二十集·11. 大诱惑本生注释
15. 二十集义注 · 114 段
11. 大诱惑本生注释巴利
[507] 11. Mahāpalobhanajātakavaṇṇanā
“从梵天界死后”这句话,是导师住在祇园精舍时,围绕清净与杂染而说的。这件事的经过前面已经详细讲过了。在这里,导师说:“比丘们,所谓女人,即使对方是清净的众生,也能让他变得染污。”说完之后,就引出了过去的故事。巴利
Brahmalokā cavitvānāti idaṃ satthā jetavane viharanto visuddhasaṃkilesaṃ ārabbha kathesi. Vatthu heṭṭhā vitthāritameva. Idha pana satthā ‘‘bhikkhu mātugāmo nāmesa visuddhasattepi saṃkiliṭṭhe karotī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去在波罗奈的事,应当完全按照《小诱惑本生》(本生经1.3.37等)里已经讲过的方式,把过去的故事详细展开。那时,大士从梵天界死后,转生为迦尸王国王的儿子,名叫无女香王子。他在女人手里待不住,要扮成男人才肯吃奶;他住在禅修的精舍里,不见女人。为了说明这件事,导师诵出了四首偈颂:巴利
Atīte bārāṇasiyanti cūḷapalobhane (jā. 1.3.37 ādayo) vuttanayeneva atītavatthu vitthāritabbaṃ. Tadā pana mahāsatto brahmalokā cavitvā kāsirañño putto hutvā nibbatti, anitthigandhakumāro nāma ahosi. Itthīnaṃ hatthe na saṇṭhāti, purisavesena naṃ thaññaṃ pāyenti, jhānāgāre vasati, itthiyo na passati. Tamatthaṃ pakāsento satthā catasso gāthā abhāsi –
从梵天界命终之后,具大神力的天子
投生为国王之子,在一切欲乐圆满具足之处。巴利
‘‘Brahmalokā cavitvāna, devaputto mahiddhiko; Rañño putto udapādi, sabbakāmasamiddhisu.
在梵天界里,找不到欲乐,也找不到欲想。
他就以那样的想,对诸欲心生厌离。巴利
‘‘Kāmā vā kāmasaññā vā, brahmaloke na vijjati; Svāssu tāyeva saññāya, kāmehi vijigucchatha.
他的内宫中也曾经有一座精心建造的禅修堂。
他就独处隐居在那里,独自一人在僻静处修禅。巴利
‘‘Tassa cantepure āsi, jhānāgāraṃ sumāpitaṃ; So tattha paṭisallīno, eko rahasi jhāyatha.
“ 那位国王被为子之忧所折磨,哀号哭泣;
我这唯一的儿子,却从不享用各种欲乐。”巴利
‘‘Sa rājā paridevesi, puttasokena aṭṭito; Ekaputto cayaṃ mayhaṃ, na ca kāmāni bhuñjatī’’ti.
在这里,“一切欲乐皆得成就”是指:一位天子投生为那位安住在一切欲乐的圆满成就中的国王的儿子。“Svāssu”就是指那位少年。“Tāyevā”是指由于投生到梵天界而生起的那禅那之想。“Sumāpita”是指父亲精心布置得十分称心。“Rahasi jhāyatha”是指他住在看不见女人的地方。“Paridevesi”就是哀泣。巴利
Tattha sabbakāmasamiddhisūti sabbakāmānaṃ samiddhīsu sampattīsu ṭhitassa rañño putto hutvā eko devaputto nibbatti. Svāssūti so kumāro. Tāyevāti tāya brahmaloke nibbattitāya jhānasaññāya eva. Sumāpitanti pitarā suṭṭhu manāpaṃ katvā māpitaṃ. Rahasi jhāyathāti mātugāmaṃ apassanto vasi. Paridevesīti vilapi.
国王悲叹的第五首偈颂——巴利
Pañcamā rañño paridevanagāthā –
“ 那么,这里到底有什么办法?又有谁能知道些什么呢?
谁能诱惑我的儿子,让他贪求各种欲乐呢?”巴利
‘‘Ko nu khvettha upāyo so, ko vā jānāti kiñcanaṃ; Yo me puttaṃ palobheyya, yathā kāmāni patthaye’’ti.
