4. 食物品·1. 住处食学处
5. 波逸提篇 · 205 段
1. 住处食学处
1. Āvasathapiṇḍasikkhāpadaṃ
203那时,佛陀世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,在离舍卫城不远处,有个特定团体的施食处被安排了。六群比丘在午前时分,穿好下衣,拿着钵和衣,进入舍卫城乞食。没得到食物,他们就去了那施食处。人们说:“各位尊者,好久不见了!”然后恭敬地供养了他们。接着,六群比丘第二天……(中略)……第三天,又在午前时分,穿好下衣,拿着钵和衣,进入舍卫城乞食。没得到食物,就又去了施食处用餐。这时,六群比丘心里想:“我们还回寺院干什么!昨天也是在这里,明天也还是要来这里的。”于是,他们就一再地留宿在那里,一再地吃施食处的食物。其他外道修行者因此离开了。人们讥嫌、批评、抱怨说:“这些释迦族的沙门怎么可以一再地留宿,反复吃施食处的食物!这施食不是只为他们而设,是为了所有人而设的呀!”
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sāvatthiyā avidūre aññatarassa pūgassa āvasathapiṇḍo paññatto hoti. Chabbaggiyā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā piṇḍaṃ alabhamānā āvasathaṃ agamaṃsu. Manussā – ‘‘cirassampi bhadantā āgatā’’ti te sakkaccaṃ parivisiṃsu. Atha kho chabbaggiyā bhikkhū dutiyampi divasaṃ…pe… tatiyampi divasaṃ pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā piṇḍaṃ alabhamānā āvasathaṃ gantvā bhuñjiṃsu. Atha kho chabbaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘kiṃ mayaṃ karissāma ārāmaṃ gantvā! Hiyyopi idheva āgantabbaṃ bhavissatī’’ti, tattheva anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjanti. Titthiyā apasakkanti. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjissanti! Nayimesaññeva āvasathapiṇḍo paññatto; sabbesaññeva āvasathapiṇḍo paññatto’’ti.
那些比丘听到了这些人的讥嫌、批评和抱怨。那些少欲知足的诸比丘……也讥嫌、批评、抱怨说:“六群比丘怎么可以一再地留宿,反复吃施食处的食物呢?”……世尊问:“诸比丘,你们是真的这样一再地留宿,反复吃施食处的食物吗?”他们答:“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责了他们……说:“你们这些无用的家伙,怎么能一再地留宿,反复吃施食处的食物!无用的家伙,这不能使未生信者生信……诸比丘,你们应该这样诵习这条学处:
Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjissantīti…pe… saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjathāti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tumhe, moghapurisā, anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjissatha! Netaṃ, moghapurisā, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
应食用施食处食物一次。若超过此而食用,犯波逸提。”
‘‘Eko āvasathapiṇḍo bhuñjitabbo. Tato ce uttariṃ bhuñjeyya, pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
204那时,具寿舍利弗在憍萨罗国游行,前往舍卫城,顺路来到某个施食处。人们说:“长老好久不见了!”于是恭敬地供养了他。当时,具寿舍利弗吃完后,患了严重的疾病,无法离开那个施食处。接着,那些人在第二天对具寿舍利弗说:“尊者,请用餐吧。”那时,具寿舍利弗心想:“世尊已经禁止了‘一再留宿,反复吃施食处的食物’。”他因此感到疑虑,没有接受,结果断了食。后来,具寿舍利弗到了舍卫城,将这件事告诉了诸比丘。诸比丘又将此事禀告了世尊。当时,世尊以此因缘、以此事由,作了佛法开示后,对诸比丘说:“诸比丘,我允许生病的比丘可以一再留宿,反复吃施食处的食物。诸比丘,你们应该这样诵习这条学处:
Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto kosalesu janapade sāvatthiṃ gacchanto yena aññataro āvasatho tenupasaṅkami. Manussā – ‘‘cirassampi thero āgato’’ti sakkaccaṃ parivisiṃsu. Atha kho āyasmato sāriputtassa bhuttāvissa kharo ābādho uppajji, nāsakkhi tamhā āvasathā pakkamituṃ. Atha kho te manussā dutiyampi divasaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘bhuñjatha, bhante’’ti. Atha kho āyasmā sāriputto – ‘‘bhagavatā paṭikkhittaṃ anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjitu’’nti kukkuccāyanto na paṭiggahesi; chinnabhatto ahosi. Atha kho āyasmā sāriputto sāvatthiṃ gantvā bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi. Bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
205无病的比丘只可在(公共)施食处取食一次;若超过此而再取,犯波逸提。”
‘‘Agilānena bhikkhunā eko āvasathapiṇḍo bhuñjitabbo. Tato ce uttari bhuñjeyya, pācittiya’’nti.
206所谓“无病者”,是指能够离开那个住所。
Agilāno nāma sakkoti tamhā āvasathā pakkamituṃ.
所谓“有病者”,是指不能够离开那个住所。
Gilāno nāma na sakkoti tamhā āvasathā pakkamituṃ.
所谓“住处施食”,是指五种食物中的任何一种食物,被施设在食堂、或在棚舍、或在树下、或在露天空旷处,不指定对象、随其所欲地提供。无病的比丘应只食用一次。若他此后又想食用而接受,犯恶作。每一口吞咽,犯波逸提。
Āvasathapiṇḍo nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ – sālāya vā maṇḍape vā rukkhamūle vā ajjhokāse vā anodissa yāvadattho paññatto hoti. Agilānena bhikkhunā sakiṃ bhuñjitabbo. Tato ce uttari ‘bhuñjissāmī’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
207无病者,有“无病”想,超量食用住处施食,犯波逸提。无病者,心有疑惑,超量食用住处施食,犯波逸提。无病者,有“有病”想,超量食用住处施食,犯波逸提。
Agilāno agilānasaññī tatuttari āvasathapiṇḍaṃ bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Agilāno vematiko tatuttari āvasathapiṇḍaṃ bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Agilāno gilānasaññī tatuttariṃ āvasathapiṇḍaṃ bhuñjati, āpatti pācittiyassa.
有病者,有“无病”想,犯恶作。有病者,心有疑惑,犯恶作。有病者,有“有病”想,无犯。
Gilāno agilānasaññī, āpatti dukkaṭassa. Gilāno vematiko āpatti dukkaṭassa. Gilāno gilānasaññī, anāpatti.
208无犯的情况:有病者;无病者只食用一次;正在赶路或正在返回时食用;施主们邀请后供养食物;食物被指定对象而施设,而非随其所欲而施设;除了五种食物外,在一切情形下均无犯;精神失常者;最初的犯戒者。
Anāpatti gilānassa, agilāno sakiṃ bhuñjati, gacchanto, vā āgacchanto vā bhuñjati, sāmikā nimantetvā bhojenti, odissa paññatto hoti, na yāvadattho paññatto hoti, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpatti, ummattakassa, ādikammikassāti.
2. 众食学处
2. Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ
209那时,佛陀世尊住在王舍城的竹林松鼠饲养场。那时,提婆达多失去了利养与恭敬,带着随从们不断地挨家挨户讨要之后食用。人们讥嫌、批评、指责道:“这些沙门释子怎么能不断地挨家挨户讨要之后食用呢!谁家丰盛的食物不可口,谁不喜欢美味呢!”那些比丘们听到了这些人的讥嫌、批评、指责。那些少欲的诸比丘……讥嫌、批评、指责道:“提婆达多怎么能带着随从们不断地挨家挨户讨要之后食用呢!”……“提婆达多,你真的带着随从们不断地挨家挨户讨要之后食用吗?” “是真的,世尊。” 佛陀世尊呵责道:“愚蠢的人啊,你怎么能带着随从们不断地挨家挨户讨要之后食用呢!愚蠢的人啊,这不能让未生信者生信……。那么,诸比丘,应这样诵出这条学处——
Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena devadatto parihīnalābhasakkāro sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjati. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjissanti! Kassa sampannaṃ na manāpaṃ, kassa sāduṃ na ruccatī’’ti! Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma devadatto sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjissatī’’ti…pe… saccaṃ kira tvaṃ, devadatta, sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjasīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, moghapurisa, sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjissasi! Netaṃ, moghapurisa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘群食者,犯波逸提。
‘‘Gaṇabhojane pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
210那时,人们用食物邀请生病的比丘。诸比丘感到拘谨,不肯接受,心想:“世尊禁止了群食。”他们便将这件事禀告世尊。于是,世尊以此因缘、此事为由,作了法义开示后,对诸比丘说:“诸比丘,我允许生病的比丘受用群食。那么,诸比丘,你们应当这样诵持这条学处:……
Tena kho pana samayena manussā gilāne bhikkhū bhattena nimantenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,群食者,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时,此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
211那时,人们到了布施衣物的时节,准备了连带衣物的食物,然后邀请诸比丘:“我们先供养食物,再用衣物为你们覆身。”诸比丘感到拘谨,不肯接受,心想:“世尊禁止了群食。”结果得到的衣物很少。诸比丘将这件事禀告世尊……(中略)……世尊说:“诸比丘,我允许在布施衣物的时节受用群食。那么,诸比丘,你们应当这样诵持这条学处:……
Tena kho pana samayena manussā cīvaradānasamaye sacīvarabhattaṃ paṭiyādetvā bhikkhū nimantenti – ‘‘bhojetvā cīvarena acchādessāmā’’ti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Cīvaraṃ parittaṃ uppajjati. Bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, cīvaradānasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘于群食时,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时,此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
