34. 因达古达长老的故事中,这段渐次解说。
34. Indaguttattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
大塞那品解释 · 105 段
我们的世尊般涅槃之后,在赡部洲有一座名叫华氏城的城市。据说,那里有一位名叫法阿育的国王,拥有大神通、大威德,以教令统御天下,如同转轮王。他的教令遍及整个赡部洲,上至虚空一由旬、下至地下一由旬。那时,整个赡部洲的居民以及八万四千座城邦的国王们,各自带领自己的军队车乘,前来侍奉法阿育大王。就在那时,天爱城的天爱大王也带领自己的军队车乘,前去侍奉国王。法阿育王见到天爱大王后,说了些亲切友好的话,然后问道:在您的国境里,有没有多闻、通达传承、具足大德行的尊者们?天爱大王听了之后回答:有的,大王。在那座城里,有一座名叫师子幢的大寺。那里住着数千位比丘,他们持戒清净、少欲知足、乐于独处远离。在他们当中,有一位名叫因达古达的长老,他持诵三藏及义注,是那些比丘中的上首。他以种种方式向人、天及比丘们赞叹佛法。他因为有德行,凭着自己的功德在世间广为人知。国王听了之后,心中欢喜,想要见到那位长老,便说:那么,请您亲自前去,请求长老,把他带到这里来。天爱大王听了之后,带领自己手下的象兵等大批军队,来到因达古达长老面前,顶礼之后说:尊者,法阿育大王想要见您。长老同意说:好。国王便把长老同意的消息传给了法阿育大王。于是法阿育大王满心欢喜,向他教令所及之处的国王们发出命令:你们全都装饰长老前来的道路。那些国王们欢欣鼓舞,在各自的城里击鼓宣告,从天爱城到华氏城之间,把五十五由旬崎岖不平的道路修整平坦,装饰得像天人的天路一样,然后这样回禀法阿育大王。
Amhākaṃ bhagavato parinibbāṇato orabhāge jambudīpe kira pāṭaliputtaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Tattha dhammāsoko nāma mahiddhiko mahānubhāvo āṇācakkavatti rājā rajjaṃ kāreti. Uddhaṃ ākāsato heṭṭhā pathaviyā yojanappamāṇe sakalajambūdīpe tassa āṇā pavattati, tadā sakalajambudīpavāsino ca caturāsīti nagarasahasse rājāno ca attano attano balavāhane gahetvā āgamma dhammāsokamahārañño upaṭṭhānaṃ karonti. Tasmiṃ samaye devaputtanagare devaputto nāma mahārājā attano balavāhanaṃ gahetvā rañño upaṭṭhānaṃ agamāsi. Dhammāsoko devaputtamahārājānaṃ disvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā tumhākaṃ raṭṭhe bahussutā āgatāgamā mahāguṇavantā ayyā atthīti pucchi. Taṃ sutvā devaputtarājā atthi deva tasmiṃ nagare sīhakumbhakaṃ nāma mahāvihāraṃ. Tattha anekasahassabhikkhū viharanti sīlavantā appicchā santuṭṭhā vivekakāmino. Tesu sāṭṭhakathātipiṭakadharo indaguttatthero nāma tesaṃ pāmokkho ahosi. So anekapariyāyena sanarāmarānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃvaṇṇeti. Guṇavā attano guṇaṃ nissāya loke pākaṭoti. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso theraṃ passitukāmo hutvā samma tvameva gantvā theraṃ yācitvā idhā nehīti āha. Taṃ sutvā devaputtarājā attano hatthassabalavāhanā dimahā senaṅgaparivuto indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā ayya ayyaṃ dhammāsokamahārājā daṭṭhukāmoti āha. Therena sādhūti sampaṭicchite rājā therena sampaṭicchitabhāvaṃ dhammāsokamahārājino pesesi. Tato dhammāsokamahārājā somanassappatto attano āṇāpavattitaṭṭhāne rājūnaṃ sāsanaṃ pesesi. Sabbeva therāgamanamaggaṃ alaṅkarontūti. Atha te rājāno tuṭṭhapahaṭṭhā attano attano nagare bheriṃ carāpetvā devaputtanagarato yāva pāṭaliputtanagaraṃ etthantare pañcapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ visamaṃ samaṃ karonto devatānaṃ dibbavīthimiva alaṅkaritvā dhammāsokamahānarindassa evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.
因达古达大长老,我们主人的行程
“装饰道路吧!”这句话,是大王派遣来的。
Indaguttamahāthera, sāmino gamanāya no; Maggaṃ alaṅkarontūti, mahārājena pesitaṃ.
