礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
律藏·《显明精义复注》第三部分
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Vinayapiṭake · Sāratthadīpanī-ṭīkā (tatiyo bhāgo)
5. 巴吉帝亚篇复注
5. Pācittiyakaṇḍaṃ
全篇 514 段
妄语学处的注释
1. Musāvādasikkhāpadavaṇṇanā
1在妄语品第一学处的注释里,讲到“小者”这个词。这里有人说:“‘小’这个词是‘多’的同义词。因为数量多,所以这些就叫作小者。”其中“于彼处”是指在那些九品当中,或者是指在那些小者当中。为了说明用一种理由掩盖另一种理由,他举了“色无常”等话。承认“色无常”之后,在说明理由时,他说“应知故”。当别人质问“如果是这样,涅槃也会变成无常”时,为了掩盖那个理由,他又说出另一个理由“由生法故”。
1. Musāvādavaggassa paṭhamasikkhāpade khuddakānanti ettha ‘‘khuddaka-saddo bahu-saddapariyāyo . Bahubhāvato imāni khuddakāni nāma jātānī’’ti vadanti. Tatthāti tesu navasu vaggesu, tesu vā khuddakesu. Kāraṇena kāraṇantarapaṭicchādanameva vibhāvetuṃ ‘‘rūpaṃ anicca’’ntiādimāha. Rūpaṃ aniccanti paṭijānitvā tattha kāraṇaṃ vadanto ‘‘jānitabbato’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ nibbānassapi aniccatā āpajjatī’’ti parena vutto taṃ kāraṇaṃ paṭicchādetuṃ puna ‘‘jātidhammato’’ti aññaṃ kāraṇaṃ vadati.
本来应该说“sampajānaṃ musā bhāsatī”,却成了“sampajāna musā bhāsatī”,这是省略了鼻音的表述,所以解释说“jānanto musā bhāsatī”。
‘‘Sampajānaṃ musā bhāsatī’’ti vattabbe sampajāna musā bhāsatīti anunāsikalopena niddesoti āha ‘‘jānanto musā bhāsatī’’ti.
2已经知道、并且正在知道的情况下说妄语,是指在开口之前就已经知道,在说出口的那一刻也仍然知道,这时说妄语。这里所说的“说”,是指把不真实的事说成真实,或者把真实的事说成不真实,通过身体或言语做出让对方理解的举动。“sampajānamusāvāde”这个形式是处格,表示原因,所以,凡是明知故犯地说妄语的人,以这个为特征、以这个为原因、以这个为条件,就构成巴吉帝亚罪。在这里以及其他类似的地方,应当这样理解其含义。
2.Jānitvā jānantassa ca musā bhaṇaneti pubbabhāgepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassa musā bhaṇane. Bhaṇanañca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanapayogo. Sampajānamusāvādeti ca nimittatthe bhummavacanaṃ, tasmā yo sampajāna musā vadati, tassa taṃnimittaṃ taṃhetu tappaccayā pācittiyaṃ hotīti evamettha aññesu ca īdisesu attho veditabbo.
3以欺骗意图而转起的心,就是“相违语”,即带着欺骗目的而现起的心。因此说“把相违的心放在前面而说”。以此而说,故为“语”,也就是能发起言说的思。因此说“邪语……思”。“种种差别之语”就是分成许多不同种类。这样,通过第一句,应当知道已经说明了纯粹只是思……等等。用这一点来说明:纯粹只是思,或者纯粹只是声音,或者纯粹只是表知,都不叫妄语;与表知和声音结合在一起、能发起它们的思,才是妄语。“以眼未执取之所缘”,就是依靠眼识而没有执取到的所缘。因为鼻等三根能执取现前之境的缘故,所以说“像用三根绑成一束一样”。“以眼见”这种说法,就像“用弓射”等说法一样,是世间普遍通行的表达,所以说“以粗显的道理”。
3. Visaṃvādenti etenāti visaṃvādanaṃ, vañcanādhippāyavasappavattaṃ cittaṃ. Tenāha ‘‘visaṃvādanacittaṃ purato katvā vadantassā’’ti. Vadati etāyāti vācā, vacanasamuṭṭhāpikā cetanā. Tenāha ‘‘micchāvācā…pe… cetanā’’ti. Pabhedagatā vācāti anekabhedabhinnā. Evaṃ paṭhamapadena suddhacetanā…pe… kathitāti veditabbāti iminā imaṃ dīpeti – suddhacetanā vā suddhasaddo vā suddhaviññatti vā musāvādo nāma na hoti, viññattiyā saddena ca sahitā taṃsamuṭṭhāpikā cetanā musāvādoti. Cakkhuvasena aggahitārammaṇanti cakkhusannissitena viññāṇena aggahitamārammaṇaṃ. Ghānādīnaṃ tiṇṇaṃ indriyānaṃ sampattavisayaggāhakattā vuttaṃ ‘‘tīhi indriyehi ekābaddhaṃ viya katvā’’ti. ‘‘Dhanunā vijjhatī’’tiādīsu viya ‘‘cakkhunā diṭṭha’’nti ayaṃ vohāro loke pākaṭoti āha ‘‘oḷārikeneva nayenā’’ti.
11没有经过考察,就是没有仔细调查。没有把握,就是没有作出判断。因为愚钝,就是因为无知。套上木车离开,意思是套好木车后坐在上面走了。他将会去了,因为这样断定之后才说的,所以构成妄语。不过有些人说:因为说了正在游戏,这样说的话就犯恶说罪。这种说法不应采纳。因为只有用出身等十种骂人的事,出于戏弄之心而说的,才叫恶说。确实如此说过:
11.Avīmaṃsitvāti anupaparikkhitvā. Anupadhāretvāti avinicchinitvā. Jaḷattāti aññāṇatāya. Dārusakaṭaṃ yojetvā gatoti dārusakaṭaṃ yojetvā tattha nisīditvā gatoti adhippāyo. Gato bhavissatīti tatheva sanniṭṭhānaṃ katvā vuttattā musāvādo jāto. Keci pana ‘‘keḷiṃ kurumānoti vuttattā evaṃ vadanto dubbhāsitaṃ āpajjatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ . Jātiādīhiyeva hi dasahi akkosavatthūhi davakamyatāya vadantassa dubbhāsitaṃ vuttaṃ. Vuttañhetaṃ –
“依出身等,以低劣或高贵之称,称高贵者为低劣,或称低劣者为高贵;
或以正直之言、或托他辞,戏弄而说,是名恶说。”
‘‘Hīnukkaṭṭhehi ukkaṭṭhaṃ, hīnaṃ vā jātiādihi; Ujuṃ vāññāpadesena, vade dubbhāsitaṃ davā’’ti.
因为心取了较少的状态,却取了较多的状态来说,所以说“全村都是油”这类话也构成妄语。“令行”意思是让他们靠近、使他们接受。以欺骗心为主导,想用欺骗的心说出某个意思,并对那个人作出让他理解的举动,这里就有这两个构成条件。为了宣称上人法而说妄语,犯巴拉基格;以没有根据的巴拉基格罪诽谤他人,犯桑喀地谢思;以桑喀地谢思罪诽谤他人,犯巴吉帝亚;以行为败坏来诽谤他人,犯恶作;用“住在你精舍里的那个人”这类迂回说法,为了宣称上人法,如果对方听懂而说妄语,犯土喇咤亚;如果对方没听懂,犯恶作;只是单纯说妄语,这里说犯巴吉帝亚。
Cittena thokatarabhāvaṃyeva aggahetvā bahubhāvaṃyeva gahetvā vuttattā ‘‘gāmo ekatelo’’tiādināpi musāvādo jāto. Cāresunti upanesuṃ. Visaṃvādanapurekkhāratā, visaṃvādanacittena yamatthaṃ vattukāmo, tassa puggalassa viññāpanapayogo cāti imānettha dve aṅgāni . Uttarimanussadhammārocanatthaṃ musā bhaṇantassa pārājikaṃ, amūlakena pārājikena anuddhaṃsanatthaṃ saṅghādiseso, saṅghādisesena anuddhaṃsanatthaṃ pācittiyaṃ, ācāravipattiyā dukkaṭaṃ, ‘‘yo te vihāre vasatī’’tiādipariyāyena uttarimanussadhammārocanatthaṃ paṭivijānantassa musā bhaṇite thullaccayaṃ, appaṭivijānantassa dukkaṭaṃ, kevalaṃ musā bhaṇantassa idha pācittiyaṃ vuttaṃ.