212那时,人们用食物邀请正在缝制衣物的比丘。诸比丘感到拘谨,不肯接受,心想:“世尊禁止了群食。”……(中略)……世尊说:“诸比丘,我允许在缝制衣物的时候受用群食。那么,诸比丘,你们应当这样诵持这条学处:……”
Tena kho pana samayena manussā cīvarakārake bhikkhū bhattena nimantenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti . Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, cīvarakārasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,群食者,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时,此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
213那时候,诸比丘与人们一起行路。那时,那些比丘对那些人这样说:“贤友们,请稍等片刻,我们要去托钵。”那些人这样说:“尊者,就在这里用餐吧。”诸比丘因为疑惧而不接受,心想:“世尊禁止了群食。”他们向世尊禀告了这件事……(省略)“诸比丘,我允许在行路时食用群食。诸比丘,你们应这样诵这条学处——”
Tena kho pana samayena bhikkhū manussehi saddhiṃ addhānaṃ gacchanti. Atha kho te bhikkhū te manusse etadavocuṃ – ‘‘muhuttaṃ, āvuso, āgametha; piṇḍāya carissāmā’’ti. Te evamāhaṃsu – ‘‘idheva, bhante, bhuñjathā’’ti. Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, addhānagamanasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,群食者,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时、行路时,此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
214那时候,诸比丘与人们一起乘船行路。那时,那些比丘对那些人这样说:“贤友们,请稍等片刻,将船靠岸,我们要去托钵。”那些人这样说:“尊者,就在这里用餐吧。”诸比丘因为疑惧而不接受,心想:“世尊禁止了群食。”他们向世尊禀告了这件事……(省略)“诸比丘,我允许在乘船时食用群食。诸比丘,你们应这样诵这条学处——”
Tena kho pana samayena bhikkhū manussehi saddhiṃ nāvāya gacchanti. Atha kho te bhikkhū te manusse etadavocuṃ – ‘‘muhuttaṃ, āvuso, tīraṃ upanetha; piṇḍāya carissāmā’’ti. Te evamāhaṃsu – ‘‘idheva, bhante, bhuñjathā’’ti. Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhanti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, nāvābhiruhanasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,于群食时,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时、行路时、乘船时——此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo, nāvābhiruhanasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
215那时,在各地雨安居结束的诸比丘,为了见世尊,来到了王舍城。人们见到这些来自各个不同地方的比丘后,便用食物来邀请他们。诸比丘心生顾虑,不敢接受,心想:“世尊已经禁止了众食。”他们便将此事禀告了世尊……世尊说:“诸比丘,我允许在大集会的时候食用众食。再者,诸比丘,你们应当这样诵出这条学处——”
Tena 0 kho pana samayena disāsu vassaṃvuṭṭhā bhikkhū rājagahaṃ āgacchanti bhagavantaṃ dassanāya. Manussā nānāverajjake bhikkhū passitvā bhattena nimantenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, mahāsamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,群食者,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时、行路时、乘船时、大众时,此即此处之因缘。
‘‘Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo, nāvābhiruhanasamayo, mahāsamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
216那时,摩揭陀国斯尼雅·频婆娑罗王的一位同族血亲,在外道中出家了。后来,这位外道来到摩揭陀国斯尼雅·频婆娑罗王那里。到了之后,对摩揭陀国斯尼雅·频婆娑罗王这样说:“大王,我想举办一个供养一切沙门团体的宴会。”(国王回答:)“尊者,如果您能先供养以佛陀为首的比丘僧团的话。”(外道说:)“我会这样做的。” 于是,这位外道派了一位使者到诸比丘那里传话说:“请诸比丘接受我明天的供食。”诸比丘心生顾虑,不敢接受,心想:“世尊已经禁止了众食。” 于是,那位外道来到世尊那里。到了之后,与世尊互相问候,进行了友好且令人难忘的交谈后,站在一边。站在一边的那位外道对世尊这样说:“尊敬的乔达摩是出家人,我也是出家人;出家人理应接受出家人的食物。请尊敬的乔达摩和比丘僧团一起,接受我明天的供食。”世尊以沉默的方式接受了。那位外道知道世尊已经接受后,就离开了。于是,世尊借此事、以此因缘做了一场佛法开示后,对诸比丘说:“诸比丘,我允许在沙门供食的时候食用众食。再者,诸比丘,你们应当这样诵出这条学处——”
Tena kho pana samayena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa ñātisālohito ājīvakesu pabbajito hoti. Atha kho so ājīvako yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ māgadhaṃ seniyaṃ bimbisāraṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, mahārāja, sabbapāsaṇḍikabhattaṃ kātu’’nti. ‘‘Sace tvaṃ, bhante, buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṭhamaṃ bhojeyyāsi’’. ‘‘Evaṃ kareyyāmī’’ti. Atha kho so ājīvako bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘adhivāsentu me bhikkhū svātanāya bhatta’’nti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā gaṇabhojana’’nti. Atha kho so ājīvako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho so ājīvako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavampi gotamo pabbajito, ahampi pabbajito; arahati pabbajito pabbajitassa piṇḍaṃ paṭiggahetuṃ. Adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho so ājīvako bhagavato adhivāsanaṃ viditvā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, samaṇabhattasamaye gaṇabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
217任何比丘,群食者,除适当因缘外,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时、行路时、乘船时、大众时、沙门施食时,此即此处之因缘。
Gaṇabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo, addhānagamanasamayo, nāvābhiruhanasamayo, mahāsamayo, samaṇabhattasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
218是指有四[位]比丘,受邀食用五种正食中的任何一种,这称为众食。
Gaṇabhojanaṃ nāma yattha cattāro bhikkhū pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantitā bhuñjanti. Etaṃ gaṇabhojanaṃ nāma.
除因缘外:即除去该因缘。
Aññatra samayāti ṭhapetvā samayaṃ.
是指哪怕脚部都裂开的情况。应作“这是生病的时候”之想而受用食物。
Gilānasamayo nāma antamaso pādāpi phalitā honti. ‘‘Gilānasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指咖提那衣未铺展时雨安居的最后一个月;咖提那衣已铺展时五个月。应作“这是衣施时”之想而受用食物。
Cīvaradānasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañcamāsā. ‘‘Cīvaradānasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指正在制作衣的时候。应作“这是作衣时”之想而受用食物。
Cīvarakārasamayo nāma cīvare kayiramāne. ‘‘Cīvarakārasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指行路时。应作“我要走半由旬”之想而受用食物;正在行路时可以受用,已经行路后可以受用。
Addhānagamanasamayo nāma ‘‘addhayojanaṃ gacchissāmī’’ti bhuñjitabbaṃ, gacchantena bhuñjitabbaṃ, gatena bhuñjitabbaṃ.
是指乘船时。应作“我要登船”之想而受用食物;已登船时可以受用,已下船时可以受用。
Nāvābhiruhanasamayo nāma ‘‘nāvaṃ abhiruhissāmī’’ti bhuñjitabbaṃ, āruḷhena bhuñjitabbaṃ, oruḷhena bhuñjitabbaṃ.
是指在某处,两三位比丘乞食尚能维持,第四位到来时便不能维持。应作“这是大众集会时”之想而受用食物。
Mahāsamayo nāma yattha dve tayo bhikkhū piṇḍāya caritvā yāpenti, catutthe āgate na yāpenti. ‘‘Mahāsamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指任何出家游方者作饭食的时候。应作“这是沙门供食时”之想而受用食物。
Samaṇabhattasamayo nāma yo koci paribbājakasamāpanno bhattaṃ karoti. ‘‘Samaṇabhattasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
若心想“我将于因缘之外受用食物”而接受,犯恶作;每咽一口,犯波逸提。
‘‘Aññatra samayā bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
219于别众食中作别众食想,除因缘外受用,犯波逸提。于别众食中有疑,除因缘外受用,犯波逸提。于别众食中作非别众食想,除因缘外受用,犯波逸提。
Gaṇabhojane gaṇabhojanasaññī, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Gaṇabhojane vematiko, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Gaṇabhojane nagaṇabhojanasaññī, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa.
在非别众食时,有别众食想,犯恶作。在非别众食时,有疑惑,犯恶作。在非别众食时,有非别众食想,无犯。
Nagaṇabhojane gaṇabhojanasaññī , āpatti dukkaṭassa. Nagaṇabhojane vematiko, āpatti dukkaṭassa. Nagaṇabhojane nagaṇabhojanasaññī, anāpatti.
220无犯的情况如下:在适当的时候;两、三位比丘一起进食;托钵乞食后聚集在一起进食;常施食;签筹食;半月食;布萨食;布萨次日食;除去五种正食之外,在任何情况下都无犯;对于精神失常者;对于最初犯戒者。
Anāpatti samaye, dve tayo ekato bhuñjanti, piṇḍāya caritvā ekato sannipatitvā bhuñjanti, niccabhattaṃ, salākabhattaṃ, pakkhikaṃ, uposathikaṃ, pāṭipadikaṃ, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpatti, ummattakassa, ādikammikassāti.
