地品注释巴利
1. Bhūmivaggavaṇṇanā
180 于此地品中,由具有分支与附属的地等十者,及地下层,共十一部分,依序称为地品等品。碱等起主要辅助作用,称为分支;半等为分支的辅助,称为附属。巴利
180.Idha bhūkaṇḍe sāṅgopāṅgehi bhūmyādīhi dasahi, pātālena cāti ekādasahi koṭṭhāsehi kamato vaggā bhūmivaggādināmakā vaggā vuccante. Sappadhānopakārakāni aṅgāni khārādīni, aṅgānaṃ upakārakāni ca upaṅgāni addhādīni.
181 依词源解释“地”之名称:vasundharā,因承载诸宝得名。khamu有堪忍义,kha转为cha,故得chamā之名;或chi为切割义,因切断众生之堕落,故为chamā,属阴性。众生依之而存在,故称bhūmi;bhū为存在义,加mi。putha于词基态加nadādi等,加ī,putha变为puthu,再经增长音而成puthavī。若变为ussu等,则成puthuvī。变为patha等,则成pathavī,此中增入ava;又或thava为行义,于此而行,故为pathavī,加nadādi;再或遍满一切处,故为pathavī,thara为遍满义,前加pa,ra转为va,加nadādi,成puthavī,有assu之音变。巴利
181. Sāddhapajjena bhūmiyā nāmāni. Vasūni ratanāni dhārayatīti vasundharā. Khamu sahane, khassa cho, chamā, atha vā chi chedane, sattānamadhopatanaṃ chindatīti chamā, mo, itthiyamā ca. Bhavantyassaṃ bhūtānīti bhūmi. Bhū sattāyaṃ, mi. Puthaiti pāṭipadike ṭhite nadādi, ī, puthassa puthuādese, vuddhimhi ca kate puthavī. Ussuvādese puthuvī. Pathādese tu pathavī, imasmiṃ pakkhe avāgamo, atha vā thava gatiyaṃ, pathavati etthāti pathavī, nadādi, sabbattha pattharatīti vā pathavī, thara santharaṇe papubbo, rassa vo, nadādi, puthavī, assu.
“ 马度、计陀婆之脂肉沾濡;
故诸梵说者,称此大地女神为medinī。”巴利
‘‘Madhuno keṭabhassāpi, medamaṃsapariplutā; Tenāyaṃ medinī devī, vuccate brahmavādibhī’’ti . –
依‘言说’(vacana)与‘脂膏’(meda)之关联,得‘medinī’之名,并加 ī、inī 等后缀。或‘mida’为润泽义,加 yu、nadādi,复有诸音变。‘maha’为供养义,加 nadādi。因广布故,名‘ubbī’,加 nadādi;或谓护佑众生故,名‘ubbī’,有 assu。诸宝藏存于其中,故为‘vasumatī’。世间依之而行,故名‘go’,通男女二性。‘kā’为音声义,于此处发声,或于降魔胜利时发声,故成‘ku’,加 u。承载诸宝,故为‘vasudhā’。承载一切世间,故为‘dharaṇī’,加 yu、nadādi。承载故,得‘dharā’,阴性加 ā。‘gamu’为行义,世间行于其中,故为‘jagatī’,加 anta 后缀,ga 双写为 ja,na 消失,加 nadādi。‘bhū’为存在义,加 ri、nadādi,于 kvi 后缀而成‘bhū’。承载已生之众生,故为‘bhūtaro’。‘ava’为护佑义,加 yu、nadādi,成‘avanī’。巴利
Vacanato medayogā medinī, ī, inī ca. Mida snehane vā, yu, nadādi, issettañca. Maha pūjāyaṃ, nadādi. Vitthiṇṇattā ubbī, nadādi, avati bhūtānīti vā ubbī, assu. Vasūni santyassaṃ vasumatī. Gacchanti yassaṃ lokā, sā go, pumitthiyaṃ. Kā sadde, kāyati ettha, kāyati māravijayakāleti vā ku, u. Vasūni dhārayatīti vasudhā. Sabbaṃ lokaṃ dharayatīti dharaṇī, yu, nadādi. Dharatīti dharā, itthiyaṃ ā. Gamu gamane, gacchantyassaṃ jagatī, antapaccayo, gassa dvittaṃ, jattañca, nalopo, nadādi. Bhū sattāyaṃ, ri, nadādi, kvimhi bhū. Bhūte satte dharatīti bhūtaro. Ava rakkhaṇe, yu, nadādi, avanī.
