第2品·地品·7. 地狱品注释
2. 大地品解释 · 92 段
7. 地狱品注释巴利
7. Pātālavaggavaṇṇanā
649-650 关于“pātāla”(地狱)的四字释:下方世界,即地下世界。人们堕入其中,故称 pātālaṃ;alo,中间为长音。是诸龙的世界。rasā 之底为 rasātalaṃ。巴利
649-650. Catukkaṃ pātāle. Adharaṃ bhuvanaṃ adhobhuvanaṃ. Patanti asmiṃ pātālaṃ, alo, majjhe dīgho. Nāgānaṃ loko. Rasāya talaṃ rasātalaṃ.
sobbhaṃ(深坑)唯指孔洞。从词根 raṇa(发声)加 dho 构成 nattaṃ,如 yadā 等例。从词根 vara(光辉)等:光辉消失,故其开口为 vāraṇaṃ;从词根 chidi(劈开)加 do。词根 kuha(惊异)加 aro。词根 susa(干燥)加 iro。词根 bila(破裂)加 a。从 susa 加 i 得 susi。劈开而行,故为 chiggalaṃ(孔洞),如 yadā 等例。其中有善妙虚空,故为 sobbhaṃ。巴利
Sobbhantaṃ chiddamatte. Raṇa sadde, dho, nattaṃ, yadādi. Vara dittiyaṃ. Vigato varo vāraṇaṃ assa vivaraṃ, chidi dvidhākaraṇe, do. Kuha vimhayane, aro. Susa sosane, iro. Bila bhedane, a. Susato i, susi. Chinditvā gacchatīti chiggalaṃ, yadādi. Suṭṭhu abbhaṃ ākāsaṃ asmiṃ sobbhaṃ.
“susira”(有孔者)是孔洞的通称,为中性词;在指有孔的具体事物时,则随三性变化,例如:susiro rukkho(有孔的树,阳性)、susirā ciñcā(有孔的罗望子树,阴性)、susiraṃ kaṭṭhaṃ(有孔的木柴,中性)。巴利
‘‘Susira’’nti chiddasāmaññe yaṃ napuṃsakavacanaṃ, taṃ sacchidde chiddavati dabbe tīsu, yathā ‘‘susiro rukkho, susirā ciñcā, susiraṃ kaṭṭha’’nti.
有两词指地洞:从词根 kāsa(光辉)加 u 构成;从词根 ava(守护)加 aṭo,得 āvāṭo,亦作 avāṭo。另有两词指蛇王:拥有宝物者,故为 vāsukī。巴利
Dvayaṃ bhūmichidde. Kāsa dittiyaṃ, u. Ava rakkhaṇe, aṭo, āvāṭo, avāṭopi. Dvayaṃ sappānaṃ rājini. Vasu ratanaṃ yassatthīti vāsukī.
651 两个词都用作龙王的名号。纵使诸天神也无法寻得他,故称“ananta”(无边际者);“sesa”(残余者)也是如此。词根“sisa”是伤害的意思,因他在劫末造成伤害,故成“sesa”,附加字母a。巴利
651. Dvayaṃ nāgānaṃ rājini. Devehipyassanto nopaladdhoti ananto, sesopi, sisa hiṃsāyaṃ, sisati kappanteti seso, a.
这两个词都用于指称蟒蛇。他能运载,故称“vāhaso”(运载者)。因吞食山羊,故称“ajagaro”(蟒蛇),加上词缀a,issa转为tta,la转为ra。同样,“sayī”(卧者)因有安卧的习性,故得此名。巴利
Dvayaṃ ajagare. Vahatismā aso, vāhaso. Ajaṃ chāgaṃ gilatīti ajagaro, a, issattaṃ, lassa rattañca. Sayīpi, sayanasīlo sayī.
这两个词皆指一类唤作“gonasa”的蛇。因其鼻如牛,故名“gonaso”(牛鼻蛇),在取名时,nāsā变为naso。因希求芝麻(tila),故称“tiliccho”;或因其横向蜿蜒而行,故称“tiliccho”,类似yadā等的构词变化。巴利
Dvayaṃ gonasasappe ‘‘ṅā-cve’’iti khyāte. Gavasseva nāsā assāti gonaso, saññāyaṃ nāsasaddassa naso kato . Tilaṃ icchatīti tiliccho, tiriyaṃ añcatīti vā tiliccho, yadādi.
这两个词都指水蛇(deḍḍubha),也就是人们所说的“水蛇”。因为身上有像 deḍḍu 那样的条纹,所以叫 deḍḍubho;因为背部有纹路,所以叫 rājulo;ulo 也是如此。这些名称也都指聋蛇。巴利
Dvayaṃ deḍḍubhe, yo ‘‘jalasappo’’ti vuccati. Deḍḍunā rājiyā ubhatīti deḍḍubho. Piṭṭhe rājiyogā rājulo, ulo, badhirasappepyete.
652 甘巴拉与阿萨塔拉这两个龙族住在须弥山脚下。巴利
652. Kambalo ca assataro cāti ime dve nāgakulā merupāde vasanti.
这两个词指住在屋中的蛇。亦有读作“Vammanī”者。因被称为“不净的家蛇”,且由于无毒、未被杀,故具戒行,自身与心于彼处结合,有“戒、光泽”等含义。巴利
Dvayaṃ vesmanivuṭṭhasappe. ‘‘Vammanī’’tipi pāṭho. ‘‘Asuddo gharasappo’’ti vuttattā nibbisatāya amāritattā sīlayuttaṃ attā mano yasmiṃ silutto, assu, rassādi.
“两者”指居于树顶等处的蛇。青色、绿色的蛇称为青蛇。因为“青”指黑色中的绿色,此是护色师之说。最初时生于石中,故名石生。巴利
Dvayaṃ rukkhaggādīsu nivuṭṭhasappe. Nīlo harito sappoti nīlasappo. ‘‘Nīlo kaṇhamhi harite’’ti hi tārapālo. Paṭhamakāle silāyaṃ bhavatīti silābhu.
653-654 这是关于蛇的种种。毒在口中者为毒蛇,毒在蛇牙。Bhuja 为弯曲,弯曲而行者称为 bhujaṅgo,同样有 bhujago、bhujaṅgamo。Ahi 为行走。滑行、爬行而行者称为 sarīsapo,有 assī,复合元音省略,此为不变复合词;bhujaṅga、bhujaṅgama 等词亦同。但在一切持的解释中说道:“剧烈地或一再地弯曲而行,故称 sarīsapo。”因其有蛇冠,故称 phaṇī。爬行即蛇行,以触地之身而行称为爬行。迅速而行者称为 alagaddo,有 do,r 变为 l,alagaddo,此亦用于水蛇,如 Amarasīha 说:“alagaddo 即水蛇。”Bhogo 指蛇身,以具有故称 bhogī。以胸而行者称为 pannago,或因不用足而行,称为 pannago。有二舌。以胸而行者称为 urago。特别地抓取、吸引者称为 vāḷo,l 变为 ḷ,vā 为行走,alo。因身长而称 dīgho。其背长,复合词中作 ko。腹即是足。持毒。有轮、有耳环、足隐、以眼闻。巴利
653-654.Visadharantaṃ sappamatte. Āsiyaṃ visaṃ etassa āsīviso, āsī sappadāṭhā. Bhuja koṭilye, kuṭilāyamāno gacchatīti bhujaṅgo, evaṃ bhujago, bhujaṅgamo ca. Ahi gamane, i. Saranto sappati gacchatīti sarīsapo, assī, saṃyogalopo, aluttasamāsoyaṃ, bhujaṅgabhujaṅgamāpi, sabbadharakate pana ‘‘bhusaṃ, punappunaṃ vā kuṭilaṃ sappatīti sarīsapo’’ti vuttaṃ. Phaṇayogā, ī, phaṇī. Sappatismā a, bhūmiphuṭṭhena gattena gati sappanaṃ. Araṃ sīghaṃ gacchatīti alagaddo, massa do, rassa lattañca, alagaddo, jalasappepyayaṃ, ‘‘alagaddo jalavāḷo’’ti hi amarasīho. Bhogo phaṇikāyo, taṃyogā bhogī. Pannaṃ gacchatīti pannago, pādehi vā na gacchatīti pannago. Dve jivhā assa. Urasā gacchatīti urago. Visesena ālāti gaṇhāti āyunti vāḷo, lassa ḷattaṃ, vā gamane vā, alo. Dīghasarīratāya dīgho. Dīghā piṭṭhi yassa, samāse ko. Udarameva pādo yassa. Visaṃ dharati. Cakkī, kuṇḍalī, gūḷhapādo, cakkhussavo, kākodaro, dabbīkaro, bilesayo, jimhago, pavanāsanopi. Sirasi cakkayogā cakkī. Kuṇḍalamiva vapu assatthīti taṃyogā kuṇḍalī. Cakkhunā suṇotīti cakkhussavo. Kākodaramiva udaraṃ assa. Dabbigatikattā phaṇā dabbī, taṃ karoti bandhatīti dabbīkaro. Sāmaññaniddesepi kaṇhasappādiyeva dabbīkaro. Jimhaṃ kuṭilaṃ gacchatīti. Pavanāsano vātabhojī.
有冠蛇的细长身体称为 bhogo。因其弯曲而称 bhogo,bhuja 为弯曲,加 ṇo。巴利
Phaṇino sappassa tanu kāyo bhogo nāma. Bhujatīti bhogo, bhuja koṭilye, ṇo.
