人品释义终(续) §447
2. 大地品解释 · 160 段
447 “农耕与劳力”各有两种词义。依田地而活命者,耕作之人称为耕者,加ṇvu语尾。“田地”有两种解释:种子被撒播于此,故为田地,“khip”为投掷义,加to语尾;或保护所撒之种,故亦为田地;或“khi”为住处、移动义,加ta、traṇa语尾,而成khettaṃ、khetraṃ。“湿润”(水田),“klida”为湿润义,l被省略,被湿润者称为水田;或于有水时,有裂开、破分者,故为水田;因为是约定俗成之词,第七格语尾不省略;或播种之处,称为播种处,加ṇa语尾。巴利
447. Dvayaṃ kasibale. Khettenājīvati. Kasatīti kassako, ṇvu. Dvayaṃ khette. Bījāni khipantyasminti khettaṃ, khipa peraṇe, to, khittaṃ tāyatītipi khettaṃ, khi nivāsagatīsu vā, ta, traṇa, khettaṃ, khetraṃ. Kleda, klida allabhāve, lalopo, kledīyatīti kedāraṃ, ke jale sati dāro vidāraṇamassāti vā kedāraṃ, saññāsaddattā sattamiyā na lopo, vāpopyatra, vappate yasminti vāpo, ṇo.
“土块”有两种词义。堆积成团者,加u语尾,是为土块。阳性词已述。“土块们为阳性”出自阿摩罗词典。“挖掘工具”有两种词义。用以挖掘者,彼为挖掘工具,“khanu”为挖掘义,加ti、ṇatta语尾,有ussi音。用以破开者,为破开工具,“dara”为破裂义,加yu语尾。巴利
Dvayaṃ mattikākhaṇḍe. Leḍḍa saṅghāte, u, leḍḍu. Pume utto kathito. ‘‘Leḍḍavo pume’’tya marakose. Dvayaṃ khaṇittiyaṃ. Khaññate yāya, sā khaṇitti, khanu avadāraṇe,ti, ṇattaṃ, ussi. Avadārīyate yena avadāraṇaṃ, dara vidāraṇe, yu.
448 关于“镰刀”,有三种词形。以其能割,故名镰刀:“dā”是切割,加语尾“to”,亦作“dātraṃ”。“lū”是截断,成“lavittaṃ”;“asu”是投掷。“asitaṃ”于一切处加作格语尾。巴利
448. Tikaṃ dātte. Danti lunantyanenāti dāttaṃ, dā lavane, to. Dātrampi. Lū chedane, lavittaṃ, asu khepane. Asitaṃ, sabbatra karaṇe paccayo.
关于“刺棒与杖”,有三种词形。“tuda”是刺痛,加语尾“ṇa”,成“patoda”(刺棒)。加“tap”语尾,成“tuttaṃ”。“aja”是投掷、移动,加作格语尾“yu”,成“pājanaṃ”(驱赶棒)。随音变而成“pācanaṃ”。此处亦有“todanaṃ”。巴利
Tikaṃ pājanadaṇḍe. Tuda byathane, ṇo, patodo. Tapaccaye tuttaṃ. Aja khepane, gatimhi ca, karaṇe yu, pājanaṃ. Vaṇṇavikāre pācanaṃ. Todanaṃpyatra.
关于“绳索”,有三种词形。“yuja”是连接,加语尾“to”,成“yottaṃ”。“rudha”是阻碍,加语尾“ju”,有“ussatta”及异音,成“rajju”,阴性。“rasa”是尝味,加语尾“mi”;此处亦有“ābandho”。巴利
Tikaṃ rajjuyaṃ. Yuja yoge, to, yottaṃ. Rudha āvaraṇe, ju, ussattaṃ, pararūpattañca, rajju thiyaṃ. Rasa assādane, mi, ābandhopyatra.
犁头一词有两种解释:能破开、撕裂大地者,名为犁头,加ṇa语尾。“kasa”是划痕义,加ṇvu语尾,成为耕者。“犁头与耕者”为鲁达所说。无辕、锤头、犁也是如此。从辕而出者,即无辕。“kuṭa”是切割义,加ka于自义,成为锤头,有长音等。“hala”是划痕义。巴利
Dvayaṃ phāle. Phālayati pāṭayati bhūmi yena phālo, ṇo. Kasa vilekhane, ṇvu, kasako. ‘‘Phālakasakā’’ti ruddo. Nirīsaṃ, kūṭakaṃ, halampi. Īsāya niggataṃ nirīsaṃ. Kuṭa chedane, sakatthe ko, kūṭakaṃ, dīghādi. Hala vilekhane.
449 犁中有三种。将土地切割分块者,是为犁。“sī”是绑缚义,加ra语尾,成为犁辕。“犁辕为尖锐之犁”,见于多义集中。此处也指破地者。犁柄为辕;“īsa”为自在义,īsā为女子。“于有能力者、混杂中为īso,于阴性及犁柄中为īsā”,为罗婆萨所说。巴利
449. Tikaṃ naṅgale. Bhūmīnaṅga’manaṅgaṃ karonto lunātīti naṅgalaṃ. Sī bandhane, ro, sīro. ‘‘Sīro tikkhakare hale’’ti nānatthasaṅgahe. Godāraṇaṃpyatra. Naṅgalassa daṇḍake īsā, īsa issariye, īsā nārī. ‘‘Pabhumhi saṅkare īso, thiyaṃ naṅgaladaṇḍake’’ti rabhaso.
轭钉中有sammā一词:能借以平息者即是sammā,“samu”为平息义。犁的轨迹、犁的划线,名为犁沟。“犁沟是犁的划线、天河与贾纳基”,此说见于三集余部。“sī”为躺卧义,加to语尾,成为阴性的sītā。巴利
Yugakīlake sammāsaddo, samanti yāya sammā, samu samane. Halapaddhati naṅgalalekhā sītā nāma. ‘‘Sītā naṅgalalekhā ca, divagaṅgā ca jānakī’’ti tikaṇḍasese. Sī saye, to, sītā nārī.
450-451 在绿豆等谷物种类中,有“后食”之名;于前食之后分所生的食物称为后食,亦即后食。在稻谷等中,有“前食”之名;于后食之前所生的食物称为前食,亦即前食。它们前后之区分,应依最初劫中是否出现来观察。巴利
450-451. Muggādike dhaññavisese aparannasaddo, pubbannato aparabhāge pavattaṃ annaṃ aparannaṃ, aparaṇṇañca. Sāliādike pubbannasaddo, aparannassa pubbe pavattaṃ annaṃ pubbannaṃ, pubbaṇṇañca. Pubbāparattañca nesaṃ ādikappe sambhavāsambhavavasena daṭṭhabbaṃ.
稻等七种谷物。“dhāna”意为养育,于其中善好者,即称谷物,加 ya 词尾,读短音。红稻、大稻、六十日稻等,是有芒谷物的种类,名为稻。六十日成熟者,即称六十日稻。“sāla”意为称赞,加 i 词尾,成为 sāli。运载或增长众生之命者,名为米,“vaha”是到达义,“brūha”是增长义,加 i 词尾,含 assī 音,其中 r 被省略,成为 vīhi。坏血者,为 kudrūso,令牛增长者,加 a 词尾;音变,含 ossu 音。“gudha”为穿孔义,加 uma 词尾,成小麦。“小麦、素馨、野蛮人、食物、山稻、大麦”为罗婆萨所说。“vara”意为愿望、摄受等,加 ṇvu 词尾,成 varako。“yu”为混合义,加 a 词尾,成大麦。kaṅgu 为极细粒之谷类,因有美好之顶端而达可爱之状,故名 kaṅgu,加 u 词尾。“sāmā、piyaṅgu、kaṅgu 为二”,为鲁达所说。这些谷物的分类、差别,如野稻等所述。野稻等为草谷,以“等”字包含 sāmākā 等。巴利
Sālyādayo satta dhaññāni. Dhānaṃ posanaṃ, tatra sādhūni dhaññāni, yo, rasso. Kalamā rattasāli mahāsālisaṭṭhikappabhutayo sūkadhaññavisesā sālayo nāma. Saṭṭhidināni paripākamassa saṭṭhiko. Sāla silāghāyaṃ, i, sāli. Vahati, brūheti vā sattānaṃ jīvitanti vīhi, vaha pāpuṇe, brūha vuḍḍhiyañca, i, assī, pakkhe ralopo, vīhi. Koraṃ rudhiraṃ dūsatīti kudrūso, govaḍḍhano, a. Vaṇṇavipariyayo, ossu ca. Gudha parivedhane, umo. Godhumo. ‘‘Godhūmasumano milakkha, bhojanaṃ pāvaṭo yavo’’ti rabhaso. Vara varaṇasambhattīsu, ṇvu, varako. Yu missane, a, yavo. Kaṅgu atisukhumasasse dhaññavisese, sobhanasīsattā kamanīyabhāvaṃ gacchatīti kaṅgu, u. ‘‘Sāmā piyaṅgu kaṅgu dve’’ti ruddo. Tabbhedā tesaṃ dhaññānaṃ bhedā visesā nīvārādayo vuccante. Nīvārāni tiṇadhaññāni, ādinā sāmākādayo.
有两词指豆类。Caṇa(给予)加 ṇvu 构成 caṇaka,也指 harimanthaka。Kaṃ vātaṃ lātīti(取风者)为 kaḷāya,ḷ 音转为 ḷ,亦作 kalāya。有两词是芥子的通称。“sāsapo 即 sarisapo,辛辣油与纤维”,为《三篇余论》所说。“净饭王之子中,成就者 Siddhattha 为白芥子”,为 rabhaso 所说。“成就”之义存于其中者,为 siddhattha。Sāsa(教导)加 apo 构成 sāsapa。因 sāsapa 亦为稻谷之一种,故此处收录。巴利
Dvayaṃ kaḷāye. Caṇa dāne, ṇvu, caṇako, harimanthakepi. Kaṃ vātaṃ lātīti kaḷāyo, ḷattaṃ, kalāyampi. Dvayaṃ sāsapasāmaññe. ‘‘Sāsapo tu sarisapo, kaṭusneho ca tantubho’’ti tikaṇḍaseso. ‘‘Pume suddhodanasute, siddhattho setasāsape’’ti rabhaso. Siddhā atthā asminti siddhattho. Sāsa anusiṭṭhiyaṃ, apo. Sāsapassāpi vīhibhedattā idha gahaṇaṃ.
452 二词指 kaṅgu(稷类)。‘达可爱性者’(piyabhāvaṃ aṅgatīti)为 piyaṅgu。二词指 atasi(亚麻)。Ava(护)加 mo 成 avassu,双写为 ummā。Ata(持续行)加 aso 成 atasī,属 nadādi 类。此处亦作 khumā。巴利
452. Dvayaṃ kaṅguyaṃ. Piyabhāvaṃ aṅgatīti piyaṅgu. Dvayaṃ atasiyaṃ. Ava rakkhaṇe, mo, avassu, dvittaṃ, ummā. Ata sātaccagamane, aso, nadādi. Khumāpyatra.
四词指 sassa(谷物)。Kiṭa(行)加 ṭho 成 kiṭṭha,或由耕作所生者为 kiṭṭha;因处所之便,生于田地之谷物亦称‘kiṭṭha’,此处 ṭho 音省略,成 assi。Sasa(行、害、得)加 so 成 sassa。Thambo(丛)gumbo(丛),作此者为 thambakari,加 i。此处亦作 dhañña。据《多义集》所说:‘dhañña 指稻谷与 dhaññaka,dhañño 指有福德者与敌,dhaññā 指风与 āmalakī。’巴利
Catukkaṃ sasse. Kiṭa gatiyaṃ, ṭho, kasito sambhūtaṃ vā kiṭṭhaṃ, kiṭṭhaṭṭhāne uppannasassañhi ‘‘kiṭṭha’’nti vuccati ṭhānūpacārena, ṭho, silopo, assi. Sasa gatihiṃsāpāpuṇanesu, so. Thambo gumbo, taṃ karotīti thambakari, i. Dhaññaṃpyatra. ‘‘Dhaññaṃ vīhīsu dhaññake, dhañño puññavatīrito. Dhaññā vātāmalakīsū’’ti hi nānatthasaṅgahe.
453 二词指谷物等之秆茎部分。Kaṇa(声)加 ḍo 成 kaṇḍa。Nala(结)加 ṇo 成 nāla,亦作 nāḷi。若此谷物等之秆茎无实,则称 palāla。Pala(割、吹)加 alo 成 palāla,亦作 palāla。巴利
453. Dvayaṃ sassādīnaṃ kaṇḍamatte. Kaṇa sadde, ḍo. Nala ganthe, ṇo, nālaṃ. Nāḷipi. So eva sassādikaṇḍo nipphalo ce, palālamuccate. Pala lavanapavanesu, alo, palālopi.
此二词指谷物空瘪无实。Bhasa(化为灰烬)加 assu 成 bhusa,亦表极度。亦作 thusa。Tusa(舍弃)成 thusa。因何风而动者,是为 kaliṅgara,插入 l,加 ara。谷物皮壳之中为 thusa,tusa(满足)加 tho 成 thusa,为阳性。‘谷物皮壳中阳性 thusa’,此乃《甘露藏》所说。巴利
Dvayaṃ asāre tucchadhaññe. Bhasa bhasmīkaraṇe, assu, bhusaṃ atisayepi. Thusampi. Tusa ussagge. Kena vātena iṅgatīti kaliṅgaro, lāgamo, aro ca. Dhaññānameva tace vakkale thuso, tusa tuṭṭhimhi, tassa tho, thuso pume. ‘‘Dhaññattace pumā thuso’’ tyamarakose.
454 此二词指谷物病害。因其能作白色而害损,故称 setaṭṭikā,亦即 setaṭṭhikā。此二词指米粒碎屑。Kaṇa(闭目)或 kaṇa(闭目、音声、行)加 a,成 kaṇo。Kuṇḍa(燃烧)加自义 ko,成 kuṇḍako。此二词指谷物脱粒场。Khala(清净),谷物于此被作成、被脱粒,故为 dhaññakaraṇa。草等及谷物之丛,称为 thambo gumbo,thamba(残缺)或 thamba(阻碍)。Guha(遮蔽)加 bo,h 变为 m。巴利
454. Dvayaṃ sassaroge. Setavaṇṇakaraṇavasena aṭati hiṃsatīti setaṭṭikā, sā eva setaṭṭhikā. Dvayaṃ taṇḍulakaṇe. Kaṇa nimīlane, kaṇa nimīlanasaddagatīsu vā, a, kaṇo. Kuṇḍa dāhe, sakatthe ko. Dvayaṃ dhaññamaddanabhūmiyaṃ. Khala soceyye, dhaññāni karonti maddanti asmiṃ dhaññakaraṇaṃ. Tiṇādīnaṃ, sassānañca thambo gumbo nāma, thamba vekalye, thamba paṭibandhe vā. Guha saṃvaraṇe, bo, hassa mo.
455 此二词指杵。其尖端为铁者,是为 ayogga。Musa(断)加 alo,成 musala。此二词指簸箕。意谓恶取而除去者,是为 kullo。Supa(量)加 a,或因以此忆持者,是为 suppa,加 po,成 assu。此处亦作 papphoṭana。巴利
455. Dvayaṃ musale. Ayo aggekoṭiyaṃ yassāti ayoggaṃ. Musa khaṇḍane, alo. Dvayaṃ suppe. Kucchitaṃ lunātyapanetīti kullo. Supa māne, a, saratyaneneti vā suppaṃ, po, assu. Papphoṭanaṃpyatra.