182 碱、咸味、黏土称为 ūsā。由 khādatī 而有 khārā,其中 da 转为 ra。因具足部分性、以量具足,故为 mattikā。ūsa 是病痛义,故为 ūso。因与 ūsa 关联,故为 ūsavā,加 vantu 字尾。加 ra 后缀则成 ūsaro。此二词于三性中通用。巴利
182. Khārā lavaṇarasā mattikā ūsotyuccate. Khādatīti khārā, dassa ro. Padesakattā mattena pamāṇena yuttā mattikā. Ūsa rujāyaṃ, ūso. Ūsayogā ūsavā, vantu. Rapaccaye ūsaro. Dvepi tīsu vattante.
thala 为安立义,于处所加 a。人工高地称为 thala,非人工高地称为 thalī,加 nadādi 等构成。jaṅgala 一词适用于坚硬、粗糙的地域、土地部分。彼处因无水而坚硬,应知为 thaddho;因有锐利砂砾、裂蹄兽蹄、蚯蚓粪等,应知为 lūkho。gala 有坠落、下落、吞食等义。水从此处坠落,或由此处水坠落,故为 jaṅgalo,即无水之处。如《三集余论》云:“jaṅgalo 于无水处,三性词,于肉中为阴性”,其中 la 消失,并增入随韵。巴利
Thala ṭhāne, adhikaraṇe a. Kittimaṃ thalaṃ, akittimā thalī, nadādi. Thaddhalūkhamhi bhūbhāge bhūmippadese jaṅgalasaddo vattati. Tattha nijjalattā kakkhaḷattā thaddho. Tikkhasakkharādividāragavādikhuragaṇḍuppādavaccādisahitattā lūkho veditabbo. Gala cavanādhopatanādanesu. Jalaṃ galati ettha, jalena vā galanti etthāti jaṅgalo, nijjalo deso, ‘‘jaṅgalo nijjale dese, tiliṅgo pisite thiya’’nti hi tikaṇḍaseso, lassa lopo, niggahītāgamo ca.
183 依于智、依于慧而于此努力,故为 vedeho。彼即 videho;以此岛位于须弥山之东方故,为前 videho,即 pubbavideho。同样,于西、北等亦如是解。依牛而于此行故,为 goyāno。此岛在西方,故为 aparagoyāno。以阎浮树为标志,或因住劫等威力之故,此岛最为殊胜,故为 jambudīpo。依法性成就之五戒威力,此处有广大安乐,故为 kuru;或谓于此遮止恶,故为 kuru,加 kvi。dīpa 为照耀、光显之义;于水中照耀故,为 dīpā;或于此正法照耀故,为 dīpā;量广大之岛名为 mahādīpā。巴利
183. Vedena paññāya īhanti etthāti vedeho. So eva videho, imaṃ dīpamupādāya sineruno pubbadisābhāgattā pubbo ca so videho ceti pubbavideho. Evamaparuttaresu. Gavena yantyetthāti goyāno. Aparo ca so goyāno ceti aparagoyāno. Jambuyā lakkhito, kappaṭṭhāyitādippabhāvena vā tappadhānodīpoti jambudīpo. Dhammatāsiddhassa pañcasīlassa ānubhāvena kaṃ sukhaṃ uru mahantametthāti kuru, kuṃ pāpaṃ rundhanti etthāti vā kuru, kvi. Dīpa dittippakāsanesu, jalamajjhe dippantīti dīpā, dippanti ettha saddhammāti vā dīpā, pamāṇato mahantā dīpā mahādīpā.
