二十集·第13篇 护象本生注释
15. 二十集义注 · 127 段
第13篇 护象本生注释
[509] 13. Hatthipālajātakavaṇṇanā
“过了这么久,终于见到了”——这是导师住在祇园时,围绕大出离而说的。那时导师说:“比丘们,不是只有现在,过去如来也同样行过大出离。”然后便引述了过去的事。
Cirassaṃ vata passāmāti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈有一位名叫郁瘦歌逻的国王。他的国师从年少时起就是他的好朋友。他们两人都没有孩子。有一天,他们坐在舒适的坐卧处商量:“我们拥有这么大的权势,却没有儿子或女儿,该怎么办呢?”于是国王对国师说:“朋友,如果你家生了儿子,他就成为我这王国的继承者;如果我家生了儿子,他就成为你家财富的继承者。”两人就这样互相约定。
Atīte bārāṇasiyaṃ esukārī nāma rājā ahosi. Tassa purohito daharakālato paṭṭhāya piyasahāyo. Te ubhopi aputtakā ahesuṃ. Te ekadivasaṃ sukhasayane nisinnā mantayiṃsu ‘‘amhākaṃ issariyaṃ mahantaṃ, putto vā dhītā vā natthi, kiṃ nu kho kattabba’’nti. Tato rājā purohitaṃ āha – ‘‘samma, sace tava gehe putto jāyissati, mama rajjassa sāmiko bhavissati, sace mama putto jāyissati, tava gehe bhogānaṃ sāmiko bhavissatī’’ti. Evaṃ ubhopi aññamaññaṃ saṅkariṃsu.
有一天,国师从财富村回来,从南门进城时,在城外看见一个名叫多子的贫穷女人。她有七个儿子,个个健康无病:一个拿着煮饭的陶罐,一个拿着睡觉用的草席,一个走在前面,一个跟在后面,一个抓着手指,一个坐在怀里,一个骑在肩上。国师就问她:“这位贤女,这些孩子的父亲在哪里?”她回答:“主人,这些孩子并没有固定的父亲。”国师问:“那你是怎么得到这七个儿子的?”她想不出别的理由,就指着城门边那棵孟加拉榕树说:“主人,我是向住在这棵孟加拉榕树上的天神祈求后得来的,是那位天神赐给我这些儿子的。”国师说:“那你走吧。”他下了车,走到孟加拉榕树下,抓住树枝摇晃着说道:“喂,树神!难道你从国王那里什么都得不到吗?国王每年施舍一千金币为你祭祀,你却不赐他一个儿子。这贫穷女人对你有什么恩惠,你竟给了她七个儿子!如果你不赐我们国王一个儿子,从今天起第七天,我就叫人把你连根砍断,剁成碎片!”这样威胁树神之后,他便离开了。他以同样的方式在随后连续六天都说了。到了第六天,他又抓着树枝说:“树神!今天只剩一夜了,如果你不赐我们国王一个儿子,明天我就把你彻底了断。”
Athekadivasaṃ purohito bhogagāmaṃ gantvā āgamanakāle dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanto bahinagare ekaṃ bahuputtikaṃ nāma duggatitthiṃ passi. Tassā satta puttā sabbeva arogā, eko pacanabhājanakapallaṃ gaṇhi, eko sayanakaṭasārakaṃ, eko purato gacchati, eko pacchato, eko aṅguliṃ gaṇhi, eko aṅke nisinno, eko khandhe. Atha naṃ purohito pucchi ‘‘bhadde, imesaṃ dārakānaṃ pitā kuhi’’nti? ‘‘Sāmi, imesaṃ pitā nāma nibaddho natthī’’ti. ‘‘Evarūpe satta putte kinti katvā alatthā’’ti? Sā aññaṃ gahaṇaṃ apassantī nagaradvāre ṭhitaṃ nigrodharukkhaṃ dassetvā ‘‘sāmi etasmiṃ nigrodhe adhivatthāya devatāya santike patthetvā labhiṃ, etāya me puttā dinnā’’ti āha. Purohito ‘‘tena hi gaccha tva’’nti rathā oruyha nigrodhamūlaṃ gantvā sākhāya gahetvā cāletvā ‘‘ambho devate, tvaṃ rañño santikā kiṃ nāma na labhasi, rājā te anusaṃvaccharaṃ sahassaṃ vissajjetvā balikammaṃ karoti, tassa puttaṃ na desi, etāya duggatitthiyā tava ko upakāro kato, yenassā satta putte adāsi. Sace amhākaṃ rañño puttaṃ na desi, ito taṃ sattame divase samūlaṃ chindāpetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ kāressāmī’’ti rukkhadevataṃ tajjetvā pakkāmi. So etena niyāmeneva punadivasepīti paṭipāṭiyā cha divase kathesi. Chaṭṭhe pana divase sākhāya gahetvā ‘‘rukkhadevate ajjekarattimattakameva sesaṃ, sace me rañño puttaṃ na desi, sve taṃ niṭṭhāpessāmī’’ti āha.
树神思考之后,如实明白了事情的原委,心想:“这个婆罗门得不到儿子,就会毁掉我的天宫。到底用什么办法才应该给他一个儿子呢?”于是她先去了四大天王那里,把这件事报告给他们。四大天王说:“我们没办法给他儿子。”她又去了二十八位夜叉将军那里,他们也同样这么说。接着她来到帝释天王面前,把事情说了。帝释天王也思索着:“这位国王到底能不能得到与他相配的儿子呢?”他观察时,看见了四位有福报的天子。据说他们前世在波罗奈做织工,凭那份工作所得分成五份,自己享用其中四份,拿出第五份共同作布施。他们死后投生到三十三天,又从那里转生到夜摩天,就这样在六欲天中顺次、逆次地享受福报而流转。那时,他们正好到了从三十三天死去、要前往夜摩天的时候。帝释天神走到他们那里,召唤他们说:“朋友们,你们应该去人间,投生到伊苏卡利国王的正妃腹中。”他们听了这话,说:“好的,天王,我们去。不过我们不需要王族之家,我们想投生在国师家里,年少时就舍弃欲乐出家。”帝释天神说“好”,得到他们的承诺后,回来把这件事告诉了树神。树神满心欢喜,礼拜帝释天神后,回到了自己的天宫。
Rukkhadevatā āvajjetvā taṃ kāraṇaṃ tathato ñatvā ‘‘ayaṃ brāhmaṇo puttaṃ alabhanto mama vimānaṃ nāsessati, kena nu kho upāyena tassa puttaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti catunnaṃ mahārājānaṃ santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. Te ‘‘mayaṃ tassa puttaṃ dātuṃ na sakkhissāmā’’ti vadiṃsu. Aṭṭhavīsatiyakkhasenāpatīnaṃ santikaṃ agamāsi, tepi tathevāhaṃsu. Sakkassa devarañño santikaṃ gantvā kathesi. Sopi ‘‘labhissati nu kho rājā anucchavike putte, udāhu no’’ti upadhārento puññavante cattāro devaputte passi. Te kira purimabhave bārāṇasiyaṃ pesakārā hutvā tena kammena laddhakaṃ pañcakoṭṭhāsaṃ katvā cattāro koṭṭhāse paribhuñjiṃsu. pañcamaṃ gahetvā ekatova dānaṃ adaṃsu. Te tato cutā tāvatiṃsabhavane nibbattiṃsu, tato yāmabhavaneti evaṃ anulomapaṭilomaṃ chasu devalokesu sampattiṃ anubhavantā vicaranti. Tadā pana nesaṃ tāvatiṃsabhavanato cavitvā yāmabhavanaṃ gamanavāro hoti. Sakko tesaṃ santikaṃ gantvā pakkositvā ‘‘mārisā, tumhehi manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati, esukārīrañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattathā’’ti āha. Te tassa vacanaṃ sutvā ‘‘sādhu deva, gamissāma, na panamhākaṃ rājakulenattho, purohitassa gehe nibbattitvā daharakāleyeva kāme pahāya pabbajissāmā’’ti vadiṃsu. Sakko ‘‘sādhū’’ti tesaṃ paṭiññaṃ gahetvā āgantvā rukkhadevatāya tamatthaṃ ārocesi. Sā tuṭṭhamānasā sakkaṃ vanditvā attano vimānameva gatā.