2. 粗恶语学处注释
2. Omasavādasikkhāpadavaṇṇanā
12第十二段:因为言语像刺入耳朵一样刺耳,说的是让人不喜欢的话,听起来就像在扎耳朵,所以经文说“omasanti 就是 ovijjhanti(刺入)”。“padhaṃsenti”的意思是压倒、制服。
12. Dutiye kaṇṇakaṭukatāya amanāpaṃ vadantā kaṇṇesu vijjhantā viya hontīti āha ‘‘omasantīti ovijjhantī’’ti. Padhaṃsentīti abhibhavanti.
1313. “菩萨当时是”的意思是:那时菩萨名叫欢喜牛王。这是以现在时表达过去的意思;或者,因动词时态的选择不确定,可依邻近的词语推知为过去。“他察觉”就是知道:“这是不可意的。”“在树下给予支撑物”即作为支撑物而给予。“把先前安立的辐所立之处重新安在同一辐上”的意思是:先前辐端垂直向下立在地面上的那个位置,再次翻转同一根辐,使它辐端向下面立;换言之,把先前立在地面上的轮辋部分翻转之后,再重新立在地面上。“松弛造作”即松弛的行为。
13.Bodhisatto tena samayena hotīti tena samayena bodhisatto nandivisālo nāma ahosīti attho. Atītatthe vattamānavacanaṃ, kiriyākālavacanicchāya vā vattamānappayogo saddantarasannidhānena bhūtatāvagamo siyāti. Paccesīti ‘‘amanāpaṃ ida’’nti aññāsi. Heṭṭhārukkhe datvāti upatthambhake datvā. Pubbe patiṭṭhitārappadesaṃ puna are patteti pubbe ujukaṃ heṭṭhāmukhaṃ patiṭṭhitaarassa bhūmippadesaṃ puna tasmiṃyeva are parivattetvā heṭṭhāmukhabhāvena sampatte, paṭhamaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhitanemippadese parivattetvā puna bhūmiyaṃ patiṭṭhiteti vuttaṃ hoti. Sithilakaraṇanti sithilakiriyā.
15“先前”是指在事情发生的时候说的。“木匠活”就是木匠的工作。“石工活”就是石匠的工作。“手印计数”就是只靠弯手指来数数。像脚趾、纹路这些,按九数进位法计数,叫无缺计数。用“等”字,还包括了按合计、产生、扣除、分割等方式进行的整体计数。对这种方法熟练的人,即使看见一棵树,也能知道“这里有多少片叶子”。“yabha methuna”这个说法,是把 ya 音和 bha 音合在一起,所以成了不合法的说法。
15.Pubbeti aṭṭhuppattiyaṃ. Tacchakakammanti vaḍḍhakīkammaṃ. Koṭṭakakammanti vā pāsāṇakoṭṭakakammaṃ . Hatthamuddāgaṇanāti aṅgulisaṅkoceneva gaṇanā. Pādasikamilakkhakādayo viya navantavasena gaṇanā acchiddakagaṇanā. Ādi-saddena saṅkalanapaṭuppādanavoklanabhāgahārādivasena pavattā piṇḍagaṇanā gahitā. Yassa sā paguṇā hoti, so rukkhampi disvā ‘‘ettakāni ettha paṇṇānī’’ti jānāti. Yabha methuneti vacanato ya-kāra bha-kāre ekato yojite asaddhammavacanaṃ hoti.
16-2616-26. “应让他实施巴吉帝亚罪”的意思是:应当用巴吉帝亚罪来处置。因为像“极卑贱的旃陀罗”这类特别粗恶的词,在律典原文中已经出现了,所以包含在内。但“你是贼”这类话,因为在律典原文中无论以什么方式都没有出现,所以说是恶作罪。“以戏弄为目的”是对前面那个词的含义解释。老师们说:即使律典原文中没有说,但“用出身等骂人的事由来在背后骂人,因为事由没有差别,所以和恶作罪一样;同样,以戏弄的意图在背后说,也还是恶语罪”。这里“一切有情”,也应该包括能理解词义、有觉知能力的畜生。
16-26.Āpattiyākāretabboti pācittiyena kāretabbo upasaggādimattavisiṭṭhānaṃ aticaṇḍālādipadānaṃ pāḷiyaṃ āgatesuyeva saṅgahitattā. Corosītiādīnaṃ pana kenaci pariyāyena pāḷiyaṃ anāgatattā dukkaṭaṃ vuttaṃ. Hasādhippāyatāti purimapadassa atthavivaraṇaṃ. Pāḷiyaṃ avuttepi ‘‘jātiādīhi akkosavatthūhi parammukhā akkosantassa vatthūnaṃ anaññabhāvato yathā dukkaṭaṃ, tathā davakamyatāya parammukhā vadantassapi dubbhāsitamevā’’ti ācariyā vadanti. Sabbasattāti ettha vacanatthavijānanapakatikā tiracchānagatāpi gahetabbā.
35第35条:如果一个人以教诫为先,站在这种立场上说话,因为心念转变很快,所以即使中间生起了忿怒,也无犯。这里一共有四个构成要件:被他辱骂的人是已受具足戒者;不是借别的借口,而是用出身等来辱骂;知道“他在骂我”;不具备以实义为先等条件。
35. Anusāsanipurekkhāratāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattibhāvato antarā kope uppannepi anāpatti. Yaṃ akkosati, tassa upasampannatā, anaññāpadesena jātiādīhi akkosanaṃ, ‘‘maṃ akkosatī’’ti jānanā, atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvatāti imānettha cattāri aṅgāni.
3. 离间语学处注释
3. Pesuññasikkhāpadavaṇṇanā
36第三项学处中,“已生起争吵”是指他们之间已经发生了争吵。“私下和解”是指在暗中调和。“已生起斗诤”是指通过动手拉扯等方式达到顶点的斗诤已在它们之间生起。“已陷入争论”是指陷入了不犯戒的对立言论之争。“诤论之言”是指会导致争执的言论。“离间”就是挑拨,意思是对于和合的有情,使他们成为部党、分裂。离间语就是离间。或者说,具备这种言语的人就是离间者,他的行为就是离间。这里又依据“令亲爱空无之语”这一词源解释来说明含义:因为它使亲爱之情空无,所以叫离间语。
36. Tatiye bhaṇḍanaṃ jātaṃ etesanti bhaṇḍanajātā. Sammantananti raho saṃsandanaṃ. Hatthaparāmāsādivasena matthakaṃ patto kalaho jāto etesanti kalahajātā. Anāpattigāmikaṃ viruddhavādabhūtaṃ vivādaṃ āpannāti vivādāpannā. Viggahasaṃvattanikā kathā viggāhikakathā. Pisatīti pisuṇā, vācā, samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Pisuṇā eva pesuññaṃ. Tāya vācāya vā samannāgato pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ. Piyabhāvassa suññakaraṇavācanti iminā pana ‘‘piyasuññakaraṇato pisuṇā’’ti niruttinayena atthaṃ vadati.
在这里也应知道:按照“以十种方式传达离间语”这句话,只有以十种骂詈事由传达离间语,才犯巴吉帝亚。但如果是以律典之外的说法,比如“盗贼”等来传达,那就只犯恶作。他们说:“如果所传达的并非骂詈事由所成的、却能造成离间的彼之行为或言语,而是出于贪爱想讨好,虽然依这条学处看不出有犯,但在这里仍然应当算作恶作。”这里有三项构成条件:比丘听到骂詈的比丘以出身等非托借其他借口骂詈后,再向比丘传达;具有贪爱讨好或离间意图中的任何一种;对方知道。
Idhāpi ‘‘dasahākārehi pesuññaṃ upasaṃharatī’’ti vacanato dasavidhaakkosavatthuvaseneva pesuññaṃ upasaṃharantassa pācittiyaṃ. Pāḷimuttakānaṃ corotiādīnaṃ vasena pana dukkaṭamevāti veditabbaṃ . ‘‘Anakkosavatthubhūtaṃ pana pesuññakaraṃ tassa kiriyaṃ vacanaṃ vā piyakamyatāya upasaṃharantassa kiñcāpi iminā sikkhāpadena āpatti na dissati, tathāpi dukkaṭenettha bhavitabba’’nti vadanti. Jātiādīhi anaññāpadesena akkosantassa bhikkhuno sutvā bhikkhussa upasaṃharaṇaṃ, piyakamyatābhedādhippāyesu aññataratā, tassa vijānanāti imānettha tīṇi aṅgāni.