184 Kuru等二十一种地方是地方的种类,在多数男性时用阳性复数,例如suramahapaccuggatā、talakuṭā、asmākā等。称为Kuru的地方王子,其住处虽是一地,但依惯用词以复数称为‘Kurū’,一切处皆然。因遮止恶,故称为kuru,即刹帝利王子;其住处称为Kurū,因后缀消失而无增长音,一切处皆如此。因能胜任降伏敌人、超越世间界限等,故称为sakkā。因取藏、问善,故称为kosalā。因与道共驰,故称为magadhā,加kvi;或因于肉中贪求,故称为magadhā(gidha意为希求)。因依彼而服务,故称为sivi,si为服务义,加vi。或因作吉祥,故称为sivī,于他处加i。kala为音声义,加iṅga后缀,成为kaliṅgā,其住处亦称kaliṅgā,即北道;或因取kali,成为kaliṅgā,加kvi;或因唱甜美音声,成为kaliṅgā,有assi音;或因以安乐拥抱,成为kaliṅgā,liṅga为行义,属daṇḍaka词根。巴利
184.Kuruādayo ekavīsati janapadantarā janapadavisesā, ādinā suramahapaccuggatā talakuṭā asmākādayo ca pumbahutte pulliṅge bahutte ca siyuṃ. Kuru nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhīsaddena ‘‘kurū’’ti bahuvacanena vuccati, evaṃ sabbatra. Kuṃ pāpaṃ rundhatīti kuru, khattiyakumārā, tesaṃ nivāso kurū, paccayalopato na vuddhi, sabbatrevaṃ . Arivijayalokamariyādātikkamādīsu sakkontīti sakkā. Kosaṃ lanti gaṇhanti, kusalaṃ pucchantīti vā kosalā. Magena saddhiṃ dhāvantīti magadhā, kvi, maṃsesu gijjhantīti vā magadhā. Gidha abhikaṅkhāyaṃ. Sevanti yenāti sivi, si sevāyaṃ, vi. Sivaṃ karontīti vā sivī, aññatthe i. Kala sadde, iṅgapaccayo, kaliṅgā , tesaṃ nivāso kaliṅgā, uttarāpatho , kaliṃ gaṇhantīti vā kaliṅgā, kvi, kalaṃ madhurasaddaṃ gāyantītivā kaliṅgā, assittaṃ, kena sukhena liṅgantīti vā kaliṅgā, liṅga gamanattho daṇḍako dhātu. Attanā khāditaṃ lañjaṃ parājitehi yācitepi puna na vamantīti avantī. Pañcālassa puttā pañcālā. Vajjetabbāti vajjī, ‘‘vajjetabbā ime’’tyādinā pavattavacanamupādāya vajjīti laddhanāmā rājāno. Vajjīraṭṭhassa vā rājāno vajjī. Raṭṭhassa vā pana taṃsamaññā taṃnivāsirājakumāravasena veditabbā. Gaṃ pathaviṃ dhārentīti gandhārā, kittigandhena arantīti vā gandhārā. Cita ussāhane, cetanti ussahanti yuddhakammādīsūti cetayo.
185 Vaṅga为行义,属daṇḍaka词根。有殊胜之身者,为videhā;或因从pubbavideha岛而来,故为videhā。oja为光耀义,以贝壳而光耀,于彼处作交易,故为kambojā;或因贝壳所生之光耀为其力,故为kambojā。mada为压碎义,因压碎,故为maddā;或因给予吉祥,故为maddā;或因以五种欲乐等而喜悦,故为maddā,mada为欢笑义。bhañja为破坏义,故为bhaggā。aṅga为行义,属daṇḍaka词根。因取狮子,故为sīhaḷā。kāsa为光耀义,因成就而光耀,故为kasmīrā,mīro。kāsa为光耀义,加i,为kāsī。paḍi为行义,故为paṇḍu,加u。或者,因遮止恶于此,故为kuru,如是虽是一地,因所依者众多而以复数称之。一切处皆然。巴利
185.Vaṅga gamanattho daṇḍako dhātu. Visiṭṭhāni dehāni yesaṃ videhā, pubbavidehadīpato āgatattā vā videhā. Oja dittiyaṃ, kambunā sambukena ojanti tassaṃ vohārakaraṇatoti kambojā, kambukajo ojo balametesanti vā kambojā. Mada maddane, maddantīti vā maddā, maṃ sivaṃ dadantīti vā maddā, pañcakāmaguṇādīhi modantīti vā maddā, mada hāse. Bhañja avamaddane, bhaggā. Aṅga gamanattho daṇḍako dhātu. Sīhaṃ lantīti sīhaḷā. Kāsa dittiyaṃ, sampattiyā kāsantīti kasmīrā, mīro. Kāsa dittiyaṃ, i, kāsī. Paḍi gatiyaṃ, paṇḍu, u. Atha vā kuṃ pāpaṃ rundhati etthāti kuru, iti ekopi janapado nissitānaṃ bahuttā bahuvacanena vuccati. Evaṃ sabbattha.