国师第二天又召集了强壮的人,让他们带上斧头、凿子之类的工具,然后走到树下,抓住树枝说:“喂,树神,今天是我向你祈求的第七天了,现在是你该兑现的时候了。”于是树神以极大的威力从树干裂开的地方出来,用甜美的声音对他说:“婆罗门,一个儿子的事先放一放,我会给你四个儿子。”国师说:“我不要儿子,请你把儿子给我们国王。”树神说:“我就是给你的。”国师说:“那就给我两个,给国王两个。”树神说:“我不给国王,四个全都给你。不过他们会在家里住一段时间,然后在年少时出家。”国师说:“你只管把儿子给我,至于不让他们出家的办法,那是我们的事。”树神便赐给他得子的恩惠,然后回到自己的住处。从那时起,对这位天神的供养变得非常盛大。
Purohitopi punadivase balavapurise sannipātāpetvā vāsipharasuādīni gāhāpetvā rukkhamūlaṃ gantvā rukkhasākhāya gahetvā ‘‘ambho devate, ajja mayhaṃ taṃ yācantassa sattamo divaso, idāni te niṭṭhānakālo’’ti āha. Tato rukkhadevatā mahantenānubhāvena khandhavivarato nikkhamitvā madhurasarena taṃ āmantetvā ‘brāhmaṇa, tiṭṭhatu eko putto, cattāro te putte dassāmī’’ti āha. ‘‘Mama puttenattho natthi, amhākaṃ rañño puttaṃ dehī’’ti. ‘‘Tuyhaṃyeva demī’’ti. ‘‘Tena hi mama dve, rañño dve dehī’’ti. ‘‘Rañño na demi, cattāropi tuyhameva dammi, tayā ca laddhamattāva bhavissanti, agāre pana aṭṭhatvā daharakāleyeva pabbajissantī’’ti. ‘‘Tvaṃ me kevalaṃ putte dehi, apabbajanakāraṇaṃ pana amhākaṃ bhāro’’ti. Sā tassa puttavaraṃ datvā attano bhavanaṃ pāvisi. Tato paṭṭhāya devatāya sakkāro mahā ahosi.
最年长的天子死后,投生到国师的婆罗门妻子腹中。给他取名字那天,为他取名叫“护象”,为了不让他日后出家,就把他托付给象倌们。他就在象倌身边长大。到他开始迈步走路的时候,第二位天子死后,投生到她的腹中。他出生时,也给他取名叫“护马”。他就在马倌身边长大。第三位出生时,给他取名叫“护牛”。他跟牧牛人一起长大。第四位出生时,给他取名叫“护羊”。他跟牧羊人一起长大。他们随着年岁增长,都长得极为俊美。
Jeṭṭhakadevaputto cavitvā purohitassa brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase ‘‘hatthipālo’’ti nāmaṃ katvā apabbajanatthāya hatthigopake paṭicchāpesuṃ. So tesaṃ santike vaḍḍhati. Tassa padasā gamanakāle dutiyo cavitvā assā kucchimhi nibbatti, tassapi jātakāle ‘‘assapālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So assagopakānaṃ santike vaḍḍhati. Tatiyassa jātakāle ‘‘gopālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So gopālehi saddhiṃ vaḍḍhati. Catutthassa jātakāle ‘‘ajapālo’’ti nāmaṃ kariṃsu. So ajapālehi saddhiṃ vaḍḍhati. Te vuḍḍhimanvāya sobhaggappattā ahesuṃ.
那时,国王因为害怕这些人出家,就把所有出家人都赶出了自己的领地。整个迦尸国里,连一个出家人也没有了。那些王子变得非常粗暴,不管往哪个方向去,都会把人们送来的礼物抢走。护象十六岁时,国王和国师看到他身体相貌圆满,就商量说:“王子们已经长大成人,该是给他们灌顶加冕的时候了,我们该怎么办呢?”接着又想:“这些人一旦灌顶为王,就会变得极其骄横。到那时,出家人又会从各处回来,他们一见到出家人就会跟着出家。他们出家的时候,整个国家都会陷入混乱。我们先试探试探他们,之后再给他们灌顶吧。”于是,两人都穿上修行者的衣服,托钵乞食,来到护象王子的住处门口。王子一见到他们,就又欢喜又生起信心,走上前去,顶礼之后,说了三首偈颂——
Atha nesaṃ pabbajitabhayena rañño vijitā pabbajite nīhariṃsu. Sakalakāsiraṭṭhe ekapabbajitopi nāhosi. Te kumārā atipharusā ahesuṃ, yāya disāya gacchanti, tāya āhariyamānaṃ paṇṇākāraṃ vilumpanti. Hatthipālassa soḷasavassakāle kāyasampattiṃ disvā rājā ca purohito ca ‘‘kumārā mahallakā jātā, chattussāpanasamayo, tesaṃ kiṃ nu kho kātabba’’nti mantetvā ‘‘ete abhisittakālato paṭṭhāya atissarā bhavissanti, tato tato pabbajitā āgamissanti, te disvā pabbajissanti, etesaṃ pabbajitakāle janapado ulloḷo bhavissati, vīmaṃsissāma tāva ne, pacchā abhisiñcissāmā’’ti cintetvā ubhopi isivesaṃ gahetvā bhikkhaṃ carantā hatthipālassa kumārassa nivesanadvāraṃ agamaṃsu. Kumāro te disvāva tuṭṭho pasanno upasaṅkamitvā vanditvā tisso gāthā abhāsi –
我们真是过了好久才见到这位容貌如天神的婆罗门。
他挽着巨大的发髻,肩上挑着担子,牙齿上结满垢渍,头上满是尘土。
‘‘Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Mahājaṭaṃ khāridharaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ.
过了这么久,我们终于见到了这位乐于法德的仙人。
穿着袈裟做的衣服,披着树皮衣来遮身。
‘‘Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ.
“请尊者接受我们的座位、水和洗脚水。
我们向尊者请问价值,请尊者估价。”
‘‘Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhava’’nti.
在这里,“婆罗门”是指已经去除恶行的婆罗门。“具有天人之色”是指容貌最殊胜,修可怕的苦行,根器极为锐利,已经出家。“持担者”是指肩挑担子的人。“仙人”是指寻求并安住于戒蕴等的人。“乐于法德”是指喜好善行这一类。“座位”这句话,是说铺好座位给他们坐,又奉上香水和涂足油之后才说的。“价值”是指所有这些座位等物品,我们请问尊者的价值。“请为我们做吧”是说请尊者接受我们这些价值。
Tattha brāhmaṇanti bāhitapāpabrāhmaṇaṃ. Devavaṇṇinanti seṭṭhavaṇṇinaṃ ghoratapaṃ paramatikkhindriyaṃ pabbajitabhāvaṃ upagatanti attho. Khāridharanti khāribhāradharaṃ. Isinti sīlakkhandhādayo pariyesitvā ṭhitaṃ. Dhammaguṇe ratanti sucaritakoṭṭhāse abhirataṃ. ‘‘Āsana’’nti idaṃ tesaṃ nisīdanatthāya āsanaṃ paññapetvā gandhodakañca pādabbhañjanañca upanetvā āha. Aggheti ime sabbepi āsanādayo agghe bhavantaṃ pucchāma. Kurutu noti ime no agghe bhavaṃ paṭiggaṇhatūti.
他就这样对他们一个一个地依次问话。接着,国师对他说:“亲爱的护象,你心里想着‘这些人是谁’,才这样说话吧。”他说:“是雪山来的仙人。”国师说:“亲爱的孩子,我们不是仙人。这位是郁瘦歌逻王,我是你的父亲,是国师。”他问:“那你们为什么穿上仙人的装束?”国师说:“为了试探你。”他问:“试探我什么?”国师说:“如果你见到我们之后不肯出家,我们就来为你灌顶,让你登上王位。”他说:“父亲,我不需要王位,我要出家。”于是他的父亲说:“亲爱的护象,现在还不是出家的时候。”然后顺着他的心意教导他,说出第四首偈颂:
Evaṃ so tesu ekekaṃ vārenāha. Atha naṃ purohito āha – ‘‘tāta hatthipāla tvaṃ amhe ‘ke ime’ti maññamāno evaṃ kathesī’’ti. ‘‘Hemavantakā isayo’’ti. ‘‘Na mayaṃ, tāta, isayo, esa rājā esukārī, ahaṃ te pitā parohito’’ti. ‘‘Atha kasmā isivesaṃ gaṇhitthā’’ti? ‘‘Tava vīmaṃsanatthāyā’’ti. ‘‘Mama kiṃ vīmaṃsathā’’ti? ‘‘Sace amhe disvā na pabbajissasi, atha taṃ rajje abhisiñcituṃ āgatāmhā’’ti. ‘‘Tāta na me rajjenattho, pabbajissāmahanti. Atha naṃ pitā ‘‘tāta hatthipāla, nāyaṃ kālo pabbajjāyā’’ti vatvā yathājjhāsayaṃ anusāsanto catutthagāthamāha –
“先学通吠陀,再追求财富,亲爱的孩子,把儿子们安顿在家里之后;
享受过一切香与味之后,林居生活才是好的,这样的牟尼才值得称赞。”
‘‘Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gehe tāta patiṭṭhapetvā; Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho’’ti.
