2. 转法轮品
2. Dhammacakkappavattanavaggo
12. 谛相应义注 · 15 段
转法轮经的注释
1. Dhammacakkappavattanasuttavaṇṇanā
10811081. 第二品第一经中,“在波罗奈”:是在名叫波罗奈的城里。“在仙人堕处鹿野苑”:因为仙人们降落和飞升的缘故得到这个名字,又因为施予鹿群无畏而被称为鹿野苑的园林。这里的意思是:在此处,不断出现的全知仙人们为了转法轮而降落、坐下。独觉佛们从欢喜窟山崖过了七天,从灭尽定出来后,在无热池做完洗脸等事,通过虚空来到这里,也以独觉佛仙人降落的方式在此处降落;他们为伍波萨他和非伍波萨他的目的而集会,返回香醉山时也是从那里飞升——因此,由于仙人们的降落和飞升,那个地方就称为“仙人堕处”。
1081. Dutiyassa paṭhame bārāṇasiyanti evaṃnāmake nagare. Isipatane migadāyeti isīnaṃ patanuppatanavasena evaṃladdhanāme migānaṃ abhayadānavasena dinnattā migadāyasaṅkhāte ārāme. Ettha hi uppannuppannā sabbaññuisayo patanti, dhammacakkappavattanatthaṃ nisīdantīti attho. Nandamūlakapabbhārato sattāhaccayena nirodhasamāpattito vuṭṭhitā anotattadahe katamukhadhovanādikiccā ākāsena āgantvā paccekabuddhaisayopettha otaraṇavasena patanti, uposathatthañca anuposathatthañca sannipatanti, gandhamādanaṃ paṭigacchantāpi tatova uppatantīti iminā isīnaṃ patanuppatanavasena taṃ ‘‘isipatana’’nti vuccati.
“他招呼道”:意思是,他从在燃灯佛足下发愿开始,次第圆满诸巴拉密,在最后一生出家,次第到达菩提道场,在那里坐在不败座上,摧破魔军,初夜分忆念宿住,中夜分净化天眼,后夜分结束时震响十千世界,证得一切知智,在菩提道场度过七个七天,由大梵天请求说法,以佛眼观察世间,为了利益世间前往波罗奈,为了让五比丘明白,想要转法轮而招呼他们。
Āmantesīti dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārato paṭṭhāya pāramiyo pūrento anupubbena pacchimabhave katābhinikkhamano anupubbena bodhimaṇḍaṃ patvā tattha aparājitapallaṅke nisinno mārabalaṃ bhinditvā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussaritvā majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhetvā pacchimayāmāvasāne dasasahassilokadhātuṃ unnādento sabbaññutaṃ patvā satta sattāhāni bodhimaṇḍe vītināmetvā mahābrahmunā āyācitadhammadesano buddhacakkhunā lokaṃ voloketvā lokānuggahena bārāṇasiṃ gantvā pañcavaggiye saññāpetvā dhammacakkaṃ pavattetukāmo āmantesi.
比丘们,所谓“二边”,就是指这两种部分。然而,随着这句话的宣说,其发声向下传到无间地狱,向上到达有顶天,遍满一万个世界之后才停住。就在那个时候,一亿八千万梵天神聚集而来;西方太阳落下,东方伴随着阿沙荼星宿的满月升起。就在那时,世尊开始宣讲这部《转法轮经》,说出了“比丘们,有此二边……”等话。
Dveme, bhikkhave, antāti dve ime, bhikkhave, koṭṭhāsā. Imassa pana padassa saha samudāhārena samudāhāranigghoso heṭṭhā avīciṃ upari bhavaggaṃ patvā dasasahassilokadhātuṃ pattharitvā aṭṭhāsi. Tasmiṃyeva samaye aṭṭhārasakoṭisaṅkhā brahmāno samāgacchiṃsu, pacchimadisāya sūriyo atthameti, pācīnadisāya āsāḷhanakkhattena yutto puṇṇacando uggacchati. Tasmiṃ samaye bhagavā imaṃ dhammacakkappavattanasuttaṃ ārabhanto ‘‘dveme, bhikkhave, antā’’tiādimāha.