二词指炉灶。锅等置其上,故名uddhana,亦作uddhāna,加yu。Culla(减小)加i,加ī则成cullī。此处亦作adhisayanī、antikā。Ati adi(缚),比丘等食物系于其中,故名antikā,加ṇvu。“antikā指近处、储藏处及炉灶”,此乃ajaya所说。巴利
Dvayaṃ uddhane. Upari dhīyate thālyādikamasminti uddhanaṃ, uddhānampi, yu. Culla hāvakaraṇe, i, īmhi cullī. Adhisayanī, antikāpyatra. Ati adi bandhane, antyate bhikkhādikamassanti antikā, ṇvu. ‘‘Santike sannidhāne ca, uddhane cāpi antikā’’tyajayo.
以迦舍等草编成之kaṭa,用以捆束marāva。marāva即稻谷仓。“kusūla即稻谷仓,kantara即marāvaka”,为rabhaso所说。有人谓marāva即是kaṭa,此非,因《阿摩罗鬘》名词章中以分别读法云:“kusūla与marāva,kilañjo与kaṭa各别”。Kila(缚),束缚为kilo,为此目的而生者为kilañjo,加鼻音。Kaṭa(行)加a。巴利
Kāsādiracito kaṭo yena marāvo bandhīyate. Marāvo ca vīhyagāraṃ, ‘‘kusūlo vīhyagārañca, kantaro ca marāvako’’ti rabhaso. Keci marāvameva kaṭamāhu, taṃ na, ‘‘kusūlo ca marāvo ca, kilañjo ca kaṭo bhave’’ti amaramālāyaṃ pādanāmapakaraṇe bhedena pāṭhā. Kila bandhane, kilanaṃ kilo, tadatthaṃ jāyatīti kilañjo, niggahītāgamo. Kaṭa gatiyaṃ, a.
456 八词指锅。Kumbhī(所欲者),kamu(欲)加bho、assu、ī;或由地而生,故名kumbhī;或因火而发声,故名kumbhī,bhaṇa(声)省ṇ;或因水而被充满,故名kumbhī,ubha/ubbha/umbha(充满)皆属nadādi类。Piṭha(害、杂染)加ara。Kuṇḍa(烧)。Khala(净洁)变ḷ。Ukha(行)加alo,属nadādi,短音。无后缀为ukhā。Thala(止住)加i成thāli,加ī则成thālī。因火而附着,故名kolamba,加assu、鼻音及batta;或因悬垂于火上,故名kolamba。Labi(垂落)。巴利
456. Aṭṭhakaṃ thāliyaṃ. Kāmīyatīti kumbhī, kamu icchāyaṃ, bho, assu, ī ca, kuyā pathaviyā bhavatīti vā kumbhī, kena agginā bhaṇatīti vā kumbhī, bhaṇa sadde, ṇalopo, kena jalena umbhīyati pūrīyatīti vā kumbhī, ubha ubbha umbha pūraṇe, sabbatra nadādi. Piṭha hiṃsāsaṃkilesesu, aro. Kuṇḍa dāhe. Khala soceyye, ḷattaṃ. Ukha gamane, alo, nadādi, rasso. Apaccaye ukhā. Thala ṭhāne, i, thāli, īmhi thālī. Kena agginā lapatīti kolambo, assottaṃ, niggahītāgamo, battañca, ke aggimhi olambatīti vā kolambo. Labi avasaṃsane.
三词指小罐(maṇika)。Mana(知)加 i,变 ṇ,即成 maṇi,maṇi 即 maṇika。Bhaṇa(声)加 ṇvu,构成 arañjaro,意为“迅速老朽者”。巴利
Tikaṃ maṇike. Mana ñāṇe, i, ṇattaṃ, maṇiyeva maṇikaṃ. Bhaṇa sadde, ṇvu, araṃ sīghaṃ jaro assa arañjaro.
457 四百五十七。关于“瓶”的二词释。Ghaṭa(动)加 a,于 nadādi 类中作 ghaṭī,kuṭa(弯曲)。因水而附着、黏合者为 kalasa,lisa(黏合)加 a,变 issa,kalasa 通三性。Vara(遮止、亲近)加 ṇvu。因与 kalasa 相伴,vāraka 亦通三性。“kalasa 通三性”为《甘露藏》所说。巴利
457. Dvipādaṃ ghaṭe. Ghaṭa calane, a, nadādimhi ghaṭī, kuṭa koṭilye. Kena jalena lasati silissatīti kalaso, lisa silesane, a, issattaṃ, kalaso tīsu. Vara vāraṇasambhattīsu, ṇvu. Kalasasahacaraṇato vārakopi tīsu. ‘‘Kalaso tu tīsū’’tyamarakose.
“应食用者”即所食之物(bhuñjana),谓饭食等;承受它的即是器皿(bhājana);纵使以金、银等制成,也名为“铜钵”(kaṃso)。巴利
Bhuñjitabbanti bhuñjanaṃ, annādi, tassa patto bhājanaṃ suvaṇṇarajatādinimmitampi kaṃso nāma.
“ 铜钵在度量与装饰之中,在光泽上也是如此;
在饮水钵与铜器之中,在光彩、食物与名声上。——”巴利
‘‘Kaṃso racchantare māne, tejasepi bhave tathā; Pānapatte ca kaṃsye ca, sobhikkhāsu ca kittisū’’. –
饮水器具及铜器,光色鲜明且闻名显著。——巴利
Tyajayena vuttattā pānapattepi kaṃso. Kana dittigatikantīsu, so, kaṃso. Anitthī. Tikaṃ bhājanasāmaññe. Ama gatiyaṃ, atto, amattaṃ. Bhāja puthakammani, curādi, yu.
458 两个规则适用于表示容器等依托处。“到达终点之附近”故为 aṇḍupakaṃ,其中 n 变为 ṇ,g 变为 k。cumba 表接合义,取 aṭo、assu,并于自义加 k。两个规则用于流动义,“流动而增长”故为 sarāvo,取 avo。malla 表执持义,加 ṇvu。增长者亦同此,“增长而扩大”故为 vaḍḍhamānako,于自义加 k。巴利
458. Dvayaṃ bhājanādīnamādhāre. Antaṃ samīpamādheyyassa upagacchatīti aṇḍupakaṃ, ntassaṇḍo, gassa ca ko. Cumba vadanasaṃyoge, aṭo, assu, sakatthe ko. Dvayaṃ sarāve, sarati vuḍḍhiṃ gacchatīti sarāvo, avo. Malla dhāraṇe. Ṇvu. Vaḍḍhamānakopyatra, vaḍḍhati vitthiṇṇī bhavatīti vaḍḍhamānako, sakatthe ko.
两个规则适用于鼓等打击乐器的摩擦用具。kaṭa 表“去”义,加 chu,依 dvittādi 变化。du 表“去”义,加 bo,依 nadādi 变化,得 dabbī,短音则为 dabbi。khajākā 亦然,khaja 表搅拌义,加 ako,得 khajākā,为阴性。两个规则用于谷物等储存处。kusa 表收集义,加 ūlo。kusa 表骂詈义,加 ṭho。二者皆为非阳性。巴利
Dvayaṃ bhelabyañjanādighaṭṭanopayuttabhaṇḍe. Kaṭa gatiyaṃ, chu, dvittādi. Du gatiyaṃ, bo, nadādi, dabbī, rasse dabbi. Khajākāpi, khaja manthane, ako, khajākā thiyaṃ. Dvayaṃ dhaññādinilaye. Kusa silesane, ūlo. Kusa akkose, ṭho. Dvepi punnapuṃsake.
459 两个规则用于豆类等蔬菜的膨大形态。sā 表“变细”义,加 ṇvu。ḍaṃsa 表“咬”义,加 ṇvu。词尾省略,得 salopo、siggu,以及 haritaka。haritā 于自义加 k。“阳性用于蔬菜膨大形态,siggu 与 sobhañjana 亦然”,此为 Rabhaso 所说。两个规则用于姜。在姜中生出的为 addakaṃ,短音。犹如狮子之敌,其体即是 siṅgiveraṃ。巴利
459. Dvayaṃ māsādisākamatte, sā tanukaraṇe, ṇvu. Ḍaṃsa khādane, ṇvu. Salopo, siggu, haritakampi. Haritā sakatthe ko. ‘‘Pulliṅgo sākamattasmiṃ, siggu sobhañjanepi ce’’ti rabhaso. Dvayaṃ addake. Āddāyaṃ jātaṃ addakaṃ, rasso. Siṅgamiva veraṃ vapu yassa tameva siṅgiveraṃ.
当干燥时,便有大药之精华;味极辛者,有大药。生姜、nāgaraṃ、毒、以及毒药。suṭhi 表“干燥”义,i,suṇṭhi,在 ī 缘中作 suṇṭhī。巴利
Yadā sukkhaṃ, tadā mahosadhādhyaṃ, tikkharasattā mahantaṃ osadhaṃ. Suṇṭhī, nāgaraṃ, visaṃ, visabhesajjampi. Suṭhi sosane, i, suṇṭhi, īpaccaye suṇṭhī.
二者,于“胡椒”一词中。mara 表“舍命”义,co。kula 表“计数”义,ṇvu。“胡椒为黑色,usanaṃ 为法邑。”此为 amarasīho 所说。巴利
Dvayaṃ marīce. Mara pāṇacāge, co. Kula saṅkhyāne, ṇvu. ‘‘Marīcaṃ kolakaṃ kaṇhaṃ, usanaṃ dhammapattana’’ntyamarasīho.
460 “tipādaṃ”指酸粥。产自苏维拉国者,称为 sovīraṃ。以某种水浸渍而变得极精妙者,称为 kañjiyaṃ。在林中,以鬼神于水轮中所取之水而生成者,称为 āranāḷaṃ,如说:“āro 指大地与鬼神,nāro 指米汁”,其音为短 ḷo。从谷糠所生之水,称为 thusodakaṃ,或从糠水所生亦称 thusodakaṃ。从谷物分离而生起的酸味,称为 dhaññambilaṃ。因风执持而变得劣下者,称为 bilaṅko,取“风”的“bi”,或特别执持故,为 bilaṅko。kummāso、abhisutaṃ、avantisomaṃ、kuñjalaṃ、kañjikaṃ、maṇḍo、jeṭṭhambu、khadikā,亦同此义。巴利
460. Tipādaṃ kañjike. Suvīraraṭṭhe bhavaṃ sovīraṃ. Kena jalena añjiyamabhibyattaṃ assa kañjiyaṃ. Ārānaṃ bhūmyakkajānaṃ vāresu gahitena nārena jalena jātaṃ āranāḷaṃ, ‘‘āro kkhiti sute’kkaje, nāro taṇḍulanīresū’’ti hi vuttaṃ, rassa ḷo. Thusato jātamudakaṃ thusodakaṃ, thusodakato vā jātaṃ thusodakaṃ. Dhaññato vīhito jātaṃ ambilaṃ dhaññambilaṃ. Vātaṃ laṅkati hīnaṃ karotīti bilaṅko, vātassa bi, visesena laṅkatīti vā bilaṅko. Kummāso, abhisutaṃ, avantisomaṃ, kuñjalaṃ, kañjikaṃ, maṇḍo, jeṭṭhambu, khadikāpyatra.
二者皆属“盐”的含义范围。“lū”是切割义;加“yu”后缀;在“ossā”不发生变化之处,构成“loṇaṃ”。巴利
Dvayaṃ lavaṇamatte. Lū chedane, yu, ossā’navādese loṇaṃ.
461 海盐等五种是盐的差别种类。取于海地的盐水,干燥后呈白色者,即为海盐。它亦名“akkhivaṃ”,亦称“vasirampi”。(“vasu”为僵硬义,加“iro”词缀。)产于信度地区者,加“ṇo”词缀,即为“sindhavo”。“sitasivaṃ”、“māṇimanthaṃ”亦是信度盐——“sitaṃ”是白色,“sivaṃ”是善,此属持业释;或说“sitasivaṃ”是结合体。“maṇimantho”是山,产于彼处者,加“ṇo”词缀。名为“kāḷaloṇa”者,是善巧盐中间的黑盐,因有言“彼处我作吉祥点”故,亦名“tilaka”。名为“ubbhidaṃ”者,即romaka盐,据说在sambhari地有名为rumā的造盐者,投入彼处的木块不久便溶化为盐,由彼所生故,称romaka盐。亦名“vasuka”。复因能令木等自性分离、使之裂开,故为“ubbhidaṃ”,此于“能”义加“us”前缀。名为“bilālaṃ”者,是近海地所生之土熬制的盐。近海潮地所生者为“bilālaṃ”、“essittaṃ”、“lo”;又或名为“ubbhidaṃ”者,是随处从地下涌出的盐土熬制的盐。名为“bilālaṃ”者,是裂开盐地而制成的盐。(vipub)巴利
461. Sāmuddādayo ete pañca lavaṇassa pabhedā visesā. Samuddabhūmiyamavaṭṭhitaṃ laddhaṃ loṇodakaṃ sukkhasantanaṃ sitaṃ yaṃ bhavati, taṃ sāmuddalavaṇaṃ. Akkhivaṃ, vasirampi. Vasu thambhe, iro. Sindhudese bhavo sindhavo, ṇo. Sitasivaṃ , māṇimanthaṃ, sindhujampi. Sitaṃ dhavalaṃ, sivaṃ kalyāṇaṃ, kammadhārayasamāso . Sitasivanti vā bandhanaṃ. Maṇimantho pabbato, tatra bhavo, ṇo. Kāḷaloṇo nāma sovaccalavaṇānaṃ majjhe kāḷavaṇṇaṃ lavaṇaṃ , ‘‘tilakaṃ tatra mecake’’ti vuttattā tilakampi. Ubbhidaṃ nāma romakalavaṇaṃ, sambharidese kira rumā nāma lavaṇākaro. Tatra paviṭṭhaṃ kaṭṭhampi acirena vilīya lavaṇaṃ bhavati, tabbhavaṃ romalavaṇaṃ. Vasukampi. Kaṭṭhādīnaṃ sayaṃ sabhāvavijahanakarattā bhindituṃ sakkotīti ubbhidaṃ, sakyatthe usaddo. Bilālaṃ nāma samuddatīrāsannadesabhavaṃ mattikaṃ pācayitvā nipphāditalavaṇaṃ. Samuddavelāsannadese jātaṃ bilālaṃ, essittaṃ, lo, atha vā ubbhidaṃ nāma yattha katthaci padese bhūmito uggataṃ lavaṇamattikaṃ pācayitvā nipphāditalavaṇaṃ. Bilālaṃ nāma lavaṇabhūmiṃ vidārayitvā nipphāditalavaṇaṃ. Vipubbo dala vidāraṇe. Dassa lo. Atha vā ubbhidaṃ nāma pākyaṃ lavaṇaṃ. Bilālaṃ nāma vaccagandhaṃ kāḷalavaṇaṃ.