这里,“学过了”是指反复诵习之后。“儿子们”的意思是:竖起伞盖,让歌舞表演者依次侍奉,把儿女们养大之后,让他们在家中成家立业。“一切”是指享受了这些香与味以及其余一切感官欲乐之后。“林野生活对那位牟尼来说是好的,他受到称赞”:这是说,到了年老才出家的人,他的林野生活才算善得。谁在这样的年纪出家,那位牟尼就受到佛陀等圣者的称赞——他这样说。
Tattha adhiccāti sajjhāyitvā. Putteti chattaṃ ussāpetvā nāṭake vārena upaṭṭhāpetvā puttadhītāhi vaḍḍhitvā te putte gehe patiṭṭhāpetvāti attho. Sabbanti ete ca gandharase sesañca sabbaṃ vatthukāmaṃ anubhavitvā. Araññaṃ sādhu muni so pasatthoti pacchā mahallakakāle pabbajitassa araññaṃ sādhu laddhakaṃ hoti. Yo evarūpe kāle pabbajati, so muni buddhādīhi ariyehi pasatthoti vadati.
于是,护象者说了一首偈颂:
Tato hatthipālo gāthamāha –
“吠陀并不真实,也不能靠它获得财富;就算得了儿子,也挡不住衰老。
贤者们说,要从香和味中解脱出来。果报的现起,是由自己所作的业而来的。”
‘‘Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti; Gandhe rase muccanamāhu santo, sakammunā hoti phalūpapattī’’ti.
在这里,他们所说的生天和道,并不真实,不能真正实现,是空洞的、没有实质的、没有结果的。也不是获得财富——财富的获得因为被五种事物共同享有,所以一切财富都不是单一专属性质的。衰老啊,亲爱的,衰老、疾病或死亡,没有任何人能够靠得到儿子来阻挡。这些执取是苦的根本。对于香和味等其余所缘的解脱,佛陀等智者所说的正是这解脱本身。由自己的业——正是由自己所造的业,众生的果报才生起,果才得以完成。因为,亲爱的,众生是业的所有者。
Tattha na saccāti yaṃ saggañca maggañca vadanti, na taṃ sādhenti, tucchā nissārā nipphalā. Na ca vittalābhoti dhanalābhopi pañcasādhāraṇattā sabbo ekasabhāvo na hoti. Jaranti tāta, jaraṃ vā byādhimaraṇaṃ vā na koci puttalābhena paṭibāhituṃ samattho nāma atthi. Dukkhamūlā hete upadhayo. Gandhe raseti gandhe ca rase ca sesesu ārammaṇesu ca muccanaṃ muttimeva buddhādayo paṇḍitā kathenti. Sakammunāti attanā katakammeneva sattānaṃ phalūpapatti phalanipphatti hoti. Kammassakā hi, tāta, sattāti.
国王听了童子的话,就说了一首偈颂:
Kumārassa vacanaṃ sutvā rājā gāthamāha –
“确实,你这话是真实的:果报是由自己的业而来的。
你的父母已经年迈,愿他们能无病地看着你活到一百岁。”
‘‘Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti; Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ aroga’’nti.
在这里,“百岁无病”的意思是:愿他们看见你百岁无病;你也要活到一百岁,赡养父母。
Tattha vassasataṃ aroganti ete vassasataṃ arogaṃ taṃ passeyyuṃ, tvampi vassasataṃ jīvanto mātāpitaro posassūti vadati.
王子听后,说道:“大王,您这话是什么意思?”接着说了两首偈颂:
Taṃ sutvā kumāro ‘‘deva, tvaṃ kiṃ nāmetaṃ vadasī’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –
大王啊,人中最殊胜的英雄,若有人以死亡为伴,与衰老为友;
就算有人知道自己永远不会死,也愿他们能看见无病的你活上一百年。
‘‘Yassassa sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha; Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ.
“就像有人在水里划船,如果划动它,就会把它带到岸边;
病与衰老也总是这样,把人交到死神的掌控之中。”
‘‘Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ; Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ vasamantakassā’’ti.
在这里,“友”是指朋友的本分。“与死亡”是指世俗约定的死亡,比如“他走了”“他死了”“朋友死了”。“与衰老”,是指与明显的衰老为伴;也就是说,死亡和衰老不会以朋友的身份来到他身边。大王,“驱使、运载它”:就好比有人在河边渡口把船停在水上,让要渡到对岸的人上船,然后用桨用力划、用篙撑,使船摇动、撞击水面,把它送到对岸。同样地,病和衰老也总是把人送到死神的掌控之下。
Tattha sakkhīti mittadhammo. Maraṇenāti datto mato mitto matoti sammutimaraṇena. Jarāyāti pākaṭajarāya vā saddhiṃ yassa mettī bhaveyya, yassetaṃ maraṇañca jarā ca mittabhāvena nāgaccheyyāti attho. Ereti ce nanti mahārāja, yathā nāma puriso nadītitthe udakamhi nāvaṃ ṭhapetvā paratīragāmiṃ janaṃ āropetvā sace arittena uppīḷento phiyena kaḍḍhanto cāleti ghaṭṭeti, atha naṃ paratīraṃ neti. Evaṃ byādhi jarā ca niccaṃ antakassa maccuno vasaṃ upanetiyevāti.
他这样向那些众生显示生命的短暂之后,又给了一个教诫:“大王,你们且站着吧。就在你们和我说话的当下,病、老、死正在向我逼近,你们要精勤不放逸。”他礼敬了国王和父亲,带上自己的侍从,舍弃波罗奈的王位,说“我要出家”,就离开了城市。大众和护象王子一起出发,心想:“这出家一定会很光彩。”随行的人众有一由旬那么多。他和这些人众一起到了恒河边,看着恒河水,修遍业处,生起诸禅那,然后想:“这次聚集一定会很盛大。我的三个弟弟、父母、国王、王后,所有人都会带着自己的随从出家,波罗奈会变成空城。在他们到来之前,我就留在这里吧。”于是他就坐在那里,给大众教诫。
Evaṃ imesaṃ sattānaṃ jīvitasaṅkhārassa parittabhāvaṃ dassetvā ‘‘mahārāja, tumhe tiṭṭhatha, tumhehi saddhiṃ kathayantameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchanti, appamattā hothā’’ti ovādaṃ datvā rājānañca pitarañca vanditvā attano paricārake gahetvā bārāṇasiyaṃ rajjaṃ pahāya ‘‘pabbajissāmī’’ti nagarato nikkhami. ‘‘Pabbajjā nāmesā sobhanā bhavissatī’’ti hatthipālakumārena saddhiṃ mahājano nikkhami. Yojanikā parisā ahosi. So tāya parisāya saddhiṃ gaṅgāya tīraṃ patvā gaṅgāya udakaṃ oloketvā kasiṇaparikammaṃ katvā jhānāni nibbattetvā cintesi ‘‘ayaṃ samāgamo mahā bhavissati, mama tayo kaniṭṭhabhātaro mātāpitaro rājā devīti sabbe saparisā pabbajissanti, bārāṇasī suññā bhavissati, yāva etesaṃ āgamanā idheva bhavissāmī’’ti. So tattheva mahājanassa ovādaṃ dento nisīdi.
第二天,国王和国师商量:“护象王子已经说‘我要舍弃王位,带着大众出家’,然后去了恒河岸边坐着。我们先试探一下马护王子,再给他灌顶。”他们还是以苦行者的样子来到他家门口。马护王子看见他们,心里很高兴,走上前去说:“好久不见啊!”等等,同样亲切地接待了他们。他们也照样说了来意。他问:“我的哥哥护象王子还在,王位怎么会先轮到我呢?”他们回答说:“孩子,你哥哥说‘我对王位没兴趣,我要出家’,然后就走了。”他问:“那他现在在哪里?”他们答道:“坐在恒河岸边。”他说:“孩子,哥哥丢掉的东西,跟我有什么关系?只有那些智慧浅薄的愚痴众生,才放不下这种烦恼,我放得下。”于是他为国王和父亲说法,说了两首偈颂:
Punadivase rājā ca purohito ca cintayiṃsu ‘‘hatthipālakumāro tāva ‘rajjaṃ pahāya mahājanaṃ ādāya pabbajissāmī’ti gantvā gaṅgātīre nisinno, assapālaṃ vīmaṃsitvā abhisiñcissāmā’’ti. Te isiveseneva tassapi gehadvāraṃ agamaṃsu. Sopi te disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā ‘‘cirassaṃ vata passāmā’’tiādīni vadanto tatheva paṭipajji. Tepi taṃ tatheva vatvā attano āgatakāraṇaṃ kathayiṃsu. So ‘‘mama bhātike hatthipālakumāre sante kathaṃ paṭhamataraṃ mayhameva setacchattaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitvā ‘‘tāta, bhātā, te ‘na mayhaṃ rajjenattho, pabbajissāmī’ti vatvā nikkhanto’’ti vutte ‘‘kahaṃ paneso idānī’’ti vatvā ‘‘gaṅgātīre nisinno’’ti vutte ‘‘tāta, mama bhātarā chaḍḍitakheḷena kammaṃ natthi, bālā hi parittakapaññā sattā etaṃ kilesaṃ jahituṃ na sakkonti, ahaṃ pana jahissāmī’’ti rañño ca pitu ca dhammaṃ desento dve gāthā abhāsi –
欲是泥沼,欲是泥泞,诱人心神,却难以越过,是死王的领地;
陷在这泥沼和烂泥里、心性低劣的人,渡不到彼岸。
‘‘Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā; Etasmiṃ paṅke palipe byasannā, hīnattarūpā na taranti pāraṃ.