这里,“由出家者”是指断除了俗家结缚、进入出家生活的人。“不应亲近”就是不应去实行。而“于诸欲中追求欲乐享受”这句话,是指对事欲中的烦恼欲乐的耽著。“低劣的”就是卑劣的。“村夫之”是指属于村里人的。“凡夫的”是指被盲目愚人所惯习的。“非圣的”是指不是圣洁者、不清净、不殊胜,或者说并非属于诸圣者的。“无义相应”就是不具利益,意思是说不依止于能带来利益安乐的因。“自我折磨的追求”就是追求自我折磨,意思是给自己制造痛苦。“苦的”是指带来痛苦的,比如以荆棘床等自我折磨的方式。
Tattha pabbajitenāti gihisaṃyojanaṃ chinditvā pabbajjupagatena. Na sevitabbāti na vaḷañjetabbā . Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogoti yo ca ayaṃ vatthukāmesu kilesakāmasukhassa anuyogo. Hīnoti lāmako. Gammoti gāmavāsīnaṃ santako. Pothujjanikoti andhabālajanena āciṇṇo. Anariyoti na ariyo na visuddho na uttamo na vā ariyānaṃ santako. Anatthasaṃhitoti na atthasaṃhito, hitasukhāvahakāraṇaṃ anissitoti attho. Attakilamathānuyogoti attano kilamathassa anuyogo, attano dukkhakaraṇanti attho. Dukkhoti kaṇṭakāpassayaseyyādīhi attamāraṇehi dukkhāvaho.
“能作慧眼”就是能生起慧眼。第二个词是它的同义说法。“为了寂静”是为了烦恼的止息。“为了证知”是为了了知四圣谛。“为了正觉”是为了觉悟那些圣谛。“为了涅槃”是为了亲证涅槃。这里其余应当说明的内容,前面各处已经说过了。关于圣谛的解说,在《清净道论》中也已经以一切方式详细阐述了。
Paññācakkhuṃ karotīti cakkhukaraṇī. Dutiyapadaṃ tasseva vevacanaṃ. Upasamāyāti kilesūpasamatthāya. Abhiññāyāti catunnaṃ saccānaṃ abhijānanatthāya. Sambodhāyāti tesaṃyeva sambujjhanatthāya. Nibbānāyāti nibbānasacchikiriyāya. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ heṭṭhā tattha tattha vuttameva. Saccakathāpi sabbākāreneva visuddhimagge (visuddhi. 2.529) vitthāritā.
三转,是指以谛智、所作智、已作智这三种转来说,所以叫三转。这里,“这是苦圣谛,这是苦集圣谛”这样对四圣谛如实了知的智慧,就叫谛智。对于这些圣谛,“应当遍知,应当断除”这样了知应当做的事的智慧,就叫所作智。“已经遍知,已经断除”这样了知那些事已经完成的智慧,就叫已作智。十二行相,是指对每一圣谛各有三种行相,合起来就是十二行相。智见,是指依这三转和十二行相而生起的、以智慧为实质的见。法眼:在其他地方,三道和三果叫法眼,但在这里,专指初道。
Tiparivaṭṭanti saccañāṇakiccañāṇakatañāṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ parivaṭṭānaṃ vasena tiparivaṭṭaṃ. Ettha hi ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, idaṃ dukkhasamudaya’’nti evaṃ catūsu saccesu yathābhūtaṃ ñāṇaṃ saccañāṇaṃ nāma. Tesuyeva ‘‘pariññeyyaṃ pahātabba’’nti evaṃ kattabbakiccajānanañāṇaṃ kiccañāṇaṃ nāma. ‘‘Pariññātaṃ pahīna’’nti evaṃ tassa tassa kiccassa katabhāvajānanañāṇaṃ katañāṇaṃ nāma. Dvādasākāranti tesaṃyeva ekekasmiṃ sacce tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ ākārānaṃ vasena dvādasākāraṃ. Ñāṇadassananti etesaṃ tiparivaṭṭānaṃ dvādasannaṃ ākārānaṃ vasena uppannañāṇasaṅkhātaṃ dassanaṃ. Dhammacakkhunti aññattha tayo maggā tīṇi ca phalāni dhammacakkhu nāma honti, idha paṭhamamaggova.