3. 展转食学处
3. Paramparabhojanasikkhāpadaṃ
221那时,佛陀世尊住在毗舍离城大林中的重阁讲堂。当时,毗舍离城中安排了一场精美饮食的轮流供养。这时,有个穷苦的雇工心里想:“这些人如此恭敬地准备饮食,这实在不是小事。我也应该准备饮食供养。”于是,这个穷苦雇工就到他老板那里去,到了之后,对他的老板说:“少爷,我想供养以佛陀为首的比丘僧团饮食。请给我工钱。”那个老板也是有信心、有净信的人。于是,那个老板就多给了他一些工钱。之后,那个穷苦雇工就去世尊那里,到了之后,顶礼世尊,然后坐在一边。坐在一边的穷苦雇工对世尊说:“尊者,请世尊明天和比丘僧团一起接受我的饮食供养。”世尊说:“贤友啊,比丘僧团很庞大。你要心里有数。”他说:“没关系,尊者,比丘僧团就算庞大也没事。我准备了很多枣子,用枣子混合的饮品会管够的。”世尊以沉默的方式接受了。
Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena vesāliyaṃ paṇītānaṃ bhattānaṃ bhattapaṭipāṭi adhiṭṭhitā hoti. Atha kho aññatarassa daliddassa kammakārassa etadahosi – ‘‘na kho idaṃ orakaṃ bhavissati yathayime manussā sakkaccaṃ bhattaṃ karonti; yaṃnūnāhampi bhattaṃ kareyya’’nti. Atha kho so daliddo kammakāro yena kirapatiko tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ kirapatikaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, ayyaputta, buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaṃ kātuṃ. Dehi me vetana’’nti. Sopi kho kirapatiko saddho hoti pasanno. Atha kho so kirapatiko tassa daliddassa kammakārassa abbhātirekaṃ vetanaṃ adāsi. Atha kho so daliddo kammakāro yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so daliddo kammakāro bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. ‘‘Mahā kho, āvuso, bhikkhusaṅgho. Jānāhī’’ti. ‘‘Hotu bhante, mahā bhikkhusaṅgho. Bahū me badarā paṭiyattā badaramissena peyyā paripūrissantī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
这时,那个穷苦雇工知道世尊接受了,就从座位上起身,顶礼世尊,右绕之后离开了。诸比丘听说:“听说一个穷苦雇工邀请了以佛陀为首的比丘僧团明天去应供,会用枣子混合的饮品来管够。”他们便在清晨时分就去托钵乞食并且吃过了。人们听说:“听说一个穷苦雇工邀请了以佛陀为首的比丘僧团。”他们就给那个穷苦雇工送去了很多嚼食和啖食。于是,那穷苦雇工在那夜过后,让人准备了精美的嚼食和啖食,然后派人去告诉世尊时间:“时间到了,尊者,饮食已经准备好了。”
Atha kho so daliddo kammakāro bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Assosuṃ kho bhikkhū – ‘‘daliddena kira kammakārena svātanāya buddhappamukho bhikkhusaṅgho nimantito, badaramissena peyyā paripūrissantī’’ti. Te kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjiṃsu. Assosuṃ kho manussā – ‘‘daliddena kira kammakārena buddhappamukho bhikkhusaṅgho nimantito’’ti. Te daliddassa kammakārassa pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ abhihariṃsu. Atha kho so daliddo kammakāro tassā rattiyā accayena paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
这时,世尊在上午穿好下衣,拿着钵和僧衣,去到了那个穷苦雇工的住处;到了之后,和比丘僧团一起坐在铺设好的座位上。这时,那个穷苦雇工在食堂里招待诸比丘。诸比丘这样对他说:“贤友,少给一点。贤友,少给一点吧。”他说:“尊者们,你们不要因为‘这是个穷苦雇工’就只接受一点点。我准备了大量的嚼食和啖食。
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena tassa daliddassa kammakārassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Atha kho so daliddo kammakāro bhattagge bhikkhū parivisati. Bhikkhū evamāhaṃsu – ‘‘thokaṃ, āvuso, dehi. Thokaṃ, āvuso, dehī’’ti. ‘‘Mā kho tumhe, bhante, ‘ayaṃ daliddo kammakāro’ti thokaṃ thokaṃ paṭiggaṇhittha. Pahūtaṃ me khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ.
尊者们,请尽情地享用吧。”诸比丘说:“贤友,我们不是因为那个原因才只接受一点点的。而是,我们清晨就已经托钵乞食、吃过东西了;正因如此,我们才只接受一点点的。”
Paṭiggaṇhatha, bhante, yāvadattha’’nti. ‘‘Na kho mayaṃ, āvuso, etaṃkāraṇā thokaṃ thokaṃ paṭiggaṇhāma. Apica, mayaṃ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā; tena mayaṃ thokaṃ thokaṃ paṭiggaṇhāmā’’ti.
这时,那个穷苦雇工就发牢骚、抱怨、指责说:“诸位尊者们怎么可以这样!已经接受我的邀请了,却还在别处吃!难道我是没有能力让你们尽情享用吗?”诸比丘听到了那个穷苦雇工发牢骚、抱怨、指责的话。那些少欲的诸比丘……(中略)……也发牢骚、抱怨、指责说:“诸比丘怎么可以在已经接受一处邀请后,又在别处吃呢?”……(中略)……世尊问:“诸比丘,听说诸比丘在已经接受一处邀请后,又在别处吃东西,这是真的吗?”他们回答说:“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责他们说:“诸比丘,这些愚人怎么可以已经在别处接受了邀请,又到别处去吃呢!诸比丘,这不会让尚未生起信心的人生起信心……(中略)……那么,诸比丘,你们应当这样诵念这条学处——
Atha kho so daliddo kammakāro ujjhāyati khiyyati vipāceti – ‘‘kathañhi nāma bhadantā mayā nimantitā aññatra bhuñjissanti! Na cāhaṃ paṭibalo yāvadatthaṃ dātu’’nti? Assosuṃ kho bhikkhū tassa daliddassa kammakārassa ujjhāyantassa khiyyantassa vipācentassa. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma bhikkhū aññatra nimantitā aññatra bhuñjissantī’’ti…pe… saccaṃ kira, bhikkhave, bhikkhū aññatra nimantitā aññatra bhuñjantīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā aññatra nimantitā aññatra bhuñjissanti! Netaṃ, bhikkhave, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,展转食者,犯波逸提。
‘‘Paramparabhojane pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
222那时,有一位比丘生病了。另一位比丘带着钵食来到那位比丘那里;到了之后,对那位比丘说:‘朋友,请吃吧。’‘不必了,朋友,我还有饭食的期待。’那位比丘的钵食很晚才送来。那位比丘吃得不能称心如意。他们把这件事报告世尊。于是世尊以此因缘、此事件作法语开示后,告诉诸比丘:‘诸比丘,我允许生病的比丘受用次第食。而且,诸比丘,你们应这样诵此学处——’
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu gilāno hoti. Aññataro bhikkhu piṇḍapātaṃ ādāya yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhuñjāhi, āvuso’’ti. ‘‘Alaṃ, āvuso, atthi me bhattapaccāsā’’ti. Tassa bhikkhuno piṇḍapāto ussūre āharīyittha. So bhikkhu na cittarūpaṃ bhuñji. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā paramparabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana , bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,除适当因缘外,展转食者,犯波逸提。此处之因缘为:病时,此即此处之因缘。
‘‘Paramparabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
223那时,人们在做衣布施的时候,备办了带衣的食物,邀请诸比丘说:“我们先供养食物,再用衣服覆盖。”诸比丘因为有所顾忌而不接受,他们说:“世尊禁止了次第食。”结果得到的衣服很少。他们向世尊报告了这件事……(中略)……“诸比丘,我允许在做衣布施的时候用次第食。而且,诸比丘,你们应这样诵此学处——”
Tena kho pana samayena manussā cīvaradānasamaye sacīvarabhattaṃ paṭiyādetvā bhikkhū nimantenti – ‘‘bhojetvā cīvarena acchādessāmā’’ti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā paramparabhojana’’nti. Cīvaraṃ parittaṃ uppajjati. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, cīvaradānasamaye paramparabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,除适当因缘外,展转食者,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时,此即此处之因缘。
‘‘Paramparabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
224那时,人们邀请做衣服的诸比丘用餐。诸比丘因为有所顾忌而不接受,他们说:“世尊禁止了次第食。”他们向世尊报告了这件事……(中略)……“诸比丘,我允许在做衣服的时候用次第食。而且,诸比丘,你们应这样诵此学处——”
Tena kho pana samayena manussā cīvarakārake bhikkhū bhattena nimantenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nādhivāsenti – ‘‘paṭikkhittaṃ bhagavatā paramparabhojana’’nti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… anujānāmi, bhikkhave, cīvarakārasamaye paramparabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
225任何比丘,除适当因缘外,展转食者,犯波逸提。此处之因缘为:病时、施衣时、制衣时,此即此处之因缘。
‘‘Paramparabhojane, aññatra samayā, pācittiyaṃ. Tatthāyaṃ samayo. Gilānasamayo, cīvaradānasamayo, cīvarakārasamayo – ayaṃ tattha samayo’’ti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
226那时,世尊在午前穿好下衣,拿着钵和衣,由具寿阿难作为随行沙门,前往某个俗家;到了之后,坐在已铺好的座位上。那时,那些人把食物供给世尊和具寿阿难。具寿阿难心怀顾虑,没有接受。‘阿难,接受吧。’‘不必了,世尊,我已有饭食的期待。’‘那么,阿难,转让后再接受吧。’于是,世尊以此因缘、此事件作法语开示后,对诸比丘说:‘诸比丘,我允许转让后受用展转食。而且,诸比丘,应当这样转让:“我把我的饭食期待转让给某某。”’
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena yena aññataraṃ kulaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho te manussā bhagavato ca āyasmato ca ānandassa bhojanaṃ adaṃsu. Āyasmā ānando kukkuccāyanto na paṭiggaṇhāti. ‘‘Gaṇhāhi , ānandā’’ti. ‘‘Alaṃ, bhagavā , atthi me bhattapaccāsā’’ti. ‘‘Tenahānanda, vikappetvā gaṇhāhī’’ti. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vikappetvā paramparabhojanaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, vikappetabbaṃ – ‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’’ti.
227是指:受邀请用五种食物中的某一种食物为食,舍置那一受请之食,而去吃另外五种食物中的某一种食物,这就叫作“展转食”。
Paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito, taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati, etaṃ paramparabhojanaṃ nāma.
除了因缘适时。
Aññatra samayāti ṭhapetvā samayaṃ.
是指:无法坐在一个座位上吃到饱足。“病者适时”应这样取食。
Gilānasamayo nāma na sakkoti ekāsane nisinno yāvadatthaṃ bhuñjituṃ. ‘‘Gilānasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指:未敷展卡提那衣时,雨安居的最后一个月;已敷展卡提那衣时,则是五个月。“施衣适时”应这样取食。
Cīvaradānasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañca māsā. ‘‘Cīvaradānasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
是指:正在做衣的时候。“做衣适时”应这样取食。
Cīvarakārasamayo nāma cīvare kayiramāne. ‘‘Cīvarakārasamayo’’ti bhuñjitabbaṃ.