655-656 两者是关于蛇牙的。因在口中,故称为 āsī,即蛇的牙,是最上之齿。两者是关于蛇的蜕皮。因蛇由此解脱,故加 ṇo。因其似紧身衣,故称 kañcuko。二者同义。巴利
655-656. Dvayaṃ sappassa dāṭhāyaṃ. Asati yena asaṃ, mukhaṃ, tasmiṃ bhavā āsī, sappassa dāṭhā dantuttamā. Dvayaṃ sappassa jiṇṇatace , nimuccate yasmā sappoti, ṇo. Kañcukasadisattā kañcuko. Samā tulyatthā.
两者是关于毒的分类。进入臀部等处、进入身体者,称为 visa(毒),visa 有“进入”之义。吞下者,称为 garaḷaṃ,加 aḷo。巴利
Dvayaṃ visamatte. Soṇipathagataṃ visati dehanti visaṃ, visa pavesane. Giratīti garaḷaṃ, aḷo.
halāhalo、kāḷakūṭo,以及以 kākola 等为首的众生——这九种是彼毒的分类。又,经中说:巴利
Halāhalo, kāḷakūṭo, ādinā kākolādayo ca sattāti ime nava tabbhedā tassa visassa bhedā. Vuttañca –
“ 阳性、中性诸词:迦拘罗、迦罗俱咤、诃罗诃罗,
苏拉提卡、苏基凯亚、梵天之子、燃灯者。
以及达罗多、犊子脐——这是九种毒的分类。”巴利
‘‘Pume paṇḍe ca kākola-kāḷakūṭahalāhalā; Soraṭṭhiko sukkikeyyo, brahmaputto padīpano; Dārado vacchanābho ca, visabhedā ime navā’’ti .
halāhalo 为阳性词,亦可依 vā 音转作中性,即在《三藏余部》中也有“hālāhala”等长音形式。其灌木,形如棕榈叶,叶色青,果实状如牛乳,名为 halāhalo。靠近它的树木等皆会被烧毁。生于雪山、kikkindā、koṅkaṇa 及南海。因能杀,故名 halo;加 a,n 转为 l,诸 halo 中最胜者则为 halāhalo,中间长音。有横纹、具二足印,同样遍布结节,如密集的点滴状者,彼即 kāḷakūṭa。此毒乃名为 Puthumālin 的阿修罗之血,于阿修罗时代所化生,似菩提树之树脂,生于 ahicchatta、malaya、koṅkaṇa、siṅgavera 等山。其色黑,且因夺众生之命、势如铁锤而称 kūṭa,故名为 kāḷakūṭa。巴利
Tatra halāhalo pume, vākārena napuṃsakepi, ‘‘hālāhala’’nti hi tikaṇḍasese dīghādipi. Tālapatrasaṇṭhāno nīlapatro gothanākatiphalo gaccho halāhalo. Assa ca samīpe rukkhādayo ḍayhante. Himavati, kikkindāyaṃ, koṅkaṇesu, dakkhiṇasamudde ca jāyate, hanatīti halo, a, nassa lo, halānampi halo halāhalo, majjhadīgho. Tiriyalekhāya citaṃ dvijapadehi yuttaṃ, tathā gaṇṭhibhi byāpitaṃ bindubhideva yaṃ ghanatarehi, taṃ kāḷakūṭaṃ. Idañca puthumālināmassāsurassa soṇitamhā eva asurasamaye samuppannassa assattharukkhasadisassa rukkhassa niyyāso, ahicchattamalayakoṅkaṇasiṅgaverapabbatādīsu coppajjate. Vaṇṇena kāḷañca taṃ sattānaṃ jīvitaharaṇato lohamuggarasadisatāya kūṭañceti kāḷakūṭaṃ.
梵子即迦毗罗,生于马拉耶山,其性粗涩;
燃灯即炽燃,色赤,生于安阇那山。巴利
Brahmaputto tu kapilo, malayaddibhavo kharo; Padīpano tu dahano, rattavaṇṇo’ñjanaddijo .
生于达罗陀地者,名为“达罗陀毒”,又称“善光”,于其地著称。名为“牛脐”,叶似白花丹叶,近旁之木不生长,触及此风则令人衰老。生于文阇山与吉金陀等地。如是,诸毒之形相,应依典据而了知。巴利
Darade bhavo dārado, suppabhanāmako taṃdesapasiddho ca. Vacchanābho sinduvārapattasadiso ca taṃsamīpe rukkho na vaddhate, taṃsamphassavāyu ca jarayati, viñjhāyaṃ, kikkindāyañca jāyate, evaṃ visantarānampi sarūpaṃ āgamato viññeyyaṃ.
二者为财富与捕蛇者。因有捕捉凶蛇之习性,故为捕凶蛇者。以蛇口之喙而游戏,故为弄蛇者,即“捕凶蛇者、弄蛇者”,此据《不死鬘》。巴利
Dvayaṃ dhanatthaṃ sappaggāhe. Vāḷaṃ sappaṃ gaṇhanasīlatāya vāḷagāhī. Ahino tuṇḍena mukhena dibbatīti ahituṇḍiko, ṇiko, ‘‘vāḷaggāho’hituṇḍiko’’ti amaramālā.
657 地狱三词。乐者,所欲之果,彼从彼处离去,故称“地狱”;或说,应呵责之行趋入之处,故为“地狱”。恶趣即恶劣之趣。将众生引入非福,故称“奈落”,加ṇvu后缀,并插入r,成“奈落”。巴利
657. Tikaṃ niraye. Ayo iṭṭhaphalaṃ, so niggato asmāti nirayo, nindito rayo gamanaṃ etthāti vā nirayo. Duṭṭhā gati duggati. Apuññe netīti narako, ṇvu, ranto ca, narako.
在这些地狱中,所谓“大地狱”分为八种,以“等活”等偈颂说明其义:在此狱中,(众生)虽死,却为受业果而一再复生,故名等活。在此地狱,狱卒如木匠以黑绳弹线作标记后,用斧劈斫诸地狱众生之身,故名黑绳。在此狱中,众生一再发出剧烈痛苦之声而号叫,故名号叫;此狱号叫更甚,故为大号叫。其中,“号叫”亦指小号叫。在此狱中,众生炽燃,故名热;因其“波浪甚少”,故为极热;此处毫无安乐之波,故名无间;“波”指安乐之浪。此据《三集》余部所说,故此处无安乐之波,为无间。在此狱中,众生被从四方聚拢而来的山所夹击,故名众合。在此狱中,燃烧更甚,故为大热。“iti”一词为八种地狱之结束。巴利
Tesu nirayesu yo ‘‘mahānirayo’’ti vutto, so aṭṭhadhā hotīti taṃ dasseti ‘‘sañjīvo’’ccādinā silokena. Marantāpi kammaphalānubhavanatthaṃ punappunaṃ jīvanti asmiṃ sañjīvo. Yattha niraye nerayikānaṃ sarīrāni vaḍḍhakīnaṃ kāḷasuttena saññāṇaṃ katvā vāsiyā tacchanti, so kāḷasutto. Bhusaṃ, punappunaṃ vā dukkhitasaddena ravanti asmiṃ roruvo, mahanto ca so roruvo cāti mahāroruvo. Puna ‘‘roruvo’’ti cūḷaroruvo vutto. Bhusaṃ patanti asmiṃ patāpano, ‘‘vīci taraṅge appe cā’’ti ruddo, natthi sukhassa vīci lesopi atrāti avīci, ‘‘vīci sukhataraṅgesū’’ti tikaṇḍaseso, tasmā natthi vīci sukhaṃ etthāti avīci. Samantato āgatehi pabbatehi haññanti atrāti saṅghāto. Tapanti atra tāpano, itisaddo aṭṭhannaṃ parisamāpanattho.
658 在这些地狱中,灰河与铁釜,此二地狱属于有水之所、蓄水之处,其名为阴性词。“渡船”指舟船,彼处无船(可渡),故名灰河。铁所成之釜,名为铁釜。巴利
658.Tattha nirayesu vetaraṇī ca lohakumbhī cāti ime dve nirayā jalāsayā jalādhārā, te ca thiyaṃ, taraṇī nāvā, sā natthi yassaṃ vetaraṇī. Lohamayā kumbhī lohakumbhī.
二者指地狱狱卒。“所作”即苦刑,此苦刑为剧烈感受,行此事者,故为行刑者。令堕入地狱的众生受苦者,故为地狱狱卒。巴利
Dvayaṃ nirayapāle. Kāraṇā yātanā, sā ca tibbavedanā, taṃ karotīti kāraṇiko. Nirayagatasatte pātīti nirayapo.
两者均指地狱众生。“往地狱者”称为地狱者;“往奈落者”称为奈落者。巴利
Dvayaṃ nirayagatasatte. Nirayaṃ gacchatīti nerayiko. Narakaṃ gacchatīti nārako.
659 “海”(udadhi)的名称意为“水之边际”。“海洋”(aṇṇava):水(aṇṇa)为液体,风在其中运行,故称海洋;或水存在于其中,故称海洋,-vo后缀表存在义。“海”(sāgara):由名为“海”的王子们所掘,故称海;或为财富之矿藏,故称海。“河流”(sindhu):流动,故称河流,其词根sanda为“流动”义,属yadādi类。“海”(udadhi):词根udi为“湿润”义,月升时诸水于此完全湿润,故称海。水、液体于此被蓄积、安置,故为水藏、海,uda变为udaka。巴利
659.Udadhi pariyantaṃ samuddassa nāmaṃ. Aṇṇo jalaṃ, so vāti gacchati yasmiṃ aṇṇavo, aṇṇo yasmiṃ vijjatīti vā aṇṇavo, assatthyatthe vo. Sagarehi rājakumārehi khato sāgaro, sānaṃ dhanānaṃ ākaroti vā sāgaro, kassa go, sāga saṃvaraṇe vā, aro. Sandateti sindhu, sanda savane, yadādi. Udi kledane, sammā klidanti candodaye asmā āpānīti samuddo. Jalāni, udakāni ca nidhīyante, dhīyante cātrāti jalanidhi, udadhi ca, udakassa udādeso.
