《世间思虑经》的注释
1. Lokacintāsuttavaṇṇanā
1111世间思:就是与世间安立相关的审察。也有写成“世间心”的读法,意思是属于各个世间的心。椰子等:通过“等”这个字,把没有说到的药草、草、树木等都包括进来了。像这样:指其他各种这样的世间心。
1111.Lokacintanti lokasannivesapaṭisaṃyuttavīmaṃsāva. ‘‘Lokacitta’’ntipi pāṭho, taṃtaṃlokapariyāpannaṃ cittanti attho. Nāḷikerādayoti ādi-saddena avuttānaṃ osadhitiṇavanappatiādīnaṃ saṅgaho. Evarūpanti edisaṃ aññampi taṃtaṃlokacittaṃ.
离思虑者是指已舍离自利与他利的思虑,应与“他如是见,他们便如是决意”联系起来理解。商婆罗幻是由阿修罗王商婆罗所造的一种阿修罗幻术,也称为“因陀罗网”,因为它正是为了迷惑因陀罗而造出来的。环转后就是绕行一圈之后。如彼:如同那个人看见那些阿修罗那样,他们也这样决意。那么,他们为什么这样决意呢?因为他们看见那个人在那里那样坐着,心中怀疑“这位也是天神”,于是作了这样的决意,随后从莲花梗的小孔钻进去,回到了自己的阿修罗住处。因此世尊说:“正迷惑着那些天神们。”
Vigatacittoti attatthaparatthato apagatavitakko addasa evaṃ adhiṭṭhahiṃsūti sambandho. Sambarimāyanti sambarena asurindena uppāditaṃ asuramāyaṃ, yaṃ ‘‘indajāla’’ntipi vuccati indassa mohanatthaṃ uppāditattā. Samparivattetvāti paridhāvetvā. Yathā neti ne asure yathā so puriso passati, evaṃ adhiṭṭhahiṃsu. Kasmā panete evaṃ adhiṭṭhahiṃsūti? Taṃ purisaṃ tattha tathānisinnaṃ disvā ‘‘ayañca devo’’ti āsaṅkantā tathā adhiṭṭhahitvā bhisamuḷālachiddehi pavisitvā attano asurabhavanaṃ gatā. Tenāha bhagavā – ‘‘devānaṃyeva mohayamānā’’ti.
2-3. 《悬崖经》等经的注释
2-3. Papātasuttādivaṇṇanā
1112-3“界石”:就是灵鹫山上那块像界墙一样的大岩石。这里“不可意之色”中的“色”是自性、本性的意思,就像“于可爱色、可意色”等经文里的用法一样,所以注释说“不可意的自性”。
1112-3.Mariyādapāsāṇoti gijjhakūṭapabbatassa mariyādapākārasadiso mahanto pāsāṇo. Aniṭṭharūpanti ettha rūpa-saddo sabhāvattho ‘‘piyarūpe sātarūpe’’tiādīsu (ma. ni. 1.408-409) viyāti āha – ‘‘aniṭṭhasabhāva’’nti.