想着“除了在适当时间之外我将进食”而接受邀请,犯恶作。每咽一口,犯波逸提。
‘‘Aññatra samayā bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
228是展转食,他明知是展转食,却于非适当时间进食,犯波逸提。是展转食,他对此有疑惑,却于非适当时间进食,犯波逸提。是展转食,他误以为不是展转食,却于非适当时间进食,犯波逸提。
Paramparabhojane paramparabhojanasaññī, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Paramparabhojane vematiko, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Paramparabhojane naparamparabhojanasaññī, aññatra samayā, bhuñjati, āpatti pācittiyassa.
不是展转食,但他想成了展转食,犯恶作。不是展转食,但他对此有疑惑,犯恶作。不是展转食,而且他意识到不是展转食,无犯。
Naparamparabhojane paramparabhojanasaññī, āpatti dukkaṭassa. Naparamparabhojane vematiko, āpatti dukkaṭassa. Naparamparabhojane naparamparabhojanasaññī, anāpatti.
229无犯的情况是:在适当时间里;作了净施后进食;将两个或三个邀请合在一起吃;按邀请的顺序进食;被整个村子邀请时,在那个村里的任何地方进食;被整个团体邀请时,在那个团体的任何地方进食;在接受邀请时说“我将去托钵乞食”;对于常施食、筹施食、半月施食、布萨施食、月首翌日施食——除了五种主食之外,在任何情况下都无犯;对精神失常者;对最初犯戒者。
Anāpatti samaye, vikappetvā bhuñjati, dve tayo nimantane ekato bhuñjati, nimantanapaṭipāṭiyā bhuñjati, sakalena gāmena nimantito tasmiṃ gāme yattha katthaci bhuñjati , sakalena pūgena nimantito tasmiṃ pūge yattha katthaci bhuñjati, nimantiyamāno bhikkhaṃ gahessāmīti bhaṇati, niccabhatte, salākabhatte, pakkhike, uposathike, pāṭipadike, pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpatti, ummattakassa, ādikammikassāti.
4. 独眼母学处
4. Kāṇamātusikkhāpadaṃ
230那时,佛陀世尊正住在舍卫城祇树给孤独园。当时,有一位名叫卡那母亲的女居士,她有信心,很虔诚。她的女儿卡那,已经许配给了村里某个男子。有一次,卡那因为一些事情回了母亲家。那时,卡那的丈夫派人传信给卡那:“让卡那回来吧,我想让卡那回来。”于是,女居士卡那母亲心想“怎么能空着手回去呢”,就烤了饼。饼烤好了,有位托钵比丘走进了女居士卡那母亲的家里。女居士卡那母亲就用饼供养了那位比丘。他出来后,又告诉了另一位比丘。她也供养了那位比丘饼。那位出来后,又告诉了另一位。她也供养了那位比丘饼。就这样,准备好的饼全部耗尽了。卡那的丈夫第二次派人传信给卡那:“让卡那回来吧,我想让卡那回来。”女居士卡那母亲第二次心想“怎么能空着手回去呢”,又烤了饼。饼烤好了,有位托钵比丘走进了女居士卡那母亲的家里。女居士卡那母亲就用饼供养了那位比丘。他出来后,又告诉了另一位。她也供养了那位比丘饼。那位出来后,又告诉了另一位。她也供养了那位比丘饼。准备好的饼又全部耗尽了。卡那的丈夫第三次派人传信给卡那:“让卡那回来吧,我想让卡那回来。如果卡那不回来,我就另娶一个妻子。”女居士卡那母亲第三次心想“怎么能空着手回去呢”,又烤了饼。饼烤好了,有位托钵比丘走进了女居士卡那母亲的家里。女居士卡那母亲就用饼供养了那位比丘。他出来后,又告诉了另一位。她也供养了那位比丘饼。那位出来后,又告诉了另一位。她也供养了那位比丘饼。就这样,准备好的饼全部耗尽了。后来,卡那的丈夫就另娶了一个妻子。
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena kāṇamātā upāsikā saddhā hoti pasannā. Kāṇā gāmake aññatarassa purisassa dinnā hoti. Atha kho kāṇā mātugharaṃ agamāsi kenacideva karaṇīyena. Atha kho kāṇāya sāmiko kāṇāya santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘āgacchatu kāṇā, icchāmi kāṇāya āgata’’nti. Atha kho kāṇamātā upāsikā ‘‘kismiṃ viya rittahatthaṃ gantu’’nti pūvaṃ paci. Pakke pūve aññataro piṇḍacāriko bhikkhu kāṇamātāya upāsikāya nivesanaṃ pāvisi. Atha kho kāṇamātā upāsikā tassa bhikkhuno pūvaṃ dāpesi. So nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Sopi nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Yathāpaṭiyattaṃ pūvaṃ parikkhayaṃ agamāsi. Dutiyampi kho kāṇāya sāmiko kāṇāya santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘āgacchatu kāṇā, icchāmi kāṇāya āgata’’nti. Dutiyampi kho kāṇamātā upāsikā ‘‘kismiṃ viya rittahattaṃ gantu’’nti pūvaṃ paci. Pakke pūve aññataro piṇḍacāriko bhikkhu kāṇamātāya upāsikāya nivesanaṃ pāvisi. Atha kho kāṇamātā upāsikā tassa bhikkhuno pūvaṃ dāpesi. So nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Sopi nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Yathāpaṭiyattaṃ pūvaṃ parikkhayaṃ agamāsi. Tatiyampi kho kāṇāya sāmiko kāṇāya santike dūtaṃ pāhesi – ‘‘āgacchatu kāṇā, icchāmi kāṇāya āgataṃ. Sace kāṇā nāgacchissati, ahaṃ aññaṃ pajāpatiṃ ānessāmī’’ti. Tatiyampi kho kāṇamātā upāsikā kismiṃ viya rittahatthaṃ gantunti pūvaṃ paci. Pakke pūve aññataro piṇḍacāriko bhikkhu kāṇamātāya upāsikāya nivesanaṃ pāvisi. Atha kho kāṇamātā upāsikā tassa bhikkhuno pūvaṃ dāpesi. So nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Sopi nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi pūvaṃ dāpesi. Yathāpaṭiyattaṃ pūvaṃ parikkhayaṃ agamāsi. Atha kho kāṇāya sāmiko aññaṃ pajāpatiṃ ānesi.
卡那听说了这件事:“听说那个男人另娶了妻子。”她站着哭了起来。那时,世尊在午前穿好下衣,拿着衣钵,来到了女居士卡那母亲的住处。到了之后,在已铺好的座位上坐下。女居士卡那母亲来到世尊那里,向世尊礼敬后,坐在一旁。世尊对坐在一旁的女居士卡那母亲说:“这卡那为什么哭呢?”于是,女居士卡那母亲就把事情的经过告诉了世尊。世尊用佛法开示、劝导、激励、鼓舞了女居士卡那母亲之后,从座位上起身,离开了。
Assosi kho kāṇā – ‘‘tena kira purisena aññā pajāpati ānītā’’ti. Sā rodantī aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kāṇamātāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho kāṇamātā upāsikā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho kāṇamātaraṃ upāsikaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kissāyaṃ kāṇā rodatī’’ti? Atha kho kāṇamātā upāsikā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Atha kho bhagavā kāṇamātaraṃ upāsikaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
231那时,有一队商旅想从王舍城出发前往帕提亚洛卡。有位托钵比丘进入那队商旅托钵。某位男居士供养了那位比丘一些炒面。他出来后,又告诉了另一位。那位也供养了他炒面。那位出来后,又告诉了另一位。那位也供养了他炒面。就这样,准备好的路粮全部耗尽了。于是,那位男居士对那些商旅人们说:“尊者,请今日等等,我把准备好的路粮都供养给尊者们了。我会再备办路粮。”“尊者,不能等了,商队已经出发了。”他们就走了。后来,那位男居士备办好路粮后,在后面赶路时,被盗贼抢劫了。人们纷纷讥嫌、批评、指责:“这些沙门释迦子怎么接受东西不知道限量呢!这人把东西给了他们,后来在赶路时就被盗贼抢劫了。”诸比丘听到了那些人的讥嫌、批评、指责。于是,诸比丘把这件事禀告了世尊。世尊以这个因缘、这个事件说法后,对诸比丘说道:“那么,诸比丘,我应当为诸比丘制定学处了,基于十种目的考量:为了僧团的优善,为了僧团的安乐……为了扶助律法。诸比丘,你们应当这样诵出这条学处——
Tena kho pana samayena aññataro sattho rājagahā paṭiyālokaṃ gantukāmo hoti. Aññataro piṇḍacāriko bhikkhu taṃ satthaṃ piṇḍāya pāvisi. Aññataro upāsako tassa bhikkhuno sattuṃ dāpesi. So nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi sattuṃ dāpesi. So nikkhamitvā aññassa ācikkhi. Tassapi sattuṃ dāpesi. Yathāpaṭiyattaṃ pātheyyaṃ parikkhayaṃ agamāsi . Atha kho so upāsako te manusse etadavoca – ‘‘ajjaṇho, ayyā, āgametha, yathāpaṭiyattaṃ pātheyyaṃ ayyānaṃ dinnaṃ. Pātheyyaṃ paṭiyādessāmī’’ti. ‘‘Nāyyo sakkā āgametuṃ, payāto sattho’’ti agamaṃsu. Atha kho tassa upāsakassa pātheyyaṃ paṭiyādetvā pacchā gacchantassa corā acchindiṃsu. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā na mattaṃ jānitvā paṭiggahessanti! Ayaṃ imesaṃ datvā pacchā gacchanto corehi acchinno’’ti. Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapessāmi dasa atthavase paṭicca – saṅghasuṭṭhutāya, saṅghaphāsutāya…pe… vinayānuggahāya. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
232若有人家以饼或炒面招待前来的比丘,比丘若有需要,最多可以接受两三满钵;若接受超过此量,犯波逸提。接受了两三满钵之后,应当从那里带出去,与诸比丘分享。这是此中的如法做法。”
‘‘Bhikkhuṃ paneva kulaṃ upagataṃ pūvehi vā manthehi vā abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, ākaṅkhamānena bhikkhunā dvattipattapūrā paṭiggahetabbā tato ce uttari paṭiggaṇheyya pācittiyaṃ. Dvattipattapūre paṭiggahetvā tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ. Ayaṃ tattha sāmīcī’’ti.