彼海有乳海等,即咸水海、酪海、酥海、蔗汁海、酒海、甜水海,此七种为大海的差别。乳白色的海洋即为乳海。巴利
Tassa samuddassa khīraṇṇavo, ādinā lavaṇodo, dadhyudo, ghatodo, ucchurasodo, madirodo, sādudako cāti ime satta mahaṇṇavavisesā bhavanti . Khīravaṇṇo aṇṇavo khīraṇṇavo.
660 此海之岸处、岸边处,名为海岸;言语在其中消失之处,故为海岸,加接尾词la。犹如水轮,水之旋转、回旋,名为漩涡;水在此旋转,故为漩涡。巴利
660.Assa samuddassa kūladeso tīradeso velā nāma, vigacchanti irā yassaṃ velā, lattaṃ. Cakkamiva salilānaṃ jalānaṃ bhamo bhamanaṃ āvaṭṭo nāma, āvaṭṭanti jalāni atrāti āvaṭṭo.
于三滴点中。thu为‘赞叹’义,加接尾词vo、usse。vidi为‘部分’义,加接尾词u,成点滴。phusa为‘触’义,加接尾词to,成点滴。于城墙、屋舍等之尖顶及水之出口处,名为漩涡;bhamu为‘不稳固’义。巴利
Tikaṃ bindumhi. Thu abhitthave, vo, usse. Vidi avayave, u, bindu. Phusa phusane, to, phusitaṃ. Pākāre, gehāditittiyañca jalaniggamo bhamo nāma, bhamu anavaṭṭhāne.
661 偈颂中所说之水。Āpa为‘遍满’义,故称āpo——遍一切处。应被饮用者,称为payo;pā是饮,加接尾词ṇyo。作短音,故为payo。Jala有谷物之义,加接尾词a。能阻止低洼与高耸者,称为vāri;vara是阻止,加接尾词ṇi;或能阻止渴者,亦称为vāri。应被饮用者,称为pānīyaṃ,加接尾词anīyo。能流动者,称为salilaṃ;sala是移动,加接尾词ilo。Udi是湿润,加接尾词ṇvu,成为ulopa;或能断除渴之水,称为dakaṃ,因‘dā是给予与断除之语根’,单字母库中作短音。Ana为声音,加接尾词a,双写;或ara为移动,加接尾词to,变为anna,加接尾词ṇa。Nī是引导,加接尾词īro。Vana是随顺。被渴者所希求者,称为vanaṃ。Vā是移动,加接尾词alo。能保护、能守护者,称为toyaṃ;tā是保护,属curādi类,加接尾词yo,ā转为o。Amba是声音,加接尾词u,成为ambu。巴利
661. Siloko udake. Āpa byāpane, appoti sabbatrāti āpo. Pātabbanti payo, pā pāne, ṇyo. Rasso , payo. Jala dhaññe, a. Vārayati ninnonatanti vāri, vara nisedhe, ṇi, vārayati pipāsanti vā vāri. Pīyateti pānīyaṃ, anīyo. Salatīti salilaṃ, sala gatiyaṃ, ilo. Udi kledane, ṇvu, ulopo, dakaṃ pipāsacchedaṃ karotīti vā dakaṃ, ‘‘dā dānacchedadhātū’’ti hi ekakkharakose, rasso. Ana sadde, a, dvittaṃ, ara gamane vā, to, annādeso, ṇattaṃ. Nī naye, īro. Vana sambhattiyaṃ. Vanīyate pipāsehīti vanaṃ. Vā gamane, alo. Tāyate pālayateti toyaṃ, tā pālane, curādi, yo, ākārassottaṃ. Amba sadde, u, ambu. Udi pasavanakledanesu, ṇvu, udakaṃ. Kara karaṇe, kvi, kaṃ. Kamalaṃ, khīrampi, kamu icchākantīsu, alo. Khanu hiṃsāyaṃ, īro, nalopo, khī khaye vā, khīraṃ.
662 这四个词表示波浪。taraṅgo 指能流动而行,或能流向岸边者,是不脱落复合词,后部变为 ī。bhaṅgo 指自己就会破裂者,加 a 后缀。Ūha 是思虑,加 mi 后缀,h 消失,成为 ūmi;或 ara 是移动,加 mi 后缀,成为 assu,r 消失。vīci 指能收集种种奇特之相者,加 i 后缀,前缀元音延长。这两个词为阳性和阴性。巴利
662. Catukkaṃ taraṅge. Taranto gacchati, tīraṃ vā gacchatīti taraṅgo, aluttasamāso, paratra īssattaṃ. Sayameva bhijjateti bhaṅgo, a. Ūha vitakke, mi, halopo, ūmi, ara gamane vā, mi, assū, ralopo. Vimhayaṃ vicittaṃ cinotīti vīci, i, upasaggassa dīgho, ete dve pumitthiyaṃ.
Ullolo 和 kallolo 这两个词用于指大波浪。Lola 是疯狂,能使之疯狂的称为 ullolo,加 ṇo 后缀;或 ula 是移动,加 olo 后缀,辅音双写。Kalla 是声音,加 olo 后缀,成为 kallolo。巴利
Ullolo, kallolo cāti idaṃ dvayaṃ mahāvīcīsu kathyate, lola ummādane, ullolayatīti ullolo, ṇo, ula gamane vā, olo, dvittaṃ. Kalla sadde, olo, kallolo.
663 半偈说明“泥”。jambālo 指水能使之有力者,业处加 ṇo 后缀,m 为音变。Kala 是计算,加 alo 后缀。Paca 是扩展之义,业处加 ṇo 后缀。Cikkha 是言说,加 alo 后缀,辅音双写。Kada 是压碎,加 amo 后缀,辅音双写。巴利
663. Silokaddhaṃ kaddame. Jalaṃ balate jambālo, kammani ṇo, makāro vaṇṇavikāro. Kala saṅkhyāne, alo. Paca vitthāravacane, kammani ṇo. Cikkha vacane, alo, dvittaṃ. Kada madde, amo, dvittaṃ.
关于‘沙’的六词。Pula 表广大,加 ino 后缀,成为 ḷ。Vala 表遮蔽,加 ṇvu 后缀,成为阴性词 vālukā。Vaṇṇa 表音声,成为 vaṇṇo。Mara 表舍弃生命,加 u 后缀,成为 maru,亦指天。Ara 表移动,加 u 后缀,成为 uru,亦指大。vaṇṇo、maru 与 uru 三者和合,即为 vaṇṇamarūru。Sica 表滴流,加 to 后缀,成为阴性词 sikatā。巴利
Chakkaṃ vālukāyaṃ. Pula mahatthe, ino, ḷattaṃ. Vala saṃvaraṇe, ṇvu, assu, vālukā, thī. Vaṇṇa sadde, vaṇṇo. Mara pāṇacāge, u, maru, devepi. Ara gamane, u, assu, uru, mahantepi, vaṇṇo ca maru ca uru ca vaṇṇamarūru. Sica paggharaṇe, to, sikatā, thī.
664 位于水聚之中的陆地,作为业处,被称为 antarīpaṃ 和 dīpo。对于分流之水,居于其间的称为 antarīpaṃ,其中的 ā 变作 ī。或读作 antarīya,此时对于分流之水,存在于其间的称为 antarīya,a 变作 ī。分流之水依此为因的,称为 dīpo。v 与 ā 隐没,并变作 ī,成为 dīpo,或带 v 的 dīpaṃ。巴利
664. Jalamajjhagataṃ talaṃ kammabhūtaṃ ‘‘antarīpaṃ, dīpo’’ti coccate. Dvidhāgatānaṃ āpānaṃ antaragataṃ antarīpaṃ, ākārassī. ‘‘Antarīya’’nti vā pāṭho, tadā dvidhāgatānaṃ āpānaṃ antare bhavaṃ antarīyanti viggaho, akārassī. Dvidhāgatāni āpāni asmiṃ hetubhūteti dīpo. Vakāraākārānaṃ lopo, issī ca, dīpo, vākārena dīpampi.
五词是‘岸’的名称。Pāra 与 tīra 表业之成就,属 curādi 类,加 a 后缀。Kūla 表遮蔽,加 ṇo 后缀。Rudha 表遮蔽,成为 rodhaṃ。为遮止其他岸等义而说 patīra。Taṭa 表高耸,加 a 后缀,于阴性中则为 taṭī。巴利
Pañcakaṃ tīrassa nāmaṃ. Pāra tīra kammasampattiyaṃ, curādi, a. Kūla āvaraṇe, ṇo. Rudha āvaraṇe, rodhaṃ. Aññapārādinivattanatthaṃ ‘‘patīra’’nti vuttaṃ. Taṭa ussaye, a, thiyaṃ, taṭī.
665 在对岸的岸中,有 pāra 一词,为中性。pāra 与 tīra 指业的成就,或 pāra 指能力,即能阻挡波浪等,故称 pāraṃ。对此岸之岸则称为 apāra;存在于下方岸处的,称 oraṃ,加后缀 ṇo。与 pāra 不同的岸即是 apāra。巴利
665. Paramhi tīrasmiṃ pārasaddo, so ca napuṃsake, pāra tīra kammasampattiyaṃ, pāra sāmatthiye vā, pārayati taraṅgādayo vāretunti pāraṃ. Orantutīraṃ ‘‘apāra’’ntyuccate, avare tīradese bhavaṃ oraṃ, ṇo. Pārato aññaṃ tīraṃ apāraṃ.