在这里,究竟有什么办法呢?也就是说,有什么办法能让这个人享受欲乐?还有一种读法是“这里究竟有什么办法”。不过注释书里说的是:“有谁能知道通过亲近、劝诱的方法?”或者“谁知道有什么东西”意思是:又有谁知道造成障碍的原因是什么?巴利
Tattha ko nu khvettha upāyoti ko nu kho ettha etassa kāmānaṃ bhuñjanaupāyo. ‘‘Ko nu kho idhupāyo so’’tipi pāṭho, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ko nu kho etaṃ upavasitvā upalāpanakāraṇaṃ jānātī’’ti vuttaṃ. Ko vā jānāti kiñcananti ko vā etassa palibodhakāraṇaṃ jānātīti attho.
从那之后,有一首半偈颂,是正觉者所说的——巴利
Tato paraṃ diyaḍḍhagāthā abhisambuddhagāthā –
就在那里,有一位少女,容貌与身姿都很端正好看。
她擅长舞蹈和歌唱,也精通乐器演奏。巴利
‘‘Ahu kumārī tattheva, vaṇṇarūpasamāhitā; Kusalā naccagītassa, vādite ca padakkhiṇā.
‘‘Sā tattha upasaṅkamma, rājānaṃ etadabravī’’ti;
比丘们,在那里,就在那座内宫里,在一群小戏子当中,有一个年轻的少女。Padakkhiṇā,意思是受过很好训练。巴利
Tattha ahūti bhikkhave, tattheva antepure cūḷanāṭakānaṃ antare ekā taruṇakumārikā ahosi. Padakkhiṇāti susikkhitā.
“ 我要真能把他勾引住,前提是他得成为我的丈夫。”巴利
‘‘Ahaṃ kho naṃ palobheyyaṃ, sace bhattā bhavissatī’’ti. –
那位少女说出的半首偈颂。巴利
Upaḍḍhagāthā kumārikāya vuttā.
在这里,如果“如果他会成为我的丈夫”。巴利
Tattha sace bhattāti sace esa mayhaṃ pati bhavissatīti.
国王对那位这样说话的少女说了这番话:
你亲自去引诱他,他就会成为你的丈夫。巴利
‘‘Taṃ tathāvādiniṃ rājā, kumāriṃ etadabravi; Tvaññeva naṃ palobhehi, tava bhattā bhavissatīti.
在这里,所谓“你的丈夫”,意思是:这个人将会成为你的丈夫,而你自己将成为他的正妃。去吧,去引诱他,让他尝到欲乐的味道。巴利
Tattha tava bhattāti tavesa pati bhavissati, tvaññeva tassa aggamahesī bhavissasi, gaccha naṃ palobhehi, kāmarasaṃ jānāpehīti.
国王说完这话,就派了人去对王子的侍从们说:“请你们给她行个方便。”她在黎明时分带着琵琶,走到王子卧房外不远的地方站定,用指尖弹着琵琶,用甜美的嗓音歌唱,就这样把他引诱住了。导师为了说明这件事,说道:巴利
Evaṃ vatvā rājā ‘‘imissā kira okāsaṃ karontū’’ti kumārassa upaṭṭhākānaṃ pesesi. Sā paccūsakāle vīṇaṃ ādāya gantvā kumārassa sayanagabbhassa bahi avidūre ṭhatvā agganakhehi vīṇaṃ vādentī madhurasarena gāyitvā taṃ palobhesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
她走进后宫,说出了许多与欲乐相关、
动人心弦、令人喜爱、优美动人的偈颂。巴利
‘‘Sā ca antepuraṃ gantvā, bahuṃ kāmupasaṃhitaṃ; Hadayaṅgamā pemanīyā, citrā gāthā abhāsatha.
他听到那女子唱歌的声音,
他生起了贪欲,于是向众人打听。巴利
‘‘Tassā ca gāyamānāya, saddaṃ sutvāna nāriyā; Kāmacchandassa uppajji, janaṃ so paripucchatha.
这是谁的声音?那个人又是谁?他说了许多各种各样、高低不同的话。
直抵人心,令人欢喜,啊,真是让我耳朵舒服。巴利
‘‘Kasseso saddo ko vā so, bhaṇati uccāvacaṃ bahuṃ; Hadayaṅgamaṃ pemanīyaṃ, aho kaṇṇasukhaṃ mama.
大王啊,这确实是女人,这种嬉戏绝非小事。
如果你享用诸欲,它们就会越来越覆盖你。巴利
‘‘Esā kho pamadā deva, khiḍḍā esā anappikā; Sace tvaṃ kāme bhuñjeyya, bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṃ.