4. 逐句法学处注释
4. Padasodhammasikkhāpadavaṇṇanā
45第四项里,“一起”是指和未受具足戒的人一起。前一句和后一句相似,这里说的“无常”一词,和“色无常”里的“无常”一词相似,也就是在“受无常”里的那个“无常”一词。字聚,是指还没有区分词尾的字聚。字和随字聚为句,是指带有词尾变化的句。取了带有词尾变化的句之后,就说第一句就是句,第二句是随句。
45. Catutthe ekatoti anupasampannena saddhiṃ. Purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjananti ‘‘rūpaṃ anicca’’nti ettha anicca-saddena sadisaṃ ‘‘vedanā aniccā’’ti ettha anicca-saddaṃ vadati. Akkharasamūhoti avibhattiko akkharasamūho. Akkharānubyañjanasamūho padanti vibhattiantaṃ padamāha. Vibhattiantameva padaṃ gahetvā ‘‘paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupada’’nti vuttaṃ.
所谓“一句”,是指偈颂里的一句。“按句数计算”,就是按偈颂的句数来算。“没有达到”,是指没有一起念完。“ru”是“使落下”的意思,这里因为增音而说成带鼻音,应当知道这是把复合辅音前的音节缩成短音。因此说“只是‘rū’这个音而已”。在这里,如果有人对沙弥说“诵‘色无常’”,他要是没发“rū”音,而把“ru”念成短音,那就成了念别的内容,所以不犯戒。照这样推,在“受无常”里,只要念了“无常”这个词,就算犯戒,应当知道也是这样。这个道理就是:只念一个字就停下来。比如有人要求念“诸法意先行”,他只念了“ma”这个音就停住。要是有人要求念“如是我闻”等经文,他只念了“e”这个音就停住,那就按字犯巴吉帝亚;要是念了不完整的句子就停住,也按随字犯巴吉帝亚。在几句当中,如果漏掉第一句,就以第二随句犯巴吉帝亚。
Ekaṃ padanti gāthāpadaṃ sandhāya vadati. Padagaṇanāyāti gāthāpadagaṇanāya. Apāpuṇitvāti saddhiṃ akathetvā. Runti opātetīti ettha anunāsiko āgamavasena vutto, saṃyogapubbassa rassattaṃ katanti veditabbaṃ. Tenāha ‘‘rū-kāramattamevā’’ti. Ettha ca ‘‘rūpaṃ aniccanti bhaṇa sāmaṇerā’’ti vuccamāno sace rū-kāraṃ avatvā ru-iti rassaṃ katvā vadati, aññaṃ bhaṇitaṃ nāma hoti, tasmā anāpatti. Evañca katvā ‘‘vedanā aniccā’’ti etthāpi anicca-saddamatteneva āpatti hotīti veditabbaṃ. Esa nayoti ekamevakkharaṃ vatvā ṭhānaṃ. ‘‘Manopubbaṅgamā dhammā’’ti vuccamāno hi ma-kāramattameva vatvā tiṭṭhati. ‘‘Evaṃ me suta’’ntiādisuttaṃ bhaṇāpiyamāno e-kāraṃ vatvā tiṭṭhati ce, anvakkharena pācittiyaṃ, aparipuṇṇapadaṃ vatvā ṭhite anubyañjanena. Padesu ekaṃ paṭhamapadaṃ virajjhati, dutiyena anupadena pācittiyaṃ.
《无秽经》(中部1.57等)、《正见经》(中部1.89等)和《大问答经》(中部1.449等)是法军将(舍利弗)所说的;《推度经》(中部1.181等)是大目犍连长老所说的;《小方广经》(中部1.460等)是法乐长老尼所说的。独觉佛所说的也归入佛所说的范围内。“依止注疏”是指之前用摩揭陀语说出、已收入法集的注疏。即使现在,他们也说:比如“就像名叫豹的(野兽),藏起来捕捉鹿”(弥兰王问经6.1.5)这样,已收入法集的注疏之语也应当采用。“依止巴利(律典)”是指像“猕猴、瓦吉之子等”(巴帝摩卡66)这样只出现在律典原文中的内容。“依止还灭”是指依止涅槃。但vivaṭṭanissita应就通义而取,所以说“虽然也”等话。“长老的”是指那先长老的。道论等论著。本来应当说“以akkharāya教诵,每akkharakkharāya都犯巴吉帝亚罪”,但律典原文中说的是“以akkharāya教诵,akkharakkharāya犯巴吉帝亚罪”。
Anaṅgaṇasuttaṃ (ma. ni. 1.57 ādayo) sammādiṭṭhisuttaṃ (ma. ni. 1.89 ādayo) mahāvedallañca (ma. ni. 1.449 ādayo) dhammasenāpatinā bhāsitaṃ, anumānasuttaṃ (ma. ni. 1.181 ādayo) mahāmoggallānattherena, cūḷavedallasuttaṃ (ma. ni. 1.460 ādayo) dhammadinnāya theriyā bhāsitaṃ. Paccekabuddhabhāsitampi buddhabhāsiteyeva saṅgahaṃ gacchati. Aṭṭhakathānissitoti pubbe magadhabhāsāya vuttaṃ dhammasaṅgahāruḷhaṃ aṭṭhakathaṃ sandhāya vadati. Idānipi ‘‘yathāpi dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhate mige’’ti (mi. pa. 6.1.5) evamādikaṃ saṅgahāruḷhaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ gahetabbanti vadanti. Pāḷinissitoti ‘‘makkaṭī vajjiputtā cā’’tievamādinā (pārā. 66) pāḷiyaṃyeva āgato. Vivaṭṭūpanissitanti nibbānupanissitaṃ. Vivaṭṭanissitaṃ pana sāmaññato gahetabbanti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Therassāti nāgasenattherassa. Maggakathādīni pakaraṇāni. ‘‘Akkharena vāceti, akkharakkhare āpatti pācittiyassā’’ti vattabbe ‘‘akkharāya vāceti, akkharakkharāya āpatti pācittiyassā’’ti pāḷiyaṃ vuttaṃ.
4848. 和未受具足戒的人一起诵念,不算犯戒——这是说,和未受具足戒的人坐在一起学习诵念时,不算犯戒。年少比丘坐着……(中略)……念诵时不算犯戒。这里说的是,在两人都站着或都坐着的情况下,心想“我在向受具足戒者念诵”而念诵,就完全不算犯戒。“舍去近行”是指离开众会边缘十二肘的距离。即使心想“我坐着教诵”而念诵,因为已经离开了近行的范围而且坐着,所以不算犯戒。但如果坐在远处,心想“我在教诵”,并且分别作意而念诵,那就确实犯戒了。“一只脚不来”是指先前熟练的经文后来想不起来了。对这样的人说“你这样说吧”,然后一起念诵,不算犯戒。“Opātetī”是指一起说话。这里其余的内容浅显易懂。未受具足戒的状态、以分句方式教诵所说特征之法、以及一起念诵,是这里的三要素。
48.Anupasampannena saddhiṃ gaṇhantassa anāpattīti anupasampannena saha nisīditvā uddesaṃ gaṇhantassa anāpatti vuttā. Daharabhikkhu nisinno…pe… bhaṇato anāpattīti ettha dvīsupi ṭhitesu nisinnesu vā upasampannassa bhaṇāmīti bhaṇantassa anāpattiyeva. Upacāraṃ muñcitvāti parisapariyantato dvādasahatthaṃ muñcitvā. ‘‘Nisinne vācemī’’ti bhaṇantassapi upacāraṃ muñcitvā nisinnattā anāpatti. Sace pana dūre nisinnampi vācemīti visuṃ sallakkhetvā bhaṇati, āpattiyeva. Eko pādo na āgacchatīti pubbe paguṇoyeva pacchā asarantassa na āgacchati, taṃ ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇantassa anāpatti. Opātetīti saddhiṃ katheti. Sesamettha uttānameva. Anupasampannatā, vuttalakkhaṇadhammaṃ padaso vācanatā, ekato bhaṇanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni.
5. 同宿学处注释
5. Sahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
49-5049-50. 第五学处中,“vikūjamānā”是指呻吟的人,“kākacchamānā”是指哭泣的人。这里或许是在举出实例。“Tena nu kho pātita”(他是否因此堕落?)——因为这是以提问的方式说出来的,所以不构成妄语。不过有些人说:“以疑惑的方式说的话,不算妄语,所以才这样说。”
“Santikaṃ agantvā”(没有走到近处)是指怀着这样的想法而没有去:“凡对这些不适宜,对那些亦不适宜。”
49-50. Pañcame vikūjamānāti nitthunantā. Kākacchamānāti rodantā. Tatridaṃ vatthunidassanaṃ vā. Tena nu kho pātitanti pucchāvasena kathitattā natthi musāvādo. Keci pana ‘‘sandehavasena vacanaṃ musā nāma na hoti, tasmā evaṃ vutta’’nti vadanti. Santikaṃ agantvāti ‘‘yaṃ etesaṃ na kappati, taṃ tesampi na kappatī’’ti adhippāyena agantvā.