“此心昔曾造粗暴业,今既被擒我不放;
我当系缚守护此心,勿令复造粗暴之业。”
‘‘Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me; Orundhiyā naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kamma’’nti.
这里,“泥沼”指的是任何一种烂泥。“陷阱”指的是混着细沙的软泥。其中,诸欲因为能让人粘附,所以叫“泥沼”;因为能让人沉陷,所以叫“陷阱”。“难越度”就是难以越过。“死王的领域”就是死王的立足处。因为那些粘附并陷入这些欲乐的有情,无法越过,就会遭受在“苦蕴”这一同义语下所说的那种痛苦,并且遭遇死亡。因此说:“沉陷在这泥沼和陷阱中的人,心性卑下,无法渡到彼岸。”这里,“沉陷”就是陷没。也有读作“visannā”,意思相同。“心性卑下”就是心性低劣。“无法渡到彼岸”就是无法抵达涅槃的彼岸。
Tattha paṅkoti yo koci kaddamo. Palipoti sukhumavālukamisso saṇhakaddamo. Tattha kāmā laggāpanavasena paṅko nāma, osīdāpanavasena palipo nāmāti vuttā. Duttarāti duratikkamā. Maccudheyyāti maccuno adhiṭṭhānā. Etesu hi laggā ceva anupaviṭṭhā ca sattā uttarituṃ asakkontā dukkhakkhandhapariyāye vuttappakāraṃ dukkhañceva maraṇañca pāpuṇanti. Tenāha – ‘‘etasmiṃ paṅke palipe byasannā hīnattarūpā na taranti pāra’’nti. Tattha byasannāti sannā. ‘‘Visannā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Hīnattarūpāti hīnacittasabhāvā. Na taranti pāranti nibbānapāraṃ gantuṃ na sakkonti.
大王,这个“我的身体”的状态,过去和护马童们一起成长时,因为掠夺、伤害大众等行为,造下了许多粗暴、凶残的业。那个业的果报现在已经被我领受了。只要轮回还在流转,我确实无法从这不善的果报中解脱出来。现在我要关闭身、语、意三门,拦住它、守护它。为什么要这样?为了不再造粗暴的业。从今往后,我不再造恶,只行善法。
Ayanti mahārāja, ayaṃ mamattabhāvo pubbe assagopakehi saddhiṃ vaḍḍhanto mahājanassa vilumpanaviheṭhanādivasena bahuṃ luddaṃ sāhasikakammaṃ akāsi. Svāyaṃ gahītoti so ayaṃ tassa kammassa vipāko mayā gahito. Na hi mokkhito meti saṃsāravaṭṭe sati na hi mokkho ito akusalaphalato mama atthi. Orundhiyā naṃ parirakkhissāmīti idāni naṃ kāyavacīmanodvārāni pidahanto orundhitvā parirakkhissāmi. Kiṃkāraṇā? Māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ. Ahañhi ito paṭṭhāya pāpaṃ akatvā kalyāṇameva karissāmi.
马护王子用两首偈颂说了法,又这样教诫众人:“你们就停在这里吧。就在我跟你们说话的时候,病、老、死正在一步步向我逼近。”他给了这番教诫后,就带着一由旬范围内的信众出发,去了护象王子那里。他坐在空中为护象王子说法,然后说:“兄弟,这次聚会一定会很盛大,我们先在这里住下吧。”对方也说“善哉”,同意了。第二天,国王和国师用同样的办法来到牧牛王子的住处,牧牛王子也同样欢迎他们,他们便说明了自己来的原因。牧牛王子也像马护王子那样拒绝了,他说:“我很久以来就想出家,一直像在林中寻找走失的牛一样,心里盘算着出家的事。因此,兄弟们所走的路,在我眼里就像找到了走失之牛的足迹。我就要沿着这条路走去。”说完,他说了一首偈颂:
Evaṃ assapālakumāro dvīhi gāthāhi dhammaṃ desetvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti ovādaṃ datvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā hatthipālakumārasseva santikaṃ gato. So tassa ākāse nisīditvā dhammaṃ desetvā ‘‘bhātika, ayaṃ samāgamo mahā bhavissati, idheva tāva homā’’ti āha. Itaropi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Punadivase rājā ca purohito ca tenevupāyena gopālakumārassa nivesanaṃ gantvā tenapi tatheva paṭinanditvā attano āgamanakāraṇaṃ ācikkhiṃsu. Sopi assapālakumāro viya paṭikkhipitvā ‘‘ahaṃ cirato paṭṭhāya pabbajitukāmo vane naṭṭhagoṇaṃ viya pabbajjaṃ upadhārento vicarāmi, tena me naṭṭhagoṇassa padaṃ viya bhātikānaṃ gatamaggo diṭṭho, svāhaṃ teneva maggena gamissāmī’’ti vatvā gāthamāha –
“大王,如人入林寻失牛,遍寻不见仍寻觅;
郁瘦歌逻啊,我之所求已失,我岂能不去寻,大王?”
‘‘Gavaṃva naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno; Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rājā’’ti.
在这里,“寻失者”是在称呼国王。“我的目标丢了”:就像林中走失的牛一样,我那所谓的出家目标已经丢了。“我”:如今我已见到出家者所走的道路,怎么能不去寻求出家呢?大王,我要走的正是我兄弟们走过的那条路。
Tattha esukārīti rājānaṃ ālapati. Mamatthoti vane goṇo viya mama pabbajjāsaṅkhāto attho naṭṭho. Sohanti so ahaṃ ajja pabbajitānaṃ maggaṃ disvā kathaṃ pabbajjaṃ na gaveseyyaṃ, mama bhātikānaṃ gatamaggameva gamissāmi narindāti.
于是他们对他说:“亲爱的孩子,牧牛人,你先等一两天,安慰我们之后,你再出家吧。”他回答说:“大王,今天该做的事,不该说‘明天再做’;所谓善业,就应该今天当天就做。”说完,便诵出另一首偈颂——
Atha naṃ ‘‘tāta gopāla, ekāhaṃ dvīhaṃ āgamehi, amhe samassāsetvā pacchā pabbajissasī’’ti vadiṃsu. So ‘‘mahārāja, ajja kattabbakammaṃ ‘sve karissāmī’ti na vattabbaṃ, kalyāṇakammaṃ nāma ajjeva kattabba’’nti vatvā itaraṃ gāthamāha –
“昨日已逝人衰损,他者令其退失;
了知未来非实有,智者谁驱已生欲?”
‘‘Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati; Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro’’ti.
在这里,“昨天”就是“明天”的意思,“后天”指的是再下一天。这段话是说:“大王,如果有人把今天该做的事推到‘明天’,把明天该做的事推到‘后天’,却不去做,他就会因此退步,再也做不成那件事。”这位牧牛人就是这样讲了《善一夜者经》的义理。这个义理应当用《善一夜者经》来说明。“了知未来并不存在”:就是知道未来“并不存在”。对于已经生起的善法欲求,有智慧的人谁会去驱散它、丢掉它呢?
Tattha hiyyoti sveti attho. Pareti punadivase. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yo mahārāja, ajja kattabbaṃ kammaṃ ‘sve’ti, sve kattabbaṃ kammaṃ ‘pare’ti vatvā na karoti, so tato parihāyati, na taṃ kammaṃ kātuṃ sakkotī’’ti. Evaṃ gopālo bhaddekarattasuttaṃ (ma. ni. 3.272 ādayo) nāma kathesi. Svāyamattho bhaddekarattasuttena kathetabbo. Anāgataṃ netamatthīti yaṃ anāgataṃ, taṃ ‘‘netaṃ atthī’’ti ñatvā uppannaṃ kusalacchandaṃ ko paṇḍito panudeyya hareyya.