来吧,靠近一点,在近处唱。
让她在草庵近旁、在我身边唱吧。巴利
‘‘Iṅgha āgacchatorena, avidūramhi gāyatu; Assamassa samīpamhi, santike mayha gāyatu.
她在墙外唱完歌,就进了禅堂。
她逐渐把他捆住,像在树林里捆住一头大象。巴利
‘‘Tirokuṭṭamhi gāyitvā, jhānāgāramhi pāvisi; Bandhi naṃ anupubbena, āraññamiva kuñjaraṃ.
他知道了那欲乐的滋味后,嫉妒的心理就生起来了。
‘ 只有我才该享受诸欲,不该有别的男子。’巴利
‘‘Tassa kāmarasaṃ ñatvā, issādhammo ajāyatha; ‘Ahameva kāme bhuñjeyyaṃ, mā añño puriso ahu’.
于是持剑起,动手欲杀人;
此食唯我享,莫令他人存。巴利
‘‘Tato asiṃ gahetvāna, purise hantuṃ upakkami; Ahameveko bhuñjissaṃ, mā añño puriso siyā.
从那以后,所有地方的人都聚集到一起,放声痛哭。
大王,您这个儿子残害无辜的百姓。巴利
‘‘Tato jānapadā sabbe, vikkandiṃsu samāgatā; Putto tyāyaṃ mahārāja, janaṃ heṭhetyadūsakaṃ.
刹帝利国王也将他驱逐出自己的国土。
只要是我的统治所及之处,你在那里一刻也不能停留。巴利
‘‘Tañca rājā vivāhesi, samhā raṭṭhā ca khattiyo; Yāvatā vijitaṃ mayhaṃ, na te vatthabba tāvade.
从那以后,他就带着妻子,来到了大海边;
搭好一间树叶屋后,他为了在林中采集寻食而走进树林。巴利
‘‘Tato so bhariyamādāya, samuddaṃ upasaṅkami; Paṇṇasālaṃ karitvāna, vanamuñchāya pāvisi.
那时,有一位仙人来到这里,在大海上方越高越远;
他走进那个人的家时,饭食已经备好。巴利
‘‘Athettha isi māgacchi, samuddaṃ uparūpari; So tassa gehaṃ pāvekkhi, bhattakāle upaṭṭhite.
他的妻子也引诱了他,你看这有多残酷;
他从梵行中退堕,神通也随之退失。巴利
‘‘Tañca bhariyā palobhesi, passa yāva sudāruṇaṃ; Cuto so brahmacariyamhā, iddhiyā parihāyatha.
王子靠乞食过活,采了很多林中的根茎和果实;
傍晚,他用扁担挑着东西,前往茅庵。巴利
‘‘Rājaputto ca uñchāto, vanamūlaphalaṃ bahuṃ; Sāyaṃ kājena ādāya, assamaṃ upasaṅkami.
仙人看见那位刹帝利后,就朝大海走去。
他想着“我要飞到天上去”,却沉进了大海里。巴利
‘‘Isī ca khattiyaṃ disvā, samuddaṃ upasaṅkami; ‘Vehāyasaṃ gamissa’nti, sīdate so mahaṇṇave.
刹帝利看见那位仙人正在大海中沉没,
出于对他的悲悯,说了这些偈颂。巴利
‘‘Khattiyo ca isiṃ disvā, sīdamānaṃ mahaṇṇave; Tasseva anukampāya, imā gāthā abhāsatha.
不破水面上,汝以神通自来;
既与女人行淫已,遂沉大海洋中。巴利
‘‘Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave.
她是让人晕头转向的大幻术,是破坏梵行的东西;
知道它会让人沉沦,就该远远躲开。巴利
‘‘Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.
彼女贪求无餍,软语柔言,难可满盈,犹如江河;
了知彼令沉溺,当远远而避离。巴利
‘‘Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.
凡女子以欲或以财亲近何人,
如火迅速烧毁其处所,彼等亦速毁彼人。巴利
‘‘Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti taṃ.
听了刹帝利的那番话,仙人心里生起了厌离。
他得到了那条古昔之道,便在空中行走。巴利
‘‘Khattiyassa vaco sutvā, isissa nibbidā ahu; Laddhā porāṇakaṃ maggaṃ, gacchate so vihāyasaṃ.
刹帝利看见仙人从空中飞过,
这位智者生起了悚惧之心,欣然选择了出家。巴利
‘‘Khattiyo ca isiṃ disvā, gacchamānaṃ vihāyasaṃ; Saṃvegaṃ alabhī dhīro, pabbajjaṃ samarocayi.