233族姓是指四种族姓:刹帝利族姓、婆罗门族姓、吠舍族姓、首陀罗族姓。
Bhikkhuṃ paneva kulaṃ upagatanti kulaṃ nāma cattāri kulāni – khattiyakulaṃ, brāhmaṇakulaṃ, vessakulaṃ, suddakulaṃ.
所谓“前往”,意为前往那里。
Upagatanti tattha gataṃ.
所谓饼,是指为送礼之目的而准备的任何东西。
Pūvaṃ nāma yaṃkiñci paheṇakatthāya paṭiyattaṃ.
所谓炒面,是指为旅途粮食之目的而准备的任何东西。
Manthaṃ nāma yaṃkiñci pātheyyatthāya paṭiyattaṃ.
意思是:你想要多少就拿多少。
Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti yāvatakaṃ icchasi tāvatakaṃ gaṇhāhīti.
是指想要的人。
Ākaṅkhamānenāti icchamānena.
应接受满满两或三钵。
Dvattipattapūrā paṭiggahetabbāti dvetayo pattapūrā paṭiggahetabbā.
若接受超过那个量,犯波逸提。
Tato ce uttari paṭigaṇheyyāti tatuttari paṭiggaṇhāti, āpatti pācittiyassa.
离开那里时,见到比丘后应告知:“我在某处已接受了两三满钵,你不要在那里接受。”如果见到了却不告知,犯恶作。如果在已被告知后仍接受,犯恶作。
Dvattipattapūre paṭiggahetvā tato nikkhamantena bhikkhuṃ passitvā ācikkhitabbaṃ – ‘‘amutra mayā dvattipattapūrā paṭiggahitā, mā kho tattha paṭiggaṇhī’’ti. Sace passitvā na ācikkhati, āpatti dukkaṭassa. Sace ācikkhite paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa.
从回避处拿出后,应当分配。
Tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbanti paṭikkamanaṃ nīharitvā saṃvibhajitabbaṃ.
这就是这里的随顺法。
Ayaṃ tattha sāmīcīti ayaṃ tattha anudhammatā.
234超过两三满钵的量,作超过想而接受,犯波逸提。超过两三满钵的量,有疑惑而接受,犯波逸提。超过两三满钵的量,作不足想而接受,犯波逸提。
Atirekadvattipattapūre atirekasaññī paṭiggaṇhāti, āpatti pācittiyassa. Atirekadvattipattapūre vematiko paṭiggaṇhāti, āpatti pācittiyassa. Atirekadvattipattapūre ūnakasaññī paṭiggaṇhāti, āpatti pācittiyassa.
不足两三满钵的量,作超过想,犯恶作。不足两三满钵的量,有疑惑,犯恶作。不足两三满钵的量,作不足想,无犯。
Ūnakadvattipattapūre atirekasaññī, āpatti dukkaṭassa. Ūnakadvattipattapūre vematiko, āpatti dukkaṭassa. Ūnakadvattipattapūre ūnakasaññī, anāpatti.
235无犯的情况:接受两三满钵的量;接受不足两三满钵的量;不是为了作礼品、不是为了作路粮而准备的;他们给予作为礼品或路粮而准备后剩下的;停止旅程时给予;对亲族或已邀请者;为他人;用自己的财物;对精神失常者;对最初犯者。
Anāpatti dvattipattapūre paṭiggaṇhāti, ūnakadvattipattapūre paṭiggaṇhāti, na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya paṭiyattaṃ denti, paheṇakatthāya vā pātheyyatthāya vā paṭiyattasesakaṃ denti, gamane paṭippassaddhe denti, ñātakānaṃ pavāritānaṃ, aññassatthāya, attano dhanena, ummattakassa, ādikammikassāti.
5. 第一请食学处
5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadaṃ
236那时,佛陀世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,有位婆罗门邀请了诸比丘并供养饮食。诸比丘吃完、拒绝再供后,去了亲戚家,在那些人家中,有的吃了,有的拿了食物走了。然后,那位婆罗门对邻居们这样说:“各位尊者,我已供养满足了诸比丘。来吧,我也要供养满足你们!”他们这样说:“先生,你凭什么供养满足我们?连你邀请的那些人,来到我们家后,也都是有的吃、有的拿着食物走了呀!”
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññataro brāhmaṇo bhikkhū nimantetvā bhojesi. Bhikkhū bhuttāvī pavāritā ñātikulāni gantvā ekacce bhuñjiṃsu ekacce piṇḍapātaṃ ādāya agamaṃsu. Atha kho so brāhmaṇo paṭivissake etadavoca – ‘‘bhikkhū mayā ayyā santappitā. Etha, tumhepi santappessāmī’’ti. Te evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ tvaṃ, ayyo , amhe santappessasi? Yepi tayā nimantitā tepi amhākaṃ gharāni āgantvā ekacce bhuñjiṃsu ekacce piṇḍapātaṃ ādāya agamaṃsū’’ti!
然后,那位婆罗门就讥嫌、批评、指责道:“诸位尊者怎么能在我们家吃完后,又在别处吃呢!我可不是没能力提供足够食物的人啊!”那些比丘们听到了那位婆罗门讥嫌、批评、指责的话。那些少欲的诸比丘……也讥嫌、批评、指责道:“诸比丘怎么能在吃完、拒绝再供后,又在别处吃呢?”……“诸比丘,据说诸比丘在吃完、拒绝再供后,真的又在别处吃吗?” “是真的,世尊。” 佛陀世尊呵责道……“诸比丘,这些愚人怎么能在吃完、拒绝再供后,又在别处吃呢!诸比丘,这不能让未生信者生信……那么,诸比丘,就这样诵出这条学处——”
Atha kho so brāhmaṇo ujjhāyati khiyyati vipāceti – ‘‘kathañhi nāma bhadantā amhākaṃ ghare bhuñjitvā aññatra bhuñjissanti! Na cāhaṃ paṭibalo yāvadatthaṃ dātu’’nti! Assosuṃ kho bhikkhū tassa brāhmaṇassa ujjhāyantassa khiyyantassa vipācentassa. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma bhikkhū bhuttāvī pavāritā aññatra bhuñjissantī’’ti…pe… saccaṃ kira, bhikkhave, bhikkhū bhuttāvī pavāritā aññatra bhuñjantīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā bhuttāvī pavāritā aññatra bhuñjissanti ! Netaṃ, bhikkhave, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,吃饱、拒绝再供之后,又吃硬食或软食,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu bhuttāvī pavārito khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
237而就在那时,诸比丘把精致美食端给生病的诸比丘。病诸比丘根本吃不了多少,诸比丘就把那些食物给扔了。世尊听到一阵嘈杂的大声、乌鸦争食般的声音。听到后,世尊就问具寿阿难:"阿难,那阵嘈杂的大声、乌鸦争食般的声音是什么?"于是,具寿阿难就把这件事禀告了世尊。"阿难,那比丘们可以吃病人的残食吗?""世尊,他们不吃。"于是,世尊以此因缘、以此事由,宣讲了法义之后,对诸比丘说:"诸比丘,我允许无论是生病还是没生病的,都可以吃残食。那么,诸比丘,残食应该这样来处理——说:‘所有这些都够了。’再者,诸比丘,你们应这样诵出这条学处——
Tena kho pana samayena bhikkhū gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṇīte piṇḍapāte nīharanti. Gilānā na cittarūpaṃ bhuñjanti. Tāni bhikkhū chaṭṭenti. Assosi kho bhagavā uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ kākoravasaddaṃ. Sutvāna āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho so, ānanda, uccāsaddo mahāsaddo kākoravasaddo’’ti? Atha kho āyasmā ānando bhagavato etamatthaṃ ārocesi. ‘‘Bhuñjeyyuṃ panānanda, bhikkhū gilānātiritta’’nti. ‘‘Na bhuñjeyyuṃ, bhagavā’’ti. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi bhikkhave, gilānassa ca agilānassa ca atirittaṃ bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, atirittaṃ kātabbaṃ – ‘‘alametaṃ sabba’’nti. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
238若比丘吃饱、已遮足(表示满足)后,又取用非“余食法”所作的硬食或软食来嚼食或吃,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu bhuttāvī pavārito anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’nti.
239“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
称作“食物”的,是指五种主食中的任何一种,哪怕只是用吉祥草的尖端沾取那么一丁点,也算是吃了。
Bhuttāvī nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenapi bhuttaṃ hoti.
称作“残食”的,是指:能看出是在用餐,能看出那是食物,施食者站在伸手可及的范围内递送食物,并且能看出有拒绝的行为。
Pavārito nāma asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito abhiharati, paṭikkhepo paññāyati.
称作“非残食”的,是指:食物未经净化处理、未被亲手接受、未被近前举送、不在伸手可及范围之内进行、不是由已食者所作、由已食且表示满足者、已离座者所作、未说“所有这些都够了”、不是病人的残食——这些就叫做非残食。
Anatirittaṃ nāma akappiyakataṃ hoti, appaṭiggahitakataṃ hoti, anuccāritakataṃ hoti , ahatthapāse kataṃ hoti, abhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘‘alametaṃ sabbanti avuttaṃ hoti, na gilānātirittaṃ hoti’’ – etaṃ anatirittaṃ nāma.