关于筏有五个词。能于水中保护、守护的,称为 uḷupo;此词因插入随韵而成 uḷumpo。能漂浮,或借此漂浮的,称为 plavo;plava 是移动,此处指水中移动。Kula 是相续,加后缀 a;或能在水中移动的,称为 kullo,加后缀 a,并双写辅音。借此能渡的,称为 taro;tara 是漂浮与渡越。由于往来,在水中反复移动的,称为 paccarī,加后缀 a,如河流等。巴利
Pañcakaṃ uḷumpe. Uḷuto dakato pāti rakkhati uḷupo, soyeva niggahītāgamavasena uḷumpo. Plavati, plavanti anenāti vā plavo, plava gamane, gamanaṃ atra jalagamanaṃ. Kula santāne, a, ke ulati gacchatīti vā kullo, a, dvittaṃ. Taranti anena taro, tara plavataraṇesu. Gamanāgamanavasena punappunaṃ jale aranti yāya, sā paccarī, a, nadādi.
666 关于船有三个词。能借之渡的,称为 taraṇī,加后缀 yu,如河流等;若为 i 后缀,则为 tari;若为 ī 后缀,则为 tarī。Nu 是称赞,加后缀 a,有增音与替换,成为 nāvā。关于锚与桅杆有两个词。Kūpa 是移动,加后缀 ṇvu,成为 kūpako;或无后缀,此时在自义上加 ko。Kamu 是欲求,加后缀 bho,在自义上加 ko,并成为 kumbhakaṃ。巴利
666. Tikaṃ nāvāyaṃ. Taranti yāya taraṇī, yu, nadādi, ipaccaye tari, īmhi tu tarī. Nu thutiyaṃ, a, vuḍḍhāvādesā, nāvā. Dvayaṃ laṅkārathambhe. Kūpa gamane, ṇvu, kūpako, apaccayo vā, tadā sakatthe ko. Kamu icchāyaṃ, bho, sakatthe ko, assu ca, kumbhakaṃ.
有两个词被称为“pe”和“seṃ”。“pacchābandho”:应系缚于舵之后方者。“goṭaviso”:牛能去往所欲方向者,加后缀 iso,去除末尾元音且不带 o,即成为 goṭaviso。另有两个词被称为“pe”和“tamā”。“kaṇṇo”:如同船的耳朵者,因其大而称 kenipāto,借此能听闻航行之声,并能持之,于业处加 ṇo 后缀。“nāviko”:与船相应者。巴利
Dvayaṃ ‘‘pe seṃ’’iti khyāte. Tarassa pacchābhāge bandhitabboti pacchābandho. Ga’micchitadisaṃ aṭati yena goṭaviso, iso, avanto ca assottañca, goṭaviso. Dvayaṃ ‘‘pe tamā’’iti khyāte. Nāvāya kaṇṇo viya kaṇṇo, mahanto kenipāto, tena pavahaṇapatisavanato, taṃ dharatīti, kammani ṇo. Nāvāya yutto nāviko.
667 有两个词涉及船的航行方法。“arittaṃ”:借此而能移动者,如 chada 等词加上 traṇa,插入元音 i,并双写辅音。“kenipāto”:能在水中被投下者,此为不脱落复合词。巴利
667. Dvayaṃ nāvāya gamanopāye. Arati yenāti arittaṃ, chadādīhi tatraṇa, ikārāgamo, dvittañca. Ke jale nipātiyate kenipāto, aluttasamāsoyaṃ.
有两种,关于舵手。“poto”指船,是航行工具,令其航行者为“potavāho”(船夫)。“niyāmako”:能约束船者,即舵手。“niyacchati”源于词根“yam”(停止),前缀“ni”加于“gam”(行进),加后缀“ṇvu”,构成“niyāmako”,属 curādi 词类。亦指舵手。巴利
Dvayaṃ niyāmake. Poto pavahanaṃ, taṃ vāhayatīti potavāho. Niyacchati potanti niyāmako, yamu uparame, nipubbo gamane, ṇvu, niyāmako, curādi. Niyāmakepi.
那些乘船从事贸易的商人,称为“航海商”(saṃyattikā)。所谓“saṃyāna”,即“航海”(saṃyātrā),意为前往岛屿。加后缀“traṇa”,以此为业者即“saṃyattikā”;再加后缀“ṇiko”,删除“ra”并缩短元音。或依此后缀而成立。亦作“船商”(potavāṇijā)。所谓“poto”,即航行工具,以此经商者即为船商。巴利
Ye vāṇijā nāvāya vāṇijakammaṃ ācaranti, te saṃyattikā nāma, saṃyānaṃ saṃyātrā, dīpantaragamanaṃ, traṇa, sā payojanametesaṃ saṃyattikā, ṇiko, ralopo, rasso ca. Tapaccayena vā siddhaṃ. Potavāṇijāpi, poto pavahanaṃ, tassa vāṇijā.
668 第668条。锚等、桨等,是船的部件、组成部分。“锚”(laṅkāro)由“lo”(铁)与“inda”(主)构成,其作用即为锚。“vaṭo”指所谓吉祥榕树(sivaṭo),因形状相似而称“vaṭākāro”(桨形)。《多义集》中云:“vaṭo”指步法、榕树等。“桨”(phiyo)源于词根“phā”(增长),加后缀“iyo”。巴利
668. Laṅkārādayo, phiyādayo ca nāvāya aṅgā avayavā. Lo indo, tassa kāraṇaṃ laṅkāro. Vaṭo vuccati sivaṭo, tadākāratāya vaṭākāro. ‘‘Vaṭo kamadde nigrodhe’’ti hi nānatthasaṅgaho. Phā vuḍḍhiyaṃ, iyo, phiyo.
有两种被称为“船板”(talaka)。“航行工具”(pavahanaṃ)源于“pū”(净化)加后缀“to”,并增元音,意为令舵手航行之物。“vuttaṃ”是动词形式。又两种:在运木运水方面,“独木舟”(doṇī)源于“duṇa”(行进、伤害)加“a”,属nadādi词类,元音增长。“运水器”(ambaṇaṃ)意为以此运水,加“ussattaṃ”与“ṇattaṃ”;或源于“amba”(水)加“yu”。巴利
Dvayaṃ ‘‘talaka’’iti khyāte. Pū pavane, to, vuḍḍhi, pavahati niyāmaketi pavahanaṃ. Vuttanti kriyāpadaṃ. Dvayaṃ kaṭṭhambuvāhiniyaṃ, duṇa gatihiṃsāsu, a, nadādi, vuḍḍhi, doṇī. Ambuṃ neti yena ambaṇaṃ, ussattaṃ, ṇattañca, amba sadde vā, yu.
669 关于“深”义的三个词:“gambhīro”(深)由“gamu”(行进)加“īro”构成,并省略“bha”与词尾;若省略“ma”则亦作“gambhīro”,或表“行进者对此恐惧”之义。“nimmāno”(无慢)由前缀“ni”加“mana”(慢)重叠、加“ṇo”构成,“ma”变为“na”。其反义词为“uttānaṃ”(浅),意为升起、保护、有量,即不深。巴利
669. Tikaṃ gambhīre. Gamu gamane, īro, bhonto ca malopo ca, gabhīro. Mālope tu gambhīro, gacchantā bhāyanti asminti vā gabhīro, gambhīro ca. Nipubbo mana abhyāse, ṇo, massa no. Tabbipakkhato gambhīraviparītato uttānaṃ nāma, uggataṃ tānaṃ pamāṇaṃ assa uttānaṃ, agambhīraṃ.
关于“无底”的两词:“agādhaṃ”(无底)源自“gādha”(立足、期望、结缚),无立足处即为“agādhaṃ”。“atalamphassaṃ”(不触底)意为不触及底层。巴利
Dvayaṃ agādhe. Gādha patiṭṭhākaṅkhāsu, ganthe ca, natthi gādhaṃ yatra agādhaṃ. Na heṭṭhimatalaṃ phusati yatra atalamphassaṃ.
关于“不净”的三词:“anaccho”(不净)意为无清净性。“kalusaṃ”(浊)亦用于指罪恶。“āvilo”(浑浊)源自“vila”(分裂)加“ṇo”,或源自“ava”(保护)加“ilo”。巴利
Tikaṃ appasanne. Natthi acchabhāvo atra anaccho. Kalusaṃ pāpepi vuttaṃ. Vila bhedane, ṇo, āvilo. Ava rakkhaṇe vā, ilo.
670 第670条。三词条:论无垢。‘accho’(清净)由词根‘cho’(切断)加‘ṇo’构成,意指不切断见者;亦有‘saccho’,由词根‘sara’(散布)加‘to’并替换元音而成。‘vimalo’(无垢)意为其中无有垢秽。从‘gabhīra’等开始,‘gabhīrādayo’乃至‘vimalanta’,通用于三性。巴利
670. Tikaṃ nimmale. Cho chedane, na chindati dassananti accho, ṇo, sacchopi, sara visaraṇe, to, annādeso. Natthi malaṃ etasmiṃ vimalo. Gabhīrappabhutī gabhīrādayo vimalantā tīsu liṅgesu.
五词条:论渔夫。‘dhīvaro’(渔夫)由词根‘dhā’(持守)加‘īvaro’构成。‘macchiko’(捕鱼者)意为杀鱼而活者,加词缀‘iko’。‘macchabandho’(渔夫)意为以网捕鱼者,或杀鱼者,插入随韵。‘kevaṭṭo’(渔夫)由‘kaṃ’(水)、‘īlakkhī’(其表征)、‘vaṭṭo’(行为)组成,具此者得名;亦作‘kevatto’,加‘ṇo’。‘jāliko’(网师)意为从事网业或以网捕杀者;此处亦提及‘dāso’(奴仆),由词根‘dāsa’(给与)加‘a’构成,《卢达》云:‘dāso’用于渔夫、雇工等义。巴利
Pañcakaṃ kevaṭṭe. Dhā dhāraṇe, īvaro. Macche hantvā jīvatīti macchiko, iko. Macche bandhati jālenāti macchabandho, macche vadhatīti vā macchabandho, niggahītāgamo, kaṃ jalaṃ, tassa īlakkhī, tāya vaṭṭo vaṭṭanaṃ assatthīti kevaṭṭo. Kevattopi, ṇo. Jāle niyutto, jālena hantīti vā jāliko, dāsopyatra, dāsa dāne, a, ‘‘dāso kevaṭṭabhaccesū’’ti ruddo.