186 二者,指世界。因坏灭而不可见,坏灭故为世界;g变为k,j变为v。存在于此者,故称为世界(bhuvanaṃ),词根为yu。世间(jagati)、建立(viṭṭhapā)等亦是世界的同义词。二者,指地方的通称。指示、告知,告知即令知晓,如说‘此是某某’,指示、称呼,故称为地方(deso)。依止、服务义,词根为si;名称义,词根为sa;境域(visayo)。巴利
186. Dvayaṃ bhuvane. Luja adassane, lujjatīti loko, gassa ko, jassa vo. Bhavanti etthāti bhuvanaṃ, yu. Jagati, viṭṭhapādīnipi bhuvanapariyāyāni. Dvayaṃ desasāmaññe. Disa atisajjane, atisajjanaṃ pabodhanaṃ, ‘‘ayaṃ itthannāmo’’ti disati apadisatīti deso. Si sevāyaṃ, saññāyaṃ a, visayo.
凡无良好行仪之处,即是蛮族之地,如欲界等边地。所谓‘蛮族’,是因言语含混、口齿不清之人;因其言语含混,故称蛮族。又或因缺乏得见良好行仪之道的慧眼,眼中有贪等垢秽者,故为蛮族;其住所即为蛮族之地。位于中国之外的边鄙处,生于此者即为边地。巴利
Siṭṭhācārarahito milakkhadeso kāmarūpādi paccanto nāma. Milakkha abyattiyaṃ vācāyaṃ, milakkhanti abyattavācaṃ bhāsantīti milakkhā. Siṭṭhācāramaggadassanatthāya paññācakkhuno abhāvā rāgādimalaṃ akkhimhi yesanti vā milakkhā, assittaṃ, tesaṃ nivāsaṭṭhānaṃ milakkhadeso. Paccante majjhimadesassa bahiddhābhāge jāto paccanto.
若于某处,不存在四种姓的区分;
彼处即称为蛮族之地,自此之外则为中部之地。巴利
Byavatthā catuvaṇṇānaṃ, yasmiṃ dese na vijjate; Milakkhadeso so vutto, majjhabhūmi tato paraṃ .
因为是圣者行仪之土,又是中部区域,所以称为“中国”(majjhadeso),方圆九百由旬即是此中国。巴利
Ariyācārabhūmittā majjho ca so deso ceti majjhadeso, navayojanasataparikkhepo majjhimadeso.
187 多水、水丰之处,名为湿地(anūpa)。水随行于此处,故称湿地;其中“āpa”的词首“ā”被省略,或为词尾省略。“kaca”是束缚义,加词缀“cho”,成为“kacchaṃ”,亦指湿地。以新生的青草为标志的绿色之地,名为“saddala”;“dala”是光辉义,加词缀“a”,成“dalo”;光辉存在之处,即名“saddala”。巴利
187.Salilappāyo bahūdako deso anūpo nāma, anugatā āpā atrāti anūpo, āpassa ādino uttaṃ, paralopo vā. Kaca bandhane, cho, kacchaṃ. Anūpadeso ca. Abhinavoggamanena tiṇena lakkhite harite dese saddalo, dala dittiyaṃ, bhāve a. Vijjati dalo yattha saddalo.