“ 从那以后,他出家之后,就断除了对欲望的贪爱;
他断除了对欲望的贪爱,投生到了梵天世界。”巴利
‘‘Tato so pabbajitvāna, kāmarāgaṃ virājayi; Kāmarāgaṃ virājetvā, brāhmalokūpago ahū’’ti.
在这段注释里,“内宫”是指王子住的地方。“众多”是指很多、各种各样。“与欲相关的”是指她们唱着依止于爱欲的歌。对这位厌恶女人气味的王子来说,他心里生起了欲贪。“人”是指在他身边活动的侍从女仆。“高低”是指高音和低音。“如果你享用”是指如果你去受用。“它们或许让你欢喜”是指这些欲乐或许会令你称心。他听到“女人”这个词后,就沉默了。另一位侍女在第二天又唱了起来。就这样,王子内心被牢牢系缚,期盼着她到来,于是召唤侍从们,说出了“来呀”那句偈颂。巴利
Tattha antepuranti kumārassa vasanaṭṭhānaṃ. Bahunti bahuṃ nānappakāraṃ. Kāmupasaṃhitanti kāmanissitaṃ gītaṃ pavattayamānā. Kāmacchandassāti assa anitthigandhakumārassa kāmacchando uppajji. Jananti attano santikāvacaraṃ paricārikajanaṃ. Uccāvacanti uggatañca anuggatañca. Bhuñjeyyāti sace bhuñjeyyāsi. Chādeyyu tanti ete kāmā nāma tava rucceyyuṃ. So ‘‘pamadā’’ti vacanaṃ sutvā tuṇhī ahosi. Itarā punadivasepi gāyi. Evaṃ kumāro paṭibaddhacitto hutvā tassā āgamanaṃ rocento paricārike āmantetvā ‘‘iṅghā’’ti gāthamāha.
“墙外”是指他卧室的墙外。“不要有别人”是说,不该有别的男子在那里享用欲乐。“开始杀害”是指他冲到街道中间,动手杀人。“他们尖叫”是说,王子打倒了几个人之后,那些人逃跑,躲进家里。他抓不到人,就稍微歇了一会儿。就在那时,人们聚集在王宫广场上大声喊叫。“伤害骚扰人民”是说,他伤害无辜的百姓,他们喊道:“抓住他!”国王用计抓住王子,问:“该怎么处置他?”大臣们说:“大王,没有别的办法,应该把这个王子和那个少女一起驱逐出国。”国王就照办了。世尊为了说明这件事的经过,说了“那位……”等偈颂。其中,“嫁出”是指把他们放逐。“你不应留在当地”是说,凡是我统治的地方,你都不许停留。“为了乞食”是指为了寻找果实之类的食物。巴利
Tirokuṭṭamhīti sayanagabbhakuṭṭassa bahi. Mā aññoti añño kāme paribhuñjanto puriso nāma mā siyā. Hantuṃ upakkamīti antaravīthiṃ otaritvā māretuṃ ārabhi. Vikandiṃsūti kumārena katipayesu purisesu pahatesu purisā palāyitvā gehāni pavisiṃsu. So purise alabhanto thokaṃ vissami. Tasmiṃ khaṇe rājaṅgaṇe sannipatitvā upakkosiṃsu. Janaṃ heṭhetyadūsakanti niraparādhaṃ janaṃ heṭheti, taṃ gaṇhāpethāti vadiṃsu. Rājā upāyena kumāraṃ gaṇhāpetvā ‘‘imassa kiṃ kattabba’’nti pucchi. ‘‘Deva, aññaṃ natthi, imaṃ pana kumāraṃ tāya kumārikāya saddhiṃ raṭṭhā pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti vutte tathā akāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā ‘‘tañcā’’tiādimāha. Tattha vivāhesīti pabbājesi. Na te vatthabba tāvadeti yattakaṃ mayhaṃ vijitaṃ, tattake tayā na vatthabbaṃ. Uñchāyāti phalāphalatthāya.
