto hoti, upaḍḍhaṭṭhāne amutto olambati, tadā naṃ aṭṭīyanto jahati, evaṃ jigucchantopi ca daṇḍantaraṃ vā mūlantaraṃ vā pāsāṇantaraṃ vā nissāya jahati. Nissāya jahantopi ca thāmaṃ janetvā ussāhaṃ karitvā vīriyena vaṅkaṃ naṅguṭṭhaṃ katvā passasantova phaṇaṃ karitvā jahati. Evaṃ jahitvā yenakāmaṃ pakkamati.
同样地,这位比丘想舍弃此岸与彼岸,也依四种方式舍弃:安住于同类中、厌离、依靠、用力。对比丘而言,所谓“同类”,依据“已生于圣洁之生”这句话,指的就是戒。因此说:“具慧之人立足于戒。”这样,这位安住于同类中的比丘,以处处观察到过患的眼光,厌离那产生苦的、分为自身等各种形态的此岸与彼岸,如同厌离老旧衰朽的皮;他依靠善知识,生起被称为“增上正精进”的力量,按照“白天经行、宴坐,以清除障碍法来净化心”的说法,把昼夜分成六段,精勤努力。就像蛇盘起弯曲的尾巴一样,他结跏趺坐;就像蛇呼气一样,他在不懈怠的精进中努力;就像蛇竖起头冠一样,他生起智慧的光明;就像蛇蜕去皮一样,他也舍弃此岸与彼岸。舍弃之后,就像蛇蜕去皮后随心所欲地离去,这位已卸下重担的比丘,也朝向无余涅槃界的方向而去。巴利
Evameva ayampi bhikkhu orapāraṃ jahitukāmo catubbidhena jahati sajātiyaṃ ṭhito jigucchanto nissāya thāmenāti. Sajāti nāma bhikkhuno ‘‘ariyāya jātiyā jāto’’ti (ma. ni. 2.351) vacanato sīlaṃ. Tenevāha ‘‘sīle patiṭṭhāya naro sapañño’’ti (saṃ. ni. 1.23, 192). Evametissaṃ sajātiyaṃ ṭhito bhikkhu taṃ sakattabhāvādibhedaṃ orapāraṃ jiṇṇapurāṇattacamiva taṃ dukkhaṃ janentaṃ tattha tattha ādīnavadassanena jigucchanto kalyāṇamitte nissāya adhimattasammāvāyāmasaṅkhātaṃ thāmaṃ janetvā ‘‘divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetī’’ti (a. ni. 3.16; 4.37) vuttanayena rattindivaṃ chadhā vibhajitvā ghaṭento vāyamanto urago viya vaṅkaṃ naṅguṭṭhaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā urago viya passasanto ayampi asithilaparakkamatāya vāyamanto uragova phaṇaṃ karitvā ayampi ñāṇavipphāraṃ janetvā uragova tacaṃ orapāraṃ jahati, jahitvā ca urago viya ohitataco yenakāmaṃ pakkamati, ayampi ohitabhāro anupādisesanibbānadhātudisaṃ pakkamatīti.
90 “Bhavanti”这个词,是通过根已扎稳、变成青绿色而正在生长的幼树来显示的。“Ahuvu”这个词,则是通过已经长大、挺立的大树、灌木等来显示的。“Bhavanti”的解释是“出生、增长”,“Ahuvu”的解释是“已出生、已增长”。“Rāsī”指纯粹的八法之聚。“Bhūtānaṃ”指这样得名的那些八法。即使说“众生之村落”,由于离开部分就没有整体,所谓“众生”抓取的正是那些草、树、藤蔓等本身。也有人说:“草木等扎根于大地、呈现绿色后,被天神守护,因为是众生的住处,所以叫‘众生之村落’。”“Rukkhādīnaṃ”(树木等)里的“等”字,应当知道包括药草、灌木、藤蔓等。巴利
90.Bhavantīti iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. Ahuvunti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. Bhavantīti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jāyanti vaḍḍhantī’’ti, ahuvunti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Rāsīti suddhaṭṭhakadhammasamūho. Bhūtānanti tathāladdhasamaññānaṃ aṭṭhadhammānaṃ. ‘‘Bhūtānaṃ gāmo’’ti vuttepi avayavavinimuttassa samudāyassa abhāvato bhūtasaññitā teyeva tiṇarukkhalatādayo gayhanti. ‘‘Bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā haritabhāvamāpannā rukkhagacchādayo devatāhi pariggayhanti, tasmā bhūtānaṃ nivāsaṭṭhānatāya bhūtānaṃ gāmo’’tipi vadanti. Rukkhādīnanti ādi-saddena osadhigacchalatādayo veditabbā.
难道树木等因为没有心识,就不是有命(jīva)的吗?应当知道,没有心识可以从这些方面来判断:没有活动、被砍断后还能再生、属于不同种类,以及不属于四生所摄。可是,增长在珊瑚、石盐等上面也存在,所以这不能成为它们有命的理由。它们执取对象也只是假设而已,就像梦中的景象,同样,怀孕欲望之类也是如此。那么,为什么对砍伐等行为以这些因缘而说犯波逸提罪呢?是为了随顺沙门的身分,以及为了保护住在其中的众生。因此说:“愚人于树中起生命想”等等。巴利
Nanu ca rukkhādayo cittarahitatāya na jīvā, cittarahitatā ca paripphandābhāvato chinnepi ruhanato visadisajātikabhāvato catuyoniapariyāpannato ca veditabbā, vuḍḍhi pana pavāḷasilālavaṇānampi vijjatīti na tesaṃ jīvabhāve kāraṇaṃ, visayaggahaṇañca nesaṃ parikappanāmattaṃ supanaṃ viya ciñcādīnaṃ, tathā dohaḷādayo, tattha kasmā bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyaṃ vuttanti? Samaṇasāruppato taṃnivāsasattānurakkhaṇato ca. Tenevāha ‘‘jīvasaññino hi moghapurisā manussā rukkhasmi’’ntiādi.
91 关于“从根出生”等说法,按照后文自己将要讲述的方式,其含义已见于锡兰注释,所以说“即便如此……也不相符”。这里“vijāta”一词,是省略了“vi-”前缀而显示的,所以说“vijātāni”(已生出的)。“vijāta”这个词,就像“已生产的女人”等用法一样,是表示“已生产”的词,所以说“pasūtāni”(已生产的)。而这里所谓的“生产”,是指已长出叶和根,所以说“nibbattapaṇṇamūlāni”(已长出叶和根的)。以此来说明:“已长出叶和根的种子,才算归入草木(类)的范畴;而用于这些的‘bījajāta’(种子所生)一词,依照惯用法也用于树木等。”不过,在前一种释义中,只有从种子生出的树木、藤蔓等才被称为草木(类)。巴利
91. ‘‘Mūle jāyantī’’tiādīsu attho upari attanā vuccamānappakārena sīhaḷaṭṭhakathāyaṃ vuttoti āha ‘‘evaṃ santepi…pe… na samentī’’ti. Vijāta-saddo idha vi-saddalopaṃ katvā niddiṭṭhoti āha ‘‘vijātānī’’ti. Vijāta-saddo ca ‘‘vijātā itthī’’tiādīsu viya pasūtavacanoti āha ‘‘pasūtānī’’ti. Pasūti ca nāmettha nibbattapaṇṇamūlatāti āha ‘‘nibbattapaṇṇamūlānī’’ti. Iminā imaṃ dīpeti ‘‘nibbattapaṇṇamūlāni bījāni bhūtagāmasaṅkhameva gacchanti, tesu ca vattamāno bījajāta-saddo ruḷhīvasena rukkhādīsupi vattatī’’ti. Purimasmiṃ atthavikappe pana bījehi jātānaṃ rukkhalatādīnaṃyeva bhūtagāmatā vuttā.
“显示它们”是指显示那些种子。在“根种子”等说法里,根本身就是种子,所以叫根种子;其余各项也是同样的道理。“节种子”就是节种子。当各种条件聚合时,因为能生出相似的果,所以它是特殊的原因,因此“种子”这个词被用在有生长能力的坚实果上。为了成就该义,这个词在某些根等上也有使用,所以为了从根等中区分出来,就用一个“种子”来限定,说成“种种子”,就像说“色、色”“苦、苦”一样。由种子所生的种子被显示出来,这是以果之假借来显示因,并阐明此义。巴利
Tāni dassentoti tāni bījāni dassento. Mūlabījantiādīsu mūlameva bījaṃ mūlabījaṃ. Sesesupi eseva nayo. Phaḷubījanti pabbabījaṃ. Paccayantarasamavāye sadisaphaluppattiyā visesakāraṇabhāvato viruhanasamatthe sāraphale niruḷho bīja-saddo. Tadatthasaṃsiddhiyā mūlādīsupi kesuci pavattatīti mūlādito nivattanatthaṃ ekena bījasaddena visesetvā vuttaṃ ‘‘bījabīja’’nti ‘‘rūparūpaṃ, dukkhadukkha’’nti ca yathā. Bījato nibbattena bījaṃ dassitanti kāriyopacārena kāraṇaṃ dassitanti dīpeti.