以下这几种称为剩余食:已经被做成如法可用的,已经被接受了的,已经被端起来的,在伸手可及的范围内做成的,已经吃饱的人做成的,已经吃饱并且已经拒绝、尚未从座位上起身的人做成的,说了“这些都够了”之后所形成的,以及病人的残食——这些就叫做剩余食。
Atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti, paṭiggahitakataṃ hoti, uccāritakataṃ hoti, hatthapāse kataṃ hoti, bhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘‘alametaṃ sabba’’nti vuttaṃ hoti, gilānātirittaṃ hoti – etaṃ atirittaṃ nāma.
除了五种正食、时分药、七日药、尽形寿药之外,其余的那些就叫做嚼食。
Khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma.
这五种叫做噉食:米饭、面粥、炒粉、鱼、肉。
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ.
若想着“我要嚼、我要吃”而接受,犯恶作;每吞咽一口,就犯一次波逸提。
‘‘Khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
240对于非剩余食,作非剩余食想,嚼食或噉食,犯波逸提。对于非剩余食,有疑,嚼食或噉食,犯波逸提。对于非剩余食,作剩余食想,嚼食或噉食,犯波逸提。
Anatiritte anatirittasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Anatiritte vematiko khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Anatiritte atirittasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa.
为了食用的目的而接受时分药、七日药、尽形寿药,犯恶作。每吞咽一口,就犯一次恶作。对于剩余食,作非剩余食想,犯恶作。对于剩余食,有疑,犯恶作。对于剩余食,作剩余食想,无犯。
Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Atiritte anatirittasaññī, āpatti dukkaṭassa. Atiritte vematiko, āpatti dukkaṭassa. Atiritte atirittasaññī, anāpatti.
241无犯的情况:让食成为剩余食之后再吃;怀着“让成为剩余食后再吃”的想法而接受;为了别人的利益而端着食物离开;吃病人的残食;在有因缘的情况下,受用时分药、七日药、尽形寿药;精神失常者;最初犯戒的人。
Anāpatti atirittaṃ kārāpetvā bhuñjati, ‘‘atirittaṃ kārāpetvā bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, aññassatthāya haranto gacchati, gilānassa sesakaṃ bhuñjati, yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ sati paccaye paribhuñjati, ummattakassa, ādikammikassāti.
6. 第二请食学处
6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadaṃ
242那时,佛陀世尊正住在舍卫城的祇树给孤独园。而就在那时,有两位比丘在憍萨罗国境内,正走在前往舍卫城的远路上。其中一位比丘做了不如法的行为。第二位比丘就对那位比丘说:“贤友,不要做这样的事,这不被允许。”那位比丘却因此对他心怀怨恨。后来,那些比丘到了舍卫城。就在那时,舍卫城里某个团体正在举办供僧宴会。那位第二位比丘已经吃饱,并且已经拒绝了进一步的饮食。那位心怀怨恨的比丘就去了亲戚家,带回来一份钵食,走到那位比丘那里;走过去之后,对那位比丘说:“贤友,吃吧。”那位比丘回答:“够了,贤友,我已经饱了。”“贤友,这钵食很好,你就吃吧。”结果,那位比丘被那位比丘再三逼迫,就把那份钵食给吃了。那位心怀怨恨的比丘就对那位比丘说:“贤友,你倒好,居然还觉得可以教训我——可你自己,明明已经吃饱、已经拒绝了,却还吃这非剩余的食物!”(那位比丘说:)“贤友,那你当时不是该提醒我吗?”“贤友,那你当时不是该问一声吗?”
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena dve bhikkhū kosalesu janapade sāvatthiṃ addhānamaggappaṭipannā honti. Eko bhikkhu anācāraṃ ācarati. Dutiyo bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘māvuso, evarūpamakāsi, netaṃ kappatī’’ti. So tasmiṃ upanandhi. Atha kho te bhikkhū sāvatthiṃ agamaṃsu. Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ aññatarassa pūgassa saṅghabhattaṃ hoti. Dutiyo bhikkhu bhuttāvī pavārito hoti. Upanaddho bhikkhu ñātikulaṃ gantvā piṇḍapātaṃ ādāya yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhuñjāhi, āvuso’’ti. ‘‘Alaṃ, āvuso, paripuṇṇomhī’’ti. ‘‘Sundaro, āvuso, piṇḍapāto, bhuñjāhī’’ti. Atha kho so bhikkhu tena bhikkhunā nippīḷiyamāno taṃ piṇḍapātaṃ bhuñji. Upanaddho bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘tvampi nāma, āvuso, maṃ vattabbaṃ maññasi yaṃ tvaṃ bhuttāvī pavārito anatirittaṃ bhojanaṃ bhuñjasī’’ti. ‘‘Nanu, āvuso, ācikkhitabba’’nti. ‘‘Nanu, āvuso, pucchitabba’’nti.
于是,那位比丘把这事告诉了诸比丘。那些少欲知足的诸比丘……呵责、批评、指责道:"身为比丘,怎么可以对已经吃饱、拒绝食物的比丘,强行用非剩余食物来劝食呢!"……"比丘,你确实对已经吃饱、拒绝食物的比丘,用非剩余食物强行劝食了吗?""是的,世尊。"佛陀世尊呵责道……"愚人,你怎么可以对已经吃饱、拒绝食物的比丘,用非剩余食物强行劝食呢!愚人,这既不能让未生信者生信……既然这样,诸比丘,应当这样诵出这条学处——
Atha kho so bhikkhu bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma bhikkhu bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena bhojanena abhihaṭṭhuṃ pavāressatī’’ ti…pe… saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena bhojanena abhihaṭṭhuṃ pavāresīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, moghapurisa, bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena bhojanena abhihaṭṭhuṃ pavāressasi! Netaṃ, moghapurisa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana bhikkhave imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
243若比丘明知对方已吃饱、已遮足,仍以非余食法的硬食或软食殷勤劝他“来,比丘,嚼吧、吃吧”,存心要找他过失,在他吃下时,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ bhuttāviṃ pavāritaṃ anatirittena khādanīyena vā bhojanīyena vā abhihaṭṭhuṃ pavāreyya – ‘handa, bhikkhu, khāda vā bhuñja vā’ti, jānaṃ āsādanāpekkho, bhuttasmiṃ, pācittiya’’nti.
244“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓“比丘”,是指另一位比丘。
Bhikkhunti aññaṃ bhikkhuṃ.
所谓“已吃饱”,是指五种食物中吃过的任何一种,哪怕只是尝了茅草尖那么一丁点。
Bhuttāvī nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ, antamaso kusaggenapi bhuttaṃ hoti.
所谓“已遮足”,是指食物看得见,进食看得见,站在手臂范围内递过去,拒绝也很明显。
Pavārito nāma asanaṃ paññāyati, bhojanaṃ paññāyati, hatthapāse ṭhito abhiharati, paṭikkhepo paññāyati.
没有经过作净、没有经过受持、没有经过提示、在手臂范围之外做的、由还没吃完的人所做的、由已经吃完并拒绝食物且从座位上站了起来的人做的、没有说“这些全都够了”、不是病人所剩——这就叫做非剩余。
Anatirittaṃ nāma akappiyakataṃ hoti, appaṭiggahitakataṃ hoti, anuccāritakataṃ hoti, ahatthapāse kataṃ hoti, abhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘‘alametaṃ sabba’’nti avuttaṃ hoti, na gilānātirittaṃ hoti – etaṃ anatirittaṃ nāma.
除了五种啖食、非时药、七日药、尽形寿药之外,其余的都叫嚼食。
Khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma.
所谓“啖食”,是指五种食物:饭、粥、炒粉、鱼、肉。
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ.
意思是:你想要多少,就拿多少。
Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti yāvatakaṃ icchasi tāvatakaṃ gaṇhāhīti.
知道,是指自己知道,或是他人告诉了他,或是由他告知他人。
Jānāti nāma sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassa ārocenti, so vā āroceti.
所谓“意图责难”,是指若他想:“我要用这食物去责难他、训诫他、反责他、反训他、让他难堪”,而把食物拿给他,犯恶作。对方听了他的话后,心想“我要吃、我要用”而接受,犯恶作。每吞咽一口,犯恶作。吃完饭时,犯波逸提。
Āsādanāpekkhoti ‘‘iminā imaṃ codessāmi sāressāmi paṭicodessāmi paṭisāressāmi maṅku karissāmī’’ti abhiharati, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanena ‘‘khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Bhojanapariyosāne āpatti pācittiyassa.
245在对方已表示吃够,自己也认为对方已表示吃够的情况下,再用非剩余的食物或主食去劝请,犯波逸提。在对方已表示吃够,自己不确定的情况下,再用非剩余的食物或主食去劝请,犯恶作。在对方已表示吃够,自己却认为对方未表示吃够的情况下,再用非剩余的食物或主食去劝请,无犯。若拿隔夜食、七日食、终生药作为食物给他,犯恶作。对方听了他的话后,心想“我要吃、我要用”而接受,犯恶作。每吞咽一口,犯恶作。在对方未表示吃够,自己却认为他已表示吃够的情况下劝请,犯恶作。在对方未表示吃够,自己不确定的情况下劝请,犯恶作。在对方未表示吃够,自己也认为对方未表示吃够的情况下劝请,无犯。
Pavārite pavāritasaññī anatirittena khādanīyena vā bhojanīyena vā abhihaṭṭhuṃ pavāreti, āpatti pācittiyassa. Pavārite vematiko anatirittena khādanīyena vā bhojanīyena vā abhihaṭṭhuṃ pavāreti, āpatti dukkaṭassa. Pavārite appavāritasaññī anatirittena khādanīyena vā bhojanīyena vā abhihaṭṭhuṃ pavāreti, anāpatti. Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya abhiharati, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanena ‘‘khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Appavārite pavāritasaññī , āpatti dukkaṭassa. Appavārite vematiko, āpatti dukkaṭassa. Appavārite appavāritasaññī, anāpatti.