5. 《马尾毛经》的注释
5. Vālasuttavaṇṇanā
1115“亲近”是指亲近老师。因为弟子为了每天学习,应当亲近老师,所以这种箭术就得到了“亲近”这个名字。所谓“越箭”,是指正在射箭的时候。所谓“逐孔”,是为了把“孔”这个词的含义清楚展示出来,才说了“射出一箭”等话。其中“另一后继孔”里的“另一”,是指第三支箭。为了说明什么叫“后继孔”,所以说“所谓后继孔,就是第二支箭的箭孔”。因为第二支箭的箭孔会被第三支箭射穿。后面又说“又一彼孔”,这是为了显示一箭接一箭而射、毫不遗漏。所谓“极难克胜”,是指极难制伏。所谓“毛”,是指头发。所谓“劈为七份”,是指劈裂七次。所谓“彼之一份”,是指取那头发中一份称为毛缕的。所谓“系在曼陀茄果中间”,是指系在曼陀茄果的中间位置。所谓“另一份”,是指头发的另一份称为毛缕的。所谓“系在箭端”,是指这样系:使那毛缕的一份,以虱子大小或芝麻大小,超出箭端而住。所谓“如牛量”,是指处于二十杖量之处。所谓“以系在箭上之头发的尖端”,是指以系在箭上之毛的尖端,射穿系在曼陀茄果上的那缕头发的尖端。
1115.Upāsananti ācariyaupāsanaṃ, ācariyaṃ antevāsinā vā divase divase sikkhanavasena upāsitabbato upāsananti laddhanāmaṃ kaṇḍakhipanasippaṃ. Kaṇḍaṃ atikkamanteti saraṃ khipante. Poṅkhānupoṅkhanti poṅkhasaddatthaṃ pākaṭaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ekaṃ kaṇḍaṃ khipitvā’’tiādi vuttaṃ. Aparaṃ anupoṅkhanti ettha aparanti tatiyakaṇḍaṃ. Anupoṅkhaṃ nāma idanti dassetuṃ ‘‘anupoṅkhaṃ nāma dutiyassa poṅkha’’nti vuttaṃ. Tañhi tatiyena sarena vijjhīyati. Puna aparaṃ tassa poṅkhanti idaṃ pana aparāparaṃ avirajjhanaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Durabhisambhavataranti abhibhavituṃ asakkuṇeyyataraṃ. Vālanti kesaṃ. Sattadhā bhinditvāti sattakkhattuṃ viphāletvā. Tassa ekaṃ bhedanti tassa kesassa ekaṃ aṃsusaṅkhātaṃ bhedaṃ gahetvā. Vātiṅgaṇamajjhe bandhitvāti vātiṅgaṇaphalassa majjhaṭṭhāne bandhitvā. Aparaṃ bhedanti aparaṃ kesassa aṃsusaṅkhātaṃ bhedaṃ. Aggakoṭiyaṃ bandhitvāti yathā tassa vālabhedassa ūkāmattaṃ likhāmattaṃ vā kaṇḍassa aggakoṭiṃ adhikaṃ hutvā tiṭṭhati, evaṃ bandhitvā. Usabhamatteti vīsatiyaṭṭhimatte ṭhāne ṭhito. Kaṇḍabaddhāya koṭiyāti kaṇḍabaddhāya vālassa koṭiyā vātiṅgaṇabandhanavālassa koṭiṃ paṭivijjheyya.
8. 《第二轭孔经》注释
8. Dutiyachiggaḷayugasuttavaṇṇanā
1118“偶然生起”是指随着自己的意愿而出现。“通过孔洞”是指孔洞所在的位置。“孔洞上方”是指下面那副轭的孔洞位置的上方。“从上方轭的孔洞”是指通过上下两副轭的孔洞。就像把脖子伸进去一样:四副轭上下叠放,只有孔洞处是通的,盲龟的脖子从孔洞中间伸进去,这是极其偶然才可能发生的事。而得到人身比这还要更加偶然,证得圣道又比得到人身更加偶然。为了说明这一点,所以说“证悟四谛是极其偶然中的偶然”。
1118.Adhiccuppattikanti yadicchāvasena uppajjanakaṃ. Chiggaḷenāti chiggaḷapadesena. Chiggaḷuparīti heṭṭhimayugassa chiggaḷapadesassa upari. Āruḷhassa chiggaḷenāti ubhinnampi chiddena. Gīvappavesanaṃ viyāti catunnaṃ yugānaṃ chiddapadeseneva uparūpari ṭhitānaṃ chiddantarena kāṇakacchapassa gīvappavesanaṃ adhiccatarasambhavaṃ. Tatopi adhiccatarasambhavo manussattalābho, tato adhiccatamasambhavo ariyamaggapaṭilābhoti dassento āha ‘‘catusaccapaṭivedho ativiya adhiccatarasambhavo’’ti.