462 糖等五种是甘蔗的制品。“Guḷa”(糖)源于“保护”义,即经过煮炼的汁液。“Phāṇa”(粗糖)源于“去”义,加“to”词缀,“phāṇita”是比糖稍硬之物。“Khaṇḍa”(冰糖)源于“搅拌”义,“khaṇḍa”是比粗糖更硬的制品。在甘蔗特殊品种的汁液煮炼中,当形成适合制成冰糖的精华时,所产生的丸状物即是“macchaṇḍī”(鱼鳞糖),亦即“khaṇḍasālūka”(冰糖块)。据Rabhaso所言:“‘Macchaṇḍī’即是花糖,而硬片状者便是粗糖。”另有人说“khaṇḍakakka”(冰糖碎)就是粗糖。“Sara”源于“伤害”义,加“kharapaccayo”词缀,成为“sakkharā”(白糖),它亦被称为“sitā”(白糖)——“sitā”源于“束缚”义,即束缚渴爱。但在“sitasakkharā”(白砂糖)一词中,“sita”是白色的意思;因其形状大小似砂砾,故称“sakkharā”。这些糖等制品,依次越来越硬。此中,“macchaṇḍī”(鱼鳞糖)也是粗糖和冰糖的变体,二者皆属糖类。因其能摧毁疾病等,故既是毒(visa),也……巴利
462. Guḷādayo pañca ucchuno vikārā. Guḷa rakkhāyaṃ, guḷo pakkaraso. Phāṇa gatiyaṃ, to, phāṇitaṃ guḷato kiñci thaddhaṃ. Khaṇḍa manthe, khaṇḍo phāṇitatopi thaddho. Ucchuvisesassa rasapāke khaṇḍayogyasārabhūte yā guḷikākārā jāyate, sā macchaṇḍī khaṇḍasālūkaṃ. ‘‘Macchaṇḍī tu pupphaguḷā, thaddhapattantu phāṇita’’nti rabhaso, khaṇḍakakkaṃ phāṇitamiccaññe. Sara hiṃsāyaṃ, kharapaccayo, sakkharā, yā ‘‘sitā’’tipi vuccati, sinoti bandhati taṇhaṃ sitā. Sitasakkharetyatra tu sito dhavalattho, sakkharāpamāṇasaṇṭhānattā vā sakkharā. Ime ca guḷādayo yathākkamaṃ thaddhatarā. Ettha ca macchaṇḍī phāṇitā khaṇḍavikārāpi. Dvayaṃ guḷe. Rogādhikesu vināsakarattā visañca taṃ kaṇṭakañca.
463 两者是关于炒谷的。Lāja(炒米)源自“炒、烘烤”之义,bhassana即烘烤、煎炒,加a词缀。未被破坏者称为akkhata(未损)。Ruddo说:‘第三类是其本然状态;在炒米中,akkhata(未损)指三者中未被伤害的那个。’巴利
463. Dvayaṃ bhaṭṭhadhaññe. Lāja bhassane, bhassanaṃ bhajjanaṃ, a. Na khataṃ akkhataṃ. ‘‘Tatiyā pakati lājesvakkhataṃ tīsva’hiṃsite’’ti ruddo.
在炒大麦中,可能有dhānā(炒麦)一词。Rabhaso说:‘在众多炒制的大麦中,dhānā(炒麦)为阴性词,指新爆开者。’Dhā源自“持”义,加yu词缀。巴利
Bhaṭṭhayave dhānāsaddo siyā, ‘‘bahumhi bhaṭṭhayave dhānā, thiyaṃ abhinavo’bbhide’’ti rabhaso. Dhā dhāraṇe, yu.
两者是关于大麦等的粉末。Saca源自“结合”或“浇灌”之义,加tu词缀。Mantha源自“搅拌”之义。三者是平等的。Pūpa(糕饼)源自“充满”之义,加po词缀。未加ka词缀者称为apūpa(非糕饼),如‘lābu, alābū’之例。由米等粉末制成的制品为piṭṭhaka(粉制品),在约定俗成中加ko词缀。巴利
Dvayaṃ yavādicuṇṇe. Saca samavāye, saca secane vā, tu. Mantha viloḷane. Tikaṃ samaṃ. Pūretīti pūpo, po. Akārayutte apūpo, yathā ‘‘lābu, alābū’’ti. Taṇḍulādīnaṃ piṭṭhānaṃ vikāro piṭṭhako, saññāyaṃ ko.
464 六种关于厨师。Bhatta(饭)和sūpa(羹)都制作,已作、将作者,称为bhattakāra(做饭者)和sūpakāra(做羹者)。Su源于“流出”义。使味汁流出者,称为sūda(厨师),加do词缀,有长音等变化。或sūda源于“流出”义,加a词缀。名为āḷāra者,指羹等变体,制作此者称为āḷārika(厨师)。煮饭者称为odanika(煮饭者)。调味者称为rasaka(调味者)。巴利
464. Chakkaṃ sūde. Bhattaṃ, sūpañca karoti akāsi karissatīti bhattakāro, sūpakāro ca. Su paggharaṇe. Savati rasaṃ paggharāpetīti sūdo, do, dīghādi. Sūda paggharaṇe vā, a. Aḷāro nāma sūpādivikati, taṃ karotīti āḷāriko. Odanaṃ pacatīti odaniko. Rasaṃ karotīti rasako.
两者关于羹。Sūpa(羹)因为了安乐而应饮用,故称sūpa,有长音等变化。特别地,饭借此而进入内部,即byañjana(菜肴),añja源于“去”义,加yu词缀。巴利
Dvayaṃ sūpe. Sukhatthāya pātabbattā sūpo, dīghādi. Visesato bhattaṃ añjati anto gacchati yena, taṃ byañjanaṃ, añja gatiyaṃ, yu.
465 关于‘饭’有五种解说。词根udi意为‘湿润、弄湿’,加后缀yu;后缀va表示odana(饭)是中性词。Kura,若来自kura(发声),或kara(做),‘做力量’名为kura,加后缀assu;或来自kira(抛散),‘抛散饥饿’名为kura,加后缀issu;或来自kara(伤害),或ku(发声),加后缀rapaccayo。通过它而受用、或应当受用者,称为bhatta(饭),词根bhaja意为‘亲近、侍奉’,加后缀to。应当被食用的称为bhikkhā(乞食),来自bhakkha(食),加后缀assi;或bhikkha来自‘乞求’,bhikkhā是阴性。词根ad意为‘食’,加后缀to,但通过bhidādi等规则变成anna(食物)等词形,其中的da被省略。巴利
465. Pañcakaṃ bhatte. Udi savanakledanesu, yu. Vākāro odanasaddassa napuṃsakattaṃ samuccinoti. Kura sadde, kara karaṇe vā, karoti balanti kuraṃ, assu, kira vikkhipane vā, kirati bubhukkhanti kuraṃ, issu, kara hiṃsāyaṃ vā, ku sadde vā, rapaccayo. Bhajati yena, bhuñjitabbanti vā bhattaṃ, bhaja sevāyaṃ, to. Bhakkhitabbāti bhikkhā, bhakkha adane, assi, bhikkha yācane vā, bhikkhā nārī. Ada bhakkhane, to. Bhidādittā annādeso, dalopo.
食物有四种词形。Asa(食)源自‘食’义,加上业格的yu词缀。Hara(持)源自‘持’义。能带来力量与寿命者,称为āhāra(食物),加上ṇa词缀。由bhuja(食)词根加上yu词缀,成bhojana(食物)。Ghasa(食)源自‘食’义,加上ṇa词缀。此处的andha(食物),则由ada(食)词根加上tapaccayo词缀,andha是约定俗成的词形替代。巴利
Catukkaṃ bhojane, asa bhakkhane, kamme yu. Hara haraṇe. Āharati balāyūnīti āhāro, ṇo. Bhujadhātumhā yu, bhojanaṃ. Ghasa adane, ṇo. Andhopyatra, adadhātumhā tapaccayassa andhādeso nipātanā.
粥有两种词形。Tara(渡越)源自‘漂浮、渡越’义。能漂浮、扩散、遍布者,称为taraṇa(粥),加上yu词缀。亦作tarala(粥)或taralā(粥)。Yā(到达)源自‘到达’义,加上gu词缀;或yu(混合)源自‘混合’义,加上gu词缀,并带长音。Uṇhikā(热粥)、sāṇā(稀粥)、vilepī(浓粥)皆是粥的名称。Sā(煮)源自‘煮’义,加上yu词缀,成sāṇā(稀粥)。巴利
Dvayaṃ yāguyaṃ. Tara plavanataraṇesu. Tarati plavati byāpībhavatīti taraṇaṃ, yu. Taralaṃ, taralāpi. Yā pāpuṇe, gu, yu missane vā, gu, ussā. Uṇhikā, sāṇā, vilepī ca yāgunāmāni. Sā pāke, yu, sāṇā.
466 嚼食等四种,是食物的分类。Khāda(咀嚼)源自‘咀嚼、食’义,加上业格的to词缀,属bhujādi类。Khajja(嚼食)即肉等。Bhojja(主食)即饭等。Liha(舔)源自‘品尝、舔’义,加上ṇyo词缀,ha变为ya。Leyya(舔食)即蜂蜜等。应当被饮用的称为peyya(饮品),pā(饮)源自‘饮’义,加上ṇyo词缀,带长音;peyya即羹等。巴利
466. Khajjādayo cattāro asanabhedā. Khāda bhakkhane, kamme to, bhujādi. Khajjaṃ maṃsādi. Bhojjaṃ annādi. Liha assādane, ṇyo, hassa yo. Leyyaṃ madhvādi. Pātabbanti peyyaṃ, pā pāne, ṇyo, āsse, peyyaṃ sūpādi.
以下二者关于饭汁:su,源于“听”义,从visaruja等词开头加ṇa词缀构成;camu,源于“食”义,因有ā前缀而表“饮”义,加业格ṇa词缀构成。此处亦有māsara(饭汁),masi来自“量”义,加aro词缀。以下二者关于饭团:lupa,源于“切”义,加ā前缀表“合聚”义;ku,源于“发声”义。或说kabi源于“颜色”义,加alo词缀,变为ḷa,即“藉何种汁液而有力量”,称为kabaḷa(饭团),是阳性词,亦作gāsa(一口食)。巴利
Dvayaṃ bhattamaṇḍe. Su savane, visarujapadādito ṇa. Camu adane, āpubbattā pāne, kamme ṇo. Māsaropyatra, masi parimāṇe, aro. Dvayaṃ ālope. Lupa chedane, āpubbo sampiṇḍane, ku sadde. Kabi vaṇṇe vā, alo, ḷattaṃ, kena toyena balamassāti vā kabaḷo, pume, gāsopi.
467 在诸味中,于一切味之最上味,有maṇḍa(精华)一词。maṇḍa源于“庄严”义,Amarasīha说:“于一切味之最上,maṇḍa(精华)是非阴性词。”以下二者关于食后残余:丑陋的或低劣的食物,称为vighāsa(残食)。食后残余即是bhuttasesa(食余),那本身就是bhuttasesaka(食余),在自身义上加ka词缀构成。巴利
467. Rasānaṃ sabbarasānaṃ aggamhi rase maṇḍasaddo, maṇḍa bhūsāyaṃ, ‘‘sabbarasagge maṇḍamanitthiya’’ntyamarasīho. Dvayaṃ bhuttato sese. Virūpo, kucchito vā ghāso vighāso. Bhuttato seso bhuttaseso, sova bhuttasesako, sakatthe ko.
467. 于诸味中,最上等味为浓味,浓味意为壮美,即所谓“诸味中以浓味为最美”。食后残余二种:杂乱不正,或污秽气味。食后所剩,为食余残渣,或称余渣、残渣,或称部分残渣,即指此义。巴利
Dvayaṃ vighāsāde. Vighāsaṃ adatīti, a, damu damane, ṇvu. Dvayaṃ pipāsāyaṃ. Pātuṃ icchā pipāsā, pā pāne, so, dvittādi. Tasa pipāsāyaṃ, yu.
468 有两个词表示食欲:khuda 指饥饿,do……;jighacchā 指想吃,源自词根 ghasa(吃),加上表示欲求的后缀 cha,等等。肉的味道称为诱引(paṭicchādanīyaṃ)。Chanda 意为欲求。Paṭicchādanīyaṃ 由后缀 anīya 加 chada(覆盖或约束)构成,意为‘应被覆盖之物’,因为用肉覆盖之故而称为诱引。巴利
468. Dvayaṃ bhuttumicchāyaṃ. Khuda bubhukkhāyaṃ, do. Ghasitumicchā jighacchā, ghasa adane, icchatthe cho, dvittādi. Maṃsassa raso paṭicchādanīyamuccate. Chanda icchāyaṃ. Paṭicchādetīti paṭicchādanīyaṃ, anīyo, chada saṃvaraṇe vā, maṃsena paṭicchādetabbattā paṭicchādanīyaṃ.
有两个词意为嗳气:udreko(亦作 uddeko),源于 deki(音声努力),意为‘向上努力行进’,其中一 d 变为 r。Gira 表示吞咽,issā,uggāro。‘足’表示满足。Suhito 与 titto 都表示满足、饱足,其抽象状态为 sohiccaṃ。Tipi 表示充满,ti,bhujādi。于 yupaccaye 及 issatte 也形成 tappanaṃ。巴利
Dvayaṃ uggāre, deki saddossāhesu, uddhaṃ dekati gantumussahatīti udreko, ekassa dakārassa ro. Uddekopi. Gira niggiraṇe, issā, uggāro. Pādo tittiyaṃ. Suhito titto, tassa bhāvo sohiccaṃ. Tipi pīṇane,ti, bhujādi. Yupaccaye, issatte ca tappanaṃ.
469 Yathicchitantaṃ 即 yathicchite。这些是动作的修饰语,因此使用中性、单数。因为动作与不变词即使是单数,其修饰语也采用中性单数形式。实际上,动作和不变词并非实有之法,没有性与数的差别可得,因此其修饰语也归于通用中性、通用单数,这是合理的。例如:‘柔软地煮’、‘美味地煮’。即使动词为复数,修饰语仍为单数。动作修饰语在涉及宾语时用第二格,因为一切词根的意义都被归为‘做’义。‘柔软地煮’即做柔软的煮。另有他说:‘一切词根义皆随“有”义,“有”的动作即体验“做”义。如“Devadatto 煮”意为 Devadatto 所起的煮存在,“行”即行存在,“读”即读存在。’据此,用第一格,义为:如同柔软的煮存在,他如是煮。可爱的早晨、无垢的早晨、这个近瓶。Kamu 喜爱中,kammani 加 ṇo,成为 kāmaṃ 与 nikāmaṃ。Isu 欲求中,加 to,依‘sādisantapucche’等规则以 antena 结合 ṭṭho,成为 iṭṭhaṃ。前缀 pari 加 āpa(到达),加 to,bhujādi,短音,并有 y 增音。Rabhaso 云:“Sattyaṃ nivāraṇe tittiyaṃ, pariyattaṃ yathicchite”ti rabhaso。Icchitassa anatikkamo yathicchitaṃ,即 yathātthe 的不变复合词。此处亦可作 pakāmaṃ。巴利
469.Yathicchitantaṃ yathicchite. Kriyāvisesanatāya cete napuṃsake, kriyābyayānañhi satipyekatte tabbisesanāni napuṃsake bhavanti ekattepi, tathā hi kriyānamabyayānañca sattābhūtattā liṅgasaṅkhyāvisesopādānaṃ natthīti tabbisesanānampi sāmaññaliṅgā napuṃsakattaṃ, sāmaññasaṅkhyā cekattaṃ yuttanti, taṃ yathā – muduṃ pacanti, sāduṃ pacanti. Bahuvacanantepi kriyāsadde tabbisesanassekattameva kriyāvisesanānaṃ kammani dutiyā, sabbo hi dhātvattho karotyatthena byāpito, muduṃ pacanti muduṃ pacanaṃ kubbantītyattho, tena mudādīnañca tabbisesanānaṃ kammattaṃ. Añño panāha ‘‘sabbe dhātvatthā bhavatyatthānugatā, bhavatikriyā katvatthamanubhavantītyattho. ‘Pacati devadatto’ti devadattapayutto pāko bhavati, gacchati gamanaṃ bhavati, paṭhati pāṭho bhavatī’’ti, tammatena paṭhamā, mudupacanaṃ yathā bhavati, tathā pacatītyattho. Ramaṇīyaṃ pāto, vimalaṃ pāto, idamupakumbhaṃ. Kamu kantiyaṃ, kammani ṇo, kāmaṃ, nikāmañca. Isu icchāyaṃ, to, ‘‘sādisantapucche’’tyādinā antena saha tassa ṭṭho, iṭṭhaṃ. Paripubbo āpa pāpuṇane, to, bhujādi, rasso, yāgamo ca. ‘‘Sattyaṃ nivāraṇe tittiyaṃ, pariyattaṃ yathicchite’’ti rabhaso. Icchitassa anatikkamo yathicchitaṃ, yathātthe abyayībhāvo. Pakāmaṃpyatra.