牧牛少年用两首偈颂说完法之后,说:“你们先停下吧,就在我跟你们说话的时候,病、老、死正在逼近我。”于是他带着一由旬的随众离开,去了两位兄长那里。护象人也为他说了法。第二天,国王和国师用同样的办法来到牧羊少年的住处,牧羊少年也同样欢迎了他们,他们说明来意后,说:“我们要为你举起白伞。”少年问:“我的兄长们在哪里?”他们说:“他们说‘我们不需要王国’,就丢下白伞,带着三由旬的随众离开,现在坐在恒河岸边了。”少年说:“我怎么能把兄长们吐掉的唾沫顶在头上到处走?我也要出家。”他们说:“孩子,你还小,是我们手心里的宝贝,等你长大了再出家吧。”少年对他们说:“你们在说什么?这些众生,不管年少还是年老,都一样会死。‘这个人会年少而死,那个人会年老而死’——在谁的手上或脚上都没有这样的标记。我不知道自己什么时候会死,所以我现在就要出家。”说完,他说了两首偈颂——
Evaṃ gopālakumāro dvīhi gāthāhi dhammaṃ desetvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā dvinnaṃ bhātikānaṃ santikaṃ gato. Hatthipālo tassapi dhammaṃ desesi. Punadivase rājā ca purohito ca tenevupāyena ajapālakumārassa nivesanaṃ gantvā tenapi tatheva paṭinanditvā attano āgamanakāraṇaṃ ācikkhitvā ‘‘chattaṃ te ussāpessāmā’’ti vadiṃsu. Kumāro āha – ‘‘mayhaṃ bhātikā kuhi’’nti? Te ‘‘amhākaṃ rajjenattho natthī’’ti setacchattaṃ pahāya tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā gaṅgātīre nisinnāti. Nāhaṃ mama bhātikehi chaḍḍitakheḷaṃ sīsenādāya vicarissāmi, ahampi pabbajissāmīti. Tāta, tvaṃ tāva daharo , amhākaṃ hatthabhāro, vayappattakāle pabbajissasīti. Atha ne kumāro ‘‘kiṃ tumhe kathetha, nanu ime sattā daharakālepi mahallakakālepi marantiyeva, ‘ayaṃ daharakāle marissati, ayaṃ mahallakakāle’ti kassaci hatthe vā pāde vā nimittaṃ natthi, ahaṃ mama maraṇakālaṃ na jānāmi, tasmā idāneva pabbajissāmī’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –
我看见一位年轻少女,像喝醉了酒一样,眼睛长得像露兜花的花瓣。
还没享受过欲乐,就在青春年少时,死神把她带走了。
‘‘Passāmi vohaṃ daharaṃ kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ; Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ.
“我年少善生,容貌端正悦目,肤褐如金,胡须似散落红花;
大王,我趁早舍欲离家,愿垂允我出家。”
‘‘Yuvā sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi devā’’ti.
在这里,“vo”只是个语气词,意思就是“我看见”。像醉了一样,是指她带着欢笑、谈笑和嬉戏的举止,像喝醉的人那样走动。眼睛像露兜花,是说眼睛宽大,像露兜花的花瓣。还没享受过欲乐,是说这样一位容貌最出众的少女,正处在青春年华,还没享受过欲乐,却让父母陷入巨大的悲伤,死神就这样把她带走了。善生,是说身形匀称美好。面容美好,是说面容像金镜或满月。相貌庄严,是因为拥有最出众的容貌,所以看起来圆满美好。肤色金黄,是说肤色如黄金。胡须像遍布的红花,是说因为安坐的状态和细嫩的状态,胡须像遍布的年轻红花花蕊。以此说明,即使是这样的一位少年,也会落入死神的掌控。即使如此,无情的死神也像要把须弥山连根拔起一样,把他带走。预先舍弃了欲乐和家庭,请允许我出家,大王。大王,因为一旦对妻儿产生束缚,那束缚就很难斩断,所以我在此之前就先舍弃欲乐和家庭,现在就出家,请允许我。
Tattha voti nipātamattaṃ, passāmiccevāti attho. Mattūpamanti hāsabhāsavilāsehi mattaṃ viya carantiṃ. Ketakapupphanettanti ketakapupphapattaṃ viya puthulāyatanettaṃ. Abhuttabhogeti evaṃ uttamarūpadharaṃ kumāriṃ paṭhamavaye vattamānaṃ abhuttabhogameva mātāpitūnaṃ upari mahantaṃ sokaṃ pātetvā maccu gahetvāva gacchati. Sujātoti susaṇṭhito. Sumukhoti kañcanādāsapuṇṇacandasadisamukho. Sudassanoti uttamarūpadhāritāya sampannadassano. Sāmoti suvaṇṇasāmo. Kusumbhaparikiṇṇamassūti sannisinnaṭṭhena sukhumaṭṭhena ca taruṇakusumbhakesarasadisaparikiṇṇamassu. Iminā evarūpopi kumāro maccuvasaṃ gacchati. Tathāvidhampi hi sineruṃ uppātento viya nikkaruṇo maccu ādāya gacchatīti dasseti. Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi devāti deva, puttadārabandhanasmiñhi uppanne taṃ bandhanaṃ ducchedanīyaṃ hoti, tenāhaṃ puretaraññeva kāme ca gehañca hitvā idāneva pabbajissāmi, anujāna, manti.
这样说完之后,他又说:“你们停下吧,就在我和你们说话的时候,病、老、死正在向我逼近。”他礼拜了父母二人,带着一由旬的随众离开,径直前往恒河岸边。护象也在空中坐下,为他们说法,然后说:“将会有盛大的集会。”就坐在那里。第二天,国师坐在华美的结跏趺座中央,心想:“我的儿子们都出家了,如今我成了一个会移动的树桩,孤零零一个人,我也要出家。”于是他和那位婆罗门女商议,说出一首偈颂:
Evañca pana vatvā ‘‘tiṭṭhatha tumhe, tumhehi saddhiṃ kathentameva maṃ byādhijarāmaraṇāni upagacchantī’’ti te ubhopi vanditvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā nikkhamitvā gaṅgātīrameva agamāsi. Hatthipālo tassapi ākāse nisīditvā dhammaṃ desetvā ‘‘samāgamo mahā bhavissatī’’ti tattheva nisīdi. Punadivase purohito pallaṅkavaramajjhagato nisīditvā cintesi ‘‘mama puttā pabbajitā, idānāhaṃ ekakova manussakhāṇuko jātomhi, ahampi pabbajissāmī’’ti. So brāhmaṇiyā saddhiṃ mantento gāthamāha –
“树因为枝条而得到‘树’这个通称,但人们把枝条都去掉的,叫做树桩。
瓦谢提女士,我已舍弃了儿子,现在正是我乞食修行的时候了。”
‘‘Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu; Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo’’ti.
在这里,“得名”就是得到“树”这个称呼。“婆悉咤”是在称呼那位婆罗门女。“乞食行”是说:现在也是我出家的时候了,我要到儿子们那里去。
Tattha labhate samaññanti rukkhoti vohāraṃ labhati. Vāseṭṭhīti brāhmaṇiṃ ālapati. Bhikkhācariyāyāti mayhampi pabbajjāya kālo, puttānaṃ santikameva gamissāmīti.
他这样说完,就派人把婆罗门们召集过来,六万婆罗门聚集在一起。然后他对他们说:“你们打算怎么办?”他们说:“您是我们的老师啊。”他说:“我要到我儿子那里出家。”他们说:“不是只有您的地狱是热的,我们也要出家。”于是他把八十俱胝的财富交给婆罗门女,带着一由旬长的婆罗门随行队伍出发,直接去了儿子们那里。护象也站在空中为那群随行的人说法。第二天,婆罗门女心想:“我的四个儿子放下白伞,说‘我们要出家’就走了;我丈夫婆罗门也舍弃了国师的位置和八十俱胝的财富,到儿子们那里去了;只剩我一个人,我能做什么呢?我也要沿着儿子们走的路走去。”她引用过去的例子,说出一首优陀那偈颂:
So evaṃ vatvā brāhmaṇe pakkosāpesi, saṭṭhi brāhmaṇasahassāni sannipatiṃsu. Atha ne āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana ācariyāti. ‘‘Ahaṃ mama puttassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Na tumhākameva nirayo uṇho, mayampi pabbajissāmā’’ti. So asītikoṭidhanaṃ brāhmaṇiyā niyyādetvā yojanikaṃ brāhmaṇaparisaṃ ādāya nikkhamitvā puttānaṃ santikaññeva gato. Hatthipālo tāyapi parisāya ākāse ṭhatvā dhammaṃ desesi. Punadivase brāhmaṇī cintesi ‘‘mama cattāro puttā setacchattaṃ pahāya ‘pabbajissāmā’ti gatā, brāhmaṇopi purohitaṭṭhānena saddhiṃ asītikoṭidhanaṃ chaḍḍetvā puttānaññeva santikaṃ gato, ahameva ekā kiṃ karissāmi, puttānaṃ gatamaggeneva gamissāmī’’ti. Sā atītaṃ udāharaṇaṃ āharantī udānagāthamāha –
“如寒尽时空中鹤,天鹅裂网俱飞去;
我子我夫俱已去,既已明知岂不随。”
‘‘Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṃsā; Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajāna’’nti.