然后他们搬走石头、荆棘之类的东西。
把不平整的地方弄平整,再好好地清扫干净。
Tato te apanetvāna, pāsāṇakaṇṭakādikaṃ; Visamaṃ samaṃ karitvāna, sammajjitvāna sādhukaṃ.
撒下如同洗净的珍珠般闪闪发亮的细沙。
在那里,到处都竖起了成排的布制拱门。
Dhotamuttā samābhāsā, okiritvāna vālukā; Ussāpitā tattha tattha, dussatoraṇapantiyo.
精金所成金蕉树等饰,种种拱门列列成行;
复有众花所成严饰,拱门之上更叠拱门。
Kaladhotahemarambhādi, nānātoraṇapantiyo; Tathā pupphamayā neka, toraṇūparitoraṇā.
于彼诸处,处处皆有制作之花鬘;
同样地,也有以香油点亮的排排灯盏。
Tesu tesuca ṭhānesu, saṅkhatā kusumagghikā; Tatheva gandhatelehi, dīpitā dīpapantiyo.
莲花与蓝莲花相间,以花朵与新芽装饰。
摆好的水罐花环,装满了芬芳的水。
Padumuppalasannīra, pupphapallava laṅkatā; Ṭhapitā ghaṭamālāyo, puṇṇā sogandhavārihi.
蓝的、黄的等色交错混杂,还有各种彩旗和幡旗。
道路两边,森林茂密繁盛。
Nilapītā disambhinna, patākāhi dhajehi ca; Maggassa ubhato passe, vanamāsi samākulaṃ.
旗幡高扬于彼处,微风徐徐轻拂;
恍如召唤梵天、龙、阿修罗诸众,光耀庄严。
Ketavo uggatā tattha, mandamandasamīraṇā; Avhayantāva sobhanti, brahmoragasurādayo.
那伽、瞻卜、龙花树、计陀迦花、婆拘罗花等,
红莲、青莲等水生花,以及茉莉花等。
Nāgacampapunnāga, ketakīvakulādihi; Padumuppalā dijalajehi, mālatī kusumā dihi.
用许多花环和花鬘,把道路装饰得绚丽多彩;
在铺好脚垫、洒水清扫过的地面上。
Mālādāmehi nekehi, maggamāsi vicittakaṃ; Pattharitvā pādapaṭe, sittasammattabhūmiyaṃ.
他们把炒米花等五种花撒得让人看了满心欢喜。
用花、饰品等物装饰了大象与骏马。
Lājādipañcapupphāni, vikiriṃsu manoramaṃ; Alaṅkaritvā hattassā, kusumā bharaṇādihi.
为庄严道路,从各处安置;
在那些地方,置身鼓阵中央。
Maggālaṅkaraṇatthāya, ṭhapitāsuṃ tato tato; Tesu tesu ca ṭhānesu, bherimaṇḍalamajjhagā.
优美的女子翩翩起舞,沉浸在情欲的滋味中,片刻不停。
抓起铜钹、竹笛之类的乐器,弹奏各种弦乐器。
Naccanti cāturā nārī, rasabhāvanirantarā; Kaṃsavaṃsādipaggayha, vajjentānekatantiyo.
他们唱着甜美的歌,在这里伴着节拍歌唱。
那道路以善意言辞以及鼓声与琴弦之声被传颂。
Gāyanti madhuraṃ gītaṃ, gāyantettha layānvitaṃ; Maggoso sādhuvādehi, bheritantinadehica.
伴随着大象的吼声和马匹的嘶鸣,
他被各种鸽群和象群搅得一片混乱。
Karīnaṃ koñcanādehi, hayānaṃ hesitehi ca; Nekaviṭaṅkasaṅghehi, so karīhi samākulo.
在道路的两旁,美丽动人,像天女一样。
她们手捧花环,满心欢喜地站在那里。
Maggassa ubhato passe, devakaññūpamā subhā; Mālākalāpe paggayha, tiṭṭhanti tuṭṭhamānasā.
同样地,捧着装满红莲和青莲的水瓶,
众女子手持八种吉祥之物,站在那里。
Tathā puṇṇaghaṭe gayha, padumuppalasaṃkule, Aṭṭhamaṅgalamuggayha, tiṭṭhanti pamadā tahiṃ.
清凉的水充足,以饮水处装饰得很漂亮。
为了洗澡,到处都挖了莲花池。
Sītalūdakasampanna, papāhi samalaṅkatā; Sinānatthaṃ khatā āsuṃ, pokkharañño tahiṃtahiṃ.