二者为商人。以买卖为生者,称为 iko。商队,即运载商人之群体、令其前往他方者,于 kammādimhi 作 ṇo。商队主,即商人之领导者,因与此关联而称 satthavāho,作 ṇo。店铺,即买卖交易之处,因与此关联而称 āpaṇiko,作 ṇiko。Vaṇa 于声中,作 ijo。Vedahako、negamo、paṇyājīvo、vaṇijo 等词也是如此。巴利
Dvipādaṃ vaṇijake. Kayavikkayehi jīvatīti, iko. Satthaṃ vāṇijjopajīvīnaṃ saṅghātaṃ vahati desantaraṃ pāpayatīti, kammādimhi ṇo. Satthavāho vaṇijanāyako, taṃyogā satthavāho, ṇo. Āpaṇo kayavikkayavohāro, taṃyogā āpaṇiko, ṇiko. Vaṇa sadde, ijo. Vedahako, negamo, paṇyājīvo, vaṇijopyatra.
470 出售,即先将自己之财给予他人。Kī 为物品交换,于其中从事者,称为 vikkayiko。出售者,即 vikketā,作 ritu。购买,即取他人之财而给予自己之财。以购买为生者,称为 kayiko。购买者,作 ṇvu。巴利
470. Vikkayo nāma pubbameva attano dhanassa parassa dānaṃ. Kī dabbavinimaye, tatra niyutto vikkayiko. Vikkiṇātīti vikketā, ritu. Kayo nāma parassa dhanaṃ gahetvā attano dhanassa dānaṃ. Kayena jīvatīti kayiko. Kinātīti, ṇvu.
二者为放债者。于债中为上者,称为 uttamaṇṇo,依词义前置,并有 issattaṃ 及 dvittañca 之变化。为求增长而运用财富者,称为 dhaniko。二者为借债者。于债中为下者,称为 adhamaṇṇo。取债者,称为 iṇāyiko,作 āyiko。或令债延续者,称为 iṇāyako,作 ṇvu。巴利
Dvayaṃ dhanappayottari. Iṇe uttamo uttamaṇṇo, abhidhānā pubbanipāto, issattaṃ, dvittañca. Dhanaṃ vuḍḍhatthaṃ payojetīti dhaniko. Dvayaṃ dhanagāhake. Iṇe adhamo adhamaṇṇo. Iṇaṃ gaṇhātīti iṇāyiko, āyiko. Iṇaṃ āyati pavattetīti vā iṇāyako, ṇvu.
471-472 关于“债”,有两种。uddhāro,意为“被取出者、被取走者”,由前缀 up 加 dharati(执取)构成,语尾作 ṇo。iṇaṃ,意为“增长而行者”,由 yu 构成,有 ṇattaṃ。也作 pariyudañcanaṃ,意为“周遍被取”,由 yu 构成。vuttanti 是动词。当以若干财物得利时,此处有 mūlādi 两根本财。mūla 处于安立中。最初带来者,是为 pābhataṃ。巴利
471-472. Dvayaṃ iṇe. Uddharīyate gayhateti uddhāro, upubbo dharati gahaṇe, ṇo. Eti vuḍḍhiṃ gacchatīti iṇaṃ, yu, ṇattaṃ. Pariyudañcanampi, parito udañjhate gayhateti, yu. Vuttanti kriyāpadaṃ. Yattakena dhanena lābho labbhate, tatra mūladhane mūlādidvayaṃ. Mūla patiṭṭhāyaṃ. Paṭhamameva ābhataṃ pābhataṃ.
关于“证明”,有两种。saccāpanaṃ,意为“此应当做”的真实宣说,或真实之作;其义为真实之作与心的承载。sacca 一词由词根 yu 构成,中间插入 a 音;或以 ap 词根加 yu,意为真实之到达。Vopālito 在《Tikaṇḍasesa》中说:“saccāpanā 与 saccākati。”作真实,或真实之作者,即 saccakāro,也作 saccaṃkāro。《Amarakosa》云:“中性词 saccāpanaṃ、saccaṅkāro,与阴性词 saccākati。”关于“可卖物”,有两种。vikkeyyaṃ,意为“应被卖者”,由 ṇyo 构成。paṇa 为交易,加 ṇyo 构成,此二者通三性。巴利
Dvayaṃ paṭipāde. ‘‘Avassamassidaṃ kayitabba’’miti saccassākhyāpanaṃ, karaṇaṃ vā saccāpanaṃ, saccassa karañcittabharaṇamiccattho, saccasaddā dhāturūpā yu, majjhe apāgamo, saccassa vā āpuṇanaṃ saccāpanaṃ, apadhātumhā yu. ‘‘Saccāpanā saccākati’’riti tikaṇḍasese vopālito. Saccaṃ karoti, saccassa vā karaṇaṃ saccakāro. Saccaṃkāropi. ‘‘Klive saccāpanaṃ sacca-ṅkāro saccākatitthiya’’ntyamarakose. Dvayaṃ vikkanīyadabbe. Vikkinitabbanti vikkeyyaṃ, ṇyo. Paṇa byavahāre, ṇyo, dvepi tīsu.
关于“寄存物之交付”,有两种。寄存物之交付,即是归还。以 pati 为前缀的 dadāti,意为寄存圆满;同样,pari 前缀也作此用。此处亦有 paridānaṃ。巴利
Dvayaṃ nyāsassappane . Nyāsassa appanaṃ paṭidānaṃ. Patipubbo dadāti nyāsasampannattho, tathā paripubbo vattati. Paridānaṃpyatra.
nyāsa(寄存)有两种分析。词根 √asu 意为“抛弃”。nyassate 意为“被放下”“被放置”,加后缀 ṇo 构成 nyāsa。upanidhīyati 意为“被近置”,加后缀 i 构成 upanidhi,为阳性。《阿摩罗词典》中云:“upanidhi 为阳性,nyāsa 为中性。”巴利
Dvayaṃ nyāse. Asu khepane. Nyassate nikkhipīyateti, ṇo. Upanidhiyyateti upanidhi, i, upanidhi pume. ‘‘Pume upanidhinyāso’’ti amarakose.
473 从“一”至“十八”的数词,皆用于可数之物,且通三性。当所计之物为单一时,如“一位婆罗门”、“十八位婆罗门”,数词与所修饰名词同格同位,而非不同位,如“婆罗门们的十一”。由“通三性”一语可知,不仅“一”有声性,乃至“十八”等数词亦具声性。因此,某些地方说它们无性,乃是就各别性之缺失而言,并非指没有共性,当如此理解。同理,对于“超越性之双数,称为动词”等说,亦应如是观。是故,于“男人走,女人走,心走”等句中,“走”一词随主语而显各别之性;而在另些场合,“走”等词则具通性。“二十”等数词,既表数目本身,亦用于所计之物,如“二十头牛”“牛的二十”。当其用于可数之物,并依本性表显具有单数特质的群体时,纵与多物同位,亦唯用单数,如“二十头牛”。若问:既唯单数,何故有“两个二十”“三个二十”“五百”等说?答:“群体有别时,虽多亦用复。”当欲表达“二十”等群体之分别时,即便多数,亦用复数。然而在《阿摩罗词典》中则说:“当表达不同数目之义时,‘二十’等词与其同位,亦可用复数。”此处所谓不同数目,即指群体之分别。由此可知,两种说法仅是名称上的差异,并非义理上的不同。“二十”等词,涵盖“八十”“九十”,可与异性名词同位,如“二十个盆”。“二十”等词属于变形复合词或聚合复合词。由于性之依于世间习俗,复合词为单数时即为中性,故“二十”等词依胜义谛而言是无派生的,但依迦旃延那论师的观点,则是有派生的。巴利
473.Ekādayo aṭṭhārasapariyantā saṅkhyāsaddā saṅkhyeyye dabbe vattanti tīsu ca liṅgesu. Saṅkhyeyyekatte ca ‘‘eko brāhmaṇo, aṭṭhārasa brāhmaṇā’’ti samānādhikaraṇaṃ bhavati, na tu bhinnādhikaraṇaṃ ‘‘brāhmaṇānaṃ ekādasa ce’’ti. Tīsūtyanena ‘‘na kevalaṃ ekasaddova saliṅgo, atha kho aṭṭhārasapariyantāpī’’ti dasseti, tena katthaci tesaṃ aliṅgatāvacanaṃ liṅgavisesābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, na pana sāmaññaliṅgābhāvanti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena ‘‘atiliṅgaṃ dvivacanaṃ, tadākhyātanti vuccatī’’tyādīsupi daṭṭhabbaṃ, tena ‘‘puriso gacchati, itthī gacchati, cittaṃ gacchatī’’tyādīsu gacchatisaddassa taṃtaṃliṅgavisesavacanatā, ‘‘gacchatī’’tyādīsu sāmaññaliṅgavacanatā ca daṭṭhabbā. Vīsatyādayo saṅkhyāsaddā saṅkhyāne, saṅkhyeyye ca vattanti ‘‘vīsati gāvo, gavaṃ vīsatī’’ti. Ekatteti yadā panetā saṅkhyeyye ekattavisiṭṭhameva vaggattaṃ sabhāvato paṭipādayanti. Tadā bhinnasaṅkhyenāpi samānādhikaraṇe ekavacaneyeva sabbakālaṃ vattate ‘‘vīsati gāvo’’ti. Yadyekatte, kathaṃ? Dvevīsatiyo, tisso vīsatiyo, pañcasatāniccādayo payogā iccāha ‘‘vaggabhede bahuttepī’’ti . Vīsatyādīnaṃ vaggānaṃ bhede vattumicchite sati bahuttepi bahuvacanepi bhavanti. Amarakose pana ‘‘saṅkhyantarassatthe abhidheyyevīsatyādayo taṃsamānādhikaraṇato bahuvacanānipi bhavantī’’ti vuttaṃ, saṅkhyantaramiha vaggabhedo, tena dvinnampi vohāramattanānattaṃ, na atthanānattanti daṭṭhabbaṃ. Ānavuti navutisaddamabhibyāpetvā tā vīsatyādayo bhinnaliṅgenāpi samānādhikaraṇe nāriyaṃ itthiyaṃ, yathā vīsati kuṇḍāni. Vīsatyādayo vikatasamāhāradvandā. Liṅgassa lokāsayattā dvandekattanti napuṃsakattanti vīsatyādayo abyuppannā paramatena, kaccāyanamatena pana byuppannā.
474-476 “百”等乃至“无数”,共有二十四种计数类别。其中,“百”(sata)一词由“十”与“十”(dasa dasa)结合而成;“千”(sahassa)则由“百”与“十”(sata dasa)结合而成。yuja 意为“结合”,故有 niyuta(尼由多,十万);ayuta(阿由多)亦然。或从词根 √yu(混合)加后缀 to 构成。lakkha(标记、十万)源于 √lakkha(见、标记),指十万,亦指百千(satasahassa)。kuṭa 意为“切割”:十倍增之切割称为 koṭi(俱胝,千万)。加前缀以别之,则有 pakoṭi(钵俱胝)等别类计数;二者相合,则称 koṭippakoṭi。naha 意为“系缚”,加后缀 to,并有增音。vida 意为“获得”,加 u,并有随韵增音。aba 意为“伤害、运动”,加 do,并有增音。ahi 意为“运动”,加 ha 后缀。ava 意为“保护”,加 vo。aṭa 意为“移动”,加 ṭo。sogandhika 是以一种殊胜莲花命名的计数单位;同样,以 uppala(优钵罗)等花名命名者,各为一种计数单位。katha 意为“语句结合”,加 yu,因不可计数,故称 asaṅkhyeyya(无数)。巴利
474-476. Satādīni asaṅkhyeyyapariyantāni catuvīsati ṭhānāni gaṇanabhedāni. Tattha dasadasasaddehi nipphādito satasaddo, tathā satadasasaddehi sahassasaddo. Yuja yoge, niyutaṃ, ayutampi. Yu missane vā, to. Lakkha dassanaṅkesu, lakkhaṃ, satasahassampi. Kuṭa chedane, dasaguṇaṃ kuṭatīti koṭi. Upasaggena visesetvā eko gaṇanaviseso pakoṭīti vuccati, dvepi missetvā eko koṭipakoṭīti. Naha bandhane, to. Āgamassu. Vida lābhe, u, niggahītāgamo. Aba hiṃsāyaṃ, gatimhi ca, do, āgamassu. Ahi gatimhi, hapaccayo. Ava rakkhaṇe, vo . Aṭa gamane, ṭo. Sogandhikanti kamalavisesanāmena eko gaṇanaviseso vuccati, tathoppalādināmehi ekeko gaṇanaviseso. Katha vākyappabandhe, yu, saṅkhyātumasakkuṇeyyatāya asaṅkhyeyyaṃ.
若问:“既然不可计数,理当只有一个,为何却又说‘一个无数’、‘两个无数’等差别?”答言:此无过失,因为它们依时间、地域等而有不同,故能存在。在这些数目中,从“百”至“十十万”,每级依次为十倍,即乘以十;从“俱胝”至“无数”,每级则为百千倍,即乘以百千。因此,一个数字“1”加两个零即成“百”;同样,加三个零成“千”;加四个零成“尼由多”;加五个零的数字成“十十万”;而一个数字加七个零成“俱胝”;同样,加十四个零成“钵俱胝”。依此递进,乃至“无数”。这是一部分师长的见解。巴利
Nanu saṅkhyātumasakkuṇeyyatte sati ekena bhavitabbaṃ, atha kathameko asaṅkhyeyyo, dve asaṅkhyeyyāniccādīni bhedāni vuttānīti? Nāyaṃ doso, tesaṃ kāladesādivasena bhinnānampi sambhavato. Etāsu saṅkhyāsu kamā kamena satādilakkhapariyantaṃ dasaguṇaṃ dasahi guṇitaṃ bhavati. Koṭyādikaṃ asaṅkhyeyyapariyantaṃ satalakkhaguṇaṃ satalakkhehi guṇitaṃ bhavati, tasmā ekā lekhā dvisuññasahitā sataṃ bhavati, tathā tisuññasahitā sahassaṃ, catusuññasahitā niyutaṃ, pañcasuññasahitā ekā lekhā lakkhaṃ bhavati, ekā pana lekhā sattasuññasahitā koṭi, tathā cuddasasuññasahitā pakoṭi, iminā nayena yāvāsaṅkhyeyyaṃ netabbaṃ, ayamekaccānamācariyānaṃ mati.
又或者,“百”等直至“无数”为止,所有数位都只乘以十,这是迦旃延那的见解,因此他说了“乃至其上,乘以十倍”的经句。又或者,“百”等至“十十万”为止,是十十相乘的。据此,一个数字“1”加上两点即成“百”;同样,加四点、五点等则成“千”等;而一个数字加十二点即成“俱胝”;同样,加十九点成“钵俱胝”。如此乃至“无数”,每进一级各增七点来计。因此,在“无数”这一特殊计数中,总共有一百四十五个点。这是我们的见解。巴利
Atha vā satādayo asaṅkhyeyyapariyantā sabbepi dasaguṇitā kātabbā, ayaṃ kaccāyanassa mati, tena hi ‘‘yāva taduttari dasaguṇitañce’’ti suttamāha. Atha vā satādayo lakkhantā dasadasaguṇitā, tena ekā lekhā dvibindusahitā sataṃ bhavati, tathā catupañcādibindusahitā sahassādikaṃ bhavati, ekā lekhā pana dvādasabindusahitā koṭi, tathā ekūnavīsatibindusahitā pakoṭīti yāva asaṅkhyeyyā ekekasmiṃ satta satta bindūni katvā gaṇanā kātabbā, tasmā asaṅkhyeyyagaṇanavisese pañcacattālīsādhikāni satabindūni bhavanti, ayamamhākaṃ mati.
