1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
326-328326-328. 在饮酒品的第一条学处里,“vatiyā”是指环绕村庄的围栏。在巴利文中,粉酒是把粉放进容器,加上相应的水,揉捏后做成的。同样,把糕点和饭放进容器,加上相应的水,揉捏后做成的,就叫做糕点酒和饭酒。“kiṇṇā”则是指这种酒的酒母。那些也被称为“酒丸”的东西,放进去后做成的,就是加了酒母的酒。用诃子、芥子等各种材料混合制成的,就是混合材料酒。
326-328. Surāpānavaggassa paṭhamasikkhāpade vatiyāti gāmaparikkhepavatiyā. Pāḷiyaṃ piṭṭhasurādīsu piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā. Evaṃ pūve odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā pūvasurā odanasurāti ca vuccati. ‘‘Kiṇṇā’’ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati. Ye surāmodakātipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakīsāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.
由摩头迦树、棕榈、椰子等花汁长期放置发酵而成的,是花酒。由面包果等果汁发酵而成的,是果酒。由葡萄汁发酵而成的,是葡萄酒;由蜂蜜发酵而成的,是蜜酒。由甘蔗汁发酵而成的,是糖酒。由诃子、余甘子、苦味药材等多种原料的汁液长期放置、与各种原料混合而成的,是混合原料酒。所谓“从种子起”,是指从备好原料放入瓮中的时候起,以及从采集棕榈、椰子等花汁的新鲜之时起。
Madhukatālanāḷikerādipuppharaso ciraparivāsito pupphāsavo. Panasādiphalaraso phalāsavo. Muddikāraso madhvāsavo. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato, tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa gahitaabhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya.
329329. 盐酸粥以及经是一种由多种药物配制而成、不属于酒类的特殊发酵物。“为取气味”是指为了获取芬芳的气味。关于此处“非心念、世间所责”的内容,应按照第一巴拉基格注释中所说的方式来了知。这里其余的部分本身已经清楚。这里有两项要素:酒性和对它的饮用。
329.Loṇasovīrakaṃ suttañca anekehi bhesajjehi abhisaṅkhato amajjabhūto āsavaviseso. Vāsaggāhāpanatthanti sugandhibhāvaggāhāpanatthaṃ. Acittakaṃ lokavajjanti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Sesamettha uttānameva. Majjabhāvo, tassa pānañcāti imāni panettha dve aṅgāni.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
330330. 在第二条学处中,“比丘尼也站在未受具足戒的位置上”——这里应当理解为:比丘也站在比丘尼的未受具足戒的位置上。这里其余的内容都很清楚。在这里有两项要素:以嬉笑为目的,以及已受具足戒者用身体碰触(对方)身体。
330. Dutiye bhikkhunīpi anupasampannaṭṭhāne ṭhitāti ettha bhikkhupi bhikkhuniyā anupasampannaṭṭhāne ṭhitoti veditabbo. Sesamettha uttānameva. Hasādhippāyatā, upasampannassa kāyena kāyāmasananti imāni panettha dve aṅgāni.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
335第三,这一条本身意思很直白。这里有两项要素:高过脚踝骨,以及出于嬉笑的目的而玩耍。
335. Tatiyaṃ uttānatthameva. Uparigopphakatā, hasādhippāyena kīḷananti imāni panettha dve aṅgāni.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
344第四项学处。应受谴责的师承之说不可接受。因为甘蔗汁是七日药,其渣滓是终身药,唯有二者的结合才是甘蔗棒,所以如同糖与诃子一样,在非时嚼食甘蔗棒是可以的——像这样应受谴责的师承之说,不可接受。在世间所谴责的学处中,师承之说不可行,意思是:在世间所谴责的学处中,凡是犯处所涉及的师承之说,都不可接受;越过世间所谴责之事后,还说“这是我们的师承之说”,这种执取是不允许的。所谓“随顺经”,就是义注。所谓“随传承而来的和合而行”,意思是:当这样说“应接受随传承而来的师承之说”时,便已归入大义注的主张之中了。其余内容在此已清楚明白。对于已受具足戒的人,以所制定的说法,以及不恭敬——在此,这两项是构成要素。
344. Catutthe gārayho ācariyuggaho na gahetabboti yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādiko gārayhācariyavādo na gahetabbo. Lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭatīti lokavajjasikkhāpade āpattiṭṭhāne yo ācariyavādo, so na gahetabbo, lokavajjaṃ atikkamitvā ‘‘idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho’’ti vadantassa uggaho na vaṭṭatīti adhippāyo. Suttānulomaṃ nāma aṭṭhakathā. Paveṇiyā āgatasamodhānaṃ gacchatīti ‘‘paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo’’ti evaṃ vutte mahāaṭṭhakathāvādeyeva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo. Sesamettha uttānameva. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, anādariyakaraṇanti imāni panettha dve aṅgāni.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
345第五,这一条本身意思很明白。这里有两个构成要件:已经受具足戒;在对方看得见、听得见的范围内,想要让他害怕而做出努力。
345. Pañcamaṃ uttānatthameva. Upasampannatā, tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyamananti imāni panettha dve aṅgāni.