到处都建起了令人欢喜的布施厅堂。
在那里,各种物品堆积了很多,都是用来布施的东西。
Tahiṃtahiṃkatā āsuṃ, dānasālā manoramā; Nicitāsumanekāni, dānopakaraṇā tahiṃ.
我们就这样做出了种种供养;
除了大恒河以外,请大王您自己去了解吧。
Evaṃ nekavidhā pūjā, amhehi paṭipāditā; Ṭhapetvāna mahāgaṅgaṃ, taṃ jānātu mahīpatīti.
阿育王听了这话,就命令说:“去把恒河装饰起来!”于是派了十六个夜叉去。那些夜叉带着各自的随从到了那里,靠自己的神通力,在恒河中间三俱卢舍的地方安放了臼石。安放好以后,竖起柱子,架上横梁,从雪山取来赤檀香的心材,铺好木板,又用种种供养仪式加以装饰,然后给国王送去这样的消息。于此有偈曰:
Taṃ sutvā asokamahārājā gaṅgaṃ alaṅkarothāti soḷasayakkhe pesesi, te saparivārā tattha gantvā attano ānubhāvena gaṅgāya anto tigāvutaṭṭhāne udukkhalapāsāṇe ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā thambhe ussāpetvā tulāsaṃghāṭe datvā himavantato rattacandanasāre āharitvā padare santharitvā anekehi pūjāvidhānehi alaṅkaritvā rañño evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.
我们所有人被大王派遣出来,就是为了这件事。
如今这一切我们已经做完了,你们就好好听吧。
Yamatthāya mayaṃ sabbe, mahārājena pesitā; Amhehi dāni taṃ sabbaṃ, katameva suṇotha taṃ.
恒河深达三俱卢舍,宽一由旬。
把无价的赤旃檀固定在柱子上。
Gāvutattayagambhīraṃ, gaṅgaṃ yojanavitthataṃ; Thambhe patiṭṭhapetvāna, anagghaṃ rattacandanaṃ.
从雪山搬运过来后,在那里妥善建起了桥梁。
两边的拱门也都由宝石善加制成。
Himavantato haritvāna, setuṃ tattha sumāpitaṃ; Toraṇā ca ubho passe, ratanehi sunimmitā.
还有满罐形状的旗幡,以及一排排的灯。
两边都造出了宝石和悬挂的装饰。
Puṇṇakumbhaddhajā ceva, padīpāvaliyo tathā; Ubho passesu ratanāni, māpetvālambanānica.
金宝珍珠诸璎珞,交织庄严;
洗净明珠铺散如沙,光华灿烂。
Suvaṇṇamaṇimuttādi, dāmehi samalaṅkatā; Vālukatthāya okiṇṇā, dhotamuttā pabhassarā.
在那些地方,都安放着大摩尼宝珠。
用各种彩色的布幔装饰,桥的四周显得庄严。
Tesu tesu ca ṭhānesu, ṭhapitāsuṃ mahāmaṇī; Nānārāgavitānehi, sobhitā setuno pari.
各种天界的花等,就悬挂在那里。
在这里该做的已经完成,我们这套供养仪轨也已经准备妥当。
让国王认可那件事。这样说完之后,就派他们去了。
Olambitāsuṃ tattheva, dibbādikusumādayo; Niṭṭhitaṃ idha kātabba, yuttaṃ pūjāvidhiṃtu no; Devotaṃ paṭijānātu, iti vatvāna pesayuṃti.