然而在《阿摩罗词典》中则说:“从‘十’起,百、千等依次是十倍递增的。”其意为:“十”这个数目称为“行”(panti),由此起始,百、千等依次是十倍递增的,应如此理解。即:十的十倍为“百”,百的十倍为“千”,千的十倍为“阿由多”,阿由多的十倍为“十十万”,十十万的十倍为“钵由多”,钵由多的十倍为“俱胝”。同样,从俱胝而有“阿不多”,从阿不多而有“钵头摩”,从钵头摩而有“佉婆”,从佉婆而有“摩诃迦他”,由此而有“摩诃钵头摩”,由此而有“商佉”,从商佉而有“娑摩多”,由此而有“安底耶”,从安底耶而有“摩阇”,从摩阇而有“波罗陀”,从波罗陀而有“阿摩多”,从阿摩多有十倍之“僧佉耶”。“僧佉耶”是第二十位,由此以上,则名“无数”。因为语法学是一切学派的共同学问,所以这里展示了所有学派的说法。巴利
Amarakose pana ‘‘pantyā satasahassādi, kamā dasaguṇottara’’mityuttaṃ, tassattho – dasasaṅkhyā pantītyuccate , tato ārabbha dasaguṇottaraṃ satasahassādikaṃ kamā viññeyyaṃ, taṃ yathā – dasasaṅkhyāya dasaguṇottaraṃ sataṃ, satā dasaguṇottaraṃ sahassaṃ, sahassā dasaguṇottaraṃ ayutaṃ, ayutā dasaguṇottaraṃ lakkhaṃ, lakkhā dasaguṇottaraṃ payutaṃ, payutā dasaguṇottaraṃ koṭi, evaṃ koṭiyā abbudaṃ, abbudā padumaṃ, padumā khabbo, khabbā mahākatho, tatopi mahāpadumaṃ, tatopi saṅku, saṅkuto samuddo, tato antyaṃ, antyā majjhaṃ, majjhā paraddhaṃ, paraddhā amataṃ, amatā dasaguṇottaraṃ saṅkhyaṃ, saṅkhyañca vīsatimaṃ ṭhānaṃ, asaṅkhyeyyamito paranti. Sabbapārisadattā hi byākaraṇassa sabbesaṃpyatra vādā dassitā.
477-478 由“增半”(aḍḍha)与“二”等结合,说明“以半增第四”而成“增半第四”(aḍḍhuḍḍha),“以半增第三”而成“增半第三”(aḍḍhatiya),亦作 aḍḍhateyya 的词义。当与前置词“半”结合时,“第四”等词即转成“增半第四”等形式。借助“增一足”说明“以半增第二”而成“二半”(diyaḍḍha),亦作 divaḍḍha 的词义。纵使“半”一词被间隔,此处亦表其相续之义,因无其他表达方式,一切处皆然。巴利
477-478. Sādhikena dvepādena ‘‘aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho, aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo, aḍḍhateyyo cā’’ti imaṃ vacanatthaṃ dasseti. Aḍḍhūpapadena saha catutthādisaddānaṃ aḍḍhuḍḍhādyādeso. Sādhikapādena ‘‘aḍḍhena dutiyo diyaḍḍho, divaḍḍho cā’’ti imaṃ vacanatthaṃ dasseti. Antaritassāpi aḍḍhenasaddassa idhānuvattanatā adhippetā abhidhānantarābhāvā, sabbatrevaṃ.
479-480 用以衡量、分判的工具,名为“量”。此量依所量之物,分为秤量、容积量、指量三种。表“称重”义的词根属 curādi 类,其阴性名词为“秤”。表“行走”义的词根加 tho 词缀,成“节”。表“行进”义的词根加 ulo 词缀,成“指节”;亦有读作“指”者,即手指之枝节。巴利
479-480. Mīyate paricchindīyate yena, taṃ mānaṃ. Tañca tulāpatthaṅgulivasā tidhā māniyadabbassa bhavati. Tula ummāne , curādi, tulā itthī. Pada gatiyaṃ, tho. Aṅga gamane, ulo, aṅgulaṃ, ‘‘aṅgulī’’tipi pāṭho, karasākhā.
四粒稻谷合计,其重等于一粒榼藤子;类推可知,两粒榼藤子等于一马萨咖,此推算通于一切处。两马萨咖称为一“阿克沙”,又称“毗醯咤咖”(诃黎勒果),或因重与阿克沙果相等而得名。此处亦有“咖利沙”一词,取“犁划”义之词根,加 a 词缀,中插 ri,非阴性。五阿克沙为一“达拉纳”,取“持”义词根加 yu 词缀而成。八阿克沙为一“苏瓦纳”。五达拉纳为一“尼卡”。五尼卡为一“巴达”。有论师谓:巴达用于第四分之计算。综上所说:四粒稻谷为一榼藤子,二榼藤子为一马萨咖,十马萨咖(二乘五马萨咖)为一阿克沙,八阿克沙为一达拉纳,五达拉纳为一苏瓦纳,五苏瓦纳为一尼卡——此为我等之见。取“光辉”“方向”“可爱”等义之词根,加前缀 ni,na 转成 kha,而成“尼卡”,亦指金器制品。任何事物四分之一即为“巴达”。十达拉纳为一“巴拉”,由“道路”及“行进”义之词根而构成。巴利
Cattāro vīhayo sampiṇḍitā ekāva guñjā samagarukā, tathā dve guñjā ekova māsako samagarukoti sabbatra nayo netabbo. Dve māsakā akkho nāma, vibhīṭakoti vutto, akkhaphalasamānagarukattā vā akkho. Karisopyatra, kasa vilekhane, a, rimajjho, anitthī. Akkhānaṃ pañca dharaṇaṃ nāma, dharatidhātuyā yu. Akkhānamaṭṭhakaṃ suvaṇṇo nāma. Pañcadharaṇaṃ nikkhaṃ nāma. Te nikkhā pañca pādo nāma. So pādo catutthe bhāge vattatītyekaccānaṃ mati. Yathāvuttāyeva cattāro vīhayo guñjā nāma. Dve guñjā māsako nāma. Dve pañcamāsakā dasamāsakā akkho nāma. Akkhānaṃ aṭṭhakaṃ dharaṇaṃ nāma. Pañcadharaṇaṃ suvaṇṇo nāma. Te pañcasuvaṇṇā nikkhaṃ nāmātyamhākaṃ mati. Kana dittigatikantīsu, nipubbo, nassa kho, nikkho, suvaṇṇavikārepi. Yassa kassaci vatthuno catutthe bhāge pādo. Dasa dharaṇāni palaṃ nāma, pala pathe ca gatimhi.
481 无论何物,一百巴拉为一秤。词根取“称量”之义,作阴性名词时即为“秤”。巴利
481. Yassa kassaci vatthuno palasataṃ tulā. Tula ummāne, tulā nārī.
用于房屋木结构中的横梁,亦指秤杆,为阴性词;
在量器及类似器物中,亦指百巴拉之堆量。巴利
Gehānaṃ dārubandhāya, piṭhikāyaṃ tulā thiyaṃ; Mānabhaṇḍe ca sādise, rāsipalasatesu ca.
二十秤为一跋罗。跋罗一词,源于含“持、养”义的词根,加 ṇo 缀构成。阿阇耶云:“跋罗亦为二千巴拉,亦指担运。”担运即跋罗之别类。巴利
Tā tulā vīsati bhāro nāma. Bhara dhāraṇaposanesu, ṇo. ‘‘Bhāro tu dvisahassesu, palānamapi vivadhe’’tyajayo. Vivadho bhārabhedo.
以银之咖利沙量制成的交易之物,名为迦诃波那。以咖利沙量之银所制的货币、商品等物类,即是迦诃波那。其中,risa 之 ha 为替代音;当以 aha 替代时,则成“迦利沙波那”。此二者为语形变化,余者为假借之用。以上为秤量之说。巴利
Rūpiyassa karisena kato saṃvohārapadattho kahāpaṇo nāma. Karisappamāṇena rūpiyena kato paṇo paṇiyo dabbabhedo kahāpaṇo. Risassa hādeso. Ahādese karisāpaṇo, ete dve rūpavikāro, aññatrūpacārā. Iti tulāmānaṃ vuttaṃ.
482 为说明容积量,说“库都沃”等。一握为一库都沃。源于“行走”义的词根,加 to 缀,ra 脱落;源于“分裂”义的词根,加 vo 缀,kaḍi 变为 kuḍu。四库都沃为一波特。四波特为一阿罗迦,源于“供养”义的词根,加 ṇvu 缀,有 ḷ 音变等;或依十指宽、十二指宽之量,亦为阿罗迦。四阿罗迦为一多那,亦有“四阿罗迦”之读法;或由“行走”义词根加 ṇo 缀而成;或由“行走、伤害”义词根而成多那。依 vā 音变,亦作多诺。巴利
482. Patthamānaṃ dassetumāha ‘‘kuḍuvo’’ccādi. Eko pasato kuḍuvo nāma. Sara gatiyaṃ, to, ralopo, kaḍi bhede, vo, kaḍissa kuḍu, te kuḍuvā cattāro pattho. Catupatthā āḷhako, aha pūjāyaṃ, ṇvu, ḷattādi dasaṅgulaṃ, dvādasaṅgulaṃ vāsabbato mānampi āḷhako. Caturo āḷhakā doṇaṃ nāma, ‘‘caturāḷhaka’’ntipi pāṭho, du gamane, ṇo, duṇa gatiyaṃ, hiṃsāyañca vā, doṇaṃ. Vākārena doṇo.
483 四多那成一摩尼迦,其“摩尼迦”源于表“供养”义之词根,加自义语尾 ko,故有 assi 音。四摩尼迦之总集,名“四摩尼迦”,亦称“迦利”,源于表“灭”义之词根,加 ṇo 语尾,属 nadādi 类。十安巴那即一百一十多那之量,名为“昆波”,借瓶之名以显一种特殊容积量;亦读作“安巴那”。巴利
483. Caturo doṇā mānikā, māna pūjāyaṃ, sakatthe ko, assi. Catumānikaṃ catassannaṃ mānikānaṃ samūho catumānikaṃ khārī nāma, khara vināse, ṇo, nadādi. Dasambaṇaṃ dasādhikasatadoṇamattaṃ kumbhoti ghaṭanāmena eko patthamānaviseso dassito, ‘‘ambaṇa’’ntipi pāṭho.
484 为明特殊容积量可得之同义语,而说“阿罗迦”等。此语取自“震动”义之词根,加 a 语尾。二波特。此“波特”一词,通用于一般量与特殊量之名称,而此处特指特殊量之谓。取“结缚”义之词根,加 iṇa 语尾。巴利
484. Patthamānavisesānaṃ labbhamānapariyāye dassetumāha ‘‘āḷhako’’ccādi. Tumba kampane, a. Dvayaṃ patthe. Patthasaddoyaṃ sāmaññabhedamānesu pavattati, idha pana visesamānavācako adhippeto. Nala ganthe, iṇa.
二为“瓦诃”。以其能运载,故称“瓦诃”,取自“到达”义之词根,加 ṇo 语尾。巴利
Dvayaṃ vāhe. Vahatīti vāho, vaha pāpuṇane, ṇo.
为了说明“安巴那量”或是它的同义语,才说“十一多那”等。此处取“行走”义的词根,加 yu 词缀;或者取“声”义的词根。如此,容积量的说法已经交代过了。至于指量,则在说 aṇvādi 等名称时,已于“地品”中作了说明。巴利
Ambaṇamānaṃ, pariyāyaṃ vā dassetumāha ‘‘ekādasa doṇe’’ccādi. Amba gamane, yu, amba sadde vā, iti patthamānaṃ vuttaṃ, aṅgulamānaṃ pana aṇvādyābhidhānāvasare bhūmivagge abhihitaṃ.
485 关于第四部分的“部分”一词:以“毒进入”为义,身体称为 koṭṭha(库藏),在其中躺卧者即是 koṭṭhāsa(部分)。Āttaṃ(已取)。词根 ana 表呼吸,ama 表行走,故得 so。被分享、被受用者,即是 bhāga(部分),词缀 ṇa。Vaṇṭaka(柄)也归属于此。词根 vaṭi 表分割,加词缀 ṇvu,或加 ṇantā 等,并在自身意义上加 ka。巴利
485. Catukkaṃ bhāge. Visa pavesane, dīghādi, koṭṭhaṃ vuccati sarīraṃ, tattha setīti koṭṭhāso. Āttaṃ. Ana pāṇane, ama gamane vā, so. Bhajīyate sevīyateti bhāgo. Ṇo. Vaṇṭakopyatra. Vaṭi vibhājane, ṇvu, ṇantā vā sakatthe ko.
关于 vibhava(财富):在财富的意义上,dhana(财富)指谷物等,加词缀 a。所谓“sassa attano ayaṃ so”(属于自己的谷物),故说为 sampi。duiva dabbaṃ(两种财物),取其精华义,于 iva 义加 vo;词根 vida 表获得,加 to。谷物财富的主人称为 sapati,对此善巧者即为 sāpateyya(属于自己的财产),词缀 ṇeyyo。词根 vasa 表居住,加 u。词根 ara 表行走,加 tha,并缩短 ra。所谓“vibhavanti pabhavanti anena”(由此而繁荣、产生),故为 vibhavo(财富),加词缀 a。黄金、库藏也包含在此列。巴利
Vibhavantaṃ dhane. Dhana dhaññe, a. Sassa attano ayaṃ so, sampi. Duiva dabbaṃ, sāramiccattho, ivatthe vo, vida lābhe, to . Sassa dhanassa pati sapati, tasmiṃ sādhu sāpateyyaṃ, ṇeyyo. Vasa nivāse, u. Ara gamane, tho. Rassa to. Vibhavanti pabhavantyanenāti vibhavo, a. Hiraññaṃ, kosopyatra.
486 第486条。“kata”(已作)与“akata”(未作)是指黄金、白银,以及混合的库藏等二物。其中,被制成团块、被制成装饰品,或被赋予工艺形态的,称为“kata”(已作)。从矿藏中取出,尚处于粉末等未经加工状态的,称为“akata”(未作)。与那些黄金、白银不同的其他有光泽的财物,如铜;以“ādi”(等)字含摄青铜、黄铜、铅等;以及有光泽却非精华的财物,如国王的布匹、木制品等——这一切统称为“kuppa”(应被守护之物)。词根“gupa”表守护,如“guppateti”(他守护),加上词缀“pa”,且“ga”变为“ku”。巴利
486. Katākataṃ kañcanaṃ, rūpiyañca missitaṃ kosādidvayavāccaṃ, tatra piṇḍīkataṃ ābharaṇīkataṃ, kammībhāvamāpāditaṃ vā kataṃ. Ākarotthaṃ ajātakammaṃ cuṇṇādirūpaṃ akataṃ, tadaññaṃ tehi kañcanarūpiyehi aññaṃ tejasaṃ dabbaṃ tambaṃ. Ādinā kaṃsarītisīsakādi, yañcātejasaṃ rājapaṭṭadāruvisādika’masāraṃ dabbaṃ, taṃ sabbaṃ kuppaṃ, gupa rakkhaṇe, guppateti, po, kattañca gassa.
二物,即黄金与白银。凡被捶打树立(āhatamuṭṭhāpita)为马、猪、人形像者,以及以锤敲制而成的金币(dīnāra)等,称为“rūpiya”(银币)。因为具有马等被捶打的形像,故名rūpiya。词根“rūpa”有捶打、赞叹等义,加词缀“iya”。巴利
Dvayaṃ kañcanaṃ rūpiyañcāhatamuṭṭhāpitahayavarāhapurisādi rūpaṃ nigghātikāya tāḷitaṃ dīnārādikaṃ rūpiyākhyaṃ. Assādirūpamassāhatamatthīti rūpiyaṃ. Rūpa āhatapasaṃsāsu, iyo.