92 92.“对种子有种子想”——这里是为了说明“以因代果”的说法,才说“其中,就像……”等话。“除去草木”意思是从草木中脱离、分开。“凡是种子,就名为草木”,这是针对“那些既是种子又是已生的”这个意思说的。其中,“凡是种子”指已经长出叶和根的种子。“在那个种子上”就是在那个被称为草木的种子上。这里应当知道,就像“种子类”这个词依照习惯用法可以用在树木等上面一样,“种子”这个词的用法也是依照习惯用法。“如文”,即依巴利原文。巴利
92.Bīje bījasaññīti ettha kāraṇūpacārena kāriyaṃ vuttanti dassento ‘‘tattha yathā’’tiādimāha. Bhūtagāmaparimocanaṃ katvāti bhūtagāmato mocetvā, viyojetvāti attho. Yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hotīti bījāni ca tāni jātāni cāti vuttamatthaṃ sandhāya vadati. Tattha yaṃ bījanti yaṃ nibbattapaṇṇamūlaṃ bījaṃ. Tasmiṃ bījeti tasmiṃ bhūtagāmasaññite bīje. Ettha ca bījajāta-saddassa viya ruḷhīvasena rukkhādīsu bīja-saddassapi pavatti veditabbā. Yathārutanti yathāpāḷi.
“在任何地方”是指在根部、顶端或中间。“故意拔起则不允许”——在这里,即使他知道身上附着着东西,仍旧从水中站起来,只要心里没有“我要把它拔出来”的想法,那就是允许的。“被拔出的”就是被拔起来的。说“归入种子类”,是因为已经从草木中脱离出来的缘故。用“无尾的”这个词,是把芥子大小的也包括进去了。这确实是那种苔藓类植物的名称。因为根和叶不完整,所以说“名为不完整的草木”。“因为不是草木之根”——这里,“草木为根”是指草木是它的根、就是它的因;也可以说,草木的根是因,所以叫草木根。因为种子类确实是从草木生起的,又是草木的因,而这个不完整的并不是这样,所以说“因为不是草木之根”。因为属于那一类,所以说“它被种子类所摄”。这也是根据“因为不是草木之根”中首先所说的意义而说的。棕榈、椰子等的树桩,虽然因不再向上生长而不是草木的因,但它却是从已算作草木、已长出叶和根的种子所生,所以名为从草木所生,因此也归入种子类。巴利
Yattha katthacīti mūle agge majjhe vā. Sañcicca ukkhipituṃ na vaṭṭatīti ettha sacepi sarīre laggabhāvaṃ jānantova udakato uṭṭhahati, ‘‘taṃ uddharissāmī’’ti saññāya abhāvato vaṭṭati. Uppāṭitānīti uddhaṭāni. Bījagāme saṅgahaṃ gacchantīti bhūtagāmato parimocitattā vuttaṃ. Anantaka-ggahaṇena sāsapamattikā gahitā. Nāmañhetaṃ tassā sevālajātiyā . Mūlapaṇṇānaṃ asampuṇṇattā ‘‘asampuṇṇabhūtagāmo nāmā’’ti vuttaṃ. Abhūtagāmamūlattāti ettha bhūtagāmo mūlaṃ kāraṇaṃ etassāti bhūtagāmamūlo, bhūtagāmassa vā mūlaṃ kāraṇanti bhūtagāmamūlaṃ. Bījagāmo hi nāma bhūtagāmato sambhavati, bhūtagāmassa ca kāraṇaṃ hoti, ayaṃ pana tādiso na hotīti ‘‘abhūtagāmamūlattā’’ti vuttaṃ. Tatraṭṭhakattā vuttaṃ ‘‘so bījagāmena saṅgahito’’ti. Idañca ‘‘abhūtagāmamūlattā’’ti ettha paṭhamaṃ vuttaatthasambhavato vuttaṃ. Kiñcāpi hi tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ avaḍḍhanato bhūtagāmassa kāraṇaṃ na hoti, tathāpi bhūtagāmasaṅkhyupagatanibbattapaṇṇamūlabījato sambhūtattā bhūtagāmato uppanno nāma hotīti bījagāmena saṅgahaṃ gacchati.
说了“在绿色的嫩芽上”之后,为了说明它,又说“当青色叶子的颜色生起时”,意思是:当生起的颜色与青色叶子的颜色相似时。或者也可以采用“当青色生起时”这个读法。说“归入无根的草木类”,是把椰子单独提出来说的。他们说:“饮水罐等外面生的苔藓,因为不立在水中,又随顺种子类,所以是恶作的事由。”即使是耳状的,也是无关紧要的,所以即使是青色的,也无关紧要。Seleyyaka是一种从石头生出的芳香种类。他们说:“因为说了‘破坏树皮’,所以树上生的任何菌类,只要不破坏树皮、从顶端截取,就可以拿。”关于“从树脱离而站立”,他们说:“即使还有一点点附着在树上而站立,拿取时不破坏树皮,就可以。”关于“从活树则不可以”,这里也应知道:不破坏树皮、从顶端削取,就可以。“以手的不安分”,是指以手的无节制,也就是手的轻率。说“饮水不应存放”,这是指为自己而取的水。但如果最初是为未受具足戒者而取,之后从他那里得到,就没有“不应存放”的问题。他们说:“因为经中说‘哪些树的枝条能生根’,所以对那些枝条不能生根的树,没有作净的必要。”巴利
‘‘Aṅkure harite’’ti vatvā tameva vibhāveti ‘‘nīlapaṇṇavaṇṇe jāte’’ti, nīlapaṇṇassa vaṇṇasadise vaṇṇe jāteti attho. ‘‘Nīlavaṇṇe jāte’’ti vā pāṭho gahetabbo. Amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchatīti nāḷikerassa āveṇikaṃ katvā vadati. ‘‘Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo udake aṭṭhitattā bījagāmānulomattā ca dukkaṭavatthū’’ti vadanti. Kaṇṇakampi abbohārikamevāti nīlavaṇṇampi abbohārikameva. Seleyyakaṃ nāma silāya sambhūtā ekā sugandhajāti. ‘‘Rukkhattacaṃ vikopetīti vuttattā rukkhe jātaṃ yaṃ kiñci chattakaṃ rukkhattacaṃ avikopetvā matthakato chinditvā gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Rukkhato muccitvā tiṭṭhatīti ettha ‘‘yadipi kiñcimattaṃ rukkhe allīnā hutvā tiṭṭhati, rukkhato gayhamāno pana rukkhacchaviṃ na vikopeti, vaṭṭatī’’ti vadanti. Allarukkhato na vaṭṭatīti etthāpi rukkhattacaṃ avikopetvā matthakato tacchetvā gahetuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Hatthakukkuccenāti hatthānaṃ asaṃyatabhāvena, hatthacāpallenāti vuttaṃ hoti. Pānīyaṃ na vāsetabbanti idaṃ attano atthāya nāmitaṃ sandhāya vuttaṃ. Kevalaṃ anupasampannassa atthāya nāmite pana pacchā tato labhitvā na vāsetabbanti natthi. ‘‘Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatīti vuttattā yesaṃ sākhā na ruhati, tattha kappiyakaraṇakiccaṃ natthī’’ti vadanti.