无忧大王听了这件事之后,就派人去传达命令给那些人:“你们把那位长老请到这里来。”他们回答“好”,就走到因达古达长老那里,顶礼之后说:“尊者,该去华氏城了。”于是长老被大约六万名比丘僧众围绕着,踏上了五十五由旬的路程。接着,天人和城中居民用各种花环、香料、香粉、幢幡、旗帜等许多东西,还有各种乐工的歌舞音乐,做了供养之后也跟了上来。那时,长老受到住在赡部洲的人们以盛大的供养仪式供养着,逐渐来到旃陀跋伽河与恒河的桥边,在那里看着这盛大的供养仪式,心里这样想:“这样隆重的供养仪式,现在赡部洲没有别人能得到,只有我才得到了。只有我才是最上等的、无可匹敌的。”就这样生起了“我比殊胜者更殊胜”的慢心,停在那里。就在那一刻,一位漏尽长老以天眼看见他内心被慢心支撑着站在那里,就走过去顶礼,然后教导长老,这样说道:因此。
Tampi sutvā asoko mahārājā tumheva theraṃ idhānethāti tesaṃyeva sāsanaṃ paṭipesesi, te sādhūti indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā bhante pāṭaliputtanagarassa gamanāya kāloti āhaṃsu, tato thero saṭṭhisahassamattehi bhikkhusaṅghehi parivuto pañcapaṇṇāsayojanamaggaṃ paṭipajji. Athāparaṃ devaputtanagaravāsino anekavidhamālāgandhavāsacuṇṇaddhajapatākādīhi anekehi tālāvacarehi naccagītavāditehi pūjetvā agamaṃsu. Atha thero mahantena pūjāvidhānena jambudīpavāsīhi pūjiyamāno anukkamena candabhāgāya gaṅgāya setuṃ patvā tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ olokento evaṃ cintesi, evaṃ uḷāraṃ pūjāvidhānaṃ idāni jambudīpe nāññassa hoti, mayhamevetaṃ kataṃ. Ahamevetta uttamo appaṭimoti evaṃ seyyassa seyyohamasmīti mānaṃ uppādetvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko khīṇāsavatthero taṃ mānenupatthaddhacetasā ṭhitaṃ dibbacakkhunā disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa ovadanto evamāha. Tasmā.
莫为慢所役,尊者,慢能制人;
常为祸害,令人堕落,流转轮回。
Mā mānassa vasī hotha, māno bhante vasaṃgataṃ ; Anatthado sadā hoti, pātetvāna bhavā vaṭe.
被慢所膨胀的众生,被渴爱与嗔恚所缠缚;
变成猿猴、蛇、狗等,在各种生命形态中出生。
Māno palālito satto, taṇhāpaṭighasaṅgato; Makkaṭoragasoṇādi, hutvā jāyati jātisu.
别用傲慢把自己填满,尊者,要净化自己。
意乐不清净的比丘,不能让施主感到满意。
Mā mānaṃ sāmi pūrehi, attānaṃ parisodhaya; Aparisuddhā sayo bhikkhu, dāyakaṃ na paritosati.
若汝对布施者、忆念者、恭敬供养者,
成为大果报、大威德,求欲者当般涅槃。
Dadantānaṃ sarantānaṃ, pūjentānaṃ sace tuvaṃ; Mahapphalaṃ mahābhūtiṃ, kāmattha hotha nibbaṇāti .
长老听完之后,对轮回生起厌离,就站在原地观照三相,反复审察这个由业所生的身体,当下就证得阿拉汉果,同时获得无碍解,然后才离开。之后,法阿育大王被强大的军队和随从簇拥着,以盛大的供养仪式迎上前去,顶礼之后,又加倍地供养和礼敬,然后和广大比丘僧团一起把长老迎请到自己的都城。长老为大众说法,大王听了心生欢喜,安住在五戒上,建造了一座大精舍,并以四种资具供养承事随长老同来的六万比丘。接着,长老弘扬包含义注的三藏教法,在那里住了很久,就在当地入般涅槃。国王和随从为长老举行了遗体安葬仪式,收取舍利,建起了一座大塔。
Taṃ sutvā thero saṃsāre nibbindo tattheva ṭhito tilakkhaṇaṃ paṭṭhapetvā karajakāyaṃ sammasanto sahapaṭi sambhidāhi arahattaṃ patvāva nikkhami. Tato dhammāsokamahārājā balavāhanaparivuto mahantena pūjāvidhānena paṭimaggaṃ āgamma vanditvā tato diguṇaṃ pūjāsakkāraṃ kurumāno mahābhikkhusaṅghena saddhiṃ theraṃ attano nagaraṃ netvā tassa dhammakathaṃ sutvā pasannamānaso pañcasīle patiṭṭhāya mahantaṃ vihāraṃ kāretvā therena sahāgatānaṃ saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ catupaccayehi upaṭṭhāna makāsi, atha thero sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ pakāsento tasmiṃ ciraṃ vasitvā tattheva parinibbāyi. Tato rājā sapariso tassa sarīranikkhepaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpesīti.
往昔大地积福行善之先人,
凭其功德之力,如是受人敬奉。
连同诸天神在内,他们作意于他,
你们要一直努力地做福德,心怀敬畏。
Purātanānaṃ bhuvi puññakamminaṃ, Guṇānubhāvena mahenti evaṃ; Sadevakā naṃ manasīkarontā, Puññaṃ karothā yatane sadā darāti.