487-488 第487-488条。“hirañña”(黄金)即指黄金。具有美好色泽者,称为“suvaṇṇa”(黄金),其词根“kana”表光辉,加“ṇvu”。“jananaṃ jātaṃ”(出生)、“pakaṭṭhaṃ jātaṃ”(显著出生)为“jātarūpa”(自然金),乃于显著义上施加“rūpa”词缀而成;或解为具有出生之形色者,即是jātarūpa。词根“iṇa”表行走,亦表光辉,因具多义。善能照耀、与光辉相应者,称为“soṇṇa”(黄金),加“ussa”,依“vā paro asarūpā”规则省略“i”,双写“t”。词根“kañca”表光辉,加“yu”。具有如导师之色泽者。“cittamattānaṃ harati”(带走心念)故为“hari”(黄色),其词根“i”或“kamu”表欲求,加“bu”。“cittaṃ carati ettha”(心在此运行)为“cāru”(可爱),加“ṇu”。词根“hi”表行走,加“ma”。巴利
487-488.Hiraññantaṃ suvaṇṇe. Sobhano vaṇṇo yassa suvaṇṇaṃ. Kana dittiyaṃ, ṇvu, jananaṃ jātaṃ, pakaṭṭhaṃ jātaṃ jātarūpaṃ, pakaṭṭhatthe rūpapaccayo . Jātaṃ rūpamassāti vā jātarūpaṃ. Iṇa gatiyaṃ, dittiyañca anekatthattā. Suṭṭhu dippate dittiyā yujjateti soṇṇaṃ, usso, ‘‘vā paro asarūpā’’ti ilopo, dvittaṃ. Kañca dittiyaṃ, yu. Satthu vaṇṇo viya vaṇṇo yassa. Cittamattānaṃ haratīti hari. I, kamu icchāyaṃ, bu. Carati ettha cittaṃ cāru, ṇu. Hi gatiyaṃ, mo. Haṭa dittiyaṃ, ṇvu. Tapanaṃ dāhamarahatīti tapaniyo, iyo. Hara haraṇe, añño, assi. Hā cāge, hā gatiyaṃ vā, añño, hirādeso ca.
“cāmīkara”等四种是黄金的差别种类。“cāmī”是一种花名,因由其制成,故称“cāmīkara”;或说“cāmī”指火。词根“camu”表吃,加“ṇī”,因由其造作,故得“cāmīkara”。“satakumbha”(百瓶金)具有“paddhakesara”(狮鬃)般的色泽,因色泽相似,故名“sātakumbha”。在作为天树的大阎浮树生长之处,有河名为“jambunadī”(阎浮河),其中落下如大象般大小或如瓶般大小的果实,由那些果实的种子所生出的黄金,称为“jambunada”(阎浮河金)。而且这种黄金具有火焰般的光辉,成为无与伦比的天神饰物。至于“anala”(火)一词,即便是在表示殊胜的意义上,《不死狮子》词典也将其读作黄金的通称。“siṅgī”(角金)是一种鱼类的名称,因其色泽相似;或者说,因从具有那种形状的矿石块中产生,故为“siṅgī”。然而在《不死藏》词典中,“cāmīkara”等也被读作黄金的通称,而“siṅgī”则属特殊种类。其中即说:“作为装饰的黄金,即是‘si’。”巴利
Cāmīkarādayo cattāro tabbhedā tassa suvaṇṇassa visesā. Cāmī nāma ekā pupphajāti, taṃkarattā cāmīkaro, atha vā cāmī nāma aggi. Camu adane, ṇī, takkarattā cāmīkaro. Satakumbhaṃ paddhakesaravaṇṇaṃ, tabbaṇṇasadisattā sātakumbhaṃ. Devarukkhabhūtāya mahājambuyā patiṭṭhitaṭṭhāne nadī jambunadī, tassaṃ patitehi mahāgajappamāṇānaṃ, kumbhappamāṇānaṃ vā phalānaṃ bījehi jātaṃ suvaṇṇaṃ jambunadaṃ, idaṃ pana suvaṇṇaṃ analappabhaṃ devālaṅkāramatulaṃ jāyate. Taṃ panānalamiti visesatthepi amarasīho suvaṇṇasāmaññeva paṭhati. Siṅgī nāma ekā macchajāti, tabbaṇṇatāya. Khaṇiyaṃ vā taṃsaṇṭhānasilākhaṇḍehi jātatāya siṅgī, amarakose pana cāmīkarādīnipi suvaṇṇasāmaññe paṭhati, siṅgī pana visese. Vuttañhi tattha ‘‘alaṅkārasuvaṇṇaṃ yaṃ, siṅgīkanakamiccaya’’nti . Tassattho – kaṭakakuṇḍalādino alaṅkārasuvaṇṇassa ‘‘siṅgī’’ti nāmanti. ‘‘Siṅgīmaṇḍanasoṇṇa’’nti ratanakoso. Suvaṇṇatāya siṅgī ‘‘kanaka’’mityuccate.
489 第489条。第五项:关于银。因与色相应,故称“rūpiya”(银)。词根“rañja”表染色,加后缀“ata”。词根“sañja”表执著,加“jhu”,省略“ña”音,成“sajjhu”。因与色相应,故为“rūpī”;词根“sañja”表执著,加“jha”,省略“ña”音,成“sajjha”。亦有读作“rūpiyajjha”的。那样的话,是由“iyajjha”后缀所成就的。同样道理,“dubbaṇṇa”(劣色)、“khajjūra”(枣色)、“seta”(白色)也是如此。巴利
489. Pañcakaṃ rajate. Rūpayuttatāya rūpiyaṃ. Rañja rāge, ato. Sañja saṅge, jhu, ñalopo, sajjhu. Rūpayuttatāya rūpī, sañja saṅge, jho, ñalopo, sajjhaṃ, ‘‘rūpiyajjha’’ntipi pāṭho. Tadā iyajjhapaccayena siddhaṃ. Dubbaṇṇaṃ, khajjūraṃ, setampi.
于经捶打而成的金与银中,银被称作“rūpiya”。
在银之中,“khalekliva”(劣银)与“khajjūra”(枣色银)为其不同种类;
“ setā”(白色)与“bhatikā”(有光泽)也是如此,当用作“sajjhu”(银)与“sita”(白色)之义时,“kliva”(中性)于三性皆可成立。巴利
Āhatasoṇṇarajate, rajate rūpiyaṃ mataṃ; Rajate ca khaleklivaṃ, khajjūro pādapantare; Setā ca bhatikāyaṃ tha, klivaṃ sajjhe site tisu.
于宝石一类,如花红宝石等,以及珍珠、钻石等中,有“vasu”等三词。“vasa”为“居住”义,词根加“u”缀。“ratiṃ tanoti”(扩展喜乐),故为“ratana”(宝),于业等义上加“ṇa”缀,省略“ti”。《不死藏》中说:“‘ratna’亦指同类中最胜者。”因此,最胜之象为象宝,最胜之妇女为妇女宝。从“manas”(意)词加“i”缀,又加“ī”缀,亦成“maṇi”(宝石)。花红宝石等将于下文说明,乃其差别种类。“bhāsanto rañjeti”(照耀并染着),故为花红宝石,“bhāsa”转为“puppha”。巴利
Asmajātiyaṃ puppharāgādimhi, muttāvajirādimhi ca vasvādittayaṃ. Vasa nivāse, u. Ratiṃ tanotīti ratanaṃ, kammādimhi ṇo, tilopo. ‘‘Ratnaṃ sajātiseṭṭhepī’’tyamarakose, tena gajaseṭṭho gajaratanaṃ, itthiseṭṭho itthiratananti. Manasaddato i, īpaccaye maṇī ca. Puppharāgādayo vakkhamānā tabbhidā tassa maṇino visesā. Bhāsanto rañjetīti puppharāgo, bhāsassa puppho.
490 黄金等这七种称为“宝”。“摩尼”指红宝石。巴利
490. Suvaṇṇādayo ime satta ratanānyāhu. Maṇi rattamaṇi.
491 为说明七宝可得的种类,而说“红宝石”等。红宝石等三种是红色宝石。因具有红色而称为“红宝石”,或因其身体、肢体为红色而称为“红宝石”。这里的“莲花”指红莲,与红莲颜色相似的宝石即是“红莲宝石”。“金宝”,在此处也是红色。巴利
491. Sattaratanānaṃ labbhamānapariyāye dassetumāha ‘‘lohitaṅgo’’ccādi. Lohitaṅgādittayaṃ rattamaṇiyaṃ . Lohitavaṇṇena aṅgīyateti lohitaṅgo, lohitaṃ aṅgaṃ sarīrametassa vā lohitaṅgo. Padumañcātra kokanadaṃ, tabbaṇṇasadiso maṇi padumarāgo. Soṇaratanaṃ, lohitakopyatra.
关于琉璃有两种解释。竹子有皮与芯,其颜色相似的宝石即竹色宝石。因看起来像竹子,故称“琉璃”(veḷuriya):在“如”义上加iyo词缀,并插入r音。关于珊瑚也有两种解释。词根√val意为覆盖,加ṇo,变为ḷa,也以vā的形式出现pavāḷa。词根√du意为行走,或√du意为加热,加mo,再双写。巴利
Dvayaṃ veḷuriye. Vaṃso tacasāro, tabbaṇṇo maṇi vaṃsavaṇṇo. Veḷu viya dissatīti veḷuriyo, ivatthe iyo, rāgamo ca. Dvayaṃ pavāḷe. Vala saṃvaraṇe, ṇo, ḷattaṃ, vākārena pavāḷopi. Du gamane, du upatāpe vā, mo, dvittaṃ.
492 关于杂色宝石,有两个词。生于摩沙罗山的宝石称为摩沙罗宝石(masāragalla),其中有插入的 l,且缩短 a。杂色的、有斑点的宝石,是 kabara。关于珍珠,也有两个词。词根 muc 意为释放,加 tho,珍珠本身即是 muttika,在自身意义上加 ika。由于“实体”等词在语法上超越了原有的性与数,故成为中性。此处不以固定次第讲述这些宝石的同义词,正是为了表明七宝并没有生起的先后、优劣等固定的次序。巴利
492. Dvayaṃ kabaramaṇimhi. Masāragirimhi jātaṃ masāragallaṃ, lo, rassa lo. Kabaro sabalo maṇi. Dvayaṃ muttāyaṃ. Muca mocane, tho, muttā eva muttikaṃ, sakatthe iko. Satthikā pakatito liṅgavacanānyativattanteti napuṃsakattaṃ. Ettha ca ratanapariyāyānaṃ uppaṭipāṭiyā kathanaṃ sattannaṃ ratanānaṃ uppattikkamapaṇītakkamādino abhāvadīpanatthaṃ.
关于黄铜,有两个词。词根 rī 意为行走,加 ri。也称为 rīti。正如鲁达所说:“rīti 用于流动、渗出,也用于金属渣滓、伪金之中。”其顶端如同锥子。此处也涉及 dabbasadda 一词。关于云母,有两个词。词根 ama 意为行走,加 ala。abbha 是天空和云,因有那样的名称而称为 abbhaka,在名称意义上加 ka。因为据说:“称为云、衣,以及白色种子、云母。”山石脂、岩沥青也在此处提及。巴利
Dvayaṃ pittale. Rī gamane, ri. Rītipi. ‘‘Rīti pacāre sande ca, lohakiṭṭārakūṭesū’’ti ruddo. Ārasseva kūṭo, yassa. Dabbasaddopyatra. Dvayaṃ abbhake. Ama gamane, alo. Abbhaṃ ākāso, megho ca, taṃsaññakattā abbhakaṃ, saññāyaṃ ko. ‘‘Meghambarābhidhānañca, gori bījañca abbhaka’’nti hi vuttaṃ. Girijatu, silājatupyatra.
493 关于金属,有三个词。词根 lū 意为切割,加 ha。词根 aya 意为行走,属于 manogaṇa 等组。既是黑的又是铁的,故为黑铁(kāḷāyasa)。刀具、锐器、块、铁、石之精也在此列。“sattha”是个多义词,意为“刀具、武器、金属”等。拉巴沙说:“海盐中为辛辣,毒、金属、蛇中亦然。”词根 paṇḍa 意为行走,加 a。石之精,即 asmasāra。“黑铁所成、金属、石之精、刀具”,这是《你动手制作》中中性品的内容。巴利
493. Tikaṃ lohe. Lū chedane, ho. Aya gamane, manogaṇādi. Kāḷañca taṃ ayasañceti kāḷāyasaṃ. Satthakaṃ, tikkhaṇaṃ, piṇḍaṃ, ayasaṃ, asmasāropyatra. ‘‘Satthamāyudhalohesū’’ti anekattho. ‘‘Sāmuddalavaṇetikkhaṃ, visalohājimukkake’’ti rabhaso. Paṇḍa gamane, a. Asmassa sāro. ‘‘Kāḷāyasa’mayo lohaṃ, asmasārañca satthaka’’nti tvamaramālāyaṃ klīvakaṇḍaṃ.
两者皆指水银。词根 pāra 表能力,加 da,表示能令一切金属变成黄金,故称水银(pārada)。词根 rasa 表声音,投入火中时发出声响,故亦名水银;甜等味道中也称为 rasa。capala 在此处同样指水银(sūta)。巴利
Dvayaṃ capale. Pāra sāmatthiye, do, pārayati sakkoti sabbalohaṃ kañcanaṃ kātunti pārado. Rasa sadde, aggimhi pakkhitte rasatīti raso, madhurādīsu ca raso. Capalo, sūtopyatra.
capala 一词用于动摇等意义。巴利
‘‘Cañcalādimhi capalo’’.
“ sūta 一词用于车夫、味、所生、所驱使等三义。”
“ 水银称为 rasenda,亦称为 pārata。”——巴利
‘‘Sārathimhi rase sūto, pasūte perite tisu’’; ‘‘Rasendo pārado vutto, pāratopi nigadyate’’ti. –
“水银、成就之元素、殊胜种子,亦名 sūtaka。”——巴利
‘‘Pārado siddhadhātu ca, varabījañca sūtaka’’nti. –
“tipu”(铅):词根“pīḷ”意为压迫,加u。由于“tipu”一词也可指白色,为作区别而用“kāḷa”(黑)修饰,故说“kāḷatipu”(黑铅)。因此,有人认为“tipu”一词应兼具此二义。但此说不可取,因为《阿摩罗俱舍》中说:“nāgo sīsakayogiṭṭha-vappāṇi tipu piccaṭaṃ”,且《提坎达塞沙》等异义汇集中有“tipu sīsakaraṅgesū”之说。因此,“kāḷa”指黑色,“tipu”指铅,仅此二义。“kāḷa”意为黑色,“tipu”之义如前所述。或者,词根“tapa”意为灼热,加u,成assittaṃ。词根“sī”意为躺卧,或者“si”意为束缚,加so。《罗跋沙》中说:“Seṭṭhabhakaddujo nāgo, klivaṃ sīsakaraṅgesū”。“Yogiṭṭha”是头的一种名称。《你之蔓饰》中说:“vappo so sīsamattakaṃ”。巴利
Tikaṃ nāge. Tipu pīḷane, u. Tipusaddassa setepi pavattanato kāḷasaddena visesetvā kāḷatipūti vutto, tena tipusaddassadvinnampi vācakatādaṭṭhabbātyeke, taṃ ‘‘nāgo sīsakayogiṭṭha-vappāṇi tipu piccaṭa’’nti amarakose, ‘‘tipu sīsakaraṅgesū’’ti ca tikaṇḍasesa nānatthasaṅgahādīsu vuttattā na gahetabbaṃ, tena kāḷo ca tipu cāti dveyevatthābhidhānāni. Kāḷavaṇṇatāya kāḷo. Tipu yathāvuttatthova. Tapa santāpe vā, u, assittaṃ. Sī saye, si bandhane vā, so. ‘‘Seṭṭhabhakaddujo nāgo, klivaṃ sīsakaraṅgesū’’ti rabhaso. ‘‘Yogiṭṭha’’mityekaṃ nāmaṃ sīsassa. ‘‘Vappo so sīsamattaka’’nti tvamaramālā.
