1. 度瀑流经巴利
1. Oghataraṇasuttaṃ
1 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,有一位天神,于后夜时分,容貌庄严,照亮了整个祇园,来到世尊面前,向世尊礼敬后立于一旁。立于一旁后,那位天神对世尊说:“尊者,您是如何渡过瀑流的呢?”“朋友,我是不停驻也不奋力,就这样渡过了瀑流。”“朋友,您是怎么样既不停驻也不奋力,而渡过瀑流的呢?”“朋友,当我停驻的时候,便沉没;当我奋力的时候,便被冲走。朋友,我正是这样,既不停驻也不奋力,渡过了瀑流。”巴利 注疏 3
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘kathaṃ nu tvaṃ, mārisa, oghamatarī’ti? ‘Appatiṭṭhaṃ khvāhaṃ, āvuso, anāyūhaṃ oghamatari’nti. ‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatarī’ti? ‘Yadākhvāhaṃ, āvuso, santiṭṭhāmi tadāssu saṃsīdāmi ; yadākhvāhaṃ, āvuso, āyūhāmi tadāssu nibbuyhāmi . Evaṃ khvāhaṃ, āvuso, appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ oghamatari’’’nti.
长久以来,我今得见一位究竟寂灭的婆罗门。
不驻足,不奋力,他已渡越世间的黏着。
巴利 ‘‘Cirassaṃ vata passāmi, brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ; Appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ, tiṇṇaṃ loke visattika’’nti. –
那位天神说了这番话,导师表示认可。天神了知导师的认可,便向世尊礼敬,右绕之后,即于彼处消失。巴利
Idamavoca sā devatā. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho sā devatā – ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
2. 解脱经巴利
2. Nimokkhasuttaṃ
2 在舍卫城。那时,有一位天神,于后夜时分,容色绝妙,照亮整座祇树园,来到世尊面前,礼敬后,立于一旁。立于一旁后,那位天神对世尊说:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca –
“尊者,您知道众生的解脱、度脱与远离吗?”巴利
‘‘Jānāsi no tvaṃ, mārisa, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti?
“贤友,我确已知晓众生的解脱、度脱与远离。”巴利
‘‘Jānāmi khvāhaṃ, āvuso, sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti.
“那么,尊者,您是如何了知众生的解脱、出离、远离呢?”巴利
‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, mārisa, jānāsi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti?
“贤友,由喜与有的灭尽、想与识的灭尽、受的灭尽与寂止——我如是了知众生的解脱、出离、远离。”巴利
‘‘Nandībhavaparikkhayā , saññāviññāṇasaṅkhayā, vedanānaṃ nirodhā upasamā – evaṃ khvāhaṃ, āvuso, jānāmi sattānaṃ nimokkhaṃ pamokkhaṃ viveka’’nti.
3. 被引导经巴利
3. Upanīyasuttaṃ
3 舍卫城事起。那位天神退至一面后,于世尊面前说出此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
生命被驱迫而去,寿数极短,
为衰老所驱迫者,没有任何庇护;
见死亡之中这般怖畏,
应当多行福德善业,那会带来安乐。
生命流逝,寿命短促;
为衰老所牵引之人,没有任何庇护;
当观察这死亡之怖畏时,
应舍弃世间之诱饵,一心趣向寂静。
巴利 ‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu, Jarūpanītassa na santi tāṇā; Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti. ‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu, Jarūpanītassa na santi tāṇā; Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
4 在舍卫城。那位天神立于一旁,在世尊面前说出此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
时光流逝,诸夜飞驰,
生命的诸阶段渐次舍离;
见到死亡中这种怖畏,
便应修积能带来安乐的善行。
时日流逝,夜晚匆匆逝去,
年岁的阶段依次舍离;
见到死亡中的此种恐惧,
寻求寂静者,应舍弃世间之饵。
巴利 ‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti. ‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno, Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
5. 应断几经巴利
5. Katichindasuttaṃ
5 舍卫城因缘。那位天神立于一面,于世尊面前说此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
几应断?几应舍?几还应修?
一位比丘超越了几种染著,方可名为‘已渡越瀑流者’?
应断五种,应舍五种,更应修习五种。
一位比丘若超越此五种染著,便名为‘已渡越瀑流者’。
巴利 ‘‘Kati chinde kati jahe, kati cuttari bhāvaye; Kati saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti. ‘‘Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye; Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti.
6 舍卫城因缘。那位天神立于一面,于世尊面前说此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
清醒者中,有多少在沉睡?沉睡者中,有多少清醒?
以多少而沾染尘垢?以多少而得清净?