671-672 第671-672条。至‘jhasāntaṃ’,论鱼类。‘maccho’(鱼)由词根‘masa’(接触)加‘cho’构成,或依词根‘mara’成立:‘mara’(命终)加‘ino’,删除‘ra’。‘puthulomo’(粗毛鱼)意为口部附近多毛之鱼。‘pāṭhīna’等鱼虽无毛,亦可依此称说。‘jhaso’(鱼)由伤害义的daṇḍaka类词根‘jhasa’加‘a’构成。‘aṇḍajo’(卵生)、‘visāro’(扩展者)、‘sakalī’(有鳞者),其中‘visāro’意为此依种种而行,加‘ṇo’。‘rohita’等鱼的树皮状皮为‘sakalaṃ’(鳞),具此者加‘ī’,即成‘sakalī’。巴利
671-672.Jhasāntaṃ macche. Masa āmasane, cho, maradhātuvasena vā siddho, mara pāṇacāge, ino, ralopo. Mukhappadese puthūni lomāni assa puthulomo. Pāṭhīnādīnaṃ macchattā visesato alomakepyassa vutti. Jhasa hiṃsattho daṇḍako dhātu, a, jhaso. Aṇḍajo, visāro, sakalīpi, vicitraṃ sarati anena visāro, ṇo. Rohitādīnaṃ vakkalappāyo taco sakalaṃ. Taṃyogā, ī, sakalī.
“rohitādayo”(罗迦鱼等)、“makarādayo”(鳄鱼等)是鱼的分类。“rohito”(罗迦鱼)由词根“ruha”(出生)加后缀“to”构成。“magguro”(鲶鱼)因成熟时味道甘美,或由词根“majja”(净化)加“ūro”构成,“jj”变为“gg”且元音缩短,属“ṅā khū”类。“siṅgī”(角鱼)因有角,加后缀“ṇo”,属nadādi类;亦作“saṅgu”,或意为随风而行,由词根“sara”(伤害)加“a”,“ra”变为“go”,再加“assi”并插入随韵,属nadādi类,亦属“ṅa cve”类。“balajo”(一种鱼)由词根“bala”(包围)加“alo”,“la”变为“jo”,属“ṅa pā”类。“muñjo”(一种鱼)源自“muñja”(音声义)。“pāvuso”(大口鱼)由词根“pū”(净化)加“uso”,发生元音增长替换,属“ṅa ṭā”类。巴利
Rohitādayo, makarādayo ca macchappabhedā. Ruha janane, to, rohito. Vipāke madhurasattā magguro, vaṇṇavikāro, majjatīti vā magguro, ūro, majja suddhiyaṃ, jjassa ggattaṃ, rasso ca, magguro, ‘‘ṅā khū’’. Siṅgayuttatāya siṅgī, ṇo, nadādi, saṅgupi, sarati vātanti vā siṅgī, sara hiṃsāyaṃ, a, rassa go, assi, niggahītāgamo, nadādi, siṅgī, ‘‘ṅa cve’’. Bala saṃvaraṇe, alo, lassa jo, balajo,’’ṅa pā’’. Muñja saddattho, muñjo. Pū pavane, uso, vuddhyāvādesā, pāvuso, mahāmukhamaccho, ‘‘ṅa ṭā’’.
“sattavaṅko”(七弯鱼)意为七次弯曲,属“ṅa se”类。“savaṅko”(有弯鱼)意为与弯共存或具弯者,属“ṅa mve”类。“naḷamīno”(竹鱼)意为形如竹的鱼,属“ṅa phौ-yo”类。“gaṇḍako”(一种鱼)由词根“kaḍi”(积聚、说、部分)加“ṇvu”构成,属“ṅa mā”类。“susukā”(海豚)由词根“sasu”(伤害)加“u”,再加“assu”,同义增一音,属“ṅa-pौ-ṭaye”类。“sapharī”(一种鱼)意为以侧卧而行,源自“phara”(散布),属nadādi类,通二性,亦属“ṅa khū-mā”类。“makaro”(鳄鱼)意为将口投入而捕捉,属yadādi类。巴利
Sattakkhattuṃ vaṅkatīti sattavaṅko, ‘‘ṅa se’’. Saha vaṅkena, saṃvijjamāno vā vaṅko yassa savaṅko, ‘‘ṅa mve’’. Naḷasaṇṭhāno mīno naḷamīno, ‘‘ṅa phौ-yo’’. Kaḍi sannicayavadanekadesesu, ṇvu, gaṇḍako, ‘‘ṅa mā’’. Sasu hiṃsāyaṃ, u, assu, susukā, sakattheko, ‘‘ṅa-pौ-ṭaye’’. Sayanato passena pharatīti sapharī, nadādi, phara pharaṇe, sapharī dvīsu, ‘‘ṅa khū-mā’’. Pāṇiggahaṇe mukhaṃ kiratīti makaro, yadādi.
673 提弥等七种大鱼。提弥(timi),在广大状态中,因它广大,故称提弥;后缀“i”,提弥也用于指一般鱼。“gira”(吞咽),加后缀“ṇa”,变为“la”,再变为“issa”。提弥的喉咙(gala)称为提弥伽罗(timiṅgala),插入随韵(niggahīta)。因颜色类似深黄与黑暗,故称提弥罗频伽罗(timirapiṅgala)。“ā”(前缀,表强烈)加“nandati”(喜悦),故称阿难(ānanda);“nanda”(喜悦)在成就义中。因它喜悦提弥鱼,故称提弥难陀(timinanda)。也有“提明陀”(timindo)的读法,即提弥鱼之王(inda)。具有超常体高者,称阿阇楼诃(ajjhāroha)。巨大的提弥鱼,称摩诃提弥(mahātimi)。巴利
673. Timiādayo satta mahāmacchā nāma. Tima addabhāve, timatīti timi, i, timi macchamattepi. Gira niggiraṇe, ṇo, lattaṃ, issattaṃ. Timino galo timiṅgalo, niggahītāgamo. Vaṇṇena piṅgalatimirasadisatāya timirapiṅgalo. Ā bhuso nandatīti ānando, nanda samiddhiyaṃ. Timino macche nandayatīti timinando. ‘‘Timindo’’tipi pāṭho, timīnaṃ macchānaṃ indo timindo. Adhiko āroho yassa ajjhāroho. Mahanto timi maccho mahātimi.
674 两个词以“ṅa phe”著称:形状似石的鱼,称为石鱼(pāsāṇamaccha)。词根“paṭha”(表达、言语)加上后缀“ina”,两处元音延长,构成“pāṭhīna”,也称作“ṅa-pौ”。这两个词又指鱼钩。弯曲者,称为“vaṅka”,源于弯曲之义。词根“bala”(包围、约束)加上后缀“isa”,“la”变为“ḷa”,即指鱼钩;词根“vidha”(安排、刺穿)因多义故,加上后缀“yu”。巴利
674. Dvayaṃ ‘‘ṅa phe’’iti khyāte. Pāsāṇasadisasaṇṭhāno maccho pāsāṇamaccho. Paṭha viyattiyaṃ vācāyaṃ, ino , ubhayatra dīgho, pāṭhīno, ‘‘ṅa-pौ’’ti ca vadanti. Dvayaṃ baḷise. Vaṅkatīti vaṅko, vaṅka koṭilye. Bala saṃvaraṇe, iso, ḷattaṃ. Macchavedhanampi, vidha vidhāne, bhedane ca, anekatthattā, yu.
三词指鳄鱼。“Suṃsumāro”是合成词:它流涎,故称“susu”;“susu”即成“suṃsu”;它杀害,故称“māro”;因此“suṃsu”与“māro”合为“suṃsumāro”。由何充满、填满?称“kumbho”(瓮),即水池;在其中移动行走者,称“kumbhīlo”。或依另解:“kumbhī”为罐子,执取罐子者,称“kumbhīlo”。不行走者,称“nakko”,加后缀“kvi”,因为是约定俗成之词,“na”保持原形;或从“nakka”(破坏)而来,属curādi语根类。巴利
Tikaṃ kumbhīle. ‘‘Suṃsumāro’’ti samuditanāmaṃ, sasatīti susu. Susu eva suṃsu, māretīti māro, suṃsu eva māro suṃsumāro. Kena ubhati pūretīti kumbho, jalāsayo, tatra ulati gacchatīti kumbhīlo, kumbhī vā ghaṭo, taṃ lātīti kumbhīlo. Na kamatīti nakko, kvi, saññāsaddattā nassa pakati, nakka nāsane vā, curādi.
二词指龟。因其波浪、速度令人厌恶,故称“kummo”(龟)。据《勒帕萨》[辞典]:“在显现、速度折损、波浪、雄性波涛等义中”;据《异义集》:“在速度、折损、显现、洞穴、波浪、涟漪等义中”。以龟甲(kacchena)饮者,称“kacchapo”,加后缀“ṇa”;此处也作“kamaṭho”,词根“kamu”(欲求)加后缀“aṭho”。巴利
Dvayaṃ kacchape. Kucchito ūmi vego assa kummo, ‘‘pakāse vegabhaṅgesu, taraṅge ūmi puṃthiya’’nti rabhaso, ‘‘vege bhaṅgappakāsesu, bilāyaṃ ūmi vīciya’’nti nānatthasaṅgaho. Kacchena pivatīti kacchapo, ṇo, kamaṭhopyatra, kamu icchāyaṃ, aṭho.