“ 黄铜、铜、铅、锡、工匠,
龙、大摩罗、瑜伽伊塔迦——此摄颂。”巴利
‘‘Ārakūṭosī rīti ca, sīsakaṃ tipu vaddhakaṃ; Nāgaṃ mahāmalañceva, yogiṭṭhaka’’nti. –
“ 头首之中垢秽遍满,瑜伽行者之背皮亦复如是;
金等诸色乃至朱砂,皆由此而生。”巴利
‘‘Sīsamattaṃ bahumalaṃ, yogiṭṭhaṃ piṭṭhapiccaṭā; Suvaṇṇādisamāluka-mapi sindūrasambhava’’nti. –
然这些颜色类别,乃是表示“去”义的词语。巴利
Sete tu raṅgavaṅgā, te gatyatthā.
“Raṅgaṃsurebhaṃ mudaṅgaṃ, kusumbhaṃ gāmyakuṅkuma”一语。巴利
‘‘Raṅgaṃsurebhaṃ mudaṅgaṃ, kusumbhaṃ gāmyakuṅkuma’’nti. –
二者均指雌黄(haritāla)。绿色(harita)之宝(ala),故名雌黄(haritāla),这仅是词源上的释意。此为惯用语(rūḷhīsaddo)。以“引生喜悦”故,称pītanaṃ。《阿摩罗狮子》中说:“piñjaraṃ pītanaṃ tāla-mālañca haritālake”。词根piñja,指颜色;a。词根ala,意为装饰,由此构成alantī,加后缀ṇo;而《摩度婆》中说:“haritālamalaṃ tāla-vaṇṇakaṃ naṭabhūsanaṃ”。《提坎达塞沙》中说:“haritāle tu kappūraṃ, godanto naṭasaññako”。巴利
Dvayaṃ haritāle. Haritavaṇṇaṃ alaṃ haritālaṃ, byuppattimattametaṃ. Rūḷhīsaddo tvayaṃ. Pītiṃ netīti pītanaṃ. ‘‘Piñjaraṃ pītanaṃ tāla-mālañca haritālake’’tyamarasīho. Piñja vaṇṇe, aro. Ala bhūsane, alantyaneneti, ṇo, ‘‘haritālamalaṃ tāla-vaṇṇakaṃ naṭabhūsana’’nti tu mādhavo. ‘‘Haritāle tu kappūraṃ, godanto naṭasaññako’’ti tikaṇḍaseso.
494 两者皆指辰砂(sindūra)。由蛇背所生者,称为piṭṭha(背)。产自中国(Cīnadesa)的“背”,名为cīnapiṭṭha(中国背),此是保留前词、省略后词的复合词。词根sanda意为“听”,ūro,assi。《阿摩罗狮子》中说:“sindūraṃ nāgasambhavaṃ”。Vasantassavo,红粉,此处亦指红沙。两者皆指棉(tūla)。词根tula意为“摩擦”,a。词根picu意为“压碎”,u。picu与tulo组合便成其名。于《罗跋沙》中确实说道:“tūlo picu picutūlo, makkaṭisuttaṃ takkoṭī”。巴利
494. Dvayaṃ sindūre. Piṭṭhena nāgena jātaṃ piṭṭhaṃ. Cīnadesappavattaṃ piṭṭhaṃ cīnapiṭṭhanti pubbapade uttarapadalopo. Sanda savane, ūro, assi. ‘‘Sindūraṃ nāgasambhava’’ntyamarasīho. Vasantassavo, rattacuṇṇaṃ, rattavālukaṃpyatra. Dvayaṃ tūle. Tula nikase, a. Picu maddane, u. Picu tuloti samuditañcassa nāmaṃ. ‘‘Tūlo picu picutūlo, makkaṭisuttaṃ takkoṭī’’ti hi rabhaso.
“蜜”(madhu)一词,亦指小生物,又称“小”(khudda)。小生物即蜂等。其中,蜂所造的小蜜称为“蜂蜜”(bhāmara),蝇所造称为“蝇蜜”(makkhika),亦称“蜂房蜜”(saragha)。黄蜂所造称为“黄蜂蜜”(vāraṭa),白蚁所造称为“白蚁蜜”(puttika)——于其他意义中则加后缀“ṇo”。词根“madhu”,于“unde”上加“u”;于词根“khu”(发声)加“do”,或于词根“khuda”(饥渴)加“do”。巴利
Madhusaddena khuddajantu, khuddañcoccate. Khuddajantavo bhamarādayo. Tatra bhamarakataṃ khuddaṃ bhāmaraṃ, makkhikākataṃ makkhikaṃ, saraghañcoccate. Varaṭā kataṃ vāraṭaṃ. Puttikā kataṃ puttikanti sabbatraññatthe ṇo. Madhu unde, u. Khu sadde, do, khuda pipāsāyaṃ vā, do.
二词关于“sitthe”:蜜与小生物所遗、所成,故名“蜜蜡”(madhucchiṭṭha)。词根“sajja”有释放、拥抱、制造等义。制造即聚合,加“to”,以“ṭhā”替换“jatānaṃ”,“s”变为“ch”,双写,并加“itta”。词根“sica”为滴流,加“tho”。米粒即是米粒(sitthaka)。“mada”亦在此处。巴利
Dvayaṃ sitthe. Madhūhi khuddajantūhi ucchiṭṭhaṃ sajjitanti madhucchiṭṭhaṃ. Sajja visajjanāliṅgananimmānesu. Nimmānaṃ sampiṇḍīkaraṇaṃ, to, jatānaṃ ṭhādeso, sassa cho, dvittaṃ, ittañca. Sica paggharaṇe, tho. Sitthameva sitthakaṃ. Madanopyatra.
495 三词用于‘牧牛者’。护牛、饮牛者为‘牧牛者’,亦为‘牛主’,作业义加‘ṇo’。牛被计数故为‘牛数’,前缀‘saṃ’加‘khyā’为计数。挤牛乳者、牧牛人、牧童亦同。二词用于‘有牛者’。他有牛故为‘有牛’,加‘mantu’。加‘ika’后缀,增音‘m’,成为‘有牛者’。巴利
495. Tikaṃ gopāle. Gāvo pāleti, pāti cāti gopālo, gopo ca, kammani ṇo. Gāvo saṅkhyāyatīti gosaṅkhyo, saṃpubbo khyā gaṇane. Goduho, ābhiro, vallavopyatra. Dvayaṃ gomike. Gāvo assa santīti gomā, mantu. Ikapaccaye, māgame ca gomiko.
关于‘强壮公牛’有二词。‘usa’是燃烧义,加‘abho’。令力增长者是‘强壮公牛’,依固定规则形成。行走者为‘牛’,加‘yu’,删‘m’,变‘as’,加‘ṇa’。行走者为‘牛’,词根‘gamu’表行走义,加‘ro’。巴利
Dvipādaṃ balībadde. Usa dāhe, abho. Balaṃ vaddhayatīti balībaddo, nipātanā. Gacchatīti goṇo, yu, malopo, asso, ṇattaṃ. Gacchatīti go, gamu gamane, ro.
“ 在天界、光芒、金刚与壮牛中,‘牛’为阳性;
在母牛、泪水、方位、言语与大地中,‘牛’为阴性。”巴利
‘‘Sagge kare ca vajire, balībadde ca go pumā; Thī sorabheyyinettambu-disāvacanabhūmisū’’ti. –
“Ruddo”。词根“vasa”为居住义,加词缀“abho”。“降雨者”为“vuso”,词根“vassa”为灌注义,加词缀“ṇo”,变为“assu”,且有复合辅音脱落。“ukkho”、“bhaddo”、“anavāho”、“sorabheyyo”亦如此处。“ukkha”为灌注义。运载无轭车者为“anavāho”,加词缀“ṇo”。“surabhi”指芳香牛,其后裔为“sorabheyyo”,加词缀“ṇeyyo”。巴利
Ruddo. Vasa nivāse, abho. Vassatīti vuso, vassa secane, ṇo, assu, saṃyogalopo ca. Ukkho, bhaddo, anavāho, sorabheyyopyatra. Ukkha secane. Anaṃ sakaṭaṃ vahatīti anavāho, ṇo. Surabhi go, tassāpaccaṃ sorabheyyo, ṇeyyo.
496 那头牛老了,便名为“老牛”。已达老年的牛称为“老牛”,在词缀“simhi”处将“o”变为“a”。这两个词用于那些兼具幼弱、略有接触、尚未成熟、未达到强壮公牛状态的小牛。“小牛长大后,即为小公牛”——依《名称鬘》所说。堪受调伏者为“应调”,加词缀“ma”。“vasa”为居住义,加词缀“cho”,特就小牛之母牛义,依固定规则加词缀“taro”。“samā”一词——此二者义同。巴利
496.So go vuddho jaraggavo nāma. Jaraṃ patto go jaraggavo, simhi ossa avo. Dvayaṃ misabālyayutte kiñciphuṭṭhatāruññe asampattabalībaddabhāve vacche. ‘‘Vaccho vuddho vacchataro’’ti nāmamālā. Damanāraho dammo, mo. Vasa nivāse, cho, vacchassāyeva gāviyā tanutthe nipātanā taro . Samāti ete dve tulyatthā.
“负重者”一词有二释:以戒常负重担者,称为 dhuravāhī,加词缀 ṇī;堪负重担者,称为 dhorayho,加词缀 ṇo,其中 v 变为 y。巴利
Dvayaṃ dhuravāhe. Dhuraṃ vahati sīlenāti dhuravāhī, ṇī. Dhuraṃ vahitumarahatīti dhorayho, ṇo, vassa yo.
于牛群中为尊上之人,为“牛主”;牛群之主为“牛主”;或得牛群者,为“牛主”。巴利
Gavaṃ gunnaṃ adhikato jano govindo, gavaṃ indo govindo, gavaṃ vindatīti vā govindo.
497 “运载具”(vaho):由字根 vah(运载)加词缀 a 构成,表“以此为运载之具”。“驼峰”(kakudo / kakudho):由字根 kuka(抓取)加词缀 udo 构成,u 音增益,d 可变作 dh 或不,故有二形。“角”有二词:一由字根 visa(进入)加词缀 yu 而成;一由字根 sī(躺卧)加词缀 go 而成,并增入鼻音、元短音化。“赤红”(rohiṇī):因呈赤红色故,加词缀 ṇo,属河流等阴性名词之列。巴利
497. Vahatyanena vaho, a. Kuka ādāne, udo, ussattaṃ, dassa dho vā, kakudo, kakudho ca. Dvayaṃ siṅge. Visa pavesane, yu. Sī saye, go, niggahītāgamo, rassattañca. Lohitavaṇṇatāya rohiṇī, tassa ṇo, nadādi.
498 关于母牛的通称有三个词。阳性形式也可指“母牛”,此时词尾“y”变为“ī”。因有角而称“有角者”,在派生词中加后缀“inī”。两个词用于无子者。词根“hana”表杀害,此处阴性加后缀“a”;“hana”意为杀害,插入鼻音,“dh”变为“jh”;或由词根“bandha”(束缚)构成,指“不孕者”。词根“vasa”表欲爱,加后缀“a”。巴利
498. Tikaṃ gāvīsāmaññe. Pumepi gāvī, tadā yossa ī. Siṅgayuttatāya siṅginī, taddhitantā inī. Dvayaṃ aputtikāyaṃ. Hanatismā itthiyaṃ a, hanatissa vadho, niggahītāgamo, dhassa jho ca, bandha bandhane vā, vañjhā. Vasa kantiyaṃ, a.
新近生产的母牛,或刚生产完、价值高昂的母牛,称为“dhenu”(乳牛),源自词根“dhe”(饮)加词缀“nu”。这两个词用于有可爱牛犊的母牛。渴望牛犊者,称为“vacchakāmā”(欲犊者)。得到牛犊者,称为“vacchalā”(得犊者)。这两个词也用于带着牛犊的母牛。巴利
Navappasūtikā paccagghapasūtā go dhenu nāma, dhe pāne, nu. Dvayaṃ piyaputtāyaṃ. Vacchaṃ kāmayatīti vacchakāmā. Vacchaṃ lātīti vacchalā. Savacchakāyamapi dvayamidaṃ vadanti.
499 关于搅拌罐的两个词。“gaggarī”指发出“gagga”声之物,属于nadādi词根类。“manthanī”指用来搅拌的工具,来自词根“manth”(搅拌)加词缀“yu”,这两个词都是阴性。在同一处,当许多陶器被绑缚于一个带有许多把手的装置上时,那里便有“sandāna”(绑缚)等两个词。前缀“saṃ”加词根“dā”(给予)表约束义,加上表示工具的“yu”词缀。词根“dā”(给予)加词缀“mo”构成“dāma”(绳索)。巴利
499. Dvayaṃ manthanakumbhikāyaṃ. ‘‘Gagga’’nti saddaṃrātīti gaggarī, nadādi. Manthati yassa manthanī. Mantha viloḷane, yu, nadādi, dvepi itthī. Yatrekasmiṃ bahupaggahayutte aneke bandhīyante, tatra sandānādidvayaṃ. Saṃpubbo dā dāne saṃyamanattho, karaṇe yu. Dā dāne, mo, dāmaṃ.
牛犊类词有二:gomīḷho(牛粪)与gomayo(由牛所生之粪),二者皆为阴性,由词根“mih”(湿润)加词缀“lo”构成。酥油类词亦二:sappi(酥油)源于词根“sapp”(移动)加词缀“i”,为中性;ghata(酥油)源于词根“ghar”(湿润)加词缀“to”,此处特指供祭祀所用。巴利
Dvayaṃ govacce. Miha secane, lo. Gavaṃ mīḷho vacco gomīḷho. Goto nibbatto gomayo, dvepyanitthī. Dvayaṃ ghate. Sappa gamane, i, sappi napuṃsake. Ghara secane, to. Havipyatra.
500 关于当天所制凝乳:从已挤或未挤的牛乳中提取的酥油,及其天然状态的新鲜黄油。nonīta(新鲜黄油)一词,由新鲜凝乳等所衍生,阳性词,亦作navanīta。凝乳精华类词有二:dadhimaṇḍa,指凝乳的浮清与精华;matthu(凝乳清)由词根“mas”(计量)加词缀“thu”与“to”构成,中性。巴利
500. Taṃdivasiyā dadhito, duddhā vā samubbhataṃ ghataṃ tappakati ca navanītaṃ. Navadadhyādīhi nītaṃ pavattaṃ nonītaṃ, vasso. Navanītampi. Dvayaṃ dadhisāre. Dadhino maṇḍaṃ sāro dadhimaṇḍaṃ. Masa parimāṇe, thu, sassa to, matthu napuṃsake.
关于乳的词有四种:khīra(乳)源于词根“khi”(耗尽)加词缀“īro”;duddha(乳)意为被挤出者,由词根“duh”(充满)加词缀“to”构成;payo(乳)意为应饮用者,由词根“pā”(饮)加词缀“ṇyo”构成,中性;thañña(乳)意为从乳房所生者。巴利
Catukkaṃ khīre, khi khaye, īro. Duhyateti duddhaṃ, duha papūraṇe, to. Pā pāne, pātabbanti payo, ṇyo, āssattaṃ. Thanato sambhūtaṃ thaññaṃ.