93 以五种沙门惯用法来说:就是以五种沙门的称呼方式。虽然种子仅仅被火碰到、仅仅被指甲等刮划,并不会因此就失去能生长的性质,但即使这样做了之后,对沙门来说就算是可以用的,所以“火烧”等就被称为沙门惯用法。因此,意思是:我允许用这些沙门惯用法作为手段来受用果实。即使是本来没有种子、以及已经去掉种子的,对沙门来说也算可以用,因为这是施设规定的,所以也就以“沙门惯用法”这个名称来称呼。或者,这里的意思应该理解为:正因为火烧等五种是合乎沙门用的,所以我允许以这五种称为沙门净法的因缘来受用果实。在“火烧”等说法中,也有人读作“paricita”(惯习)。所谓“无种子”,是指嫩芒果等果实。所谓“已去掉种子”,是指芒果、菠萝蜜等,也就是把种子去掉、分开后可以受用的。“说了‘净’之后才应该做”——因为这里说的是作净者应当做的做法,所以不应该理解为比丘不说也可以做。又因为“应令作净”这种使役说法一开始就已经说了,所以应该理解为:只有比丘说了“作净吧”之后,未受具足戒的人说了“净”之后,才应该做火烧等。他们说:“‘净’这个词可以用任何语言来说。”从“说了‘净’之后才应该做”这句话可知,应该先做火烧等接触等,然后才说“净”。他们说:“先把火放好,或者用指甲等刺穿之后,不把它取出来,也可以说‘净’。”巴利
93.Pañcahisamaṇakappehīti pañcahi samaṇavohārehi. Kiñcāpi hi bījānaṃ agginā phuṭṭhamattena nakhādīhi vilikhanamattena ca aviruḷhīdhammatā na hoti, tathāpi evaṃ kateyeva samaṇānaṃ kappatīti aggiparijitādayo samaṇavohārā nāma jātā, tasmā tehi samaṇavohārehi karaṇabhūtehi phalaṃ paribhuñjituṃ anujānāmīti adhippāyo. Abījanibbaṭṭabījānipi samaṇānaṃ kappantīti paññattapaṇṇattibhāvato samaṇavohārāicceva saṅkhaṃ gatāni. Atha vā aggiparijitādīnaṃ pañcannaṃ kappiyabhāvatoyeva pañcahi samaṇakappiyabhāvasaṅkhātehi kāraṇehi phalaṃ paribhuñjituṃ anujānāmīti evamettha adhippāyo veditabbo. Aggiparijitantiādīsu ‘‘paricita’’ntipi paṭhanti. Abījaṃ nāma taruṇambaphalādi. Nibbaṭṭabījaṃ nāma ambapanasādi, yaṃ bījaṃ nibbaṭṭetvā visuṃ katvā paribhuñjituṃ sakkā hoti. ‘‘Kappiya’’nti vatvāva kātabbanti yo kappiyaṃ karoti, tena kattabbākārasseva vuttattā bhikkhunā avuttepi kātuṃ vaṭṭatīti na gahetabbaṃ. Puna ‘‘kappiyaṃ kāretabba’’nti kārāpanassa paṭhamameva kathitattā bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva anupasampannena ‘‘kappiya’’nti vatvā aggiparijitādi kātabbanti gahetabbaṃ. ‘‘Kappiyanti vacanaṃ pana yāya kāyaci bhāsāya vattuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. ‘‘Kappiyanti vatvāva kātabba’’nti vacanato paṭhamaṃ ‘‘kappiya’’nti vatvā pacchā aggiādinā phusanādi kātabbanti veditabbaṃ. ‘‘Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā nakhādinā vā vijjhitvā taṃ anuddharitvāva ‘kappiya’nti vattumpi vaṭṭatī’’ti vadanti.
在“一粒种子”等说法中,他们说:即使心里的意思是“我只做一粒”,但因为整体是连在一起算的,所以全部都成了已做。在“刺穿木材”中,他们说:即使知道而刺穿,或让别人刺穿,也是可以的。在“刺穿饭粒”中,也是同样的道理。他们说:刺穿那绳等物则不可以,因为绳等物属于容器一类。在“与胡椒等混合”中,应当知道,整体连在一起是就与饭粒的关联来说的,不是就果实彼此之间的关联来说的。“令破开后,应使作净”,这是因为从种子脱出来的壳属于容器一类。巴利
Ekasmiṃ bīje vātiādīsu ‘‘ekaṃyeva kāremīti adhippāye satipi ekābaddhattā sabbaṃ katameva hotī’’ti vadanti. Dāruṃ vijjhatīti ettha ‘‘jānitvāpi vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyevā’’ti vadanti. Bhattasitthe vijjhatīti etthāpi eseva nayo. ‘‘Taṃ vijjhati, na vaṭṭatīti rajjuādīnaṃ bhājanagatikattā’’ti vadanti. Maricapakkādīhi missetvāti ettha bhattasitthasambandhavasena ekābaddhatā veditabbā, na phalānaṃyeva aññamaññaṃ sambandhavasena. Bhindāpetvā kappiyaṃ kārāpetabbanti bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ.
“令出去”就是让那位比丘离开。“如果这对那件事是随顺的”,这句话的意思可能是:即使是为了保护住处而允许的施火等做法,自己也可以做,仅凭这一点,这就是“这对那件事是随顺的”。施火和作护卫,为了保护自己或他人的住处,确实都是可以的。所以,如果那段经文对此是随顺的,那么“自己不可以,别人可以”这种差别又从哪儿来呢?因此说“自己不可以……不可得”。这里其余的内容显而易见。而“有生命村落、有生命村落想、破坏或令破坏”,这里是三个要素。巴利
Nikkhāmetunti taṃ bhikkhuṃ nikkhāmetuṃ. ‘‘Sace etassa anuloma’’nti senāsanarakkhaṇatthāya anuññātampi paṭaggidānādiṃ attanāpi kātuṃ vaṭṭatīti ettakeneva idampi etassa anulomanti evamadhippāyo siyā. Paṭaggidānaṃ parittakaraṇañca attano parassa vā senāsanarakkhaṇatthāya vaṭṭatiyeva. Tasmā sace tassa suttassa etaṃ anulomaṃ siyā, attano na vaṭṭati, aññassa vaṭṭatīti ayaṃ viseso kuto labbhatīti āha ‘‘attano na vaṭṭati…pe… na sakkā laddhu’’nti. Sesamettha uttānameva. Bhūtagāmo, bhūtagāmasaññitā, vikopanaṃ vā vikopāpanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
2. 异语学处注释巴利
2. Aññavādakasikkhāpadavaṇṇanā
94-98 94-98. 在第二条(学处)中,“以其他话”是指:举罪者为了向被举罪者说明其过失而说的话,被举罪者用与那完全不同的话来回避。或者,“以他事回避他事”的意思是以另一个理由来回避另一个理由,这里应当这样理解:举罪者说出了被举罪者过失的理由,对方却用另一个能表明举罪没有根据的理由来回应,这就是所说的意思。“回避”是指以覆藏的方式行事,也就是转起的意思。又或者,“行”这个词因为词根有多种含义,本身就有覆藏的意思,所以说“覆藏”。因此说“覆藏”。在巴利文中,从“犯了什么罪?”等开始,显示的是不回答举罪,而以散乱话题的方式用他事回避他事。此外还应当知道一种超出巴利文之外的以他事回避他事:回答举罪之后,以把话题引向外面的方式转起。比如被问“你犯了某某罪”时,回答说“我去过华氏城”;再被追问“不是问你华氏城之行,是问你的罪”时,又说“从那里我去了王舍城”;被说“去王舍城也好,去婆罗门家也好,你犯了罪”时,又说“在那里我得到了猪肉”等等,像这样把话题向外散乱的人,就叫做“以他事回避他事”。巴利
94-98. Dutiye aññaṃ vacananti yaṃ codakena cuditakassa dosavibhāvanavacanaṃ vuttaṃ, taṃ tato aññeneva vacanena paṭicarati. Atha vā aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena aññaṃ kāraṇaṃ paṭicaratīti evamettha attho veditabbo, yaṃ codakena cuditakassa dosavibhāvanakāraṇaṃ vuttaṃ, tato aññena codanāya amūlakabhāvadīpakena kāraṇena paṭicaratīti vuttaṃ hoti. Paṭicaratīti ca paṭicchādanavasena carati, pavattatīti attho. Paṭicchādanattho eva vā carati-saddo anekatthattā dhātūnaṃ. Tenāha ‘‘paṭicchādetī’’ti. Ko āpannotiādinā pāḷiyaṃ codanaṃ avissajjetvā vikkhepāpajjanavasena aññena aññaṃ paṭicaraṇaṃ dassitaṃ. Aparampi pana codanaṃ vissajjetvā bahiddhā kathāapanāmavasena pavattaṃ pāḷimuttakaṃ aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ veditabbaṃ. ‘‘Itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti puṭṭho ‘‘pāṭaliputtaṃ gatomhī’’ti vatvā puna ‘‘na tava pāṭaliputtagamanaṃ pucchāma, āpattiṃ pucchāmā’’ti vutte ‘‘tato rājagahaṃ gatomhī’’ti vatvā ‘‘rājagahaṃ vā yāhi brāhmaṇagahaṃ vā, āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘tattha me sūkaramaṃsaṃ laddha’’ntiādīni vatvāva kathaṃ bahiddhā vikkhipantopi hi ‘‘aññenaññaṃ paṭicarati’’cceva saṅkhaṃ gacchati.
这种以甲事回避乙事的方式而说出来的话,就是搁置所问的义理而说别的,所以叫“异语者”,因此说“这叫做以甲事回避乙事”。所谓“这叫做默然者的”,就是默然状态的名称,或者这本身就是原文的读法。“令承担异语者”,就是令承担异语者的羯磨,或者令承担现在正施行的羯磨所成立的异语者身份,这就是意思。“令承担恼害者”这里也一样,应当理解为令承担恼害者的羯磨或恼害者的身份。巴利
Yadetaṃ aññena aññaṃ paṭicaraṇavasena pavattavacanaṃ, tadeva pucchitamatthaṃ ṭhapetvā aññaṃ vadatīti aññavādakanti āha ‘‘aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāma’’nti. Tuṇhībhūtassetaṃ nāmanti tuṇhībhāvassetaṃ nāmaṃ, ayameva vā pāṭho. Aññavādakaṃ āropetūti aññavādakakammaṃ āropetu, aññavādakattaṃ vā idāni kariyamānena kammena āropetūti attho. Vihesakaṃ āropetūti etthāpi vihesakakammaṃ vihesakabhāvaṃ vā āropetūti evamattho daṭṭhabbo.