5151. 关于“二夜三夜”这句:应当知道,这里只是为了言辞顺口,才取了“二夜”的说法。因为如果允许同宿三夜,那“二夜”根本就不用再提,所以“二夜”并不是单独拿来搭配的。正因如此,他才说“世尊为了摄受沙弥,开许超过二夜三夜,也就是三夜的豁免”。或者,说“二夜”是为了显示三夜是不间断的。因为如果只说“三夜”,那住在别处、中间有间隔的三夜也可能被算进去;而说“以二夜为特征的三夜”时,就表明那是没有间断的三夜。所谓“卧处就是床”,意思是“人们在这里躺卧,所以也叫床”,因此说“称为身体伸展的……”等等。“因此”,是因为两者都被执受。“以五种覆盖物”,指砖、石、灰泥、草、叶这五种覆盖物。“以熟诵之力”,指以熟练之力。“一肘半高”,应按工匠肘来量取。“同一出入口”,是就使用之门的同一性而说。“有百间房或四厢房为同一出入口”,这是句子的连接关系。
51.Dirattatirattanti ettha vacanasiliṭṭhatāmattena diratta-ggahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. Tirattañhi sahavāse labbhamāne diratte vattabbameva natthīti dirattaggahaṇaṃ visuṃ na yojeti. Tenevāha ‘‘uttaridirattatirattanti bhagavā sāmaṇerānaṃ saṅgahakaraṇatthāya tirattaparihāraṃ adāsī’’ti. Nirantaraṃ tirattadassanatthaṃ vā dirattaggahaṇaṃ kataṃ. Kevalañhi tirattanti vutte aññattha vāsena antarikampi tirattaṃ gaṇheyya, dirattavisiṭṭhaṃ pana tirattaṃ vuccamānaṃ tena anantarikameva tirattaṃ dīpeti. Sayanaṃ seyyā, sayanti etthātipi seyyāti āha ‘‘kāyappasāraṇasaṅkhāta’’ntiādi. Tasmāti yasmā ubhayampi pariggahitaṃ, tasmā. Pañcahi chadanehīti iṭṭhakasilāsudhātiṇapaṇṇasaṅkhaātehi pañcahi chadanehi. Vācuggatavasenāti paguṇavasena. Diyaḍḍhahatthubbedho vaḍḍhakīhatthena gahetabbo. Ekūpacāroti vaḷañjanadvārassa ekattaṃ sandhāya vuttaṃ. Satagabbhaṃ vā catussālaṃ ekūpacāraṃ hotīti sambandho.
“与上层墙壁不相连的”这一句,是为了说明:在横梁内部躺下后,再从同一个孔洞出来,穿过墙壁之间的空隙进入下层,即使这是可行的,对于这种与上层墙壁不相连的住所,已经说过不犯戒;至于无法这样进入的、墙壁相连的住所,根本不必再说“不犯戒”,因为这是为了表明墙壁相连的住所并非犯戒。“在下层建筑躺卧的比丘不犯戒”这一句,也是为了遮止人们可能认为在那种住所的下层躺卧会有犯戒的问题,才这样说的,并不是为了表明在上层躺卧就有犯戒。“不同出入口”这一句,是针对那种在外面架设梯子以登上上层的情况而说的。由于在上层的露天上躺卧并不犯戒,所以才说“在覆盖物之内”。
Uparimatalena saddhiṃ asambaddhabhittikassāti idaṃ tulāya abbhantare sayitvā puna teneva susirena nikkhamitvā bhittiantarena heṭṭhimatalaṃ pavisituṃ yoggepi uparimatalena asambaddhabhittike senāsane anāpattiyā vuttāya tathā pavisituṃ asakkuṇeyye sambaddhabhittike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ, na pana sambaddhabhittike āpattīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Heṭṭhāpāsāde sayitabhikkhussa anāpattīti idampi tādise senāsane heṭṭhimatale sayitasseva āpattippasaṅkā siyāti taṃnivāraṇatthaṃ vuttaṃ, na pana uparimatale sayitassa āpattīti dassanatthaṃ. Nānūpacāreti yattha bahi nisseṇiṃ katvā uparimatalaṃ ārohanti, tādisaṃ sandhāya vuttaṃ. Uparimatalepi ākāsaṅgaṇe nipajjantassa āpattiyā abhāvato ‘‘chadanabbhantare’’ti vuttaṃ.
以简要方式就是按整体形态来说。关于“半墙的住所”,三本复注里都说:“所谓半墙,就是放开一面,另外三面砌墙;或者先立起一面墙,再在两侧各砌半截墙,这样的住所。”但复注里又说:“半墙,是指屋顶还不到墙一半的”,这个说法我们认为也并非不合理。他们说:“所谓vāḷasaṅghāṭo(猛兽栅栏),就是在柱子上方做成猛兽形状的栅栏。”关于“在围墙之外”:如果有一面没有围墙,即使在那一边,只要已经超出了适合设围墙的范围,也应看作无犯。“房间通道未分隔的”:中间有露天庭院的方形大门厅建筑,如果不进入露天庭院、只从门厅走进去,就无法进入所有房间;如果在每间房的两侧延伸墙壁来建造,就叫“房间通道已分隔的”。这里不是那样,所以说“房间通道未分隔的”。“进入所有房间”:因为房间通道未分隔,不进入露天庭院,只从门厅走就能进入各个房间。那么,它的围墙又从何而来呢?因为完全围覆之故,所以说“房间的墙壁就是它的围墙”,这是就四周的房间墙壁来说的。即使是按方形建筑布局的住所,房间的门厅虽然没有单独围起来,但依四周耸立的房间墙壁来说,也算是有围墙的。
Sabhāsaṅkhepenāti sabhākārena. Aḍḍhakuṭṭake senāsaneti ettha ‘‘aḍḍhakuṭṭakaṃ nāma yattha ekaṃ passaṃ muñcitvā tīsu passesu bhittiyo baddhā honti, yattha vā ekasmiṃ passe bhittiṃ uṭṭhāpetvā ubhosu passesu upaḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ katvā bhittiyo uṭṭhāpenti, tādisaṃ senāsana’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘aḍḍhakuṭṭaketi chadanaṃ aḍḍhena asampattakuṭṭake’’ti vuttaṃ, tampi no na yuttaṃ. ‘‘Vāḷasaṅghāṭo nāma thambhānaṃ upari vāḷarūpehi katasaṅghāṭo vuccatī’’ti vadanti. Parikkhepassa bahigateti ettha yasmiṃ passe parikkhepo natthi, tatthāpi parikkhepārahappadesato bahigate anāpattiyevāti daṭṭhabbaṃ. Aparicchinnagabbhūpacāreti ettha majjhe vivaṭaṅgaṇavantāsu pamukhamahācatussālāsu yathā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvā pamukheneva gantvā sabbagabbhe pavisituṃ na sakkā hoti, evaṃ ekekagabbhassa dvīsu passesu kuṭṭaṃ nīharitvā kataṃ paricchinnagabbhūpacāraṃ nāma, idaṃ pana tādisaṃ na hotīti ‘‘aparicchinnagabbhūpacāre’’ti vuttaṃ. Sabbagabbhe pavisantīti gabbhūpacārassa aparicchinnattā ākāsaṅgaṇaṃ anotaritvā pamukheneva gantvā taṃ taṃ gabbhaṃ pavisanti. Atha kuto tassa parikkhepoyeva sabbaparicchannattāti vuttanti āha ‘‘gabbhaparikkhepoyeva hissa parikkhepo’’ti. Idañca samantā gabbhabhittiyo sandhāya vuttaṃ. Catussālavasena sanniviṭṭhepi senāsane gabbhapamukhaṃ visuṃ aparikkhittampi samantā ṭhitagabbhabhittīnaṃ vasena parikkhittaṃ nāma hoti.