6. 火学处的注释。
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
350第六,“婆伽”是地方上王族少年的称呼,他们居住的地方,按习惯说法也叫“婆伽”,所以说“婆伽是那个地方的名字”。这事发生在名叫苏苏玛拉吉利的城里。据说,为了建造那座城,建筑占相师勘察城址的那天,不远处有一只鳄鱼发出吼声。后来城顺利建成,就把那只鳄鱼的吼声当作吉兆,给城取名为苏苏玛拉吉利。不过也有人这样说:“因为有一座山形状像鳄鱼,所以叫苏苏玛拉山,这座山在城的附近,城因为有苏苏玛拉山,所以叫‘苏苏玛拉吉利’。”不管是这样还是那样,这名字都是指那座城,所以说“苏苏玛拉吉利是城的名字”。“贝萨卡拉”是一种叫作甘潘达的树,也有人说是“白树”。因为这种树很多,那片树林就以“贝萨卡拉林”闻名。也有写成“贝萨嘎拉林”的。因为有人说:“有个叫贝萨的夜叉,行为不端,因为他从那里掉下去,所以那片树林就得名贝萨嘎拉林。”
350. Chaṭṭhe bhaggā nāma janapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘bhaggā’’ti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘bhaggāti janapadassa nāma’’nti. Susumāragireti evaṃnāmake nagare. Tassa kira nagarassa māpanatthaṃ vatthuvijjācariyena nagaraṭṭhānassa pariggaṇhanadivase avidūre susumāro saddamakāsi giraṃ nicchāresi. Atha anantarāyena nagare māpite tameva susumāragiraṇaṃ subhanimittaṃ katvā susumāragiraṃtvevassa nāmaṃ akaṃsu. Keci pana ‘‘susumārasaṇṭhānattā susumāro nāma eko giri, so tassa nagarassa samīpe, tasmā taṃ susumāragiri etassa atthīti ‘susumāragirī’ti vuccatī’’ti vadanti. Tathā vā hotu aññathā vā, nāmametaṃ tassa nagarassāti āha ‘‘susumāragiranti nagarassa nāma’’nti. Bhesakaḷāti ghampaṇḍanāmako gacchaviseso. Keci ‘‘setarukkho’’tipi vadanti. Tesaṃ bahulatāya pana taṃ vanaṃ bhesakaḷāvanantveva paññāyittha. ‘‘Bhesagaḷāvane’’tipi pāṭho. ‘‘Bheso nāma eko yakkho ayuttakārī, tassa tato gaḷitaṭṭhānatāya taṃ vanaṃ bhesagaḷāvanaṃ nāma jāta’’nti hi keci.
352“作火”就是生火。这里其余的内容一看就明白。不过在这里有四个条件:没有生病;没有得到允许;想要取暖;点燃。
352.Jotikaraṇeti aggikaraṇe. Sesamettha uttānameva. Agilānatā, anuññātakaraṇābhāvo, visibbetukāmatā, samādahananti imāni panettha cattāri aṅgāni.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
357357. 第七学处的巴利文中,“asambhinnena”意思是未被涂抹的,也就是没有被弄脏。“Orenaddhamāsaṃ nahāyeyya”意思是从沐浴那天算起,在半个月还没满的时候不应沐浴。这里其余的内容意思很明白。不过,这里有三个条件:在中部地区;在不满半个月的时候不应沐浴;没有适当的时机、没有渡河的必要、也没有灾难等情况。
357. Sattamasikkhāpadassa pāḷiyaṃ asambhinnenāti amakkhitena, anaṭṭhenāti attho. Orenaddhamāsaṃ nahāyeyyāti nahātadivasato paṭṭhāya addhamāse aparipuṇṇe nahāyeyya. Sesamettha uttānameva. Majjhimadeso, ūnakaddhamāse nahānaṃ, samayānaṃ vā nadīpāragamanassa vā āpadānaṃ vā abhāvoti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
368368. 在第八学处中,“所谓皮革匠之蓝,就是天然蓝色”这一说法,见于三处难字释。不过在难字释中说的是:“皮革匠把铅和铁锈投进水里,使皮革变成黑色,这就是皮革匠之蓝。”这里其余的内容一看就明白。这里有三支:所说的那种衣没有经过染色处理;不是废衣等;或者是下裳,或者是上衣。
368. Aṭṭhame ‘‘cammakāranīlaṃ nāma pakatinīla’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘cammakārā udake tipumalaṃ ayagūthañca pakkhipitvā cammaṃ kāḷaṃ karonti, taṃ cammakāranīla’’nti vuttaṃ. Sesamettha uttānameva. Vuttappakārassa cīvarassa akatakappatā, anaṭṭhacīvarāditā, nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
9. 变易学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
374374. 第九条的“未舍”:就是没有按照“这是我的东西,你拿去用或者处理掉”这类方式做过舍弃。与谁一起做了律仪甘马,就是和谁共同完成了律仪甘马。在三十条的解释中,就是在尼萨耆亚的解释中。受用属于身业,让人未舍属于语业。这里剩下的内容意思都很清楚。这里有三点:自己已经作了净施的衣服却没有舍弃、衣服属于应当作净施的情况、受用。
374. Navame apaccuddhāraṇanti ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā’’tiādinā akatapaccuddhāraṃ. Yena vinayakammaṃ katanti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ. Tiṃsakavaṇṇanāyanti nissaggiyavaṇṇanāyaṃ. Paribhogena kāyakammaṃ, apaccuddhārāpanena vacīkammaṃ. Sesamettha uttānameva. Sāmaṃ vikappitassa apaccuddhāro, vikappanupagacīvaratā, paribhogoti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
10. 藏衣学处的注释
10. Cīvaraapanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
377第十条本身意思很清楚。这里有两个构成要件:把已受具足戒者所有的钵等物品藏起来;或者想让他苦恼,或者出于开玩笑的意思。
377. Dasamaṃ uttānatthameva. Upasampannassa santakānaṃ pattādīnaṃ apanidhānaṃ, vihesetukāmatā vā hasādhippāyatā vāti imāni panettha dve aṅgāni.