对于尚未被判定为异语者的情况,巴利原文中所说的恶作,是按“以他事回避他事”的方式成立的。但依据注释书中所说、超出巴利原文的“以他事回避他事”的方式,在尚未被判定为异语者时,是以妄语犯波逸提;在被判定之后,则正是以此学处犯波逸提,应当这样理解。不过有些人说:“在被判定为异语者时,既以妄语犯波逸提,也以此学处犯波逸提,共有两个波逸提。”这种说法要经过考察之后再决定是否采纳。至于所说的“最初犯者无犯”,也应当看作是对巴利原文中“以他事回避他事”的情形而说的,或者是为了说明依此学处无犯的情况。其余部分浅显易懂。通过如法羯磨而被判定、正被就罪或事进行追问、以想要覆藏之心而以他事回避他事或保持沉默,这些就是此处构成犯戒的三个条件。巴利
Anāropite aññavādake vuttadukkaṭaṃ pāḷiyaṃ āgataaññenaññaṃpaṭicaraṇavasena yujjati . Aṭṭhakathāyaṃ āgatena pana pāḷimuttakaaññenaññaṃpaṭicaraṇavasena anāropite aññavādake musāvādena pācittiyaṃ, āropite imināva pācittiyanti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘āropite aññavādake musāvādena iminā ca pācittiyadvayaṃ hotī’’ti vadanti, taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Yā sā ādikammikassa anāpatti vuttā, sāpi pāḷiyaṃ āgataaññenaññaṃpaṭicaraṇavasena vuttāti daṭṭhabbā, iminā sikkhāpadena anāpattidassanatthaṃ vā. Sesaṃ uttānameva. Dhammakammena āropitatā, āpattiyā vā vatthunā vā anuyuñjiyamānatā, chādetukāmatāya aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ vā tuṇhībhāvo vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
3. 讥嫌学处的注释巴利
3. Ujjhāpanakasikkhāpadavaṇṇanā
103 在第三品《界诵》中,“jhe”这个音被列为“思惟”的意思,所以(注释者)说“以低劣的方式令思惟”等等。而且应当知道,由于词根有多种含义,这里也可以是“观察”的意思。就像在“以字母令诵”等(波逸提第46条)中那样,这里的“chandāya”是因为语法性别的颠倒而说的,所以(注释者)说“以欲(chandena)”。巴利
103. Tatiye dhātupāṭhe jhe-saddo cintāyaṃ paṭhitoti āha ‘‘lāmakato vā cintāpentī’’tiādi. Ayameva ca anekatthattā dhātūnaṃ olokanatthopi hotīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Akkharāya vācetī’’tiādīsu (pāci. 46) viya ‘‘chandāyā’’ti liṅgavipallāsavasena vuttanti āha ‘‘chandenā’’ti.
105 “以什么言语”是指用“某某人出于欲而做这件事”这类话。“又因为什么而嫌责”是指用“某某人出于欲……”这类话,站在各处比丘能听见的范围内,宣扬他们的过失。巴利
105.Yena vacanenāti yena ‘‘chandāya itthannāmo idaṃ nāma karotī’’tiādivacanena. Yena ca khiyyantīti yena ‘‘chandāya itthannāmo’’tiādivacanena tattha tattha bhikkhūnaṃ savanūpacāre ṭhatvā avaṇṇaṃ pakāsenti.
106 “令其他未受具足戒者嫌责”是指借助其他未受具足戒者来令他嫌责。“或在他面前抱怨那件事”是指在那位未受具足戒者面前,抱怨那位被僧团认可为受具足戒的人,或者以说过失的方式加以宣扬。“未受具足戒者被僧团认可”这里,曾经被认可的人被称为“认可”。因此说“虽然”等话。因为令人嫌责和抱怨都只是以妄语的方式生起的,所以对最初犯者来说无犯——应当这样理解:这是为了显示在波逸提处和恶作处也依此而无犯。这样理解之后,令他人嫌责者和抱怨者在一刹那间各犯两条罪,这就成立了。或者,应当这样理解:这样的学处是先于妄语戒制定的。这里其余内容都很浅显。由如法羯磨而受认可、已受具足戒、没有恶行、想说他过失、在受具足戒者面前、令人嫌责或抱怨——这些就是这里的六支。巴利
106.Aññaṃ anupasampannaṃ ujjhāpetīti aññena anupasampannena ujjhāpeti. Tassa vā taṃ santike khiyyatīti tassa anupasampannassa santike taṃ saṅghena sammataṃ upasampannaṃ khiyyati, avaṇṇaṃ vadanto vā pakāseti. Anupasampannaṃ saṅghena sammatanti ettha sammatapubbo sammatoti vutto. Tenāha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Yasmā ujjhāpanaṃ khiyyanañca musāvādavaseneva pavattaṃ, tasmā ādikammikassa anāpattīti pācittiyaṭṭhāne dukkaṭaṭṭhāne ca imināva anāpattidassanatthaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Evañca katvā ujjhāpentassa khiyyantassa ca ekakkhaṇe dve dve āpattiyo hontīti āpannaṃ. Atha vā īdisaṃ sikkhāpadaṃ musāvādato paṭhamaṃ paññattanti gahetabbaṃ. Sesamettha uttānameva. Dhammakammena sammatatā, upasampannatā, agatigamanābhāvo , tassa avaṇṇakāmatā, yassa santike vadati, tassa upasampannatā, ujjhāpanaṃ vā khiyyanaṃ vāti imāni panettha cha aṅgāni.
4. 第一坐卧处学处的注释巴利
4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
108-110 108-110. 在第四经中,“雪山雨”说的就是雪。“不为人知”是指不熟悉、不出名,意思是没人知道、没人认可。三部《结句》里都说:从“在棚舍或树下”这句话来看,在露天庭院里也可以放置。“行于行处”是指已前往行处。通过“八个月”这句话说明:即使雨季四个月不下雨,也照样禁止,所以说“从‘八个月’的说法来看……不可以放置”。其中,“四个月”是指雨季的四个月。通过“冬季雨的约定”这句话说明:即使在允许的八个月里,如果某个地方冬天下雨,那么那里另外四个月也被禁止,所以说“从‘冬季雨的约定’的说法来看”等等。由此说明:如果某个地方冬天下雨,那里就禁止八个月、允许四个月;如果某个地方只在雨季下雨,那里就禁止四个月、允许八个月。巴利
108-110. Catutthe himavassenāti himameva vuttaṃ. Apaññāteti appatīte, appasiddheti attho. ‘‘Maṇḍape vā rukkhamūle vāti vacanato vivaṭaṅgaṇepi nikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Gocarappasutāti gocaraṭṭhānaṃ paṭipannā. ‘‘Aṭṭha māse’’ti iminā vassānaṃ cātumāsaṃ cepi devo na vassati, paṭikkhittamevāti āha ‘‘aṭṭha māseti vacanato…pe… nikkhipituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti. Tattha cattāro māseti vassānassa cattāro māse. Avassikasaṅketeti iminā anuññātepi aṭṭha māse yattha hemante devo vassati, tattha aparepi cattāro māsā paṭikkhittāti āha ‘‘avassikasaṅketeti vacanato’’tiādi. Iminā imaṃ dīpeti ‘‘yasmiṃ dese hemante devo vassati, tattha aṭṭha māse paṭikkhipitvā cattāro māsā anuññātā. Yattha pana vassāneyeva vassati, tattha cattāro māse paṭikkhipitvā aṭṭha māsā anuññātā’’ti.
按照这个道理就应该知道:在中间地区,凡是冬季下雪下雨的地方,那里也同样禁止八个月。所以,雨季时不能在普通露地、漏雨的棚子以及树底下铺设坐卧处;冬季时,在普通露地、漏雨的棚子等地方则可以铺设。不过,这仅限于冬季的雪雨不会淋湿坐卧处的地方;热季时在普通露地等地方也照样可以铺设,但仅限于没有非时云雨出现的时候。至于乌鸦等经常栖息的树底下,则任何时候都不可以铺设。这里的判定应当这样理解。巴利
Imināva nayena majjhimapadese yattha hemante himavassaṃ vassati, tatthāpi aṭṭheva māsā paṭikkhittāti veditabbā. Tasmā vassānakāle pakatiajjhokāse ovassakamaṇḍape rukkhamūle ca santharituṃ na vaṭṭati, hemantakāle pakatiajjhokāse ovassakamaṇḍapādīsupi vaṭṭati. Tañca kho yattha himavassena senāsanaṃ na temati, gimhakālepi pakatiajjhokāsādīsu vaṭṭatiyeva, tañca kho akālameghādassane, kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūle pana kadācipi na vaṭṭatīti evamettha vinicchayo veditabbo.