关于酪浆,这里有两个词。“takka”(酪浆)指其中含有三份水分的酪浆,为中性词,亦有别种词性。源自词根“math”(搅拌)加词缀“to”,依规则插入“i”音,然而在其他地方则……巴利
Dvayaṃ takke. Tīṇi kāni jalabhāgāni ettha santīti takkaṃ, issattaṃ, dvittañca. Matha viloḷane, to, ‘‘yathāgamamikāro’’ti ikārāgamo, aññatra pana –
“ 半水相和者,名优达西陀(udassita);已搅动者,名磨提陀(mathita);
三分水相和者,名答迦(takka);此即去水(酪浆)。”
酪浆与搅乳,依别而说:去水者,名为无水;
“ 无水、搅乳、滑泽者,而酪浆则四分有水其一。
‘ udassita’(一种酪浆)含有半分水,而所谓‘sotakhya’则含有等量之水。”巴利
‘‘Addhodakasamāyuttaṃ, udassitamudīritaṃ; Takkaṃ tibhāgasaṃyuttaṃ, mathitanti gatodaka’’nti. – Takkamathitā bhedenuttā, gatodakamiti nijjalaṃ. ‘‘Nijjalaṃ mathitaṃ siniddhaṃ, takkantu jalapādikaṃ; Udassitaṃ jaladdhañca, sotakhyantu samodaka’’nti. –
501 五种以乳等为根本而生起的味:新乳、由乳所生的酪。所谓“乳生酪吉祥”,即《宝鬘》所说。词根“dhā”为“持”义,加“i”词缀,双音,属固定形式。或从酪生酥与生酥,其余一切为酪浆,或仅乳与水。巴利
501. Khīrādayo pañca goto sañjātarasā. Khīraṃ navaṃ, dadhi khīrato jātaṃ. ‘‘Khīrajaṃ dadhimaṅgala’’nti hi ratanāmālā. Dhā dhāraṇe. I, dvittaṃ, nipātanā. Dadhito vā ghataṃ, nonītañca. Sabbaseso takkaṃ, khīratoyeva vā.
六词,关于羊:urabbha,虽受阻碍也不叫,词根“ru”(发声),加词缀“bha”。meṇḍa,“弯曲”义,加词缀“ka”。mesa,彼此以足迹相混,如《多义摄》所说:“‘mesa’为相合,‘paddhā’为不平坦”。uraṇa,不叫者,词根“raṇa”(发声)。avi,词根“ava”(守护),加词缀“i”,如《不死师子》所说:“avayo selamesakkā”。亦有读作“ajī”者。词根“ila”(行走),加词缀“ṇvu”。此处有uṇṇāyu,由“uṇṇā”与“yu”结合,“yu”与“luhu”二者皆为毛发声,且以强烈的方式说出。巴利
Chakkaṃ eḷake. Bādhiyamānopi na ravatīti urabbho. Ru sadde, bho. Meṇḍa kuṭilatthe, ko. Misati paddhate aññamaññaṃ meso. ‘‘Saṃhasane meso, paddhāya’masamunnatī’’ti nānatthasaṅgahe. Na raṇatīti uraṇo, raṇa sadde. Ava rakkhaṇe, i. Avi, ‘‘avayo selamesakkā’’tyamarasīho. ‘‘Ajī’’tipi pāṭho. Ila gatiyaṃ, ṇvu. Uṇṇāyupyatra, uṇṇāyogā uṇṇāyu, yu, luhu ubhe ulomasasaddā ca rabhasena vuttā.
502 三词,关于山羊。词根“vasa”义为“居住”,加词缀“to”,得“vasta”,亦作“vatta”。另有人说“vasa”属“香气、取物”义,列在第十类动词中。词根“aja”义为“行走”,或不生者,即为“aja”。截断而行者,为“chagalaka”,词根“cho”义为“截断”,“gamu”义为“行走”,以“ṇa”为缀,其中“m”变为“l”,“o”音缩短,再加自义词缀“ka”,亦作“chakala”。此处亦有“chāga”。两词,关于幼驼。词根“vasa”义为“光辉”,以“to”为缀,“v”音增益;或词根“usa”义为“炙热”,其加缀属“o”等变化,得“oṭṭha”,亦指嘴唇。词根“kara”义为“作”,加词缀“abha”。有人读作“kharabha”。“kamelaka”,加词缀“maya”,此处亦指大肢体者。巴利
502. Tikaṃ aje. Vasa nivāse. To, vasto, vattopi. Aññe tu ‘‘vasa gandhaadane’’ti curādimāhu, aja gamane, na jāyatīti vā ajo. Chindanto gacchatīti chagalako, cho chedane, gamu gamane, ṇo, massa lo, ossattaṃ, sakatthe ko, chakalakopi. Chāgopyatra. Dvayaṃ karabhe. Vasa kantimhi, to, vassottaṃ, usa dāhe vā, ottādi, oṭṭho, dantacchadepi. Kara karaṇe, abho. ‘‘Kharabho’’tyeke paṭhanti. Kamelako, mayo, mahāṅgopyatra.
两词,关于驴。由词根“gada”加后缀“rabha”,得“gadrabha”。喉咙开口巨大者,为“khara”,加词缀“ra”。此处亦有“cakkavā”、“bāleyya”、“rāsabha”。因与轮相关,加词缀“vantu”。因具力量,故称“bāleyya”。词根“rasa”义为“发声”,加词缀“abha”。两词,关于母绵羊。“uraṇī”是“uraṇa”的所属形式。“avī”是此母羊。词“ajā”单独用于母山羊义。但另有人说:“‘uraṇī’亦作‘ajī’、‘ajā’”,并主张此三词皆为“uraṇī”的同义词;依他们之见,“ajī”与“ajā”亦应知为“uraṇī”的同义词。或者,三词关于母山羊。由于“uraṇa”一词亦可作为“aja”(山羊)的同义词,故说“‘uraṇī’亦作‘ajī’、‘ajā’”;因为在《多义品》中将会说到:“在门槛处,‘eḷaka’是山羊”,而此处“eḷaka”是“uraṇa”的同义词。巴利
Dvayaṃ gadrabhe. Gadatismā rabho, gadrabho. Khaṃ kaṇṭhavivaraṃ mahantamassatthīti kharo, ro. Cakkavā, bāleyyo, rāsabhopyatra. Cakkayogā, vantu. Balayuttattā bāleyyo. Rasa sadde, abho. Dvayaṃ aviyaṃ. Uraṇassa ayaṃ uraṇī. Avino esā avī. Ajāsaddo eko chāgiyaṃ. Aññe tu ‘‘uraṇī tu ajī ajā’’tipi pāṭhaṃ vatvā tiṇṇampi uraṇīpariyāyattaṃ vadanti, tesaṃ mate ajīajāsaddāpi uraṇīpariyāyā atthīti daṭṭhabbā. Atha vā tikaṃ ajiyaṃ. Uraṇasaddassāpi ajapariyāyassa sambhavato ‘‘uraṇī tu ajī ajā’’ti vuttaṃ, vakkhati hi anekatthavagge ‘‘ummāre eḷako aje’’ti , uraṇapariyāyo hettha eḷako.
503 三词,关于首陀罗。词根“sada”义为“品尝”,加词缀“da”,带“assu”变化。末端颜色为低劣颜色。词根“vasa”义为“洒注”;因其不净而需洒除,故称“vasala”,加词缀“ala”。或者,凡随地便溺者,称为“vasala”,加词缀“ala”,此处亦有“最下劣者”之义。生于梵天最下劣之足部者,称为“jaghaññaja”。巴利
503. Tikaṃ sudde. Sada assādane, do, assu. Antavaṇṇo lāmakavaṇṇo. Vasa secane, vasetabbo asucitattā vasalo, alo. Yatra yatra vā muttaṃ karīsaṃ siñcatīti vasalo, alo, jaghaññajopyatra. Brahmuno jaghaññaṅge pāde jāto jaghaññajo.
摩揭陀等乃至苏多,因父母各属不同种姓,由两类血统所生,故为杂种姓,此即杂种之义;不同种姓的混合即是杂乱。由首陀罗女与刹帝利结合所生之子,名为摩揭陀,此属称赞其职业之称。由首陀罗女与刹帝利结合所生者,名为“ugga”,词根“uca”意为“集合”,加词缀“ṇa”。巴利
Māgadhādayo sūtapariyantā vijātiyamātāpitikattā ubhayavaṇṇoppattiyā saṃkiṇṇajātiyo iccattho, bhinnajātisaṃsaggo eva hi saṅkaro. Suddena sambandhāya khattāya jāto putto māgadho. Thutikriyāvutti. Suddāya sambandhena khattiyena jāto uggo, uca samavāye, ṇo.
504 由婆罗门女与刹帝利结合所生者,名为“sūta”,词根“su”意为“征服”,加词缀“ta”,属长音等变化。巴利
504. Brāhmaṇiyā sambandhena khattiyena jāto sūto, su abhibhave, to, dīghādi.
由首陀罗与吠舍所生者,名为“karaṇa”;由吠舍与婆罗门所生者,名为“ambaṭṭha”。由吠舍与刹帝利所生者,名为“māhiṃsa”;由刹帝利与首陀罗女所生者,名为“khattā”。巴利
Suddāvessahi karaṇo-mbaṭṭho vessādvijātihi. Māhiṃso vessākhattajo, khattā khattāya suddajo.
婆罗门女与刹帝利所生者,名为“sūta”。
此女与吠舍所生者,名为“vedehaka”。
车匠(rathakāra)之母为摩希姆萨(māhiṃsā),
其生起之源为迦罗尼(Karaṇī)。
名为旃陀罗者,
乃婆罗门女与贱民男所生也。巴利
Brāhmaṇīkhattajo sūto, Tassaṃ vedehako vesse; Rathakāro tu māhiṃsā, Karaṇyaṃ yassa sambhavo; Caṇḍālo nāma janito, Brāhmaṇīvasalehi yo.
其中,karaṇo 指书写、描绘的行为;ambaṭṭho 指疑惑、犹豫的状态。巴利
Tatra karaṇo lipilekhanavutti, ambaṭṭho vicikicchāvutti.
两者皆为工匠。所谓“制作”即创造,如绘画、涂饰等,故称工匠,加 ṇu 词缀。具备工艺者,即为工匠。同类的这些工匠聚集一处,称为“工师团体”。Si 有服务之义,加 ṇi 词缀。巴利
Dvayaṃ sippini. Karoti nimmināti citralepyādikanti kāru, ṇu. Sippamassatthīti sippiko. Sajātīnaṃ tesaṃ sippīnaṃ saṅghāto ‘‘seṇī’’tyuccate. Si sevāyaṃ, ṇi.
505 木匠等这五种职业者,即是工匠,称为工师。又如经中所说:巴利
505. Tacchakādayo ime pañca kāravo sippino nāma siyuṃ. Vuttañca –
“ 木匠与织布工,染工与理发师,
第五是皮革匠,这些称为工匠。”巴利
‘‘Tacchako tantavāyo ca, rajako ca nahāpito; Pañcamo cammakāro ca, kāravo sippino matā’’ti.
506 “五项”是关于木匠的解释。“削”有使薄之义。“削而使薄者”即木匠,取ṇvu词缀;“截断者”为锯匠,“割”有截断之义,属curādi类动词,据《宝鬘》所说“割截亦有增益义”,加ṇvu词缀。再附同义缀ī,成锯匠,又作vaḍḍhakī。以斧等器具度量而截断者,即斧匠。“割”有切割、涂抹、积聚、言说、局部等义。斧匠一词也见于涂抹灰泥的语境中。“住”有止行之义,加ti,并增pakāra音;“住”亦有thopi之形。“造车者”,取业格词缀ṇo,即车匠,皮匠亦然。此二词亦指金匠。“将管含于口中,破口而以口中气息吹燃火者”,称为吹管工。巴利
506. Pañcakaṃ tacchake. Taccha tanukaraṇe. Tacchati tanuṃ karotīti tacchako, ṇvu, vaddhayati chindatīti vaddhakī, vaddha chedane, curādi, ‘‘chedane cāpi vaddhana’’nti ratanamālā, ṇvu. Sakatthe ī, vaddhakī, vaḍḍhakīpi. Palādyummānappakārena gaṇḍati chindatīti palagaṇḍo. Gaṇḍa chedanopalepanasannicayavadanekadesesu. Palagaṇḍo sudhājīvinyapi. Ṭhā gatinivattiyaṃ,ti, pakāravaṇṇāgamo. Ṭhātissa thopi. Rathaṃ karotīti, kammani ṇo, rathakāro, cammakārepi. Dvayaṃ suvaṇṇakāre. Nāḷiṃ dhamati mukhe vināsayitvā mukhavāyunā aggidīpanatthaṃ nāḷiṃ saddāpayatīti nāḷidhamo.
507 此后,从pukkusa至yāvapādena为名称。“织”(ve)有“线缕相续”之义,织线者取ṇo词缀。“役”(pesa)有催促、派遣、运行等义,役事称为“役”(peso),从事役事者取ṇo词缀。此处亦有“织工”(kuvinda)一词,即“得粗弊者”。以花鬘技艺为业,或以传递花鬘为业者,称为花鬘师(mālika),取iko词缀。巴利
507. Athoparaṃ pukkusaṃyāvapādena nāmaṃ. Ve tantasantāne, tantaṃ vāyatīti, ṇo. Pesa peraṇapayatanagatīsu. Pesanaṃ peso, taṃ karotīti, ṇo. Kuvindopyatra , kucchitaṃ vindatīti kuvindo. Mālāsippayogā, mālāpanayogā vā māliko, iko.
“欲取土(ku)者”谓之陶工(kulāla),“lala”有欲求之义,取ṇo词缀。以下两词皆指以针线活为生者。针线活有两种:即刺绣(sūcana)与裁缝(tunna)。其中,以裁缝为业为因缘者,称为裁缝师(tunnavāya);以针绣技艺为业者,称为刺绣师(socika)。巴利
Kuṃ lalayati icchatīti kulālo, lala icchāyaṃ, ṇo. Dvayaṃ sūcikammopajīvini. Sūcivānakammaṃ duvidhaṃ sūcanaṃ, tunnañcāti, tatra tunnavānakammena pavattinimittena tunnavāyo, sūcivānasippayogā sociko.
508 “加工皮革令其变形者”,取于业格加ṇo词缀。此处亦有“鞋匠”(pādukara)一词。“割”(kappa)有截断之义,取ṇvu词缀。“沐浴”(naha)有清净义,属divādi类,由于特殊变化而出现pakārāgama等;也有说“不令减损者”(na hāpeti)为理发师(nahāpita),其中“减损”(hā)是衰退之义,取ṇāpe词缀,加to,有essitta之义,因是专名之词,故出现nassapakati。此处复有“持剃刀者”(khurī)、“剃发者”(muṇḍī)、“昼业者”(divākitti)等词。持剃刀者即khurī,剃发者即muṇḍī,又有muṇḍo、muṇḍī、muṇḍako等成就词。于昼间作务者,称为昼业者。据《鲁达》云:“旃陀罗中,昼业者即是理发师。”巴利
508. Cammaṃ karoti vikāramāpādayatīti, kammani ṇo. Pādukaropyatra. Kappa chedane, ṇvu. Naha soceyye, divādito nipātanā pakārāgamādi, na hāpetīti vā nahāpito, hā parihāne, ṇāpe paccayo, to, essittaṃ, saññāsaddattā nassapakati. Khurī, muṇḍī, divākittipyatra. Khuravā khurī, muṇḍavā muṇḍī, muṇḍo, muṇḍī, muṇḍakoti pasiddhi. Divā divase kitti byāpāro assa divākitti. ‘‘Caṇḍāle tu divākitti, nahāpito’’ti ruddo.
能使线染色而转红之物,即是染料。如雌黄、雄黄等,以此为生计者,于其业处加 ṇa 词缀。巴利
Rañjate suttaṃ rattamāpajjate yasmiṃ, sa raṅgo. Haritālamanosilādi, tamājīvatīti, kammani ṇo.
1 2 3 4 5 6 7 8 9