246无犯的情况是:让人做成剩余食后给;说“做成剩余食后再吃”而给;为了给别人而带去时,说“你拿去吧”而给;给病人的剩余食;在有因缘时给时分药、七日药、尽形寿药,并说“你受用吧”;对精神失常者;对最初犯者。
Anāpatti atirittaṃ kārāpetvā deti, ‘‘atirittaṃ kārāpetvā bhuñjāhī’’ti deti, aññassatthāya haranto gacchāhīti deti, gilānassa sesakaṃ deti, ‘‘yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ sati paccaye paribhuñjā’’ti deti, ummattakassa, ādikammikassāti.
7. 非时食学处
7. Vikālabhojanasikkhāpadaṃ
247那时,佛陀、世尊住在王舍城竹林迦兰陀迦园。当时,王舍城正在举行山顶祭典。十七位比丘结伴前去观看山顶祭典。人们看到这十七位比丘后,就请他们沐浴、涂香、提供食物,并给了嚼食。十七位比丘拿着嚼食回到寺院,对六群比丘说:“贤友们,请拿去,吃这些嚼食吧。”“贤友们,你们从哪里得到这些嚼食的?”十七位比丘便把这件事告诉了六群比丘。“贤友们,难道你们在非时用餐了吗?”“是的,贤友们。”六群比丘指责、批评、非难说:“十七位比丘怎么可以在非时用餐呢!”然后,六群比丘把这件事告诉了其他比丘。那些少欲知足……的诸比丘也指责、批评、非难说:“十七位比丘怎么可以在非时用餐呢!”……“诸比丘,你们确实在非时用餐了吗?”“确实是的,世尊。”佛陀世尊呵责说……“你们这些愚蠢的人,怎么可以在非时用餐呢!愚蠢的人,这既不能让未生信心的人生起信心……”接着又说:“诸比丘,你们应当这样诵出这条学处——”
Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena rājagahe giraggasamajjo hoti. Sattarasavaggiyā bhikkhū giraggasamajjaṃ dassanāya agamaṃsu. Manussā sattarasavaggiye bhikkhū passitvā nahāpetvā vilimpetvā bhojetvā khādanīyaṃ adaṃsu. Sattarasavaggiyā bhikkhū khādanīyaṃ ādāya ārāmaṃ gantvā chabbaggiye bhikkhū etadavocuṃ – ‘‘gaṇhāthāvuso, khādanīyaṃ khādathā’’ti. ‘‘Kuto tumhehi, āvuso, khādanīyaṃ laddha’’nti? Sattarasavaggiyā bhikkhū chabbaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesuṃ. ‘‘Kiṃ pana tumhe, āvuso, vikāle bhojanaṃ bhuñjathā’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti. Chabbaggiyā bhikkhū ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma sattarasavaggiyā bhikkhū vikāle bhojanaṃ bhuñjissantī’’ti! Atha kho chabbaggiyā bhikkhū bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesuṃ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma sattarasavaggiyā bhikkhū vikāle bhojanaṃ bhuñjissantī’’ti…pe… saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, vikāle bhojanaṃ bhuñjathāti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tumhe, moghapurisā, vikāle bhojanaṃ bhuñjissatha! Netaṃ, moghapurisā, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
248若比丘在非时(过午)嚼食或吃硬食、软食,犯波逸提。
Yo pana bhikkhu vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’nti.
249“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓“非时”,是指正午过后直到破晓时分。
Vikālo nāma majjhanhike vītivatte yāva aruṇuggamanā.
除了五种食物以及时分药、七日药、尽形寿药之外,其余的都称为嚼食。
Khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma.
所谓“啖食”,是指这五种主食:米饭、粥、炒粉、鱼、肉。
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ.
以“我要嚼、我要吃”的心接受,犯恶作;每吞下一口,犯波逸提。
‘‘Khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
250非时,有非时想,嚼食或噉食,或嚼或吃,犯波逸提。非时,有疑,嚼食或噉食,或嚼或吃,犯波逸提。非时,有时想,嚼食或噉食,或嚼或吃,犯波逸提。
Vikāle vikālasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Vikāle vematiko khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Vikāle kālasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa.
接受一日内有效的、七日内有效的、终身有效的作食物用,犯恶作。每吞下一口,犯恶作。适时,有非时想,犯恶作。适时,有疑,犯恶作。适时,有时想,无犯。
Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Kāle vikālasaññī, āpatti dukkaṭassa. Kāle vematiko, āpatti dukkaṭassa. Kāle kālasaññī, anāpatti.
251无犯:在有因缘时受用一日内有效的、七日内有效的、终身有效的;精神失常者;最初犯者。
Anāpatti yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ sati paccaye paribhuñjati, ummattakassa, ādikammikassāti.
8. 贮藏学处
8. Sannidhikārakasikkhāpadaṃ
252那时,佛陀世尊住在舍卫城祇树给孤独园。就在那时,具寿阿难的亲教师具寿贝拉塔西沙在森林中居住。他托钵乞食后,把干粮带回寺院,晒干后存放起来。当需要食物的时候,他就用水反复浸泡后食用,很久才进村托钵一次。诸比丘对具寿贝拉塔西沙这样说:“贤友,你为什么很久才进村托钵一次呢?”于是,具寿贝拉塔西沙就把这件事告诉了诸比丘。“贤友,难道你在吃储存的食物吗?”“是的,贤友们。”那些少欲的诸比丘……呵责道:“具寿贝拉塔西沙怎么能吃储存的食物呢?”……“贝拉塔西沙,你真的在吃储存的食物吗?”“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责……说:“贝拉塔西沙,你怎么能吃储存的食物呢!贝拉塔西沙,这既不能让未生信者生信……诸比丘,你们应当这样诵出这条学处——
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa upajjhāyo āyasmā belaṭṭhasīso araññe viharati. So piṇḍāya caritvā sukkhakuraṃ ārāmaṃ haritvā sukkhāpetvā nikkhipati. Yadā āhārena attho hoti, tadā udakena temetvā temetvā bhuñjati, cirena gāmaṃ piṇḍāya pavisati. Bhikkhū āyasmantaṃ belaṭṭhasīsaṃ etadavocuṃ – ‘‘kissa tvaṃ, āvuso, cirena gāmaṃ piṇḍāya pavisasī’’ti? Atha kho āyasmā belaṭṭhasīso bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, āvuso, sannidhikārakaṃ bhojanaṃ bhuñjasī’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma āyasmā belaṭṭhasīso sannidhikārakaṃ bhojanaṃ bhuñjissatī’’ti…pe… saccaṃ kira tvaṃ, belaṭṭhasīsa, sannidhikārakaṃ bhojanaṃ bhuñjasīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, belaṭṭhasīsa, sannidhikārakaṃ bhojanaṃ bhuñjissasi! Netaṃ, belaṭṭhasīsa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
253若比丘嚼食或吃储存过夜的硬食、软食,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’nti.
254“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓今日接受而隔日食用者。
Sannidhikārakaṃ nāma ajja paṭiggahitaṃ aparajju khāditaṃ hoti.
所谓非主食,是指除去五种主食、时分药、七日药、尽形寿药之外,其余的可嚼食称为非主食。
Khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma.
所谓主食,是指五种食物——米饭、面食、炒粉、鱼、肉。
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni – odano, kummāso, sattu, maccho, maṃsaṃ.
心想“我要吃,我要受用”而接受,犯恶作。每咽下一口,犯波逸提。
‘‘Khādissāmi bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
255对储存物有储存想,嚼食或食用非主食或主食,犯波逸提。对储存物有疑惑,嚼食或食用非主食或主食,犯波逸提。对储存物有非储存想,嚼食或食用非主食或主食,犯波逸提。
Sannidhikārake sannidhikārakasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Sannidhikārake vematiko khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa. Sannidhikārake asannidhikārakasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā, āpatti pācittiyassa.
接受时分药、七日药、尽形寿药作为食物用,犯恶作。每吞咽一次,犯恶作。对于非储存物,作储存物想,犯恶作。对于非储存物而疑惑,犯恶作。对于非储存物,作非储存物想,无犯。
Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Asannidhikārake sannidhikārakasaññī, āpatti dukkaṭassa. Asannidhikārake vematiko, āpatti dukkaṭassa. Asannidhikārake asannidhikārakasaññī, anāpatti.
256无犯:时限食在适时储存后食用;时分药在其时限内储存后食用;七日药在七日内储存后食用;尽形寿药在有因缘时使用;精神失常者、最初犯者无犯。
Anāpatti yāvakālikaṃ yāvakāle nidahitvā bhuñjati, yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjati, sattāhakālikaṃ sattāhaṃ nidahitvā bhuñjati, yāvajīvikaṃ sati paccaye paribhuñjati, ummattakassa, ādikammikassāti.