世尊正是把握了这一层特殊含义,才在最初就制定了这条学处,所以并没有另外再作补充制定。也正因为如此,《论母注》(《疑惑度脱》注·第一坐卧处学处释)里说:“因此,无论在哪里、在什么时候不该铺设,这一切在这里都归入露地这一类。”或者也可以这样理解:既然已经笼统地禁止了在露地铺设和让人铺设,那么仅仅以“在这样的时节、这样的地方可以放置”这一开许就已经足够了,因此不应认为学处中另外单独提出了补充制定。不过,《附随》(《附随》65-67)因为是随顺这条学处的义理而制定的,所以说“有一条补充制定”。巴利
Imañca pana atthavisesaṃ gahetvā bhagavatā paṭhamameva sikkhāpadaṃ paññattanti visuṃ anupaññatti na vuttā. Teneva hi mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘iti yattha ca yadā ca santharituṃ na vaṭṭati, taṃ sabbamidha ajjhokāsasaṅkhameva gata’’nti. Atha vā avisesena ajjhokāse santharaṇasantharāpanāni paṭikkhipitvā ‘‘īdise kāle īdise ca padese ṭhapethā’’ti anujānanamatteneva alanti na sikkhāpade visuṃ anupaññatti uddhaṭāti veditabbā. Parivāre (pari. 65-67) pana imasseva sikkhāpadassa anurūpavasena paññattattā ‘‘ekā anupaññattī’’ti vuttaṃ.
“新织的布料不会很快坏掉”,所以经文说“或新织的”。覆皮者,就是用皮覆盖的。上等露地住者,这只是显示他心里那样想而已,并不是说上等露地住者不可以有衣舍。随身性,是说比丘就地存放衣物这件事。根据这一点,只是说在那个时候无犯;但如果从衣舍出去到别处,甚至进村乞食,那就还是有犯。诸师说:“施主在布施时,即使把价值千金的毛毯布施出来,说‘拿去当擦脚布用’,那就可以照那样用;同样,如果施主把床、椅等坐卧具布施出来时说‘这坐卧具即使在露地也可以随意使用’,那就在任何时候都可以放在露地。”应遣使而往,这里的意思是,应该说“若有比丘来到这住处安住,就布施给他”,然后派使者去。巴利
Navavāyimo sīghaṃ na nassatīti āha ‘‘navavāyimo vā’’ti. Onaddhakoti cammena onaddho. Ukkaṭṭhaabbhokāsikoti idaṃ tassa parivitakkadassanamattaṃ, ukkaṭṭhaabbhokāsikassa pana cīvarakuṭi na vaṭṭatīti natthi. Kāyānugatikattāti bhikkhuno tattheva sannihitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā ca tasmiṃyeva kāle anāpatti vuttā, cīvarakuṭito nikkhamitvā pana aññattha gacchantassa piṇḍāya pavisantassapi āpattiyeva. ‘‘Yasmā pana dāyakehi dānakāleyeva sahassagghanakampi kambalaṃ ‘pādapuñchaniṃ katvā paribhuñjathā’ti dinnaṃ tatheva paribhuñjituṃ vaṭṭati, tasmā ‘imaṃ mañcapīṭhādisenāsanaṃ abbhokāsepi yathāsukhaṃ paribhuñjathā’ti dāyakehi dinnaṃ ce, sabbasmimpi kāle abbhokāse nikkhipituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Pesetvā gantabbanti ettha ‘‘yo bhikkhu imaṃ ṭhānaṃ āgantvā vasati, tassa dethā’’ti vatvā pesetabbaṃ.
通过观察云层尚未升起的状况——应当知道,这也说明了:即使在热季,一旦云层升起,无论什么样的坐卧处所,比如床、椅等,都不可以放在露地上。有些人解释说,“面向脚落处”是指坐着的人面向脚落地的地方;另一些人说,是指扫地的人面向脚所在的地方;还有些人说,这是说为了不让沙子向外散落,应当取走面向脚落处的沙子。用手拿起垃圾丢到外面——这说明了不可以为了丢垃圾而把沙子也丢掉。巴利
Valāhakānaṃ anuṭṭhitabhāvaṃ sallakkhetvāti iminā ca gimhānepi meghe uṭṭhite mañcapīṭhādiṃ yaṃkiñci senāsanaṃ ajjhokāse nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpitanti veditabbaṃ. ‘‘Pādaṭṭhānābhimukhāti nisīdantānaṃ pādapatanaṭṭhānābhimukha’’nti keci. ‘‘Sammajjantassa pādaṭṭhānābhimukha’’nti apare. ‘‘Bahi vālukāya agamananimittaṃ pādaṭṭhānābhimukhā vālikā haritabbāti vutta’’nti eke . Kacavaraṃ hatthehi gahetvā bahi chaṭṭetabbanti iminā kacavaraṃ chaḍḍessāmīti vālikā na chaḍḍetabbāti dīpeti.
111 把芦苇叶等编成辫子,再用这条辫子在两边展开的地方大量缠绕,从那里开始一直到中间,用向内抽拉的方式卷缠,在中间收拢,然后横向在各处绑紧,这样做成的,就叫“内卷而缚”。“得许可而往”就是按照前面所说的那句话,得到许可才前往。因为他是遵照长老的命令前往的,所以没有犯戒。“依前所说方式”就是像前面已经说过的“坐下后自己前往”等那样。“往他处”就是越过那条路,到别的地方去。因为站在投石距离之外,所以说“应以举足来作判定”,往别处去的人,第一只脚抬起犯恶作,第二只脚抬起犯波逸提,这是其含义。“未恢复原状”就是未收摄归位。“于中间集会”就是在各各中间处集会。巴利
111.Anto saṃveṭhetvā baddhanti erakapattādīhi veṇiṃ katvā tāya veṇiyā ubhosu passesu vitthataṭṭhānesu bahuṃ veṭhetvā tato paṭṭhāya yāva majjhaṭṭhānaṃ, tāva anto ākaḍḍhanavasena veṭhetvā majjhe saṅkhipitvā tiriyaṃ tattha tattha bandhitvā kataṃ. Kappaṃ labhitvāti gacchāti vuttavacanena kappaṃ labhitvā. Therassa hi āṇattiyā gacchantassa anāpatti. Purimanayenevāti ‘‘nisīditvā sayaṃ gacchanto’’tiādinā pubbe vuttanayeneva. Aññattha gacchatīti taṃ maggaṃ atikkamitvā aññattha gacchati. Leḍḍupātupacārato bahi ṭhitattā ‘‘pāduddhārena kāretabbo’’ti vuttaṃ, aññattha gacchantassa paṭhamapāduddhāre dukkaṭaṃ, dutiyapāduddhāre pācittiyanti attho. Pākatikaṃ akatvāti appaṭisāmetvā. Antarasannipāteti antarantarā sannipāte.
“只是常住者的障碍”这句话的意思是:即使客比丘来了以后什么也没说,只是坐在那里,障碍也仍然只是常住者的障碍。《大护持》论中则说“在其他比丘来了坐下时”,意思是:不论他们说了“这是我们的”还是没有说,只要坐下了就算。《大注释》论中说“犯”,指的正是波逸提罪。但《大护持》的说法是:这条学处是针对“未指示”的情况而制定的,因此,如果铺设或让人铺设时没有指示,就只说为恶作。又因为“这是属于诵经者的,这是属于说法者的”是分别制定的,所以即便是在未指示而铺设的情况下,也仍应以波逸提罪论处;正是基于这个意思,才说“当那人来了坐下时,障碍属于他”。不过有些人说:“即使是在未指示而铺设的情况下,说法者也不应被令起身,所以应当以波逸提罪论处;而在客比丘方面,后到的年长者应被令起身,所以说为恶作。”巴利
Āvāsikānaṃyeva palibodhoti ettha āgantukehi āgantvā kiñci avatvā tattha nisinnepi āvāsikānaṃyeva palibodhoti adhippāyo. Mahāpaccarivāde pana ‘‘aññesu āgantvā nisinnesū’’ti idaṃ amhākanti vatvā vā avatvā vā nisinnesūti adhippāyo. Mahāaṭṭhakathāvāde ‘‘āpattī’’ti pācittiyameva vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana santharaṇasantharāpane sati pācittiyena bhavitabbanti anāṇattiyā paññattattā dukkaṭaṃ vuttaṃ. ‘‘Idaṃ ussārakassa, idaṃ dhammakathikassā’’ti visuṃ paññattattā anāṇattiyā paññattepi pācittiyeneva bhavitabbanti adhippāyena ‘‘tasmiṃ āgantvā nisinne tassa palibodho’’ti vuttaṃ. Keci pana vadanti ‘‘anāṇattiyā paññattepi dhammakathikassa anuṭṭhāpanīyattā pācittiyena bhavitabbaṃ, āgantukassa pana pacchā āgatehi vuḍḍhatarehi uṭṭhāpetabbattā dukkaṭaṃ vutta’’nti.