在这里,就像空中的鹤鸟一样,是说正如鹤鸟在天空中飞行时毫无阻碍。雪融之时,就是雨季过去的时候。天鹅冲破所结的网而飞去,据说在过去,有九万六千只金天鹅,它们把足够雨季四个月食用的稻谷存放在金洞里,因为害怕下雨而不外出,就在那里住上四个月。那时,有一只名叫乌纳比的蜘蛛在洞口结网。天鹅们给两只年幼的天鹅双倍的食物。那两只小天鹅凭着力气强壮,冲破那张网,飞在前面,其余的天鹅就沿着它们飞过的路线走。她为了说明这个道理,这样说道。这里要表达的意思是:正如空中的鹤鸟毫无阻碍地飞行,同样,在雪融之时、雨季结束之后,两只小天鹅冲破结好的网飞去,接着其余的天鹅就沿着它们飞过的路线走。现在,我的儿子们就像小天鹅冲破欲网一样离去了,我也应当沿着他们走过的路走。她怀着这个想法,说道:我的儿子和丈夫都已离去,我既然已经明白,怎能不跟随呢?
Tattha aghasmi koñcāva yathāti yatheva ākāse koñcasakuṇā asajjamānā gacchanti. Himaccayeti vassānaccaye. Katāni jālāni padāliya haṃsāti atīte kira channavutisahassā suvaṇṇahaṃsāvassārattapahonakaṃ sāliṃ kañcanaguhāyaṃ nikkhipitvā vassabhayena bahi anikkhamitvā catumāsaṃ tattha vasanti. Atha nesaṃ uṇṇanābhi nāma makkaṭako guhādvāre jālaṃ bandhati. Haṃsā dvinnaṃ taruṇahaṃsānaṃ dviguṇaṃ vaṭṭaṃ denti. Te thāmasampannatāya taṃ jālaṃ chinditvā purato gacchanti, sesā tesaṃ gatamaggena gacchanti. Sā tamatthaṃ pakāsentī evamāha. Idaṃ vuttaṃ hoti – yatheva ākāse koñcasakuṇā asajjamānā gacchanti, tathā himaccaye vassānātikkame dve taruṇahaṃsā katāni jālāni padāletvā gacchanti, atha nesaṃ gatamaggena itare haṃsā. Idāni pana mama puttā taruṇahaṃsā jālaṃ viya kāmajālaṃ chinditvā gatā, mayāpi tesaṃ gatamaggena gantabbanti iminādhippāyena ‘‘gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajāna’’nti āha.
她就这样下定决心:“我既然已经明白到这个程度,怎么可能不出家?我一定要出家。”于是她叫人把婆罗门妇女们召来,问她们:“你们打算怎么办?”她们说:“那您呢,夫人?”她说:“我要出家。”她们说:“我们也要出家。”她便舍弃了全部家产,带着一由旬长的随行队伍,直接去了儿子们那里。护象也坐在空中,为这批随众说法。第二天,国王问:“国师在哪里?”有人回报:“大王,国师和婆罗门女把全部财产都丢弃了,带着两由旬长的随行队伍,去了儿子们那里。”国王想:“这些无主财产该归我。”就派人把国师家里的财物搬了过来。这时国王的正宫王后问:“国王在做什么?”听说“正在搬国师家的财物”,她又问:“国师在哪里?”听说“他带着妻子一起出家去了”,王后心想:“这个国王真是糊涂,居然把婆罗门、婆罗门女和四个儿子丢掉的垃圾搬回自己家里。我要用个比喻让他明白。”于是她叫人从肉铺取来肉,堆在王宫庭院里,清出一条直路,四周张上网。秃鹫从远处看见,就飞下来想吃肉。其中有聪明的秃鹫发现网已经张开,变得过重,心想“没法直着往上飞了”,就把自己吃过的肉吐出来,不沾网,直直飞上去走了。那些盲愚的秃鹫却去吃它们吐出来的肉,身体变重,没法直着往上飞,一飞过来就被网缠住了。于是抓来一只秃鹫呈给王后。王后带着它来到国王那里,说:“来吧,大王,我们到王宫庭院里看一件事。”她打开狮子窗,说:“大王,请看看这些秃鹫。”然后说了两首偈颂。
Iti sā ‘‘kathaṃ ahaṃ evaṃ pajānantī na pabbajissāmi, pabbajissāmi yevā’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā brāhmaṇiyo pakkosāpetvā evamāha ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Tumhe pana ayye’’ti. ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāmā’’ti. Sā taṃ vibhavaṃ chaḍḍetvā yojanikaṃ parisaṃ gahetvā puttānaṃ santikameva gatā. Hatthipālo tāyapi parisāya ākāse nisīditvā dhammaṃ desesi. Punadivase rājā ‘‘kuhiṃ purohito’’ti pucchi. ‘‘Deva, purohito ca brāhmaṇī ca sabbaṃ dhanaṃ chaḍḍetvā dviyojanikaṃ parisaṃ gahetvā puttānaṃ santikaṃ gatā’’ti. Rājā ‘‘asāmikaṃ dhanaṃ amhākaṃ pāpuṇātī’’ti tassa gehato dhanaṃ āharāpesi. Athassa aggamahesī ‘‘rājā kiṃ karotī’’ti pucchitvā ‘‘purohitassa gehato dhanaṃ āharāpetī’’ti vutte ‘‘purohito kuhi’’nti vatvā ‘‘sapajāpatiko pabbajjatthāya nikkhanto’’ti sutvā ‘‘ayaṃ rājā brāhmaṇena ca brāhmaṇiyā ca catūhi puttehi ca jahitaṃ ukkāraṃ mohena mūḷho attano gharaṃ āharāpeti, upamāya naṃ bodhessāmī’’ti sūnato maṃsaṃ āharāpetvā rājaṅgaṇe rāsiṃ kāretvā ujumaggaṃ vissajjetvā jālaṃ parikkhipāpesi. Gijjhā dūratova disvā tassatthāya otariṃsu. Tattha sappaññā jālaṃ pasāritaṃ ñatvā atibhārikā hutvā ‘‘ujukaṃ uppatituṃ na sakkhissāmā’’ti attanā khāditamaṃsaṃ chaḍḍetvā vamitvā jālaṃ anallīyitvā ujukameva uppatitvā gamiṃsu. Andhabālā pana tehi chaḍḍitaṃ vamitaṃ khāditvā bhāriyā hutvā ujukaṃ uppatituṃ asakkontā āgantvā jāle bajjhiṃsu. Athekaṃ gijjhaṃ ānetvā deviyā dassayiṃsu. Sā taṃ ādāya rañño santikaṃ gantvā ‘‘etha tāva, mahārāja, rājaṅgaṇe ekaṃ kiriyaṃ passissāmā’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā ‘‘ime gijjhe olokehi mahārājā’’ti vatvā dve gāthā abhāsi –
这些鸟吃完又吐出来,就飞走了。
那些吃了却不吐出来的,就落到了我手里。
‘‘Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Ye ca bhutvā na vamiṃsu, te me hatthattamāgatā.
“婆罗门已经吐出了欲乐,你却要把它吞回去;
大王,吃别人吐出来的东西的人,是不值得称赞的。”
‘‘Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṃ paccāvamissasi; Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo’’ti.
其中,“吃了又吐出”是指吃了肉又吐出来。“你会再吃回去”是指你会再次吃。“食呕吐物的人”是指吃别人吐出来的东西的人。“不值得称赞”是说那个被渴爱控制的愚人,不会被佛陀等智者所称赞。
Tattha bhutvā vamitvā cāti maṃsaṃ khāditvā vamitvā ca. Paccāvamissasīti paṭibhuñjissasi. Vantādoti parassa vamitakhādako. Na pasaṃsiyoti so taṇhāvasiko bālo buddhādīhi paṇḍitehi pasaṃsitabbo na hoti.
国王听了之后,心里生起懊悔,三有就像被烈火燃烧一样呈现在他面前。他生起了紧迫感,心想:“今天我就该舍弃王位,去出家。”于是对王后说出赞叹的偈颂:
Taṃ sutvā rājā vippaṭisārī ahosi, tayo bhavā ādittā viya upaṭṭhahiṃsu. So ‘‘ajjeva rajjaṃ pahāya mama pabbajituṃ vaṭṭatī’’ti uppannasaṃvego deviyā thutiṃ karonto gāthamāha –
“就像有力气的人能把一个虚弱的人从泥坑里拉出来——那人陷在泥里,已经沉下去了;
同样地,女士,你以善巧说出的偈颂把我救了出来,般遮罗女。”
‘‘Paṅke ca posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya; Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhī’’ti.