675 表示螃蟹的有二词。“kakkaṭako”:因其爬行(kakati)而得名;在自身义中附加后缀“ka”;或由词根“kuka”(执取)加后缀“aṭa”,变“u”为“a”。“kuḷīro”:由“kula”(族系、相续、亲眷)加后缀“īra”而成;或指割截(lunāti)大地(kuṃ)者,加后缀“īra”。表示水蛭的有二词。“jalūkā”:是水中的虱子,一种特定的虫;或因水为其居所、家而得名,由“jala”加后缀“ū”,“uca”(聚合)加后缀“ṇa”构成“oka”(居所)。“rattapā”:饮红血者,故得此名。巴利
675. Dvayaṃ kakkaṭe. Kakatīti kakkaṭako. Sakatthe ko, kuka ādāne vā, aṭo, ussattaṃ. Kula santāne, bandhumhi ca, īro, kuṃ vā pathaviṃ lunātīti kuḷīro, īro. Dvayaṃ rattape. Jalassa ūkā kimiviseso jalūkā, jalaṃ okaṃ gehaṃ etissāti vā jalūkā, ossū, uca samavāye, ṇo, okaṃ. Rattaṃ rudhiraṃ pivatīti rattapā.
表示青蛙的有三词。“maṇḍūka”:由“maṇḍa”(庄严)加后缀“uka”,元音延长。“daddura”:由“dada”(给予)加后缀“ura”,辅音重叠。“bheka”:由“bhī”(恐惧)加后缀“ika”,变“ī”为“e”,因畏惧蛇(sappato)而恐惧,故称。青蛙也称作“vassābhū”(雨季所生)、“sāluro”、“plavo”(浮游者)。以“tī”著称的有二词。“gaṇḍuppāda”:产生粪积(gaṇḍa)者。“mahīlatā”:大地的藤蔓;也称“kiñculuka”。“kiñculuka”:少许蠕动者,加后缀“uka”。巴利
Tikaṃ maṇḍūke. Maṇḍa bhūsane, uko, dīgho. Dada dāne, uro, dvittaṃ. Bhī bhaye, sappato bhāyatīti bheko, iko, īsse. Vassābhū, sāluro, plavopi. Dvayaṃ ‘‘tī’’iti khyāte. Gaṇḍaṃ vaccasannicayaṃ uppādetīti gaṇḍuppādo. Mahiyā latā mahīlatā, kiñculukopi. Kiñca culatīti kiñculuko, uko.
676 表示珍珠蚌的有二词。“sippī”:由“sappa”(运动)加后缀“i”,成阴性词。“suttī”:由“su”(流出)加后缀“tti”。表示螺的有二词。“saṅkha”:由“khanu”(挖掘、穿透)加语尾“kvi”而成;或由“samu”(平息)加后缀“kha”而成。“kumbu”:向空中(kaṃ)行走者,加后缀“u”。此二词亦非阴性。巴利
676. Dvayaṃ muttāphoṭe. Sappa gamane, i, assi, sippi, thī. Su abhisave, tti, sutti. Dvayaṃ saṅkhe. Khanu avadāraṇe, kvi, saṅkho. Samu upasame vā, kho, saṅkho. Kaṃ vāti gacchatīti kumbu, u, dvepyanitthiyaṃ.
二词指小螺类。如同螺之爪甲,名为‘saṅkhanakho’。此二词以‘kharu’著称。于水中流动者,名为‘jalasutti’,即由词根‘su’(流出)加后缀‘tti’构成。意为平等者,名为‘sambuko’,由词根加后缀‘uka’,亦有‘bonto’的变体;‘sambuko’即是‘jalasutti’,属阴性,如《雄性篇》中优波离所引。巴利
Dvayaṃ khuddasaṅkhajātiyaṃ. Saṅkhassa nakho iva saṅkhanakho. Dvayaṃ ‘‘kharu’’iti khyāte. Jale savatīti jalasutti, su pasave, tti. Samatīti sambuko, uko, bonto ca, ‘‘sambuko jalasutti’tthī’’ti puṃkaṇḍe vopālito.
677 二词指水域。水之依处、安立之处,名为‘jalāsayo’(水域)。于诸水域中,最深不可测者,名为‘rahado’(深渊)。其中‘hara’(携带)为‘bhūvādi’类语根,加后缀‘da’,经音变而成‘rahado’。巴利
677. Dvayaṃ jalāsaye. Jalānaṃ āsayo patiṭṭhitaṭṭhānaṃ jalāsayo. Tesu jalāsayesu majjhe yo gambhīro agādho, so rahadākhyo, hara haraṇe, bhūvādi, do, vaṇṇavipariyayo, rahado.
二词指水井。于其中饮水,加后缀‘yu’而成‘kalopo’。于其中饮水之处,名为‘pāno’;此即是‘kūpo’(井),故称‘pānakūpo’。其中‘ku’(发声)加后缀‘pa’,经元音延长等音变而成‘kūpo’;或谓以何物充满,故名为‘kūpo’,即‘bha’音转为‘pa’。亦作‘andhu’;‘andha’(意为障碍视线)属‘curādi’类语根,加后缀‘u’而成。二词指方形池塘。‘khanu’(挖掘)加表被动的后缀‘ta’,删除‘na’,经元音延长等音变。‘pokkhara’即是水,与之相应者名为‘ano’,属‘nadādi’词类,而成‘pokkharaṇī’。巴利
Dvayaṃ udapāne. Udakaṃ pivanti asmiṃ, yu, kalopo. Pivanti asmiṃ pāno, so eva kūpo pānakūpo, ku sadde, po, dīghādi, kūpo, kena ubhatīti vā kūpo, bhassa po. Andhupi, andha dassanupasaṅghāte, curādi, u. Dvayaṃ samacaturassapokkharaṇiyaṃ. Khanu avadāraṇe, kamme to, nalopo, dīghādi. Pokkharaṃ jalaṃ, taṃyogā ano, nadādi, pokkharaṇī.
678 第三句偈说明了三者的适宜名称:巨大、常深不可测的水体,莲花生长之处,以及无莲之处。‘taḷa’(打击)或‘tala’(安立、基础),加后缀‘āka’,另一派别将‘ḷ’变为‘ḷ’。‘sara’(流动)加后缀‘a’,构成‘saro’(湖)。‘vapa’(播种),凡在其中播种者,名为‘vāpī’,此词也用于长方形水池。从‘sara’加后缀‘as’,属‘nadādi’词类,构成‘sarasī’。‘daha’(烧尽)加后缀‘a’;或‘dadha’(持守),其中‘dha’变为‘ha’。水生植物、莲花等的生起之处,称为‘ākaro’。巴利
678. Tipādena mahato sadā agādhajalassa padmaṭṭhānassa ca padmasuññassa ca yogyatāya nāmaṃ . Taḷa āghāte, tala patiṭṭhāyaṃ vā, āko, aparapakkhe ḷattaṃ. Sara gamane, a, saro. Vapa bījanikkhepe, vapanti yāya vāpī, āyatacaturassāyampi. Saratismā aso, nadādi, sarasī. Daha bhasmīkaraṇe, a, dadha dhāraṇe vā, dhassa ho. Ambujānaṃ paddhānaṃ ākaro uppattiṭṭhānaṃ.
小湖称为‘pallala’。其特点是雨季水量增多,热季时水深仅及膝,或完全干涸。‘palla’(保护)属‘curādi’语根类,加后缀‘ala’,构成‘pallalaṃ’。巴利
Khuddako saro ‘‘pallala’’ntyuccate. Yatra vassāsu adhikaṃ jalaṃ, gimhesu jāṇumattaṃ, sukkhatyeva vā, palla rakkhaṇe, curādi, alo, pallalaṃ.
679-680 阿耨达等这七个名为大湖。其中,水因不受日光触及而不热,故称阿耨达。在迦那穆达山附近,故称迦那穆达。作车故称造车者,无论如何此为词源学,而概念应依世间约定来理解。因有六色牙故称六牙,即龙王,在其栖息处附近,故称六牙湖。此处多有拘翅罗鸟,故称拘翅罗湖。曼陀迦尼亦被说为天河。此处多有狮子跃下,故称狮子崖。巴利
679-680. Anotattādayo ete satta mahāsarā nāma. Tatra sūriyaraṃsisamphuṭṭhābhāvena na avatapati udakametthāti anotatto. Kaṇṇamuṇḍapabbatasamīpattā kaṇṇamuṇḍo. Rathaṃ karotīti rathakārako, yathākathañci ayaṃ byuppatti nāma, saññā pana lokatoyevāvagantabbā. Chabbaṇṇadantavantatāya chaddanto, nāgarājā, tassa nivāsanaṭṭhānasamīpattā chaddanto, saro. Kuṇālasakuṇā bahavo yattha santi kuṇālo. Mandākinī ākāsagaṅgāyampi vuttā. Bahavo sīhā papatanti asmiṃ sīhappapāto.
此二者(湖与池)是在有水处,为供诸畜饮水而修筑的蓄水池。因畜类于此饮水,故称 āhāvo(饮水处),其中 ṇo 为后缀,并作 vuḍḍha(元音提升)替换。因于此饮用,故称 nipānaṃ(饮处),yu 为后缀。此二者若是天造、非人力所为,则为天造池,soṇḍe(天仙)等为方言说法。“Akhāto devakhātako”(非人所掘,乃天所掘)这一表达,出自《不死曼陀罗》中的阳性词。巴利
Dvayaṃ jalappāye dese kūpanikaṭe pasupānatthaṃ patthārādiracite jalāsaye. Āhūyante pasavo atra pānāyāti āhāvo, ṇo, vuḍḍhāvādeso. Nipivanti asmiṃ nipānaṃ, yu. Dvayaṃ surakhāte, aporise devanimmiteti bhāvo, soṇḍeiccaññe. ‘‘Akhāto devakhātako’’ti hi amaramālāyaṃ puṃsakaṇḍaṃ.