112 “应铺在地面上”的意思是:如果有毡毯,就铺在它上面;如果没有,就铺在干净的地面上。应当知道,对狮皮等的禁止,只是在携带这一点上。巴利
112.Bhūmiyaṃ attharitabbāti cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā. Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabboti iminā –
比丘们,不应该使用大兽皮,也就是狮皮、虎皮、豹皮。谁要是用了,就犯恶作罪。巴利
‘‘Na , bhikkhave, mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 255) –
这段是在阐明《犍度》圣典那句话的用意。这里说的是:因为学处是在“床内铺设、床外也铺设”这件事上制定的,所以被禁止的只是铺在床和凳子上使用,而作为铺地物来使用并没有被禁止。如果是这样,那为什么说“禁止仅限于携带”呢?这是为了说明:就像依“诸比丘,我允许受用一切殿堂”(《小品》320)这句话,即使在个人住所里,按住所受用的方式开许的金瓶等物虽然可以使用,但绝不能把它完全当成自己的东西来用;同样,这东西虽然可以作为铺地物使用,但不能把它当成自己的东西,带到各个精舍去使用。为了说明这一点,才说“应知禁止仅限于携带”。木制凳,就是指木板做的凳子。脚踏板,就是放没洗过的脚的地方。在露地煮染料之后……应当收起:这里如果染料工作已经做完,没有剩下的,就应当收起。巴利
Evaṃ vuttāya khandhakapāḷiyā adhippāyaṃ vibhāveti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘antopi mañce paññattāni honti, bahipi mañce paññattāni hontī’’ti imasmiṃ vatthusmiṃ sikkhāpadassa paññattattā mañcapīṭhesu attharitvā paribhogoyeva paṭikkhitto, bhūmattharaṇavasena paribhogo pana appaṭikkhittoti. Yadi evaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo’’ti idaṃ kasmā vuttanti? Yathā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sabbaṃ pāsādaparibhoga’’nti (cūḷava. 320) vacanato puggalikepi senāsane senāsanaparibhogavasena niyamitaṃ suvaṇṇaghaṭādikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭamānampi kevalaṃ attano santakaṃ katvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, evamidaṃ bhūmattharaṇavasena paribhuñjiyamānampi attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti vuttaṃ. Dārumayapīṭhanti phalakamayameva pīṭhaṃ vuttaṃ. Pādakathalikanti adhotapādaṭṭhapanakaṃ. Ajjhokāse rajanaṃ pacitvā…pe… paṭisāmetabbanti ettha theve asati rajanakamme niṭṭhite paṭisāmetabbaṃ.
113 有人说:因为经典里讲“比丘、沙弥或净人是有惭耻心的人”,所以不可以向无惭耻心的人告辞就离开。关于“晒晾时离去”这一条,有人说:虽然没有限定“必须走多远”,但还是不应该超过一掷土块的距离,走得太远。这里其余的内容都很清楚。不过,这里一共有五个条件:床座等属于僧团、在所说的那种地方铺设或让人铺设、没有障碍、没有危难、超过一掷土块的距离。巴利
113.‘‘Bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hotīti vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti. Otāpento gacchatīti ettha ‘‘kiñcāpi ‘ettakaṃ dūraṃ gantabba’nti paricchedo natthi, tathāpi leḍḍupātaṃ atikkamma nātidūraṃ gantabba’’nti vadanti. Sesamettha uttānameva. Mañcādīnaṃ saṅghikatā, vuttalakkhaṇe dese santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, leḍḍupātātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni.
《论母注释》(即《疑惑度释》中《第一坐卧处学处注释》)在解释“或不告辞而离去”时说:“如果有比丘、沙弥或净人是有惭耻心的,他把那人看作自己的障碍,不向那人告辞,也不把坐卧处交付给他,就无牵挂地离去,超过了中等体力男子一掷土块的距离——若一足跨出投石处犯恶作,第二足跨出犯波逸提。”说了之后,又以无挂念等六支来说明。然而在巴利文和注释中,都看不到“无牵挂地离去”这一差别。又说“令其热恼而离去”,只在令热恼的场合,有牵挂而离去才说无罪。如果其他地方有牵挂而离去也无罪,就应不分别地说“有牵挂而离去无罪”,所以应考察后采取更妥当的说法。巴利
Mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā) pana anāpucchaṃ vā gaccheyyāti ettha ‘‘yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti, attano palibodhaṃ viya maññati, tathārūpaṃ anāpucchitvā taṃ senāsanaṃ tassa aniyyātetvā nirapekkho gacchati, thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkameyya, ekena pādena leḍḍupātātikkame dukkaṭaṃ, dutiyapādātikkame pācittiya’’nti vatvā aṅgesupi nirapekkhatāya saddhiṃ cha aṅgāni vuttāni. Pāḷiyaṃ pana aṭṭhakathāyañca ‘‘nirapekkho gacchatī’’ti ayaṃ viseso na dissati. ‘‘Otāpento gacchatī’’ti ca otāpanavisaye eva sāpekkhagamane anāpatti vuttā. Yadi aññatthāpi sāpekkhagamane anāpatti siyā, ‘‘anāpatti sāpekkho gacchatī’’ti avisesena vattabbaṃ bhaveyya, tasmā vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbanti.
5. 第二住处学处注释巴利
5. Dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
116 在第二坐卧处学处中,注释书只说了这么多。三篇《结文》则说:这是为了显示注释书里确实这样说过,其他类似铺在床座上的东西也同样是铺具。但《论母注释》限定说:所谓铺具,就是外衣和毛毯,只有这些。因此,《结文》的说法和这个不一致,应当审察之后再采纳。从坐卧处:就是从最后的所有坐卧处。任何人:就是他的亲属或非亲属,不管是谁。巴利
116. Dutiyasenāsanasikkhāpade ettakameva vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. ‘‘Idañca aṭṭhakathāsu tathāvuttabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, aññampi tādisaṃ mañcapīṭhesu attharitaṃ paccattharaṇamevā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Mātikāṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘paccattharaṇaṃ nāma pāvāro kojavoti ettakamevā’’ti niyametvā vuttaṃ, tasmā gaṇṭhipadesu vuttaṃ iminā na sameti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Senāsanatoti sabbapacchimasenāsanato. Yo kocīti tassa ñātako vā aññātako vā yo koci.
117 “周廊”是指每一座住处的围墙以内范围。为了把《库伦达注》里所说的意思特别显示出来,才引出“虽说”等这一段话。“在无遮蔽的殿堂中”应当单独接上去理解。正因如此,《论母注释》(《疑惑度释·第二坐卧处学处注释》)中说:“在无遮蔽的殿堂,或有遮蔽、大众集会之处。”在食堂里,这个差别也同样适用。没有什么特别要说的,就是没有任何需要特别说明的地方。“坏灭”就是毁坏。“若失坏”就是被盗贼等毁坏。巴利
117.Pariveṇanti ekekassa vihārassa parikkhepabbhantaraṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttamevatthaṃ savisesaṃ katvā dassetuṃ ‘‘kiñcāpi vutto’’tiādi āraddhaṃ. ‘‘Aparicchanne maṇḍape’’ti visuṃ yojetabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘aparicchannamaṇḍape vā paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātabhūte’’ti vuttaṃ. Bhojanasālāyampi ayaṃ viseso labbhatiyeva. Vattabbaṃ natthīti visesetvā kiñci vattabbaṃ natthi. Palujjatīti vinassati. Nasseyyāti corādīhi vinasseyya.
118 118. 如果有人编织床或椅子,那就是床椅的编织物。“石窟中”指石头堆积处的住处,意思是山洞。由于“住处被白蚁啃食”这一事缘而制定,所以注释书中依据事缘本身说,在没有白蚁之患时无犯。在《仪轨品》中,制定远行仪轨时说“应告知住处”,因此这里说“而告知是义务”,只是为了显示应做之事的行相,并不是为了显示违越义务就有恶作。正因如此,《暗部注释书》在“应告知住处”这一处将会说:“若住处建在石板或石柱上、白蚁爬不上去,即使不告知也无犯。”所以,《结文》中说“对于那样的住处,不告知而离去者没有波逸提;但依远行仪轨,不告知而离去者就违越义务,因此犯恶作”,这种说法不应采纳。巴利
118. Yena mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā vinanti, taṃ mañcapīṭhakavānaṃ. Siluccayaleṇanti siluccaye leṇaṃ, pabbataguhāti attho. ‘‘Senāsanaṃ upacikāhi khāyita’’nti imasmiṃ vatthusmiṃ paññattattā vatthuanurūpavasena aṭṭhakathāyaṃ upacikāsaṅkāya abhāve anāpatti vuttā. Vattakkhandhake gamikavattaṃ paññapentena ‘‘senāsanaṃ āpucchitabba’’nti vuttattā kevalaṃ itikattabbākāramattadassanatthaṃ ‘‘āpucchanaṃ pana vatta’’nti vuttaṃ, na pana vattabhedena dukkaṭanti dassanatthaṃ. Teneva andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘senāsanaṃ āpucchitabba’’nti ettha ‘‘yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ yattha upacikā nārohanti, taṃ anāpucchantassapi anāpattī’’ti vakkhati, tasmā yaṃ vuttaṃ gaṇṭhipade ‘‘tādise senāsane anāpucchā gacchantassa pācittiyaṃ natthi, gamikavattavasena pana anāpucchā gacchato vattabhedo hoti, tasmā dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti, taṃ na gahetabbaṃ.