9. 美食学处
9. Paṇītabhojanasikkhāpadaṃ
257那时,佛陀世尊住在舍卫城祇树给孤独园。当时,六群比丘为自己要求了美味的食物来吃。人们为此讥嫌、批评、非议说:“这些释迦族的沙门,怎么能为自己要求美味食物来吃呢!谁的供养不美味,谁做的好东西不可口呢!”那些少欲知足的诸比丘听到了这些人的讥嫌、批评、非议后,也讥嫌、批评、非议说:“这些六群比丘,怎么能为自己要求美味食物来吃呢!”……(诸比丘将此事禀告世尊)世尊问:“诸比丘,你们是否真的为自己要求了美味食物来吃?”“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责说:“你们这些愚痴的人!怎么能为自己要求美味食物来吃呢!愚痴的人啊,这不能使未生信者生信……诸比丘,你们应当这样诵出这条学处:
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjanti. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjissanti! Kassa sampannaṃ na manāpaṃ, kassa sāduṃ na ruccatī’’ti!! Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjissantī’’ti …pe… saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjathāti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā …pe… kathañhi nāma tumhe, moghapurisā, paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjissatha! Netaṃ, moghapurisā, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
凡此类美食,即酥、生酥、油、蜜、糖、鱼、肉、乳、酪。若比丘为自己乞求如是美食而食者,犯波逸提。
‘‘Yāni kho pana tāni paṇītabhojanāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhi. Yo pana bhikkhu evarūpāni paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyya, pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
258后来,有一些比丘生病了。探望病者的比丘问生病的诸比丘:“贤友,身体还能忍受吗?还能维持吗?”病诸比丘回答说:“贤友,以前我们会为自己要求美味食物来吃,那时我们感觉很安稳;但现在,因为‘被世尊禁止了’,我们有所顾忌不敢去要求,因此感觉不安稳。”诸比丘将此事禀告了世尊。于是,世尊以此因缘、以此事由,作了一番法语开示后,告诉诸比丘:“诸比丘,我允许生病的比丘为自己要求美味食物来吃。诸比丘,你们应当这样诵出这条学处:
Tena kho pana samayena bhikkhū gilānā honti. Gilānapucchakā bhikkhū gilāne bhikkhū etadavocuṃ – ‘‘kaccāvuso khamanīyaṃ, kacci yāpanīya’’nti? ‘‘Pubbe mayaṃ, āvuso, paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjāma, tena no phāsu hoti; idāni pana ‘‘bhagavatā paṭikkhitta’’nti kukkuccāyantā na viññāpema, tena no na phāsu hotī’’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
259诸般美食,即酥、生酥、油、蜜、糖、鱼、肉、乳、酪。若比丘无病,为自己乞求诸如此类美食而食者,犯波逸提。
‘‘Yāni kho pana tāni paṇītabhojanāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhi. Yo pana bhikkhu evarūpāni paṇītabhojanāni agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjeyya, pācittiya’’nti.
260所谓酥油,是指牛酥油、山羊酥油、水牛酥油,或凡是肉可食用的那些动物的酥油。
Yāni kho pana tāni paṇītabhojanānīti sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati tesaṃ sappi.
这就是所谓的生酥。
Navanītaṃ nāma tesaññeva navanītaṃ.
这就是所谓的芝麻油、芥子油、蜜树油、蓖麻油和动物油。
Telaṃ nāma tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍatelaṃ vasātelaṃ.
这就是所谓的蜂蜜。
Madhu nāma makkhikāmadhu .
这就是所谓的从甘蔗制成的东西。
Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ.
所谓鱼,就是指水中生活者。
Maccho nāma udako vuccati.
这就是所谓允许吃的动物的肉。
Maṃsaṃ nāma yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsaṃ.
这就是所谓的牛奶、山羊奶或水牛奶,也就是那些允许吃的动物的奶。
Khīraṃ nāma gokhīraṃ vā ajikākhīraṃ vā mahiṃsakhīraṃ vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ khīraṃ.
这就是所谓的它们的乳酪。
Dadhi nāma tesaññeva dadhi.
“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓尊贵美食,是指那些类别的食物。
Evarūpāni paṇītabhojanānīti tathārūpāni paṇītabhojanāni.
所谓不病者,是指离开这些尊贵美食也能安乐的人。
Agilāno nāma yassa vinā paṇītabhojanāni phāsu hoti.
所谓“若离开这些就不安乐”,是指离开这些尊贵美食就过得不舒服。
Gilāno nāma yassa vinā paṇītabhojanāni na phāsu hoti.
无病者为自己向人索求——在行动时犯恶作。得到后,心想“我要吃”而接受,犯恶作。每吞下一口,便犯波逸提。
Agilāno attano atthāya viññāpeti, payoge dukkaṭaṃ. Paṭilābhena ‘‘bhuñjissāmī’’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
261无病者,以为自己无病,为自己索求尊贵美食而食用,犯波逸提。无病者,心中犹疑,为自己索求尊贵美食而食用,犯波逸提。无病者,以为自己有病,为自己索求尊贵美食而食用,犯波逸提。
Agilāno agilānasaññī paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Agilāno vematiko paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa. Agilāno gilānasaññī paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati, āpatti pācittiyassa.
有病者,以为自己无病,犯恶作。有病者,心中犹疑,犯恶作。有病者,知道自己有病,无犯。
Gilāno agilānasaññī, āpatti dukkaṭassa. Gilāno vematiko, āpatti dukkaṭassa. Gilāno gilānasaññī anāpatti.
262无犯的情况有:生病的人;生病时索求,病好之后食用;吃生病比丘剩下的食物;向亲属、受邀者索求;为别人而用自己的钱财索求;精神失常者;最初的犯行者。
Anāpatti gilānassa, gilāno hutvā viññāpetvā agilāno bhuñjati, gilānassa sesakaṃ bhuñjati, ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassatthāya attano dhanena, ummattakassa, ādikammikassāti.
10. 齿木学处
10. Dantaponasikkhāpadaṃ
263那时,佛陀世尊住在毗舍离大林的重阁讲堂。当时,有一位比丘是粪扫衣者,住在坟场。他对于人们所布施的不想接受,而是自己在坟场中、树根下、门槛边等处,把人们丢弃的供品拿取来受用。人们讥嫌、批评、指责说:“这位比丘怎么能自己拿取我们丢弃的供品来受用呢!这位长老比丘这么健壮,想必是吃人肉的吧!”诸比丘听到了那些人的讥嫌、批评、指责。那些少欲的比丘……也讥嫌、批评、指责说:“比丘怎么能未经授予,通过口门摄取食物呢?”……“比丘,你真的未经授予,通过口门摄取食物了吗?”“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责……说:“愚人,你怎么能未经授予,通过口门摄取食物呢!愚人,这既不能让未生信者生信……诸比丘,应当这样诵此学处——”
Tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu sabbapaṃsukūliko susāne viharati. So manussehi diyyamānaṃ na icchati paṭiggahetuṃ, susānepi rukkhamūlepi ummārepi ayyavosāṭitakāni sāmaṃ gahetvā paribhuñjati . Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma ayaṃ bhikkhu amhākaṃ ayyavosāṭitakāni sāmaṃ gahetvā paribhuñjissati! Theroyaṃ bhikkhu vaṭharo manussamaṃsaṃ maññe khādatī’’ti! Assosuṃ kho bhikkhū tesaṃ manussānaṃ ujjhāyantānaṃ khiyyantānaṃ vipācentānaṃ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āharissatī’’ti…pe… saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āharasīti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, moghapurisa, adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āharissasi! Netaṃ, moghapurisa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
任何比丘,把未经给与的食物送入口中者,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhareyya, pācittiya’’nti.
就这样,世尊为诸比丘制定了这条学处。
Evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti.
264当时,诸比丘对水与齿木有些不确定。他们将此事禀告世尊……“诸比丘,允许自己拿取水与齿木来受用。诸比丘,应当这样诵此学处——”
Tena kho pana samayena bhikkhū udakadantapone kukkuccāyanti . Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ…pe… ‘‘anujānāmi, bhikkhave, udakadantaponaṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ. Evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
265若比丘把未经给与的食物送入口中,除了水和齿木(杨枝)之外,犯波逸提。
‘‘Yo pana bhikkhu adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhareyya, aññatra udakadantaponā, pācittiya’’nti.
266“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
所谓未给与,是指未被接受的(物)。
Adinnaṃ nāma appaṭiggahitakaṃ vuccati.
所谓“已授予”,是指施与者以身体、身体所连物,或投放的方式给予时,受者站在伸手可及的范围内,以身体或身体所连物接受,这称为已授予。
Dinnaṃ nāma kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā dente hatthapāse ṭhito kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhāti, etaṃ dinnaṃ nāma.
除了水与净齿木之外,凡是可吞咽之物,这就称为食物。
Āhāro nāma udakadantaponaṃ ṭhapetvā yaṃkiñci ajjhoharaṇīyaṃ, eso āhāro nāma.
除了水与净齿木。
Aññatra udakadantaponāti ṭhapetvā udakadantaponaṃ.
心里想着“我将嚼食,我将啖食”而拿取,犯恶作。每一口吞咽,犯波逸提。
‘‘Khādissāmi bhuñjissāmī’’ti gaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassa.
267对于未受持的食物,作未受持想,从口门进食未授予的食物,除了水与齿木,犯波逸提。对于未受持的食物,心存疑虑,从口门进食未授予的食物,除了水与齿木,犯波逸提。对于未受持的食物,作已受持想,从口门进食未授予的食物,除了水与齿木,犯波逸提。
Appaṭiggahitake appaṭiggahitakasaññī adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhāreti, aññatra udakadantaponā, āpatti pācittiyassa. Appaṭiggahitake vematiko adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhāreti, aññatra udakadantaponā, āpatti pācittiyassa. Appaṭiggahitake paṭiggahitakasaññī adinnaṃ mukhadvāraṃ āhāraṃ āhāreti, aññatra udakadantaponā, āpatti pācittiyassa.
对于已受持的食物,作未受持想,犯恶作。对于已受持的食物,心存疑虑,犯恶作。对于已受持的食物,作已受持想,无犯。
Paṭiggahitake appaṭiggahitakasaññī, āpatti dukkaṭassa. Paṭiggahitake vematiko, āpatti dukkaṭassa. Paṭiggahitake paṭiggahitakasaññī, anāpatti.
268无犯:水与净齿木;四种大粗劣食,当有病因缘而无作持者时,自己取用而食;疯狂者;最初犯者。
Anāpatti udakadantapone, cattāri mahāvikatāni sati paccaye asati kappiyakārake sāmaṃ gahetvā paribhuñjati, ummattakassa, ādikammikassāti.
团食、僧团、他人、糕点,以及所说的两种自恣;
非时食、储存食、乳,以及净齿木,这十种。
Piṇḍo gaṇaṃ paraṃ pūvaṃ, dve ca vuttā pavāraṇā; Vikāle sannidhī khīraṃ, dantaponena te dasāti.