681 能流动者,故为 nadī(河)。因 Savatī(流动)的词尾属于 nadādi(河等词干),故成为 savantī(流动者)。因向低处而去,故为 ninnagā(顺流),kvi 为后缀。Sanda(流出)为 pasavane(流出义),加 u 后缀,成为 assittaṃ(依处),变音后为 sindhu(海/河)。Sara(流动)为 gamane(行进义),加 to 后缀,并插入 i 音,成为 saritā(河流)。āpānaṃ(饮水)的住处为 āpo(水),即 samuddo(海),加 ṇo 后缀,流向彼处故为 āpagā(水流)。Nada(流动)用于非词变位时,成为 nadatīti nadī(河),其词干属于 nadādi(河等),taraṅganī(波浪)也在此列。巴利
681.Nadyantaṃ nadīyaṃ. Savatīti, anto, nadādi, savantī. Ninnaṭṭhānaṃ gacchatīti ninnagā, kvi. Sanda pasavane, u, assittaṃ, vaṇṇavikāro, sindhu. Sara gamane, to, ikārāgamo, saritā. Āpānaṃ nivāso āpo, samuddo, ṇo, taṃ gacchatīti āpagā. Nada abyattasadde, nadatīti nadī, nadādi, taraṅganīpyatra.
此二者属于恒河。据世间说,由跋吉罗陀王所造就,故称 Bhāgīrathī(跋吉罗陀河);然依我等之定见,这仅是她的名称罢了,一切处皆如此。因流动,故为 Gaṅgā(恒河);由 gamito(去)而有 go(牛),tipathagatā(行三道者)也是如此:行于天、人、地狱三道者,故称 tipathagatā。诸河的聚合、交融、汇合处,称为 saṅgamo(汇流)、melako(交合)、sambhedo(合流)。因在此处完全破散而交融,故为 sambhedo(合流),此词由前缀 saṃ(合)与 bhidi(破)在 melane(交合)义上组合,加 ṇo 后缀而成。巴利
Dvayaṃ gaṅgāyaṃ. Bhagīrathena raññā nibbattitā bhāgīrathīti lokiyā, asmākantu matena nāmamattamevetaṃ tassāti sanniṭṭhānaṃ, evaṃ sabbatra. Gacchatīti gaṅgā, gamito go, tipathagatāpi, tayo saggamaccapātālapathe gatā tipathagatā. Sindhūnaṃ nadīnaṃ saṅgamo melako sambhedo. Sammā bhijjanti asmiṃ sambhedo, saṃpubbo bhidi melane, ṇo.
682 恒河等此五条河流,称为大河。阿致罗筏底河,因水流迅疾而得名。耶牟那河,或源于“抑制”之义,加后缀 uno;或说她是阎摩之妹,故以表示姊妹义的后缀 uno 得名耶牟那河。萨罗婆河,或从“流动”(行、害、思义)之词根加 ū 及 abhonto 后缀构成;或因该河能生成众多湖泊而得名。又如“大供养”一词,加 a 后缀,nadādi 为河等词干。巴利
682. Gaṅgādikā imā pañca nadiyo mahānadī nāma. Aciraṃ sīghagamanaṃ etissamatthīti aciravatī. Yamu uparame, uno, yamassa bhaginī vā yamunā, bhaginyatthe uno. Sarāni bhavanti yāya avadhibhūtāyāti sarabhū, sara gatihiṃsācintāsu vā, ū, abhonto ca, sarabhū. Maha pūjāyaṃ, a, nadādi.
月分河等顺流河,是五大河之外其余河流的类别。月分河,因从月分山流出,故名。萨罗斯伐底河,由“湖之聚合”词根加 vantu 后缀、中间插入 sa 音,依河等词干构成;vantu 后缀在此表示殊胜之义。巴利
Candabhāgādikā ninnagā pañca mahānadito aññāsaṃ nadīnaṃ bhedā. Candabhāgo nāma pabbato, tato pabhavatīti candabhāgā. Sarayogā vantu, majjhe sakārāgamo, nadādi, sarasvatī. Vanturatrātisaye.
683 尼连禅河,因水无垢染而得名;又或说有一种名为尼连禅的乐器,此河水流之声与之相似,故得此称。高韦里河,因有可厌的怨仇,故得此名,属河等词干。纳马达河,因能施予沐浴之乐,故而得称,加 ṇo 后缀。以此类推,萨罗婆底河、吠陀婆底河、坎塔基河、高尸基河等,众多河流支别皆含摄其中。巴利
683. Niddosaṃ jalaṃ assaṃ nerañjarā, yadādi, atha vā nerañjarā nāma tūriyaviseso, taṃsamānasaddatāya ayaṃ nadī nerañjarā nāma. Nānāgāhākulībhūtatāya kucchitaṃ veraṃ assā kāverī, nadādi. Nammaṃ sukhaṃ dadātīti nammadā, ṇo. Ādinā sarāvatī vettavatī kaṇṭakī kosikīādikā anekā nadībhedā saṅgahitā.
此二(水沟与水道)指宫殿、天祠等处的排水路线。水(vārino)的流出通道,即称为‘水路’(vārimaggo)。Nala(香草)中,‘nala’取‘香’(gandhe)义,加上后缀a、nadādi(河等词干)以及后缀ḷ,构成panāḷi(香草);此词用于阴性,亦可用于阳性。巴利
Dvayaṃ hammiyadevālayādīsu jalamagge. Vārino nikkhamanamaggo vārimaggo. Nala gandhe, a, nadādi, ḷattaṃ, panāḷi, ayaṃ itthiyaṃ, pume ca.
此三(污水坑等)指位于村门处,充满不净、恶臭与淤泥的粪池。因其染污心,故名为candanikā(粪坑);yadādi则表示‘等’(依此类推)。巴利
Tikaṃ gāmadvāramhi asucipūtipaṅkasampuṇṇāyaṃ kāsuyaṃ. Cittaṃ dunotīti candanikā, yadādi.
684-685 ‘jamu’(阎浮)取‘食’(adane)义,加后缀alo、河等词干nadādi、后缀bonto以及后缀ḷ,成为‘jambāḷī’(阎浮泥)。黏着于此,故称‘oḷigallo’(黏泥);‘lagga’取‘黏着’(saṅge)义,加后缀alo、后缀ḷ、后缀assi,而成‘galopo’(泥泞),此二词亦然。以半瓣为名,即莲花之名。在湖中生长,故称‘saroruhaṃ’(湖生),加后缀ro。具有百瓣,因此特殊莲花之名,依其百瓣而有特别不共的称呼。证得处所,故称‘aravindaṃ’(阿罗梵莲)。‘pada’取‘行走’(gamane)义,加后缀umo,成为‘padumaṃ’(波头摩莲),为阴性词。于泥中生长,故称‘paṅkeruhaṃ’(泥生),作非离释复合词。‘nala’取‘香’(gandhe)义,加后缀ino、后缀ḷ。‘pusa’取‘增长’(vuḍḍhimhi)义,加后缀kharo、vuḍḍhi(增长)、sassa(谷物)加后缀ko,生于水中莲叶,故称‘pokkh…’巴利
684-685.Jamu adane, alo, nadādi, bonto ca, ḷattaṃ, jambāḷī. Avalagganti asmiṃ oḷigallo, lagga saṅge, alo, ḷattaṃ, assi, galopo, dvittañca. Sāddhapajjena padumassa nāmaṃ. Sarasi ruhatīti saroruhaṃ, ro. Sataṃ pattāni assa, padmavisesatthepyassa padmattā visesato abhedo. Araṃ vindatīti aravindaṃ. Pada gamane, umo. Padumaṃ, anitthī. Paṅke kaddame ruhatīti paṅkeruhaṃ, aluttasamāsoyaṃ. Nala gandhe, ino, ḷattaṃ. Pusa vuḍḍhimhi, kharo, vuḍḍhi, sassa ko, pokkhare jale jātanti vā pokkharaṃ. Muḷālatopi uggantvā pupphati muḷālapupphaṃ. Kaṃ jalaṃ alayati bhūsayatīti kamalaṃ, ala bhūsane. Bhisatopi uggantvā pupphatīti bhisapupphaṃ. Kuse jale seti tiṭṭhatīti kusesayaṃ, ro, aluttasamāso. Tāmarasampi, tāmaraṃ jalaṃ, ‘‘tāmaraṃ ghatamaṇṇo ce’’ti tantatantaraṃ, tatra seti tiṭṭhatīti tāmarasaṃ, ro.
686 白色莲花名为白莲(puṇḍarīka)。其中词根 puḍi 意为破碎(khaṇḍane),亦有作 muḍi;于其后加后缀 iko 与增音 a,再将 mass 改为 po,并加 ī 后缀,遂成 puṇḍarīka(芬陀利莲)。红色莲花则称拘迦那陀莲(kokanāda)或拘迦萨迦莲(kokāsaka)。kokanāda 一名,由 koke(于拘迦鸟中)与 nādayati(鸣叫)构成,加后缀 ṇo;红莲亦有 kokanada、kokanuda 等异读。或从 ke(何)与 kanati(织)、dibbatīti(戏乐)合为 kokanada,其词干为 bhū,再加后缀 do 与 asso。词根 kana 有见、光、行(dittikantigatīsu)之义;由 ke 与 kāsatīti(照耀)复合则为 kokāsaka,加后缀 ṇvu,其中 kāsa 义为光辉(dittiyaṃ)。巴利
686.Sitaṃ setaṃ kamalaṃ ‘‘puṇḍarīka’’ntyuccate, puḍi khaṇḍane, muḍirityeke, iko, arāgamo ca, massa po, issīkāro ca, puṇḍarīkaṃ. Rattaṃ tu kamalaṃ ‘‘kokanadaṃ, kokāsako’’ti coccate. Koke nādayatīti kokanādaṃ, ṇo. Rattuppale ca, ‘‘kokanadaṃ, kokanuda’’ntipi pāṭho, ke kanati dibbatīti vā kokanadaṃ, bhūvādi, do, asso. Kana dittikantigatīsu, ke kāsatīti kokāsako, ṇvu, kāsa dittiyaṃ.