由于后面已经没有其他跟随的人,所以说“以最后者的回护而无解脱”。在这里,“应派遣一人后,方可告假离去”这句中,因为是从离去心生起之处起,如果没告假就离开,在第二只脚抬起时就犯波逸提。虽然在露天放置床或椅子后离去的情况,这里没有单独说犯戒,但应当知道:非时在露天铺设床椅后离去,超出投石所及范围时,依前一条学处犯波逸提;超出围栏范围时,依这一条犯恶作。通过“在凉亭下或树根下”这句话,露天也被包括在内了,所以应当认为那里也有恶作,这里已经说到了。不过,把卧具铺在露天然后离去的人,两种情况下都只是恶作。有人说:“在僧团精舍里,铺好僧团的卧具后离去,说犯波逸提;因此在这两者各自属于僧团时,犯恶作。”其余内容在这里容易理解。具备所说特征的卧具、它属于僧团、在所说特征的住处铺设或让人铺设、无障碍、没有灾祸、不顾念而朝其他方向离去、越过近行界——这些就是这里的七项要素。巴利
Pacchimassa ābhogena mutti natthīti tassa pacchato gacchantassa aññassa abhāvato vuttaṃ. Ekaṃ vā pesetvā āpucchitabbanti ettha gamanacittassa uppannaṭṭhānato anāpucchitvā gacchato dutiyapāduddhāre pācittiyaṃ. Kiñcāpi mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā ajjhokāse nikkhipitvā gacchantassa idha visuṃ āpatti na vuttā, tathāpi akāle ajjhokāse mañcapīṭhāni paññapetvā gacchantassa leḍḍupātātikkame purimasikkhāpadena pācittiyaṃ, parikkhepātikkame iminā dukkaṭanti veditabbaṃ. ‘‘Maṇḍape vā rukkhamūle vā’’ti iminā ajjhokāsopi saṅgahitoyevāti tatthāpi dukkaṭaṃ idha vuttamevāti daṭṭhabbaṃ. Seyyaṃ pana ajjhokāse santharitvā gacchantassa ubhayenapi dukkaṭameva. ‘‘Saṅghike vihāre saṅghikaṃyeva seyyaṃ santharitvā pakkamantassa pācittiyaṃ vuttanti ubhosu ekekasmiṃ saṅghike dukkaṭa’’nti vadanti. Sesamettha uttānameva. Vuttalakkhaṇaseyyā, tassā saṅghikatā, vuttalakkhaṇe vihāre santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā, apalibuddhatā, āpadāya abhāvo, anapekkhassa disāpakkamanaṃ, upacārasīmātikkamoti imāni panettha satta aṅgāni.
6. 挤占坐处学处的注释巴利
6. Anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā
119-121 第六,“随后进入”,意思是靠近、进入。他观察多所饶益与功德殊胜,就是观察库房管理者的多所饶益,以及说法者等人的功德殊胜。“周围一肘半”,是就中间铺设的床椅而说的。巴利
119-121. Chaṭṭhe anupavisitvāti samīpaṃ pavisitvā. Bahūpakārataṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhentoti bhaṇḍāgārikassa bahūpakārataṃ dhammakathikādīnaṃ guṇavisiṭṭhatañca sallakkhento. Samantā diyaḍḍho hatthoti majjhe paññattamañcapīṭhaṃ sandhāya vuttaṃ.
122 122.“除了近行处”意思是:除了上面所说的那种近行处。“同一住处”就是同一个坐卧处。“同一院落”就是那个住处的围墙范围之内。三部《结文》里都说:“‘病人进入’等情形,因为本身就有不犯戒的理由,所以以生病等状态想着‘我要进去’而进入近行处的人,即使有想排挤别人的意图,也仍然说是不犯戒。”这样一来,非病等状态也应该单独列在各项要素里说明;但《论母注释书》(《疑惑度释·挤入学处注释》)里只说了这么多:“僧团住处的情况、知道不可令其生起的状况、有排挤的意图、在近行处坐下或躺下——这些就是这里的四项要素。”所以需要进一步考察。巴利
122.Upacāraṃṭhapetvāti vuttalakkhaṇaṃ upacāraṃ ṭhapetvā. Ekavihāreti ekasmiṃ senāsane. Ekapariveṇeti tassa vihārassa parikkhepabbhantare. ‘‘Gilāno pavisatītiādīsu anāpattikāraṇasabbhāvato gilānāditāya pavisissāmīti upacāraṃ pavisantassa satipi sambādhetukāmatāya anāpatti vuttāyevā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Evañca sati agilānādibhāvopi visuṃ aṅgesu vattabbo siyā, mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. anupakhajjasikkhāpadavaṇṇanā) pana ‘‘saṅghikavihāratā, anuṭṭhāpanīyabhāvajānanaṃ, sambādhetukāmatā, upacāre nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imāni panettha cattāri aṅgānī’’ti ettakameva vuttaṃ, tasmā vīmaṃsitabbaṃ.
7. 驱出学处注释巴利
7. Nikkaḍḍhanasikkhāpadavaṇṇanā
126 第七,门房,就是门楼。有人说:即使听到“出去”这句话,如果是按自己的意愿出去的,也无犯。巴利
126. Sattame koṭṭhakānīti dvārakoṭṭhakāni. ‘‘Nikkhamāti vacanaṃ sutvāpi attano ruciyā nikkhamati, anāpattī’’ti vadanti.
128 在“驱赶无耻者”等条文里,最初是想着“我要以无耻等状态为由把他赶走”而驱赶,由于心念转变轻快,即使生起忿怒也无犯。这里其余的内容容易理解。僧团住处、被驱赶者是具足比丘且免于制造纷争等状态、以忿怒驱赶或教人驱赶,这些是这里的三项要素。巴利
128.Alajjiṃ nikkaḍḍhatītiādīsu paṭhamaṃ alajjīādibhāvena nikkaḍḍhissāmīti cintetvā nikkaḍḍhantassa cittassa lahuparivattitāya kope uppannepi anāpatti. Sesamettha uttānameva. Saṅghikavihāro, upasampannassa bhaṇḍanakārakabhāvādivinimuttatā, kopena nikkaḍḍhanaṃ vā nikkaḍḍhāpanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
8. 空中小屋学处的注释巴利
8. Vehāsakuṭisikkhāpadavaṇṇanā
129-131 129-131. 第八条的注释:因为上层地面没有铺板条,所以说“上层未覆盖地面”。所谓“如前所述”,就是依照《挤入学处》里已经讲过的方式。其余部分很容易理解。僧团精舍、不碰头的空中楼阁、下方有受用物,以及在未铺设脚踏板的悬空床上坐或躺——这些就是这里所说的四种情况。巴利
129-131. Aṭṭhame uparimatale padarānaṃ asantharitattā ‘‘upariacchannatalāyā’’ti vuttaṃ. Pubbe vuttanayenevāti anupakhajjasikkhāpade vuttanayeneva. Sesaṃ suviññeyyameva. Saṅghiko vihāro , asīsaghaṭṭā vehāsakuṭi , heṭṭhā saparibhogatā, apaṭāṇidinne āhaccapādake nisīdanaṃ vā nipajjanaṃ vāti imāni panettha cattāri aṅgāni.
9. 大住处学处之注释巴利
9. Mahallakavihārasikkhāpadavaṇṇanā
135 第九:因为前面说过“所谓大住处,就是有主人的住处”,所以为了乞求而造的小屋不算犯戒。有人说“乃至二肘半”,这是按最高限度说的,与巴利律典相符,因此说“这个说法很好”。他们主张:“巴利律典和注释书都是按最高限度,指出二肘半大小的空间,所以门扇可以比二肘半的宽度小,也可以更大,但空间本身必须正好是二肘半。”巴利
135. Navame ‘‘mahallako nāma vihāro sasāmiko’’ti vuttattā saññācikāya kuṭiyā anāpatti. ‘‘Aḍḍhateyyahatthampī’’ti ukkaṭṭhaparicchedena vuttavacanaṃ pāḷiyā sametīti āha ‘‘taṃ suvutta’’nti. ‘‘Pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca ukkaṭṭhaparicchedena aḍḍhateyyahatthappamāṇassa okāsassa dassitattā kavāṭaṃ aḍḍhateyyahatthavitthārato ūnakaṃ vā hotu adhikaṃ vā, aḍḍhateyyahatthappamāṇaṃyeva okāso’’ti vadanti.