五者于醒中眠,五者于眠中醒;
由五支聚集尘垢,由五支得以清净。
巴利 ‘‘Kati jāgarataṃ suttā, kati suttesu jāgarā; Katibhi rajamādeti, katibhi parisujjhatī’’ti. ‘‘Pañca jāgarataṃ suttā, pañca suttesu jāgarā; Pañcabhi rajamādeti, pañcabhi parisujjhatī’’ti.
7. 未了悟经巴利
7. Appaṭividitasuttaṃ
7 在舍卫城。那位天神立于一面,在世尊面前说出此偈颂:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
那些于法未能通晓的人,会被他人的言论引入歧途;
他们沉睡而未醒,这正是他们应当觉醒之时。
那些善巧通达法的人,不会被他人的言论所误导;
那些正觉者如实了知,在不平中行得安稳。
巴利 ‘‘Yesaṃ dhammā appaṭividitā, paravādesu nīyare ; Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitu’’nti. ‘‘Yesaṃ dhammā suppaṭividitā, paravādesu na nīyare; Te sambuddhā sammadaññā, caranti visame sama’’nti.
善忘失经巴利
8. Susammuṭṭhasuttaṃ
8 舍卫城因缘。那位天神立于一旁,在世尊面前说出此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
那些于法全然忘失者,便为他人的言论所误导;
他们沉睡未醒,此时正是应当觉醒之时。
那些于法念持不忘的人,不会被他人的言论所误导;
他们是正觉者,已善知,于不平中安步而行。
巴利 ‘‘Yesaṃ dhammā susammuṭṭhā, paravādesu nīyare; Suttā te nappabujjhanti, kālo tesaṃ pabujjhitu’’nti. ‘‘Yesaṃ dhammā asammuṭṭhā, paravādesu na nīyare; Te sambuddhā sammadaññā, caranti visame sama’’nti.
9. 慢欲经巴利
9. Mānakāmasuttaṃ
9 舍卫城因缘。有位天神立于一旁,在世尊面前诵出此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
对于贪著我慢的人,这里没有调伏;
对于心不宁静的人,也没有智慧;
独居山林而放逸者,
则不能渡达死亡领域的彼岸。
舍断慢心之后,内心善得定者,
心善清净,于一切处皆得解脱;
独处林野,安住精勤,不放逸,
他将超越死亡领域,抵达彼岸。
巴利 ‘‘Na mānakāmassa damo idhatthi, Na monamatthi asamāhitassa; Eko araññe viharaṃ pamatto, Na maccudheyyassa tareyya pāra’’nti. ‘‘Mānaṃ pahāya susamāhitatto, Sucetaso sabbadhi vippamutto; Eko araññe viharaṃ appamatto, Sa maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.
10. 林野经巴利
10. Araññasuttaṃ
10 在舍卫城。那时,一位天神立于一旁,以偈颂问世尊:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
安住林野的寂静梵行者,
每日仅食一餐,为何他们的容貌如此清净明澈?
他们不追悔过去,不期盼未来;
他们随现前所得而活,以此容貌清净明澈。
因渴望未来,又追悔过去,
愚者便枯槁凋零,宛如青翠的芦苇被刈断。
巴利 ‘‘Araññe viharantānaṃ, santānaṃ brahmacārinaṃ; Ekabhattaṃ bhuñjamānānaṃ, kena vaṇṇo pasīdatī’’ti. ‘‘Atītaṃ nānusocanti, nappajappanti nāgataṃ; Paccuppannena yāpenti, tena vaṇṇo pasīdati’’. ‘‘Anāgatappajappāya, atītassānusocanā; Etena bālā sussanti, naḷova harito luto’’ti.
Oghaṃ nimokkhaṃ upaneyyaṃ, accenti katichindi ca;
Jāgaraṃ appaṭividitā, susammuṭṭhā mānakāminā;
第十经于林中说,此品即因此而得名。巴利
Araññe dasamo vutto, vaggo tena pavuccati.
11 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。”比丘们回答:“尊者。”世尊如是说道:巴利 注疏 3
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
往昔,诸比丘,有一位三十三天的天神,在难达那林中,由一众天女围绕,具足并受用着五种天界的欲乐,正当被侍奉享乐时,他说出了这首偈颂:巴利
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññatarā tāvatiṃsakāyikā devatā nandane vane accharāsaṅghaparivutā dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāriyamānā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“凡未曾见过难达那林的人,便不知何为快乐——”
那是人与诸天的住处,那美名远扬的三十三天。”
巴利 ‘‘Na te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandanaṃ; Āvāsaṃ naradevānaṃ, tidasānaṃ yasassina’’nti.