188 依靠河流带来之水而存活之处,名为河生境(nadyambujīvana);以河为母者,称为河母(nadīmātikā),此于多财释复合词中语尾加“ko”。依靠降雨而成就谷物之处,名为雨成谷境(vuṭṭhinipphajjasassaka);以天为母者,称为天母(devamātikā),同样于多财释中加“ko”;这里的“天”字即指降雨。巴利
188. Nadiyā ābhatena ambunā udakena jīvanti etthāti nadyambujīvano deso nadī mātā assāti nadīmātikoti vuccati, bahubbīhimhi ko. Vuṭṭhiyā vassena nipphajjati sassametthāti vuṭṭhinipphajjasassako deso devo mātā assāti devamātikoti vuccati, bahubbīhimhiyeva ko, devasaddo cettha vuṭṭhimāha.
189 从“湿地”等词直到“天母”,这些词都通三性。当这些词指月、日、日月、须弥山等事物时,所说的“恒常”一词就是这样说的。因为一切时中皆随行、流转,所以称为“恒常”(sassatiyo);“sara”是行的意思,词根“sara”变为“sa”,再加上语尾“ti”。巴利
189.Anūpādayo devamātikāntā tīsu liṅgesu. Candasūrādo candasūriyasinerupabbatādimhi sassatisaddo īrito kathito. Sabbadā saranti gacchantīti sassatiyo, sara gatiyaṃ, sarasaddassa so,ti.
“raṭha”为行义,城邑等在其中运行,故称国土(raṭṭhaṃ),加词缀“to”。应由市民所征服者,故称征服地(vijitaṃ)。在堤坝(āḷi)中延伸的桥(setu),此词为阳性。“si”为束缚义,加词缀“tu”。“ala”为庄严义,加词缀“i”,成“āḷi”,在彼堤坝中。巴利
Raṭha gatiyaṃ, raṭhanti ettha nagarādayoti raṭṭhaṃ, to. Nāgarehi vijinitabbanti vijitaṃ. Āḷiyaṃ pavattamāno yo setu, so purise pulliṅge vattati. Si bandhane, tu. Ala bhūsane, i, āḷi, tassaṃ āḷiyaṃ.
城邑、山等附近之地、邻近之地,称为周围(parisaro),因诸事物在其周围运行,加词缀“ṇo”。巴利
Nagarapabbatādino upāntabhū samīpabhūmi parisaro parito sarantyatrāti, ṇo.
“tikaṃ”是行处。牛站立之处,故名牛栏(goṭṭhaṃ)。“kula”是计数的意思,牛汇聚之处,故称牛群(gokulaṃ);或者理解为牛的家族、牛舍,也是牛群。“vaja”是行走的意思,牛为了居住而行至之处,故称牛圈(vajo)。牛栏(goṭṭhānakaṃ)、牛栏(goṭṭhānaṃ)也都是牛圈的同义名称。巴利
Tikaṃ vaje. Gāvo tiṭṭhantyatrāti goṭṭhaṃ. Kula saṅkhyāne, gāvo kulantyetthāti gokulaṃ, gunnaṃ kulaṃ gharanti vā gokulaṃ. Vaja gatiyaṃ, vajanti yaṃ gāvo nivāsanatthāyāti vajo. Goṭṭhānakaṃ, goṭṭhānantipi vajassa nāmāni.