法轮,指的是通达智和教说智。坐在菩提座上时,对四圣谛生起的十二行相通达智;以及坐在仙人堕处时,以十二行相宣说圣谛所转起的教说智——这两种都叫法轮。这两者其实都是十力者心中所转起的智。世尊以这番教说开示时,就称为转法轮。而这个法轮,直到阿若憍陈如长老与一亿八千万梵天一起在入流果上站稳为止,世尊都还只是在转它;一旦他们站稳了,才叫法轮已转。针对这一点,才有“当世尊转动法轮时,地居天神等发出欢喜唱言”等话。
Dhammacakketi paṭivedhañāṇe ceva desanāñāṇe ca. Bodhipallaṅke nisinnassa hi catūsu saccesu uppannaṃ dvādasākāraṃ paṭivedhañāṇampi, isipatane nisinnassa dvādasākārāya saccadesanāya pavattitaṃ desanāñāṇampi dhammacakkaṃ nāma. Ubhayampi hetaṃ dasabalassa ure pavattañāṇameva. Imāya desanāya pakāsentena bhagavatā dhammacakkaṃ pavattitaṃ nāma. Taṃ panetaṃ dhammacakkaṃ yāva aññāsikoṇḍaññatthero aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāti , tāva naṃ bhagavā pavatteti nāma, patiṭṭhite ca pavattitaṃ nāma. Taṃ sandhāya pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuntiādi vuttaṃ.
其中,地居天就是住在大地上的天神。欢喜唱言是指他们一下子齐声发出赞叹,说道“这是世尊……”等等,这样传告出去。光明是指一切知智的光明。因为那时这光明超过了诸天神的威神之光,格外闪耀。“贤者们,孔丹尼亚确实已经了知了”这句感叹语的声音,也遍满一万个世界,并停驻在那里。
Tattha bhummāti bhūmaṭṭhakadevatā. Saddamanussāvesunti ekappahāreneva sādhukāraṃ datvā – ‘‘etaṃ bhagavatā’’tiādīni vadantā anusāvayiṃsu. Obhāsoti sabbaññutaññāṇobhāso. So hi tadā devānaṃ devānubhāvaṃ atikkamitvā virocittha. Aññāsi vata, bho, koṇḍaññoti imassapi udānassa udāhāranigghoso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
第9经《教诫经》的注释
9. Saṅkāsanasuttavaṇṇanā
10891089. 第九项中,“无量的音韵”指无量的字母。“辅音”是它们的同义词,或者说,音韵的一部分就叫作辅音。“宣说”指各种分别阐明。因为对每一个谛,当以一切方式详细解说时,音韵等确实没有尽头。所以这样说。
1089. Navame aparimāṇā vaṇṇāti appamāṇāni akkharāni. Byañjanāti tesaṃyeva vevacanaṃ, vaṇṇānaṃ vā ekadesā yadidaṃ byañjanā nāma. Saṅkāsanāti vibhattiyo. Ekamekasmiñhi sacce sabbākārena vitthāriyamāne vaṇṇādīnaṃ anto nāma natthi. Tasmā evamāha.
第10经《真实经》的注释
10. Tathasuttavaṇṇanā
1090第十经中,由于不舍弃自性,所以是真实的。因为苦确实被说为苦。由于自性真实不虚,所以是“不虚”。苦绝不可能变成非苦。由于不会变成别的状态,所以是“不异”。苦绝不可能变成集等状态。对于集等,也是同样的道理。
1090. Dasame sabhāvāvijahanaṭṭhena tathaṃ. Dukkhañhi dukkhameva vuttaṃ. Sabhāvassa amoghatāya avitathaṃ. Na hi dukkhaṃ adukkhaṃ nāma hoti. Aññabhāvānupagamena anaññathaṃ. Na hi dukkhaṃ samudayādibhāvaṃ upagacchati. Samudayādīsupi eseva nayoti.