那位(王子)进入森林之后,另一个她就把那里该煮的东西煮好,然后望着他回来的方向,坐在茅屋门口等着。日子就这样一天天过去。有一天,一位住在海岛上的、有神通的苦行仙人,从自己的修行处出来,踩着水面就像踩在宝石板上一样,腾空飞去乞食。他飞到茅屋上方时看见了炊烟,心想:“这地方大概住着人吧。”于是就降落在茅屋门口。她看见他,就请他坐下,心里生起了贪恋,做出种种女人的媚态,和他发生了不正当的关系。世尊为了说明这件事的经过,说了“于是这里……”等偈颂。其中,“仙人来了”,意思是那位仙人来了。“在大海之上”,意思是飞在大海的正上方。“看,多么可怕”,意思是:比丘们,你们看,那个少女造下了多么可怕的业。巴利
Tasmiṃ pana vanaṃ paviṭṭhe itarā yaṃ tattha pacitabbayuttakaṃ atthi, taṃ pacitvā tassāgamanaṃ olokentī paṇṇasāladvāre nisīdati. Evaṃ kāle gacchante ekadivasaṃ antaradīpakavāsī eko iddhimantatāpaso assamapadato nikkhamitvā maṇiphalakaṃ viya udakaṃ maddamānova ākāse uppatitvā bhikkhācāraṃ gacchanto paṇṇasālāya uparibhāgaṃ patvā dhūmaṃ disvā ‘‘imasmiṃ ṭhāne manussā vasanti maññe’’ti paṇṇasāladvāre otari. Sā taṃ disvā nisīdāpetvā paṭibaddhacittā hutvā itthikuttaṃ dassetvā tena saddhiṃ anācāraṃ acari. Tamatthaṃ pakāsento satthā ‘‘athetthā’’tiādimāha. Tattha isi māgacchīti isi āgacchi. Samuddaṃ uparūparīti samuddassa matthakamatthakena. Passa yāva sudāruṇanti passatha, bhikkhave, tāya kumārikāya yāva sudāruṇaṃ kammaṃ katanti attho.
傍晚,就是在黄昏时分。所谓“见到”,是指他舍不得离开她,便在那里待了一整天;到了黄昏,他看见王子回来,就想逃跑,摆出“我要飞上天空”的起飞姿势,结果跌落下来,沉入大海。所谓“见到仙人”,是指他一路追过去,看到了这一幕。所谓“出于慈悯”,是指王子心想:如果他是从陆地来的,逃跑时就会逃进森林;可他是从空中来的,所以即使掉进海里,还是在做出起飞的动作。王子因此生起慈悯,正是出于这份慈悯,才对他说了话。至于那些偈颂的含义,在《三集》中已经解说过。所谓“厌离”,是指对诸欲生起了厌离。所谓“古旧之道”,是指他过去所证得的殊胜禅那。所谓“出家之后”,是指他把那个女人送回人间住处,自己返回森林,出家成为仙人,断除了欲贪;断除欲贪后,最终投生到了梵天界。巴利
Sāyanti sāyanhasamaye. Disvāti taṃ vijahituṃ asakkonto sakaladivasaṃ tattheva hutvā sāyanhasamaye rājaputtaṃ āgataṃ disvā palāyituṃ ‘‘vehāyasaṃ gamissa’’nti uppatanākāraṃ karonto patitvā mahaṇṇave sīdati. Isiṃ disvāti anubandhamāno gantvā passitvā. Anukampāyāti sacāyaṃ bhūmiyā āgato abhavissa, palāyitvā araññaṃ paviseyya, ākāsena āgato bhavissati, tasmā samudde patitopi uppatanākārameva karotīti anukampaṃ uppādetvā tasseva anukampāya abhāsatha. Tāsaṃ pana gāthānaṃ attho tikanipāte vuttoyeva. Nibbidā ahūti kāmesu nibbedo jāto. Porāṇakaṃ magganti pubbe adhigataṃ jhānavisesaṃ. Pabbajitvānāti taṃ itthiṃ manussāvāsaṃ netvā nivattitvā araññe isipabbajjaṃ pabbajitvā kāmarāgaṃ virājayi, virājetvā brahmalokūpago ahosīti.
导师讲完这段法义后,说道:“比丘们,就是这样,即使是清净的众生,也会因为女人而被染污。”然后开示了四圣谛,并归结本生故事。四圣谛讲完时,那位心生厌离的比丘证得了阿拉汉果。那时的不近女香王子,就是我。巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, mātugāmaṃ paṭicca visuddhasattāpi saṃkilissantī’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu arahattaṃ patto. Tadā anitthigandhakumāro ahameva ahosinti.
12. 五智者本生注释巴利
[508] 12. Pañcapaṇḍitajātakavaṇṇanā
315-336 五智者本生将在大隧道本生中清楚出现。巴利
315-336. Pañcapaṇḍitajātakaṃ mahāumaṅge āvi bhavissati.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10