190 以偈颂说明道路的名称。由旅人净化、使其不生杂草之处,称为路(maggo);“majja”是净化的意思,接词缀 ṇo,音节 ja 变为 ga;或者由旅人所寻求之处,称为路;“magga”是寻求的意思。或者,吉祥的行进在此中、依此而行,故称为路;“mo”在表示吉祥、集会等多义中,作吉祥的行走,这是对动作的差别说明。“pathi”是行走的意思,属于 curādi 组,加词缀 na。令行、依此而行者,故为道(pantho),词缀为 a,省略了使役词尾。行走、依此而行者,故为道(patho)。“ada”是行走的意思,于彼处行走,故为行程(addhā),词缀为 dho;addhā 即是道路;此 addha 词也用于表示时间;然而在半途等意义中则为 addhaṃ;因此,addha 一词根据阳性与中性而有两种词性;在 rājādi 一类中为 addhā,在 arājādi 一类中为 addhaṃ。“añja”是行走的意思,词缀为 aso。“vaja”是行走的意思,词缀为 umo,音节 ja 变为 ṭa。“pada”是行走的意思,词缀为 a,音节 da 变为 ja,且双写,成为 pajjo。“aya”是行走的意思,词缀为 yu;“pada”是行走的意思,词缀为 avo。巴利
190. Silokena maggassa nāmāni. Pathikehi majjate nittiṇaṃ karīyateti maggo, majja suddhiyaṃ, ṇo, jassa gattaṃ, pathikehi maggīyateti vā maggo, magga anvesane, maṃ sivaṃ gacchati ettha, etenāti vā maggo, ‘‘mo sive parisāyañce’’ti hi nānatthasaṅgahe, sivaṃ gamanaṃ karotītyattho, kriyāvisesanametaṃ. Pathi gatiyaṃ, curādi, nāgamo. Panthayanti yantyanenāti pantho, a, kāritalopo. Pathati yātyanenāti patho. Ada gamane, adati yattha sā addhā, dho, addhā maggo, addhāsaddoyaṃ kālepi, samabhāgatthavacane tu addhaṃ, tasmā addhasaddo pumanapuṃsakavasena dviliṅgo, rājāditte addhā, arājāditte addhaṃ. Añja gatiyaṃ, aso. Vaja gatiyaṃ, umo, jassa ṭo. Pada gatiyaṃ, a, dassa jo, dvittaṃ, pajjo. Aya gatiyaṃ, yu, pada gatiyaṃ, avo, nadādi. Vatta vattane, vattanaṃ gamanādi, ani, nadādi, vattanī. Kantanadaṇḍe punnapuṃsakaṃ. Pathikehi pādehi haññateti paddhati. Pādasaddasamānatthena padasaddena niyatappayogato vuttinā siddho, padasaddūpapado hanadhātu,ti, hanassa dho, alopo. Paddhatisahacaraṇato vattanī, taṃsahacaraṇato padavī ca itthiyaṃ.
191-192 这些道路的种种差别,如胫道等,并不属于正道。用胫行走的路是胫道。以车行走的路是车道。这些胫道和车道都通往大道。巴利
191-192.Tabbhedā tassa maggassa visesā jaṅghamaggādayo apathantā. Jaṅghāhi gato maggo jaṅghamaggo. Sakaṭehi gato maggo sakaṭamaggo. Te jaṅghamaggasakaṭamaggā mahāmagge vattanti.
此处不应读作“tethā”,而应读作“te cā”。然而,若取“matāddhanī”的读法,则必须读作“tethā”;此时应作如是连接:在仅容单足行走的路上,名为“单足者”。行走时一足无伴,并非安坐时成双,故称“单足者”;复合词末常加ī词缀,若加ka词缀则成“单足者”,此时ī缩短。巴利
Ettha ca ‘‘tethā’’ti athasaddo na vattabbo, ‘‘te cā’’ti pana vattabbo. ‘‘Matāddhanī’’ti pāṭhe pana sati ‘‘tethā’’ti vattabboyeva, tadā ekapadike addhani magge ekapadī matāti yojanā kātabbā. Gacchataṃ eko asahāyo pādo yassaṃ, na nisinnasseva yamakoti ekapadī, samāsante niccamīpaccayo, kapaccaye ekapadiko, īssa rassattaṃ.
因有盗贼、荆棘等过患而难以通行的道路,称为旷野,是阳性与中性名词。人们凭借某种水而渡过、越过、行经之处,故为旷野,源自词根“渡越”。但在盗贼旷野等语境中,此词依惯用而说。又或,“砍”为切割之义,因有怖畏而截断常来常往于此,故为旷野,加āra词缀及nāgama。人们于此艰难行走,故为难行。巴利
Corakaṇṭakādidose duggame pathe kantāro, punnapuṃsake, kena pānīyena taranti atikkamanti yanti kantāro, tara taraṇe, corakantārādīsu panāyaṃ rūḷhivasena vutto, atha vā kati chedane, sappaṭibhayattā kantati niccagamanāgamanametthāti kantāro, āro, nāgamo ca. Dukkhena gacchantyetthāti duggamo.