这里,“byasannaṃ”的意思是沉没,也有写成“visannaṃ”的版本。“uddhareyya”的意思是抓住头发或手,把人提起来放到干地上。“udatāri”的意思是从欲泥中救出来。也有写成“udatāsī”的版本,意思一样。还有写成“uddhaṭāsī”的版本,意思是拉出来。“Pañcālī”就是般遮罗王的女儿。
Tattha byasannanti nimuggaṃ, ‘‘visanna’’ntipi pāṭho. Uddhareyyāti kesesu vā hatthesu vā gahetvā ukkhipitvā thale ṭhapeyya. Udatārīti kāmapaṅkato uttārayi. ‘‘Udatāsī’’tipi pāṭho, ayamevattho. ‘‘Uddhaṭāsī’’tipi pāṭho, uddharīti attho. Pañcālīti pañcālarājadhīte.
他这样说完之后,就在那一刻生起了出家的念头。他把大臣们召来,说:“你们打算怎么办?”大臣们问:“大王,那您呢?”他说:“我要在护象那里出家。”大臣们说:“大王,我们也出家。”国王舍弃了方圆十二由旬的波罗奈的王位,说:“谁想要王位,就把白伞撑起来吧。”然后被大臣们簇拥着,带着三由旬的随从,来到那个男孩所在的地方。护象也坐在空中,为那群随从说法。导师为了说明国王出家这件事,说了这些偈颂:
Evañca pana vatvā taṅkhaṇaññeva pabbajitukāmo hutvā amacce pakkosāpetvā āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana, devāti? ‘‘Ahaṃ hatthipālassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāma, devā’’ti. Rājā dvādasayojanike bārāṇasinagare rajjaṃ chaḍḍetvā ‘‘atthikā setacchattaṃ ussāpentū’’ti amaccaparivuto tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā kumārasseva santikaṃ gato. Hatthipālo tassāpi parisāya ākāse nisinno dhammaṃ desesi. Satthā rañño pabbajitabhāvaṃ pakāsento gāthamāha –
“大王说完这番话,郁瘦歌逻·地散巴帝……
他舍弃了国土,出家修行,就像一头大象挣脱了束缚。”
‘‘Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati; Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhana’’nti.
第二天,留在城里的人们聚到一起,走到王宫门口,禀报王后之后,进入她的住所,向王后行礼,站在一边,说了这首偈颂:
Punadivase nagare ohīnajano sannipatitvā rājadvāraṃ gantvā deviyā ārocetvā nivesanaṃ pavisitvā deviṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhito gāthamāha.
“国王也宣布了出家,舍弃了国土,这位人中雄杰中的最胜者;
你也要像国王一样成为我们的(国王),在我们的守护下治理王国。”
‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Tuvampi no hohi yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajja’’nti.
在这里,教诫的意思是:在我們被守護的情況下,如法地治理王國。
Tattha anusāsāti amhehi guttā hutvā dhammena rajjaṃ kārehi.
她听了众人的话之后,诵出了剩下的偈颂——
Sā mahājanassa kathaṃ sutvā sesagāthā abhāsi –
国王也喜欢上了出家,他舍弃了国土,这位人中豪杰中最杰出的英雄;
我也要独自一人走在世间,舍弃那些让人心动的欲乐。
‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.
国王也同意出家,舍弃了国土,是人中最殊胜的英雄。
我也要独自一人行走在世间,彻底舍弃诸欲乐。
‘‘Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.
时光不断流逝,夜晚匆匆而过,青春的特质也一步步离弃。
我也要独自一人游走于世间,舍弃那些令人心动的欲乐。
‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.
时光不断流逝,夜晚匆匆而过,青春的种种特质也一步步离人而去;
我也要独自一人行走在世间,舍弃那些有限度的欲乐。
‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.
“时光不断流逝,夜晚匆匆过去,青春的特质也一步步离弃。
我也要独自一人在世间行走,已经清凉下来,超越了一切束缚。”
‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅga’’nti.
这里,“独自”是指从子女和烦恼这两种拥挤束缚中解脱出来后,我要在这世间独自一人生活。“诸欲”是指色等欲乐对象。“依各自界限”是指它们各自以何种界限存在,我就在那界限上舍弃它们,一点也不去碰触——这就是意思。“时光流逝”是指上午等时段不断过去。“飞驰”是指它们并非空无,就这样消耗、吞吃着作为寿命支撑的寿行,向前推移。“寿命的阶段”是指初龄等三个阶段,或者按十年一组划分的十个阶段。“次第舍弃”是指尚未到达更高部分,即在彼处彼处灭尽。“清凉”是指舍弃如热源般炽盛的烦恼后,成为清凉的状态。“超越一切结缚”是指超越贪欲等一切系缚后,我将独自游行,前往象奴之子处出家。
Tattha ekāti puttadhītukilesasambādhehi muccitvā imasmiṃ loke ekikāva carissāmi. Kāmānīti rūpādayo kāmaguṇe. Yatodhikānīti yena yena odhinā ṭhitāni, tena tena ṭhitāneva jahissāmi, na kiñci āmasissāmīti attho. Accenti kālāti pubbaṇhādayo kālā atikkamanti. Tarayantīti atucchā hutvā āyusaṅkhāraṃ khepayamānā khādayamānā gacchanti. Vayoguṇāti paṭhamavayādayo tayo, mandadasakādayo vā dasa koṭṭhāsā. Anupubbaṃ jahantīti uparūparikoṭṭhāsaṃ appatvā tattha tattheva nirujjhanti. Sītibhūtāti uṇhakārake uṇhasabhāve kilese pahāya sītalā hutvā. Sabbamaticca saṅganti rāgasaṅgādikaṃ sabbasaṅgaṃ atikkamitvā ekā carissāmi, hatthipālakumārassa santikaṃ gantvā pabbajissāmīti.
她就这样用这些偈颂给大众说法,然后叫人把大臣们的妻子召来,问她们:“你们打算怎么办?”她们反问:“那您呢,夫人?”她说:“我要出家。”她们说:“我们也要出家。”她说:“好。”于是让人打开王宫里的金库等各处,又让人把“某某地方、某某地方藏有大量宝藏”写在金片上,说:“这些都已经布施出去了,需要的人尽管来拿。”然后让人把金片绑在大殿的柱子上,又让人在城里击鼓宣告,就这样舍弃了巨大的财富,出了城。就在那一刻,整座城都骚动起来。人们纷纷说:“听说国王和王后抛弃了王位,说‘我们要出家’就出城去了,我们还留在这里做什么?”于是人们从各处丢下装得满满的家宅,手里牵着孩子,也跟着出了城。所有店铺都还像正在营业时那样敞开着,没有一个人回头看一眼。整座城都空了。王后也带着方圆三由旬的随众,到了护象王子那里。护象王子也为她的随众坐在空中说法,然后带着方圆十二由旬的随众,朝雪山方向出发了。消息传开:“听说护象王子让方圆十二由旬的波罗奈变成空城,带着大批人众,说‘我要出家’,正往雪山去,那我们更不用说了。”整个迦尸国都骚动起来。后来,随众达到了方圆三十由旬,他就带着这些随众进入了雪山。
Iti sā imāhi gāthāhi mahājanassa dhammaṃ desetvā amaccabhariyāyo pakkosāpetvā āha – ‘‘tumhe kiṃ karissathā’’ti tumhe pana ayyeti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi pabbajissāmā’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti rājanivesane suvaṇṇakoṭṭhāgārādīni vivarāpetvā ‘‘asukaṭṭhāne ca asukaṭṭhāne ca mahānidhi nidahita’’nti suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā ‘‘dinnaññeva, atthikā harantū’’ti vatvā suvaṇṇapaṭṭaṃ mahātale thambhe bandhāpetvā nagare bheriṃ carāpetvā mahāsampattiṃ chaḍḍetvā nagarā nikkhami. Tasmiṃ khaṇe sakalanagaraṃ saṅkhubhi. ‘‘Rājā ca kira devī ca rajjaṃ pahāya ‘pabbajissāmā’ti nikkhamanti, mayaṃ idha kiṃ karissāmā’’ti tato tato manussā yathāpūritāneva gehāni chaḍḍetvā putte hatthesu gahetvā nikkhamiṃsu. Sabbāpaṇā pasāritaniyāmeneva ṭhitā, nivattitvā olokento nāma nāhosi. Sakalanagaraṃ tucchaṃ ahosi, devīpi tiyojanikaṃ parisaṃ gahetvā tattheva gatā. Hatthipālo tassāpi parisāya ākāse nisinno dhammaṃ desetvā dvādasayojanikaṃ parisaṃ gahetvā himavantābhimukho pāyāsi. ‘‘Hatthipālakumāro kira dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ tucchaṃ katvā ‘pabbajissāmī’ti mahājanaṃ ādāya himavantaṃ gacchati, kimaṅgaṃ pana maya’’nti sakalakāsiraṭṭhaṃ saṅkhubhi. Aparabhāge parisā tiṃsayojanikā ahesuṃ, so tāya parisāya saddhiṃ himavantaṃ pāvisi.