有人可能会说:“《暗部注释书》里不是笼统地说过‘前庭没有围隔,就无犯’吗?所以,即使是按四厢房格局建成的住所,只要前庭是单独没有围隔的,也一样无犯。”为了破除这种主张,才说了下面这段话:“然而……乃至……是针对各自独立建造、同一屋顶的单排房舍而说的。”这段话的意思是:“所谓‘前庭没有围隔,就无犯’,并不是针对按四厢房格局建成的房舍说的,而是针对单独建成、只有一排的房舍说的。因为对那样的单排房舍来说,前庭没有围隔才无犯,对按四厢房格局建成的房舍则不适用。”另外,对单排房舍来说,划定每一间房的邻近区域后,哪怕只是在两侧砌起矮墙,前庭也算“已围隔”;而在按四厢房格局建成的房舍中,靠两侧房间的墙壁,前庭也算“已围隔”。因此,凡是依这个标准算作已围隔的前庭,在那里就有犯;其他情况则无犯。这就是此处的定论。
‘‘Nanu ca ‘aparikkhitte pamukhe anāpattī’ti andhakaṭṭhakathāyaṃ avisesena vuttaṃ, tasmā catussālavasena sanniviṭṭhepi senāsane visuṃ aparikkhitte pamukhe anāpattiyevā’’ti yo vadeyya, tassa vādaparimocanatthaṃ idaṃ vuttaṃ ‘‘yaṃ pana…pe… pāṭekkasannivesā ekacchadanā gabbhapāḷiyo sandhāya vutta’’nti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘aparikkhitte pamukhe anāpattīti yaṃ vuttaṃ, taṃ na catussālavasena sanniviṭṭhā gabbhapāḷiyo sandhāya vuttaṃ, kiñcarahi visuṃ sanniviṭṭhaṃ ekameva gabbhapāḷiṃ sandhāya. Tādisāya hi gabbhapāḷiyā aparikkhitte pamukhe anāpatti, na catussālavasena sanniviṭṭhāyā’’ti. Ekāya ca gabbhapāḷiyā tassa tassa gabbhassa upacāraṃ paricchinditvā antamaso ubhosu passesu khuddakabhittīnaṃ uṭṭhāpanamattenapi pamukhaṃ parikkhittaṃ nāma hoti, catussālavasena sanniviṭṭhāsu pana gabbhapāḷīsu ubhosu passesu gabbhabhittīnaṃ vasenapi pamukhaṃ parikkhittaṃ nāma hoti. Tasmā yaṃ iminā lakkhaṇena parikkhittaṃ pamukhaṃ, tattha āpatti, itarattha anāpattīti idamettha sanniṭṭhānaṃ.
现在,为了说明“在未围隔的前庭,无犯”这句话的真正意思,有人说了“这是针对没有基台、直接建在地上的前庭而说的”。为了显示这种说法不合理,就开始了“而那里……”这一段。所谓“这是针对没有基台、直接建在地上的前庭而说的”,这句话的意思是:“在未围隔的前庭,无犯”这个说法,是针对没有基台、直接建在地上的房屋的前庭而说的。但如果前庭有高基台,就不算在“已围隔”之内。正因如此,他才说:“即使基台高达十肘,也不算在围隔之内。”前面也是基于这个意思而说:“即使是有高基台的,睡在前庭的人,对睡在房间里的人也不构成犯戒。”其中“那里”指的是《暗部注释书》。“在说明了基台的尺寸之后”是指:“如果从基台下来睡在地上,就看不到睡在基台上方的人”——像这样,以基台的高度说明了尺寸之后。所谓“单厅式建造”,是指将殿堂径直纵向加长而建造的。双厅式建造等,也可依所述类推而知。这里与前面所说不同的地方,只是阐明了厅堂的分类。
Idāni ‘‘aparikkhitte pamukhe anāpattī’’ti vatvā tasseva vacanassa adhippāyaṃ pakāsentena yaṃ vuttaṃ ‘‘bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāya kathita’’nti, tassa ayuttatāvibhāvanatthaṃ ‘‘yañca tatthā’’tiādi āraddhaṃ. Bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāya kathitanti hi imassa vacanassa ayamadhippāyo – ‘‘aparikkhitte pamukhe anāpattī’’ti yaṃ vuttaṃ, taṃ vinā vatthuṃ bhūmiyaṃ katagehassa pamukhaṃ sandhāya kathitaṃ. Sace pana uccavatthukaṃ pamukhaṃ hoti, parikkhittasaṅkhyaṃ na gacchatīti. Tenevāha ‘‘dasahatthubbedhāpi hi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti. Heṭṭhāpi idameva manasi sannidhāya vuttaṃ ‘‘uccavatthukaṃ cepi hoti, pamukhe sayito gabbhe sayitānaṃ āpattiṃ na karotī’’ti. Tatthāti andhakaṭṭhakathāyaṃ. Jagatiyā pamāṇaṃ vatvāti ‘‘sace jagatiyā otaritvā bhūmiyaṃ sayito, jagatiyā upari sayitaṃ na passatī’’ti evaṃ jagatiyā ubbedhena pamāṇaṃ vatvā. Ekasālādīsu ujukameva dīghaṃ katvā sannivesito pāsādo ekasālasanniveso. Dvisālasannivesādayopi vuttānusārato veditabbā. Sālappabhedadīpanameva cettha heṭṭhā vuttato viseso.
在中间砌墙:这里也应该知道,由于围隔的最低界限是一肘半高,所以即使在中间砌一肘半高的墙,也不是单独的邻近区域。因为“有洞的房子不叫一个邻近区域”这句话是说,如果在高度一肘半的范围内有一个足以让人通过的洞,那个洞就是门,因此就成了一个邻近区域。“什么围隔被破坏了?”这是针对前庭的围隔说的。因为所有地方都提到了五种覆盖,所以他说“被五种覆盖之一所覆盖”。
Majjhepākāraṃ karontīti etthāpi parikkhepassa heṭṭhimaparicchedena diyaḍḍhahatthubbedhattā diyaḍḍhahatthaṃ cepi majjhe pākāraṃ karonti, nānūpacārameva hotīti veditabbaṃ. Na hi chiddena gehaṃ ekūpacāraṃ nāma hotīti ettha sace ubbedhena diyaḍḍhahatthabbhantare manussānaṃ sañcārappahonakaṃ chiddaṃ hoti, tampi dvāramevāti ekūpacāraṃ hoti. Kiṃ parikkhepoviddhastoti pamukhassa parikkhepaṃ sandhāya vadati. Sabbattha pañcannaṃyeva chadanānaṃ āgatattā vadati ‘‘pañcannaṃ aññatarena chadanena channā’’ti.
53巴利圣典中说:“所谓卧处,就是全覆全围、多分覆多分围。”这样说,是把多分覆多分围的住处立为巴吉帝亚的终点;接着又说:“半覆半围,犯恶作。”这是把半覆半围的住处立为恶作的起点。那么,介于这两者之间的,应判巴吉帝亚,还是恶作?答:如同世间共违的学处那样,制定时毫无遗漏,而此学处本身又属于施设过;因此,多分覆多分围与半覆半围之间,巴吉帝亚并未被遮止。所以,在律的判断上应当取重的那一边,注释书也正是这样显示为巴吉帝亚的。所谓“七种巴吉帝亚”,是把圣典中所说的巴吉帝亚从总体上归为一类而说的;若分别来看,“全覆全围是巴吉帝亚,多分覆多分围是巴吉帝亚”,就成了八种巴吉帝亚。
53. Pāḷiyaṃ ‘‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā yebhuyyenacchannā yebhuyyenaparicchannā’’ti vadantena yebhuyyenacchannayebhuyyenaparicchannasenāsanaṃ pācittiyassa avasānaṃ viya katvā dassitaṃ, ‘‘upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassā’’ti vadantena ca upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannasenāsanaṃ dukkaṭassa ādiṃ katvā dassitaṃ, ubhinnamantarā kena bhavitabbaṃ pācittiyena, udāhu dukkaṭenāti? Lokavajjasikkhāpadasseva anavasesaṃ katvā paññāpanato imassa ca paṇṇattivajjattā yebhuyyenacchannayebhuyyenaparicchannassa upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannassa ca antarā pācittiyaṃ anivāritameva, tasmā vinayavinicchaye ca garukeyeva ṭhātabbattā aṭṭhakathāyampi pācittiyameva dassitaṃ. Satta pācittiyānīti pāḷiyaṃ vuttapācittiyaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Visuṃ pana gayhamāne ‘‘sabbacchanne sabbaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiya’’nti aṭṭheva pācittiyāni honti.