“于其正中”是指在该住处的中央。即使它没有完整的周边区域,也没关系。意思是:门扇打开时碰到的那面墙,即使四周没有留出门宽那么大的空间,也没关系。“透光处”就是采光和遮闭的缝隙。他们说:“在这个事例中,正因为出现了‘一再让人覆盖、一再让人涂抹’的过失,才制定了这条学处;而准许涂抹时,所准许的也仅限于在门框周围两肘半的范围内反复涂抹。所以,若在别处反复涂抹或让人涂抹,把墙上的泥工活做完之后,再涂第四层泥,就犯波逸提。”但在《结文》中,这三处都说:“除了所说的量度范围之外,反复涂抹只是被禁止,并没有说犯波逸提,所以犯恶作才合适。”巴利
Yassa vemajjheti yassa vihārassa vemajjhe. Sā aparipūraupacārāpi hotīti vivariyamānaṃ kavāṭaṃ yaṃ bhittiṃ āhanati, sā samantā kavāṭavitthārappamāṇaupacārarahitāpi hotīti attho. Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi. ‘‘Punappunaṃ chādāpesi, punappunaṃ limpāpesīti imasmiṃ vatthusmiṃ uppannadosena sikkhāpadassa paññattattā lepaṃ anujānantena ca dvārabandhassa samantā aḍḍhateyyahatthappamāṇeyeva padese punappunaṃ lepassa anuññātattā tato aññattha punappunaṃ limpentassa vā limpāpentassa vā bhittiyaṃ mattikāya kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiyena bhavitabba’’nti vadanti. Gaṇṭhipadesu pana tīsupi ‘‘punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭaṃ anurūpa’’nti vuttaṃ.
“应当确定”意思是应当安排妥当。在“非绿色处”这个说法里,“非”这个字就像在“少欲”等词中一样,表示“没有”的意思,所以注释说“在无绿色处”。“坠落之处”是指因为那里有坠落的可能,站在那里的比丘上方可能会有东西掉下来。如果站在有绿色植物的地方作确定,就犯恶作。这句话说明:如果精舍周围在所说的范围内没有谷物等植物,就应该在那里建造精舍;如果那里有植物,却让人在那里建造,就犯恶作。巴利
Adhiṭṭhātabbanti saṃvidhātabbaṃ. Appahariteti ettha appa-saddo ‘‘appiccho’’tiādīsu viya abhāvatthoti āha ‘‘aharite’’ti. Patanokāsoti patanokāsattā tatra ṭhitassa bhikkhuno upari pateyyāti adhippāyo. Sace harite ṭhito adhiṭṭheti, āpatti dukkaṭassāti vacanena imamatthaṃ dīpeti – sace vihārassa samantā vuttappamāṇe paricchede pubbaṇṇādīni na santi, tattha vihāro kāretabbo. Yattha pana santi, tattha kārāpentassa dukkaṭanti.
136 136. 把每一条道都笔直地设立起来之后,顺着道来覆盖,就叫做“以道覆盖”。为了说明这一点,所以说“以道覆盖者”。按照这个方法,当整个精舍被覆盖一次时,就把那一次覆盖当作“一条道”,因此有了“两条道”等说法。三处《结文》都说:“按轮次覆盖时,也应当依照这个方法理解。”这与巴利经文“他让人反复覆盖”以及注释“所有这些覆盖,都应理解为在覆盖之上再覆盖”的说法相符。因此,“确定两条道,嘱咐第三条道之后就应该离开”这句话应当这样理解:确定两层覆盖之后,嘱咐第三层覆盖说“这样覆盖”,然后就应该离开。巴利
136. Ekekaṃ maggaṃ ujukameva uṭṭhapetvā chādanaṃ maggena chādanaṃ nāma hotīti dassetuṃ ‘‘maggena chādentassā’’ti vuttaṃ. Iminā pana nayena sabbasmiṃ vihāre ekavāraṃ chādite taṃ chadanaṃ ekamagganti gahetvā ‘‘dve magge’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Pariyāyena chādanepi imināva nayena yojetabba’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ, taṃ ‘‘punappunaṃ chādāpesī’’ti imāya pāḷiyā ‘‘sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabba’’nti iminā aṭṭhakathāvacanena ca sameti, tasmā dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyāya maggaṃ āṇāpetvā pakkamitabbanti ettha dve chadanāni adhiṭṭhahitvā tatiyaṃ chadanaṃ ‘‘evaṃ chādehī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbanti evamattho gahetabbo.
有些人则说:第一次要毫无遗漏地全部覆盖,然后再绑上覆盖用的木条,第二次也同样地覆盖;到第三、第四次时,确定两条道,嘱咐之后就可以离开。另一些人则说:在第一次覆盖时就应当确定三条道,从第四次开始犯波逸提。这两种说法都与巴利经文和注释不符。“第三道”中的“第三”是目的格,在此用作受格,意思就是“第三道”。所谓“三道”,指以道的形式所覆盖的三层覆盖衣;“三轮”也是如此。而“在第四道或第四轮”时,则指覆盖者自身的第四次覆盖。其余文义显而易见。这里,所住之处属于“大精舍”这一性质、属于自己住所这一性质,以及对它的进一步确定,是此处的三个构成要素。巴利
Keci pana ‘‘paṭhamaṃ tāva ekavāraṃ aparisesaṃ chādetvā puna chadanadaṇḍake bandhitvā dutiyavāraṃ tatheva chādetabbaṃ, tatiyavāracatutthavāre sampatte dve magge adhiṭṭhahitvā āṇāpetvā pakkamitabba’’nti vadanti. Apare pana ‘‘paṭhamavāreyeva tayopi magge adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati, catutthato paṭṭhāya āpatti pācittiya’’nti vadanti. Tadubhayampi pāḷiyā aṭṭhakathāya ca na sameti. Tatiyāya magganti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ, tatiyaṃ magganti attho. Tiṇṇaṃ maggānanti maggavasena chāditānaṃ tiṇṇaṃ chadanānaṃ. Tiṇṇaṃ pariyāyānanti etthāpi eseva nayo. Catutthe magge vā pariyāye vāti ca tathā chādentānaṃ catutthaṃ chādanameva vuttaṃ. Sesaṃ uttānameva. Mahallakavihāratā, attano vāsāgāratā, uttari adhiṭṭhānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
10. 有生物(水)学处的注释巴利
10. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
140 在第十条学处中,应当知道:因为“自己浇洒或让别人浇洒”这条学处,是依外在受用的情况最先制定的;而“受用有生命的水”这条学处,则是依自己洗澡、喝水等自身受用的情况制定的。或者说,即使前者最初正是依自身受用而制定,但由于这条学处仍是依外在受用的情况而制定,所以应当把握为:这条学处是依外在受用的情况而制定的。巴利
140. Dasame imassa sikkhāpadassa ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti bāhiraparibhogavasena paṭhamaṃ paññattattā ‘‘sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyyā’’ti sikkhāpadaṃ attano nahānapānādiparibhogavasena paññattanti veditabbaṃ. Tasmiṃ vā paṭhamaṃ paññattepi attano paribhogavaseneva paññattattā puna imaṃ sikkhāpadaṃ bāhiraparibhogavaseneva paññattanti gahetabbaṃ.
对于有生命想的人,即使他事先就知道“这些生物会因为使用而死”,他的浇洒或让别人浇洒,就像明知“飞蛾等生物会扑进灯火里死掉”却仍然点灯一样,即使没有杀心,也照样构成犯戒,所以经文说这是“制戒罪”。其余部分意思很明白。水里有生物、知道“因为浇洒,生物会死”、水确实是这样,以及不是出于杀心,而是为了某种需要才浇洒草木等——这些就是这里所说的四个构成要素。巴利
Sappāṇakasaññissa ‘‘paribhogena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassapi siñcanasiñcāpanaṃ ‘‘padīpe nipatitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassa padīpujjalanaṃ viya vināpi vadhakacetanāya hotīti āha ‘‘paṇṇattivajja’’nti. Sesaṃ uttānatthameva . Udakassa sappāṇakatā, ‘‘siñcanena pāṇakā marissantī’’ti jānanaṃ, tādisameva ca udakaṃ, vinā vadhakacetanāya kenacideva karaṇīyena tiṇādīnaṃ siñcananti imāni panettha cattāri aṅgāni.
1 2 3 4 5