193 两类,指在对面路上。应当迎面而行的道路,既是道路,也是对面路,即对面路。漫长的远途称为长途。长途之行走即为长途,指极远的道路,犹如“置足处”一词,其中ya被省略。巴利
193. Dvayaṃ paṭimagge. Paṭi abhimukhena gantabbo maggo, patho ca paṭimaggo, paṭipatho ca. Dīghamañjasaṃ atidūro maggo addhānanti vuccate. Addhānaṃ ayanaṃ addhānaṃ, accāyato maggo, yathā ‘‘padaṭṭhāna’’nti, yalopo.
二种,于善美的路上。“善美的路”与“路”,此即解析。既偏离了应行之路,故为邪路,亦为非路;此为不变复合词,其中的“a”是不变词。巴利
Dvayaṃ pasattheddhani. Sobhano patho, pantho cāti viggaho. Gantabbapathabhāvato apetaṃ uppathaṃ, apathañca, abyayībhāvasamāso, asaddo atra nipāto.
194-196 三十六极微合为一微,因较微更微而称极微,或因从微更进一层,故称极微;‘aṇa’之义为杖,是元素。这些三十六微名为‘生等’,它令各自所依因染污而衰老,故为‘生等’,源自‘老’之词根,或‘老’为衰损义,加‘a’,属nadādi类。这些三十六‘生等’名为‘车尘’,因车运行时扬起的尘而称车尘。这些三十六车尘名为‘虱卵’。‘见’为标相之义,以肉眼亦可被标相,故称‘虱卵’,无后缀。巴利
194-196. Paramāṇūnaṃ chattiṃsa eko aṇu nāma, aṇutopi aṇutarattā paramo aṇu, aṇuto vā paramoti paramāṇu, aṇa saddattho daṇḍako dhātu, u. Te aṇavo chattiṃsa tajjārī nāma, taṃ taṃ attano nissayaṃ malīnakaraṇavasena jarāpetīti tajjārī, jara jīraṇe, jara vayohānimhi vā, a, nadādi. Tāpi tajjāriyo chattiṃsa rathareṇu nāma, rathānaṃ sañcaraṇavasena pavatto reṇu rathareṇu. Te rathareṇavo chattiṃsa likkhā nāma. Lakkha dassane, pakaticakkhunāpi lakkhyateti likkhā, assittaṃ.
这些七虱卵名为‘虱’,虱即所谓头行虫,因其量等同故称虱。这些七虱名为‘谷米’,谷即稻,因以米为量而称谷米,‘量’为测量义。这些七谷米名为‘指’,‘行’为行走义,加ula词缀成‘指’,为度量;加uli词缀时亦成‘指’,即手之分支。‘不二断’者:此十二指名为‘拃’,以最小指与拇指伸展而成,或被伸展,故为‘拃’,vi前缀加‘伸展’之根。‘持’为持握义,两处皆然:前分中tha变tha,na变ta,ta变da;后分中dha变da,ta变tha,且有非相同音之重复。此二拃应为‘肘’,‘乐’为游戏义,加tana词缀,ma被省略。这些七肘名为‘杖’,‘勤’为精勤义,加ti,其ṭha变ṭha,ṭa变ṭo。这些二十杖名为‘牛呼’,‘烧’为燃烧义,加abha词缀。然此处以牛呼之间距为牛呼。八十牛呼之量名为‘牛呼距’,以牛而相应为牛呼距。‘相应’为等持义,以牛绳间所取之量为等持,即此义。四牛呼距为一‘由旬’,‘相应’为等持义,加yu,以四牛呼距而等持,故‘此量名为由旬’。巴利
Tā likkhā satta ūkā nāma, ūkāti vuccati sirovattakimi, tappamāṇattā ūkā. Tā satta ūkā dhaññamāso nāma, dhañño vīhiyeva parimāṇitabbattā māso cāti dhaññamāso, masi parimāṇe. Te satta dhaññamāsā aṅgulaṃ nāma, aṅga gamanattho, ulo, aṅgulaṃ, pamāṇaṃ, ulipaccaye aṅguli, karasākhā. Amudviccheti aduṃ dvādasaṅgulaṃ vidatthi nāma, kaṇiṭṭhasahitenaṅguṭṭhena vitthārīyate, vidhīyateti vā