所谓“Senambamaṇḍapa的样式”:据说在锡兰岛,有一个名叫Senambamaṇḍapa的集会堂,基台很高,全部有覆盖,但完全没有围隔,这段话就是针对它说的。如果把它算作基台围隔的一种,那么由于这个堂的基台很高,“完全没有围隔”就说不通了,所以接着说“由此也可以知道……”等等。这里,“小覆”等应当这样理解:一个住处分成四份,其中一份有覆盖,其余三份没有覆盖,这叫“小覆”。分成三份,其中两份有覆盖,一份没有覆盖,这叫“多分覆”。分成两份,其中一份有覆盖,一份没有覆盖,这叫“半覆”住处。“小围”等也按同样的方式理解。其余部分文义浅显易懂。这里有三个要素:构成巴吉帝亚的住处、在那里和未受具足戒的人一起躺卧、第四天日落。
Senambamaṇḍapavaṇṇaṃ hotīti sīhaḷadīpe kira uccavatthuko sabbacchanno sabbaaparicchanno evaṃnāmako sannipātamaṇḍapo atthi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yadi jagatiparikkhepasaṅkhyaṃ gacchati, uccavatthukattā maṇḍapassa sabbaaparicchannatā na yujjatīti āha ‘‘imināpetaṃ veditabba’’ntiādi. Cūḷakacchannādīni cettha evaṃ veditabbāni – yassa catūsu bhāgesu eko channo, sesā acchannā, idaṃ cūḷakacchannaṃ. Yassa tīsu bhāgesu dve channā, eko acchanno, idaṃ yebhuyyenacchannaṃ. Yassa dvīsu bhāgesu eko channo, eko acchanno, idaṃ upaḍḍhacchannaṃ nāma senāsanaṃ. Cūḷakaparicchannādīnipi imināva nayena veditabbāni. Sesaṃ uttānameva. Pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha tattha anupasampannena saha nipajjanaṃ, catutthadivase sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni.
6. 第二共宿学处的注释
6. Dutiyasahaseyyasikkhāpadavaṇṇanā
55第六项:有人说,第一条学处里已经讲了“除了比丘以外,其余的都叫未受具足戒者”,所以女人也已经被“未受具足戒者”这个说法涵盖进去了;因此,在第四天和女人一起睡,就依两条学处成立两个巴吉帝亚罪。但在《甘提帕达》里,三处都这样说:在这条学处中,女人是单独提出来的,所以第一条学处里“除了比丘以外,其余的都叫未受具足戒者”只适合用来指男人。这个说法才更合理。
55. Chaṭṭhe ‘‘paṭhamasikkhāpade ‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’ti vuttattā ‘mātugāmopi anupasampannaggahaṇena gahitoyevā’ti catutthadivase mātugāmena saddhiṃ sayantassa dvīhi sikkhāpadehi dve pācittiyāni hontī’’ti vadanti. Gaṇṭhipadesu pana tīsupi ‘‘imasmiṃ sikkhāpade mātugāmassa visuṃ vuccamānattā paṭhamasikkhāpade ‘bhikkhuṃ ṭhapetvā avaseso anupasampanno nāmā’ti purisasseva gahaṇaṃ anucchavika’’nti vuttaṃ, tadeva ca yuttataraṃ.
有人说,这里所说的理由——“‘第一日也’这个‘也’字,就表示第四日也”——也是站不住脚的。因为“也”字只是总括的意思,并没有限定的意思,而决定义另外还可能存在。或者,这里的“也”字应该理解为表示可能性。因此,它在这里说明的意思是:第一日就已经有罪了,第二日等日子就更不用说了。即使把“也”字理解为总括义,它也只是说明依这条学处所犯的罪在其他日子也会发生,而不是说依第一条学处所犯的罪,所以应当知道,那根本不能成为理由。他们说:“即使是作为巴拉基格事对象的死妇,因为她处于未已执取的情况,所以不产生同宿罪。”应当知道,根据“日落时,女人已躺下后比丘躺下”这句话,白天躺下的人根本不会有同宿罪。与巴吉帝亚事相关的卧处、在那里和女人一起躺下、日落,这是这里的三支。
Yañca idha ‘‘paṭhamadivasepīti pi-saddena catutthadivasepīti vuttaṃ hotī’’ti kāraṇaṃ vadanti, tampi akāraṇaṃ pi-saddo sampiṇḍanatthoyevāti niyamābhāvato avadhāraṇatthassa ca sambhavato. Sambhāvane vā pi-saddo daṭṭhabbo. Tena idha paṭhamadivasepi tāva āpatti, dutiyādidivase kimeva vattabbanti imamatthaṃ dīpeti. Sampiṇḍanatthepi pi-sadde gayhamāne imināva sikkhāpadena āpajjitabbāpattiyā aññasmimpi divase āpajjanaṃ dīpeti, na paṭhamasikkhāpadena āpajjitabbāpattiyāti akāraṇameva tanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Matitthī pārājikavatthubhūtāpi anupādinnapakkhe ṭhitattā sahaseyyāpattiṃ na janetī’’ti vadanti. ‘‘Atthaṅgate sūriye mātugāme nipanne bhikkhu nipajjatī’’ti vacanato divā sayantassa sahaseyyāpatti na hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Pācittiyavatthukasenāsanaṃ, tattha mātugāmena saha nipajjanaṃ, sūriyatthaṅgamananti imānettha tīṇi aṅgāni.
7. 说法学处注释
7. Dhammadesanāsikkhāpadavaṇṇanā
60-6460-64. 第七学处中,“gharaṇī”是“引导回家的人”,也就是家中的女主人。因此说“家之主妇”。“suṇhā”就是媳妇。“不是与夜叉……”这些内容,通过“除了”这个词来连接。即使是和化作男子形貌站着的夜叉、饿鬼或畜生站在一起,也不可以说法。“以字说法”这里,他们这样说:超过五六句之后,心里想“我要说这句话”,哪怕只说了一个字就停下来,就已经犯戒了。
60-64. Sattame gharaṃ nayatīti gharaṇī, gharanāyikā. Tenāha ‘‘gharasāminī’’ti. Suṇhāti suṇisā. Na yakkhenātiādīnaṃ ‘‘aññatrā’’ti iminā sambandho. Purisaviggahaṃ gahetvā ṭhitena yakkhena vā petena vā tiracchānena vā saddhiṃ ṭhitāyapi desetuṃ na vaṭṭati. Akkharāya desetīti ettha ‘‘chappañcavācato uttari ‘imaṃ padaṃ bhāsissāmī’ti ekampi akkharaṃ vatvā tiṭṭhati, āpattiyevā’’ti vadanti.
66有人说:“‘一个偈颂之句’这话是就偈颂的连缀本身而说的,但在别处则应取有格尾变化的词。”他们说:“‘注释、法句、本生等事’——这话也是指古时结集所收录的注释等。”除了注释等的原文以外,可以随自己的意愿用泰米尔语等其他语言来讲说。“于句净法中如前所说的分类”——以此说明在别处不犯戒。“站起来又坐下”——以变换威仪的方式,说明即使以不同的威仪也不犯戒。“即使讲说全部长部”——只要还没讲完,即使到了第二天也继续讲。
66.‘‘Eko gāthāpādoti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ, aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabba’’nti vadanti. ‘‘Aṭṭhakathaṃ dhammapadaṃ jātakādivatthuṃ vāti imināpi porāṇaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathādi vutta’’nti vadanti. Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarena yathāruci kathetuṃ vaṭṭati. Padasodhamme vuttappabhedoti iminā aññattha anāpattīti dīpeti. Uṭṭhahitvā puna nisīditvāti iriyāpathaparivattananayena nānāiriyāpathenapi anāpattīti dīpeti. Sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetīti yāva na niṭṭhāti, tāva punadivasepi katheti.
第二位有智男子之不取即为不作为。与女人一起站着,以及有智慧的男人在场,其行近应当依照在不定(学处)中所说的方法来理解。其余部分都很清楚。具所说相之法超过六语之宣说;具所说相之女人;没有威仪动作的转换;没有有智慧的男人在场;不解答问题——这里就是这五个要素。
Dutiyassa viññūpurisassa aggahaṇaṃ akiriyā. Mātugāmena saddhiṃ ṭhitassa ca viññūpurisassa ca upacāro aniyatesu vuttanayeneva gahetabbo. Sesaṃ uttānameva. Vuttalakkhaṇassa dhammassa channaṃ vācānaṃ upari desanā, vuttalakkhaṇo mātugāmo, iriyāpathapaavattanābhāvo, viññūpurisābhāvo, apañhavissajjanāti imāni panettha pañca aṅgāni.