帝释天神观察后知道了这件事,心想:“象王子已经离家开始伟大的出家修行,将来聚集的人一定会很多,应该给他准备好住处。”于是命令毗首羯磨:“你去,在长三十六由旬、宽十五由旬的地方建一座修行精舍,把出家人用的各种用具都备齐。”毗首羯磨答应“好”,就在恒河岸边一处风景宜人的地方,按所说的尺寸建好了精舍。他在各间茅屋里铺好木板床、树叶席、座位等,把所有出家所需的用具都置办齐全。每间茅屋门前都有一条经行道,划分好了夜间和白天经行的区域,地面用灰泥抹得平整,还装了扶手板。各处都种着开满各种颜色、散发芬芳花朵的花丛。每条经行道的尽头都有一口装满水的井,井旁有一棵果树,仅仅一棵树就结出所有种类的水果。这一切都是靠天神的威力成就的。毗首羯磨建好精舍,把出家用具安放在茅屋里之后,用天然朱砂在墙上写下:“凡是想出家的人,请取用这些用具。”然后凭借自己的威力,发出可怕的声音,让鸟兽和难以见到的非人都退避,就回到了自己的住处。
Sakko āvajjento taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘hatthipālakumāro mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, samāgamo mahā bhavissati, vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti vissakammaṃ āṇāpesi ‘‘gaccha, āyāmato chattiṃsayojanaṃ, vitthārato pannarasayojanaṃ assamaṃ māpetvā pabbajitaparikkhāre sampādehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā gaṅgātīre ramaṇīye bhūmibhāge vuttappamāṇaṃ assamapadaṃ māpetvā paṇṇasālāsu kaṭṭhattharaṇapaṇṇattharaṇaāsanādīni paññapetvā sabbe pabbajitaparikkhāre māpesi. Ekekissā paṇṇasālāya dvāre ekeko caṅkamo rattiṭṭhānadivāṭṭhānaparicchinno katasudhāparikammo ālambanaphalako, tesu tesu ṭhānesu nānāvaṇṇasurabhikusumasañchannā pupphagacchā, ekekassa caṅkamassa koṭiyaṃ ekeko udakabharito kūpo, tassa santike ekeko phalarukkho, so ekova sabbaphalāni phalati. Idaṃ sabbaṃ devatānubhāvena ahosi. Vissakammo assamapadaṃ māpetvā paṇṇasālāsu pabbajitaparikkhāre ṭhapetvā ‘‘ye keci pabbajitukāmā ime parikkhāre gaṇhantū’’ti jātihiṅgulakena bhittiyā akkharāni likhitvā attano ānubhāvena bheravasadde migapakkhī duddasike amanusse ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato.
护象王子沿着只能容一人走的小路,进入帝释天神所赐的精舍。他看见文字,心想:“帝释天神一定已经知道我出家离俗这件事了。”于是他推开门,走进茅草屋,拿起仙人出家的装束穿上,出来后走下经行道,来回走了几趟。接着,他让其余的人也都出家,并安排精舍的住处:他把茅草屋分给带着年幼孩子的妇女,安排在中间;再往外一圈分给年老的女人;再往外一圈分给中年女人;最外面一圈围起来,分给男人们。
后来有一位国王,听说“波罗奈据说已经没有国王了”,就来到这里。他看见这座装饰得整整齐齐的城市,登上王宫,到处看到成堆的珍宝,心想:“连这样的城市都能舍弃去出家,这种出家一定从出家那一刻起就非常了不起。”他向一个醉汉问了路,就往护象王子那里去了。护象王子知道他已经进入森林,就迎着路走去,坐在空中为大众说法,然后带他到精舍,让他所有的随从都出了家。用同样的办法,另外还有六位国王也出家了。七位国王舍弃了财富,方圆三十六由旬的精舍住得满满当当,一点空隙都没有。
如果有人生起贪欲的念头之类的任何一种念头,这位大士就为他说法,并教他修习梵住和遍处。他们大多数人修成了禅那和神通。在三个部分中,有两个部分的人投生到了梵天界。第三个部分再分成三份:一份投生到梵天界,一份投生到六欲天,一份在侍奉仙人之后,投生到人间三种富贵之家。就这样,护象王子的教法传开后,地狱、畜生道、饿鬼道、阿修罗道都没有众生了。
Hatthipālakumāro ekapadikamaggena sakkadattiyaṃ assamaṃ pavisitvā akkharāni disvā ‘‘sakkena mama mahābhinikkhamanaṃ nikkhantabhāvo ñāto bhavissatī’’ti dvāraṃ vivaritvā paṇṇasālaṃ pavisitvā isipabbajjaliṅgaṃ gahetvā nikkhamitvā caṅkamaṃ otaritvā katipaye vāre aparāparaṃ caṅkamitvā sesajanakāyaṃ pabbājetvā assamapadaṃ vicārento taruṇaputtānaṃ itthīnaṃ majjhaṭṭhāne paṇṇasālaṃ adāsi. Tato anantaraṃ mahallakitthīnaṃ, tato anantaraṃ majjhimitthīnaṃ, samantā parikkhipitvā pana purisānaṃ adāsi . Atheko rājā ‘‘bārāṇasiyaṃ kira rājā natthī’’ti āgantvā alaṅkatapaṭiyattaṃ nagaraṃ oloketvā rājanivesanaṃ āruyha tattha tattha ratanarāsiṃ disvā ‘‘evarūpaṃ nagaraṃ pahāya pabbajitakālato paṭṭhāya pabbajjā nāmesā uḷārā bhavissatī’’ti surāsoṇḍe maggaṃ pucchitvā hatthipālassa santikaṃ pāyāsi. Hatthipālo tassa vanantaraṃ āgatabhāvaṃ ñatvā paṭimaggaṃ gantvā ākāse nisinno parisāya dhammaṃ desetvā assamapadaṃ netvā sabbaparisaṃ pabbājesi. Etenupāyena aññepi cha rājāno pabbajiṃsu. Satta rājāno bhoge chaḍḍayiṃsu, chattiṃsayojaniko assamo nirantaro paripūri. Yo kāmavitakkādīsu aññataraṃ vitakketi, mahāpuriso tassa dhammaṃ desetvā brahmavihārabhāvanañceva kasiṇabhāvanañca ācikkhati. Te yebhuyyena jhānābhiññā nibbattetvā tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā brahmaloke nibbattiṃsu. Tatiyakoṭṭhāsaṃ tidhā katvā eko koṭṭhāso brahmaloke nibbatti, eko chasu kāmasaggesu, eko isīnaṃ pāricariyaṃ katvā manussaloke tīsu kulasampattīsu nibbatti. Evaṃ hatthipālassa sāsanaṃ apagatanirayatiracchānayonipettivisayāsurakāyaṃ ahosi.
在这座铜掌岛上,地动法护长老、迦塔坎达卡拉住者弗沙天长老、上区住者大众守护长老、摩罗耶大天长老、无畏山住者大天长老、村庄岩洞住者大吉祥长老、黑藤曼达巴住者大龙长老,在锄头集会、沉默翼集会、小须陀素摩集会、铁屋智者集会以及护象集会中,都是最后离世的人。正因如此,世尊说:
Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe pathavicālakadhammaguttatthero, kaṭakandhakāravāsī phussadevatthero, uparimaṇḍalavāsī mahāsaṅgharakkhitatthero, malayamahādevatthero, abhayagirivāsī mahādevatthero, gāmantapabbhāravāsī mahāsivatthero, kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero kuddālasamāgame mūgapakkhasamāgame cūḷasutasomasamāgame ayogharapaṇḍitasamāgame hatthipālasamāgame ca sabbapacchā nikkhantapurisā ahesuṃ. Tenevāha bhagavā –
“赶快去行善,要把心从恶中拦住。
做善事拖拖拉拉,心就喜欢往恶里钻。”
‘‘Abhittharetha kalyāṇe, pāpā cittaṃ nivāraye; Dandhañhi karoto puññaṃ, pāpasmiṃ ramate mano’’ti. (dha. pa. 116);
所以,善行必须赶紧去做,一刻也不能拖。
Tasmā kalyāṇaṃ turitaturiteneva kātabbanti.
导师讲完这段法义开示后,说道:“诸位比丘,同样地,过去如来也是以这样的大出离而离家的。”接着把本生故事归结起来说:“那时,郁瘦歌逻王就是净饭大王,王后就是摩耶夫人,国师就是迦叶,婆罗门女就是跋陀迦比拉尼,牧羊人就是阿那律,牧牛人就是目犍连,牧马人就是舍利弗,其余随众就是佛陀的弟子众,而护象人就是我自己。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā esukārī rājā suddhodanamahārājā ahosi, devī mahāmāyā, purohito kassapo, brāhmaṇī bhaddakāpilānī, ajapālo anuruddho, gopālo moggallāno, assapālo sāriputto, sesaparisā buddhaparisā, hatthipālo pana ahameva ahosi’’nti.