关于花须(kesara):ke(何)生起故为 ki,即 kamalādi(莲花等);生于彼中或能照明故,为 kiñjakkha(花须),加 kho 后缀;nassa 或 lassa 变为 ko 后缀,再作鼻音化;ke saratīti 意为持护,加 a 与第七格 alopo 后缀;此词双性,非阴性。关于莲花等之茎(daṇḍa):因形似茎,故得 daṇḍa 之名;词根 nala 意为香气(gandhe),加 ṇo 后缀。巴利
Dvayaṃ kesare, ke jāyatīti ki, kamalādi, tasmiṃ jāyati, jalatīti vā kiñjakkho, kho, nassa, lassa vā ko, niggahītāgamo, ke saratīti, a, sattamiyā alopo, dvayamanitthī. Dvayaṃ padmādidaṇḍe. Daṇḍasadisatāya daṇḍo. Nala gandhe, ṇo.
687 双性词 muḷāla(莲茎),其中所含音节可释为:visa 渗透,vassa 年,bho 称呼,bhisa 莲茎,bhāsa 光辉或言语,ākāra 形态。从词源说,由 mūle(根)生故名 muḷāla,于他处用 alo 后缀,有短音等变化及 ḷ 音;或由 mūla(安立处)加 alo,余如前。此词双性,亦非阴性。巴利
687. Dvayaṃ muḷāle. Visa peraṇe, vassa bho, bhisaṃ, bhāsa dittiyaṃ vā, ākārassi. Mūle jāyatīti muḷālo, aññatthe alo, rassādi, ḷattañca, mūla patiṭṭhāyaṃ vā, alo, sesaṃ pubbasadisaṃ, dvayaṃpyanitthī.
双性词 kaṇṇikā,意为花蕊或耳饰。种子的外壳、容器即种子壳。因佩戴于耳而称 kaṇṇikā,即耳饰;又因形状相似,亦指莲花等的聚集、稠密或丛林之义。saṇa 表给予,加 ḍo 则成 saṇḍa,有“saṇḍa 表行列等聚集,亦表牛主为阳性”之多义汇集。巴利
Dvayaṃ kaṇṇikāyaṃ. Bījassa koso ākaro bījakoso. Kaṇṇe karīyatīti kaṇṇikā, kaṇṇālaṅkāro, taṃsadisasaṇṭhānatāya kaṇṇikā, padumādīnaṃ samūhe gahane vanetyattho. Saṇa dāne, ḍo, saṇḍaṃ, ‘‘saṇḍaṃ paddhādisaṅghāte, gopatimhi pume bhave’’ti nānatthasaṅgaho.
688 双性词指莲花、睡莲等的通称。因此,padma 指大莲花,sitoppala 指白莲花。byāḍi 云:“kuvalaya 与 uppala,nīla 与 indīvara。”bhāguri 云:“uppala 与 kuvalaya,nīla 与 indīvara 被认许。”而 vararuci 云:“白与蓝,kuvalaya、indīvara 及蓝莲花。”māladhi 与 mādhava 云:“臂钏如 kuvalaya 花瓣般青黑,持弓者。”此处依前人之说。若如此,为何 uppala 一词仅用于蓝莲花等,而不用于大莲花等?答曰:虽为通称,但如同 dhañña 一词虽通指谷物,却仅用于稻谷等,不用于绿豆等,此处亦然。up 前缀加 pā 表饮,加 alo 成双音词,或由 udake plavatī 故称 uppala 等。因如大地上的环饰般光彩,故称 kuvalaya。巴利
688. Dvayaṃ padmakumudādisāmaññe, tathā hi padmaṃ mahoppalaṃ sitoppalamuccate, ‘‘kuvalayaṃ uppalañca, nīlamindīvaranti hi’’iti byāḍi, ‘‘uppalañca kuvalayaṃ, nīlamindīvaraṃ mata’’nti bhāguri ca, ‘‘romo siti ca nīlo, kuvalayamindīvarañca nīlambuja’’nti tu vararuci. ‘‘Kuvalayadalasāmopyaṅgadadhiti paridhū sara’’nti māladhi, mādhavo ca, tatra pubbakamatamiha nissīyate. Yadyevaṃ kathamuppalasaddena nīluppalādīsveva buddhi, na pana mahoppalādimhīti? Vuccate – sāmaññepi dhaññatte yathā dhaññasaddena kalamādīsveva buddhi, na pana muggādīsu, evamihāpi. Upubbo pā pāne, alo, dvittaṃ, udake plavatīti vā uppalaṃ, yadādi. Kuyā pathaviyā valayaṃ iva sobhākarattā kuvalayaṃ.
双性词指蓝莲花。nīla 表蓝色,加 a 成 nīla。因 indatī 而称 indī,属 nadādi 类;indī 意为吉祥,其殊胜者名为 indīvara;或 inda 表示最胜,加 īra 而成。巴利
Dvayaṃ nīluppale. Nīlavaṇṇe, a, nīlaṃ, indatīti indī, nadādi, indī lakkhī, tassā varaṃ indīvaraṃ, inda paramissariye vā, īro.
在蓝莲花中,白色者名为 kumuda。由 kuyaṃ modate 得名 kumuda,添加 ṇo。其莲花等的球茎称为 sālūka。kaṃ 意谓安乐,dadātī 意谓给予,故称 kanda;kanda 亦表呼唤或哭泣。sala 表行走义,为 daṇḍaka 词根,加 uko,引长其音,成 sālūka。巴利
Asmiṃ nīluppale sete kumudaṃ nāma. Kuyaṃ modate kumudaṃ, ṇo. Assa padumādino kando sālūkamuccate. Kaṃ sukhaṃ dadātīti kando, kanda avhāne vā rodane ca. Sala gamanattho daṇḍako dhātu, uko, dīgho, sālūkaṃ.
689 三性词通指红色与非红色。在莲花等水生花中,非仅限于红色者,具芳香者称 sogandhika。因其光彩如夺目项链,故称 kallahāra,添加 lā 音,并双写。令水清凉,故称 dakasītalika。巴利
689. Tikaṃ rattārattasāmaññe. Kamalato aññatarasmiṃ jalakusume, na tu ratteyeva, sugandhena yuttaṃ sogandhikaṃ. Kassa hāraṃ iva sobhākarattā kallahāraṃ, lāgamo, dvittañca. Dakaṃ sītalaṃ karotīti dakasītalikaṃ.
双性词指水藻。依附于水,故称 sevāla,加词缀 alo,插入 v 音,亦用于阴性。呈蓝色,故称 nīlikā;nīla 表蓝色,加词缀 iko,或因具蓝色,故称 nīlikā。sevāla 亦同。双性词指莲花所生之处及莲花丛聚。naḷinī、paṅkajinī、visinī、sarojinī、padminī 为同义词。mādhava 于《宝石鬘》中云:‘padmasaṇḍa 即莲花丛聚之处’,是为同义词。visa 表平等,因其具此性,故称 visinī,加词缀 ino,属 nadādi 类。因与水生花相连,或因水生花聚集,故称 ambujinī。巴利
Dvayaṃ sevāle. Udakaṃ sevatīti sevālo, alo, vakārāgamo, isse ca. Nīlatīti nīlikā, nīla vaṇṇe, iko, nīlavaṇṇayogato vā nīlikā, sevalopi, dvayaṃ padmayutte dese, padmasamūhe ca. Naḷinī ca paṅkajinī visinī ca sarojinī padminīti pariyāyā. ‘‘Padmasaṇḍaṃ tadākare’’ti hi pariyāyaṃ ratanamālāyaṃ mādhavo, visaṃ samaṃ, tabbantatāya visinī, ino, nadādi. Ambujayogato, ambujānaṃ samūhato vā ambujinī.
690 芝麻籽等形状的水藻称为 sevāla。其中,如芝麻籽大小、生于水中、具蓝色等色泽者,名为 tilabīja。名为 saṅkha 者,有叶、茎小、如锅盖等大小、单根,是一种特殊水藻。名为 paṇaka 者,形如蜜蜂、蓝色,是一种特殊水藻;paṇa 表计数,加语缀 ṇvu,而成 paṇaka。巴利
690. Tilabījādayo sevālo nāma. Tatra tilabījappamāṇaṃ jalasaṇṭhitaṃ nīlādivaṇṇayuttaṃ tilabījaṃ nāma. Saṅkho nāma sapatto appakaṇḍo ukhāpidhānādippamāṇo samūlo eko sevālaviseso. Paṇako nāma bhamarasaṇṭhāno nīlavaṇṇo eko sevālaviseso, paṇa saṅkhāte, ṇvu, paṇako.
如是,由驰骋于整个语法大森林的智慧者、诗人中之狮王、具大智慧、拥有四大军的大臣所造之《阿毗达那灯论注释》中,地品注释至此圆满。巴利
Iti sakalabyākaraṇamahāvanāsaṅgañāṇacārinā kavikuñjarakesarinā dhīmatā sirimahācaturaṅgabalena mahāmaccena viracitāyaṃ abhidhānappadīpikāvaṇṇanāyaṃ bhūkaṇḍavaṇṇanā samattā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9