8. 如实宣称学处注释
8. Bhūtārocanasikkhāpadavaṇṇanā
7777. 第八条的“中间”,是指般涅槃以外的其他时间。“被过度催逼”是指被人这样逼迫:“尊者,请说,您证得了什么?”即使没有被过度催逼,无论被问还是没被问,只要有那样的因缘,就完全可以宣说。正因为如此,一位长老被某位年少比丘指责后说:“贤友,不要为上位道而努力了,你指责的是一位漏尽者。”长老又问:“贤友,你在这个教法中有立足之处吗?”年少比丘回答:“是的,尊者,我是入流者。”圣者们即使知道“这是造作者”,为了通过显示修行不虚来激励和安慰,也会显示自己。所闻、教理、戒德,就是闻德、教理之德、戒德。在这里为痴狂者说明不说的理由时,应当知道也为心散乱者和受痛苦者说明了不说的理由。或者以“iti”一词表示“等”的意思,把心散乱者和受痛苦者也包含在内。因此他说“或者由于没有心散乱”。具见者,是指具足道果之见的人。因为只有圣者才没有痴狂等状态。而得禅定的人如果有那种状态,就会从禅定退失,因此对他们,应当说因不实说而无犯,而不是因实说而无犯。因此他说“不应说因实说而无犯”。
77. Aṭṭhame antarāti parinibbānasamayato aññasmiṃ kāle. Atikaḍḍhiyamānenāti ‘‘vadatha, bhante, kiṃ tumhehi adhigata’’nti evaṃ nippīḷiyamānena. Anatikaḍḍhiyamānenapi pucchite vā apucchite vā tathārūpe kāraṇe sati ārocetuṃ vaṭṭatiyeva. Teneva aññatarena daharabhikkhunā upavadito aññataro thero ‘‘āvuso, uparimaggatthāya vāyāmaṃ mā akāsi, khīṇāsavo tayā upavadito’’ti āha. Therena ca ‘‘atthi te, āvuso, imasmiṃ sāsane patiṭṭhā’’ti vutto daharabhikkhu ‘‘āma, bhante, sotāpanno aha’’nti avoca. ‘‘Kārako aya’’nti ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanena samuttejanāya sampahaṃsanāya ca ariyā attānaṃ pakāsentiyeva. Sutapariyattisīlaguṇanti sutaguṇaṃ pariyattiguṇaṃ sīlaguṇañca. Ummattakassa idha avacane kāraṇaṃ vadantena khittacittavedanaṭṭānampi avacane kāraṇaṃ vuttamevāti daṭṭhabbaṃ. Iti-saddena vā ādiatthena khittacittavedanaṭṭe saṅgaṇhāti. Teneva vadati ‘‘cittakkhepassa vā abhāvā’’ti. Diṭṭhisampannānanti maggaphaladiṭṭhiyā samannāgatānaṃ. Ariyānameva hi ummattakādibhāvo natthi. Jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā tesaṃ abhūtārocanapaccayā anāpatti vattabbā, na bhūtārocanapaccayā. Tenevāha ‘‘bhūtārocanapaccayā anāpatti na vattabbā’’ti.
“先前未说”是指第四巴拉基格中未说的内容。而这条学处,由于不知道已经制戒,所以属于不是由心念生起的情况。在这里,圣者因为知道制戒,所以不会违犯;但凡夫即使知道制戒,仍然会违犯。应当知道,他们因为生起违犯大师教诫的思心所,形成很强的不善,所以会从禅那退失。若就最高限度来说,这是只针对圣者而说“有善心和无记心这两种心”。然而,不知道制戒而证得禅那的凡夫,并不会因为贪欲而以不善心说出这件事,所以没有这种情况。这里因为没有苦受,所以说“二受”;为了与这一点相应,才说“二心”——应当这样理解这里的意趣,或者按这种方式把握。其余文句很清楚。上人法的真实性、对未受具足戒者宣说、当时知道、没有其他处所——这些是这里的四个条件。
Pubbe avuttehīti catutthapārājike avuttehi. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajānanavasena acittakasamuṭṭhānaṃ hoti. Ariyā cettha paṇṇattiṃ jānantā vītikkamaṃ na karonti, puthujjanā pana paṇṇattiṃ jānitvāpi vītikkamaṃ karonti, te ca satthuno āṇāvītikkamacetanāya balavaakusalabhāvato jhānā parihāyantīti daṭṭhabbaṃ, ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggale eva sandhāya ‘‘kusalābyākatacittehi dvicitta’’nti vuttaṃ. Paṇṇattiṃ ajānantā pana jhānalābhī puthujjanā vatthumhi lobhavasena akusalacittenapi na ārocentīti natthi. Idha dukkhavedanāya abhāvato ‘‘dvivedana’’nti imassa anurūpaṃ katvā dvicittanti idaṃ vuttanti evaṃ vā ettha adhippāyo gahetabbo. Sesaṃ uttānameva. Uttarimanussadhammassa bhūtatā, anupasampannassa ārocanaṃ, taṅkhaṇavijānanā, anaññappadesoti imāni panettha cattāri aṅgāni.
9. 发露粗恶罪学处的注释
9. Duṭṭhullārocanasikkhāpadavaṇṇanā
7878. 第九项中,“为了显示粗恶一词的含义”是指为了显示粗恶一词的义理。因为当义理被显示出来时,词本身也就被显示为“这个词用于这些义理上”。这里的意图是:“凡是以粗恶一词所表达的,为了把这一切都显示出来,所以说了诸巴拉基格。”在这里,所谓“有此辨析”,是指在巴利原文中有此辨析,或者在巴利注疏中有此辨析。所谓“在这里或许会有”,意思是有人对此可能会这样疑惑:就像向未受具足戒者发露粗恶罪时,应当犯恶作一样,所以说“犯恶作”。即使是斥骂的人,也会犯恶作,也就是由辱骂的话而犯恶作。为了表明即使不了解这个意图,也应当以注疏师的话为准,所以说“在这里唯以注疏师为准”。接着又以道理把注疏师的话坚固地确立下来,所以说“以此也……”等等。
78. Navame duṭṭhullasaddatthadassanatthanti duṭṭhullasaddassa atthadassanatthaṃ. Atthe hi dassite saddopi ‘‘ayaṃ etesu atthesu vattatī’’ti dassitoyeva hoti. ‘‘Yaṃ yaṃ duṭṭhullasaddena abhidhīyati, taṃ sabbaṃ dassetuṃ pārājikāni vuttānī’’ti ayañhettha adhippāyo. Tatrāyaṃ vicāraṇāti tatra pāḷiyaṃ ayaṃ vicāraṇā, tatra pāḷiaṭṭhakathāsu vā ayaṃ vicāraṇā. Tattha bhaveyyāti tattha kassaci vimati evaṃ bhaveyya. Anupasampannassa duṭṭhullārocane viya dukkaṭena bhavitabbanti āha ‘‘dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Akkosantopi dukkaṭaṃ āpajjeyyāti omasavādena dukkaṭaṃ āpajjeyya. Adhippāyaṃ ajānantenapi aṭṭhakathācariyānaṃ vacaneyeva ṭhātabbanti dīpanatthaṃ ‘‘aṭṭhakathācariyāva ettha pamāṇa’’nti vuttaṃ. Punapi aṭṭhakathāvacanameva upapattito daḷhaṃ katvā patiṭṭhapento ‘‘imināpi ceta’’ntiādimāha.
80因为前面已经说过“除了依比丘僧团授权之外”,所以就应该承认授权是存在的,因此说“正是依据这里所说的……”等等。
80. ‘‘Aññatra bhikkhusammutiyā’’ti vuttattā sammuti atthīti gahetabbāti āha ‘‘idha vuttattāyevā’’tiādi.
8282.“从最初开始的五学处”,是指杀生等五学处。有人说:“其余的那些,是指非时食等五学处。”但有些人说:“从最初开始算起的五学处,是指故意出精等五学处。”这种说法不应采纳。因为为沙弥制定的学处,确实就是杀生等十学处。正如所说——
82.Ādito pañca sikkhāpadānīti pāṇātipātādīni pañca sikkhāpadāni. ‘‘Sesānīti vikālabhojanādīni pañcā’’ti vadanti. Keci pana ‘‘ādito paṭṭhāya pañca sikkhāpadānīti sukkavissaṭṭhiādīni pañcā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi daseva sikkhāpadāni sāmaṇerānaṃ paññattāni. Vuttañhetaṃ –
那时,沙弥们这样想:“我们有多少条学处?又该在哪里学习呢?”他们把这件事禀告了世尊。世尊说:“比丘们,我允许沙弥有十条学处,沙弥们应当在这些学处中学习:离杀生、离不与取……”等等(《大品》106)。
‘‘Atha kho sāmaṇerānaṃ etadahosi ‘kati nu kho amhākaṃ sikkhāpadāni, kattha ca amhehi sikkhitabba’nti? Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ, pāṇātipātā veramaṇī adinnādānā veramaṇī’’tiādi (mahāva. 106).