vidatthi, vipubbo tanu vitthāre. Dhā dhāraṇe, ubhayatrāpiti, pubbapakkhe tassa tho, nassa to, tassa do. Pacchime dhassa do, tassa tho, asarūpadvibhāvo ca. Tā duve vidatthī ratanaṃ siyuṃ, ramu kīḷāyaṃ, tano, malopo. Tāni satteva ratanāni yaṭṭhi nāma, yata payatane,ti, tassa ṭho, tassa ṭo. Tā vīsati yaṭṭhiyo usabhaṃ nāma, usa dāhe, abho. Ettha pana usabhanadantaraṃ usabhaṃ. Usabhānaṃ asītippamāṇaṃ gāvutaṃ nāma, gavaṃ, gavehi vā yutaṃ gāvutaṃ. Yuja samādhimhi, gonadantarehi gahitappamāṇasamādhānantyattho, taṃ catugāvutaṃ yojanaṃ nāma, yuja samādhimhi, yu, ‘‘ettakaṃ yojanaṃ nāma hotū’’ti catugāvutehi samādhānantyattho.
197 已上弦之师弓,五百弓为一俱卢舍;未上弦者则不同。‘俱卢舍’一词,由意为‘呼叫’的语根加ṇa词缀构成,本义为呼叫之声,但此处约量得名,其长为二千弓。另处则说:巴利
197. Āropitānaṃ ācariyadhanūnaṃ pañcasataṃ koso nāma, anāropitānantyapare. Kusa avhāne, ṇo, kusanaṃ avhānaṃ koso, idha pana kosappamāṇattā koso, dvisahassakarappamāṇo. Aññattha pana –
二十四指为一肘,
智者以八千(指)明俱卢舍之量。巴利
‘‘Catukkādhivīsatiyā , aṅgulehi karo bhave; Khyātamaṭṭhasahassehi, kosamānaṃ vibhāvinā’’tyuttaṃ.
“四阿曼那”:指适合种植四阿曼那种子所生稻谷之地,称为“卡利萨”。因人们在此耕作、种植等,故名卡利萨,由īsa词缀构成。人们在此种植四阿曼那种子所生之物,故称四阿曼那,一阿曼那约合掌一东那。然而有说“四阿曼那即四杖之地,名曰卡利萨”者,此因与卡利萨内部同义的关系,不可取。巴利
Caturambaṇanti caturambaṇavīhibījajātaropanayogyo bhūmippadeso karīsaṃ nāma, karonti ettha kasanaropanādikanti karīsaṃ, īso. Caturambaṇabījajātāni ropentyetthāti caturambaṇaṃ, ambaṇaṃ ekādasadoṇamattaṃ, aññe pana ‘‘caturambaṇaṃ catuyaṭṭhikaṃ ṭhānaṃ karīsaṃ nāmā’’ti vadanti, taṃ karīsabbhantarānaṃ pariyāyabhāvappasaṅgā na gahetabbaṃ.
就量而言,二十八肘的范围称为“内部”。“内部”即生于内部界分、而非外部界分,故为内部。无论何人,于何处站立或坐下,其周围二十八肘范围之地,即为其内部地方。以“地”等为始,故为“地品”;或依支分而视,地为主要,以主要而立名,故施设为“地品”。巴利
Pamāṇato hatthānamaṭṭhavīsappamāṇaṃ ṭhānaṃ abbhantaraṃ nāma, abbhantare antokoṭṭhāse jātaṃ, na bahikoṭṭhāseti abbhantaraṃ. Yattha yattha hi yo yo ṭhito, nisinno vā, tattha tattha samantā aṭṭhavīsatihatthappamāṇaṃ ṭhānaṃ tassa tassa abbhantaraṃ ṭhānaṃ nāma. Bhūmyādittā bhūmivaggo, atha vā aṅgāpekkhāya bhūmiyeva padhānaṃ, padhānena ca byappadeso bhavatīti bhūmivaggabyappadeso.
1 2 3 4 5 6 7