对于他们自己所制定的学处,应当辨别粗恶和非粗恶,而故意出精等并不是单独为他们制定的。那么,比丘身上属于粗恶的故意出精等,对未受具足戒者来说到底是什么呢?回答说:“故意出精……乃至……称为恶行。”由此也可以成立:“未受具足戒者的故意出精等,不叫粗恶。”因为说“称为恶行”的时候,就表明未受具足戒者的故意出精等只是恶行,而不是叫粗恶的恶行。他们说:“由于注疏中说‘称为恶行’,又因为这种事是不该做的,所以未受具足戒者的故意出精等属于罚甘马的所依事;如果比丘想败坏另一个未受具足戒者的名声而向他宣说这些,就犯恶作。”这里所说的“未受具足戒者”,应当理解为包括沙弥、沙弥尼和式叉摩那。其余部分在这里很容易理解。未犯最后重罪的比丘有事实根据的桑喀地谢思罪、向未受具足戒者宣说、没有僧团授权——这就是这里的三项要素。
Tesaṃ paññattesuyeva sikkhāpadesu duṭṭhullāduṭṭhullavicāraṇā kātabbā, na ca sukkavissaṭṭhiādīni visuṃ tesaṃ paññattāni atthīti. Atha bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātāni sukkavissaṭṭhiādīni anupasampannassa kiṃ nāma hontīti āha ‘‘sukkavissaṭṭhi…pe… ajjhācāro nāmāti vutta’’nti. Imināpi cetaṃ siddhaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi duṭṭhullaṃ nāma na hotī’’ti. Ajjhācāro nāmāti hi vadanto anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi kevalaṃ ajjhācāro nāma hoti, na pana duṭṭhullo nāma ajjhācāroti dīpeti. ‘‘Ajjhācāro nāmāti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā akattabbarūpattā ca anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādīni daṇḍakammavatthupakkhaṃ bhajanti, tāni ca aññassa anupasampannassa avaṇṇakāmatāya ārocento bhikkhu dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti vadanti. Idha pana anupasampannaggahaṇena sāmaṇerasāmaṇerīsikkhamānānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Sesamettha uttānameva. Antimavatthuṃ anajjhāpannassa bhikkhuno savatthuko saṅghādiseso, anupasampannassa ārocanaṃ, bhikkhusammutiyā abhāvoti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
10. 掘地学处注释
10. Pathavīkhaṇanasikkhāpadavaṇṇanā
84-86第十条:“一根”是指那些认为“有身根”的人所说的。“拳头大小”是指可以用拳头握住的大小。这里虽然说了多土和少土的地,却没有说半土的地,但在制罚学处中,即使是有余地的制定也可能成立,所以应当理解:对半土的地也犯巴吉帝亚。不过有些人说:“在全覆等处,分半犯恶作,所以这里也应该犯恶作。”这种说法不合理,因为除了犯巴吉帝亚所依的地和无犯所依的地之外,并不存在第三种犯恶作所依的地。因为只说了两种地:“已生地和未生地。”所以必须属于这两种地中的一种,而且在律的决断中,遇到这种情况应当以重者为准,因此这里不可能无犯。至于在全覆等处,分半犯恶作是合理的,因为那里确实存在那样的恶作所依事。
84-86. Dasame ekindriyanti ‘‘kāyindriyaṃ atthī’’ti maññamānā vadanti. Muṭṭhippamāṇāti muṭṭhinā saṅgahetabbappamāṇā. Ettha kiñcāpi yebhuyyapaṃsuṃ appapaṃsuñca pathaviṃ vatvā upaḍḍhapaṃsukā pathavī na vuttā, tathāpi paṇṇattivajjasikkhāpadesu sāvasesapaññattiyāpi sambhavato upaḍḍhapaṃsukāyapi pathaviyā pācittiyamevāti gahetabbaṃ. Keci pana ‘‘sabbacchannādīsu upaḍḍhe dukkaṭassa vuttattā idhāpi dukkaṭaṃ yutta’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ pācittiyavatthukañca anāpattivatthukañca duvidhaṃ pathaviṃ ṭhapetvā aññissā dukkaṭavatthukāya tatiyāya pathaviyā abhāvato. Dveyeva hi pathaviyo vuttā ‘‘jātā ca pathavī ajātā ca pathavī’’ti. Tasmā dvīsu aññatarāya pathaviyā bhavitabbaṃ, vinayavinicchaye ca sampatte garukeyeva ṭhātabbattā na sakkā ettha anāpattiyā bhavituṃ. Sabbacchannādīsu pana upaḍḍhe dukkaṭaṃ yuttaṃ tattha tādisassa dukkaṭavatthuno sabbhāvā.
如果说“挖一个池塘”,这是允许的,因为并没有限定“在这个地方”而说。即使说“挖这条藤蔓”,由于这是就挖掘地面而言的习惯说法,所以依这条学处犯戒,而不是依坏生物村那条。以罐子,就是用壶。稀泥,就是混了水的泥。因为它会随水流走,所以允许。不足四月,就是少于四个月。被雨淋过,就是被天雨淋过。非人工坡,是为了说明没有涂抹过的地方,因为那样的地方有蚁冢。鼠丘,就是被老鼠挖出来后堆在外面的土堆。同理,意思是:只有不足四月而且被雨淋过的才允许。
‘‘Pokkharaṇiṃ khaṇā’’ti vadati, vaṭṭatīti ‘‘imasmiṃ okāse’’ti aniyametvā vuttattā vaṭṭati. ‘‘Imaṃ valliṃ khaṇā’’ti vuttepi pathavīkhaṇanaṃ sandhāya pavattavohārattā imināva sikkhāpadena āpatti, na bhūtagāmapātabyatāya. Kuṭehīti ghaṭehi. Tanukakaddamoti udakamissakakaddamo. So ca udakagatikattā vaṭṭati. Omakacātumāsanti ūnacātumāsaṃ. Ovaṭṭhanti devena ovaṭṭhaṃ. Akatapabbhāreti avaḷañjanaṭṭhānadassanatthaṃ vuttaṃ. Tādise hi vammikassa sabbhāvoti. Mūsikukkuraṃ nāma mūsikāhi khaṇitvā bahi katapaṃsurāsi. Eseva nayoti omakacātumāsaovaṭṭhoyeva vaṭṭatīti attho.
即使一天也不行。如果已经过了下雨的那一天,也不可以损坏。他们说:即使是在和低地相连的地方,在牛蹄印形成的尖硬土块上,因为它从地面切断后向上竖立,所以从高出的顶端切断后取用,是可以的。使它不在原处停留,用脚踩踏、切断,然后取用搅浑的泥浆,也是可以的。所谓“从那里”,就是从那座旧僧舍。说“我拿砖”等话,是就清净心而说的。所谓“用水”,是指直接从空中落下的雨水。他们说,如果被从别处溅落的水打湿了,那是可以的。所谓“举起”,就是举起。所谓“以那个借口”,就是以那个计谋。
Ekadivasampi na vaṭṭatīti ovaṭṭhaekadivasātikkantopi vikopetuṃ na vaṭṭati. ‘‘Heṭṭhābhūmisambandhepi ca gokaṇṭake bhūmito chinditvā uddhaṃ ṭhitattā accuggatamatthakato chinditvā gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Sakaṭṭhāne atiṭṭhamānaṃ katvā pādehi madditvā chinditvā āloḷitakaddamampi gahetuṃ vaṭṭati. Tatoti tato purāṇasenāsanato. Iṭṭhakaṃ gaṇhāmītiādi suddhacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Udakenāti ujukaṃ ākāsatoyeva patanakaudakena. ‘‘Sace pana aññattha paharitvā patitena udakena temitaṃ hoti, vaṭṭatī’’ti vadanti. Uccāletvāti ukkhipitvā. Tena apadesenāti tena lesena.
87-8887-88.“因为不是行境所以无犯”,在这里,即使能够把火熄灭,但因为最初是以清净心布施出去的,所以即使他心里想着“让它烧吧”而站在一旁,也无犯。“先被淋湿,后被覆盖”,是指先被淋湿,后来才被覆盖。其余部分浅显易懂。“生地、地想、挖掘或令人挖掘中的任何一种”,这里是三个构成要素。
87-88.Avisayattāanāpattīti ettha sacepi nibbāpetuṃ sakkā hoti, paṭhamaṃ suddhacittena dinnattā ‘‘dahatū’’ti sallakkhetvāpi tiṭṭhati, anāpatti. Ovaṭṭhaṃ channanti paṭhamaṃ ovaṭṭhaṃ pacchā channaṃ. Sesaṃ uttānameva. Jātapathavī, pathavīsaññitā, khaṇanakhaṇāpanānaṃ aññataranti imāni panettha tīṇi aṅgāni.