如是说已,诸比丘,有位天神以偈颂回应那位天神:巴利
‘‘Evaṃ vutte, bhikkhave, aññatarā devatā taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsi –
愚者,你不知阿拉汉所说之语:
诸行无常,是生灭之法;
生起之后便灭去,它们的止息即是安乐。
巴利 ‘‘Na tvaṃ bāle pajānāsi, yathā arahataṃ vaco; Aniccā sabbasaṅkhārā , uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti.
12 舍卫城因缘。那位天神立于一旁,在世尊面前诵出此偈:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
有子女者,为子女而欢喜;
有牛群者,同样为牛群而欢喜;
人们的欢喜,源于依著。
无有依着者,不会欢喜。
有子女者,因子女而忧愁;
有牛群者,同样因牛群而忧愁;
人的忧愁,源于执取。
没有执取的人,确实不会忧愁。
巴利 ‘‘Nandati puttehi puttimā, Gomā gohi tatheva nandati; Upadhīhi narassa nandanā, Na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti. ‘‘Socati puttehi puttimā, Gomā gohi tatheva socati; Upadhīhi narassa socanā, Na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.
3. 无子等经巴利
3. Natthiputtasamasuttaṃ
13 于舍卫城。那位天神立于一旁,在世尊前说出此偈颂:巴利 注疏 3
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
没有爱能比得上对蔓网的爱,没有财富能比得上牛;
没有光明能比得上太阳,众水中大海为最上。
无有爱等同自爱,无有财富等谷物;
无有光明如智慧,诸水中雨为最上。
巴利 ‘‘Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi gosamitaṃ dhanaṃ; Natthi sūriyasamā ābhā, samuddaparamā sarā’’ti. ‘‘Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ; Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā’’ti.
4. 刹帝利经巴利
4. Khattiyasuttaṃ
14 刹帝利是两足中的最胜者,公牛是四足中的最胜者。
少女是诸妻中的最胜者,长子是诸子中的最胜者。
正自觉者是两足中的最胜者,良驹是四足中的最胜者。
善于听闻的妻子,是妻中最殊胜的;忠顺的儿子,是子中最殊胜的。注疏 3
巴利 ‘‘Khattiyo dvipadaṃ seṭṭho, balībaddo catuppadaṃ. Komārī seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttāna pubbajo’’ti. ‘‘Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho, ājānīyo catuppadaṃ; Sussūsā seṭṭhā bhariyānaṃ, yo ca puttānamassavo’’ti.
第五 萨那马那经巴利
5. Saṇamānasuttaṃ
15 正午静寂之时,群鸟安歇之际,
广大的森林飒飒作响,那声响令我心生怖畏。
正午的寂静中,群鸟已然栖定,
广大的森林飒飒作响,那声响令我心生喜悦。注疏 3
巴利 ‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu. Saṇateva brahāraññaṃ , taṃ bhayaṃ paṭibhāti ma’’nti. ‘‘Ṭhite majjhanhike kāle, sannisīvesu pakkhisu; Saṇateva brahāraññaṃ, sā rati paṭibhāti ma’’nti.
昏沉懈怠经巴利
6. Niddātandīsuttaṃ
16 昏沉、懈怠、呵欠伸腰,不乐、食后昏沉,
由此,圣道不在此处众生中显现。
昏沉、懈怠、呵欠与伸懒腰,不乐、食后的昏昧——
以精进驱除这些,圣道便得清净。注疏 3
巴利 ‘‘Niddā tandī vijambhitā , aratī bhattasammado. Etena nappakāsati, ariyamaggo idha pāṇina’’nti. ‘‘Niddaṃ tandiṃ vijambhitaṃ, aratiṃ bhattasammadaṃ; Vīriyena naṃ paṇāmetvā, ariyamaggo visujjhatī’’ti.
17 沙门行难行、难忍,于不聪慧者而言。
其中险隘重重,愚人便在那里沉没。
若不调伏自心,沙门行又能持续几日?
若为诸寻思所左右,步步必至沉沦。
犹如乌龟将肢体收进自己的壳中——
比丘当收摄内心的寻思,
不依赖他人,不损恼他人,
已证涅槃者,不指责任何人。注疏 3
巴利 ‘‘Dukkaraṃ duttitikkhañca, abyattena ca sāmaññaṃ. Bahūhi tattha sambādhā, yattha bālo visīdatī’’ti. ‘‘Katihaṃ careyya sāmaññaṃ, cittaṃ ce na nivāraye; Pade pade visīdeyya, saṅkappānaṃ vasānugo’’ti. ‘‘Kummova aṅgāni sake kapāle, Samodahaṃ bhikkhu manovitakke; Anissito aññamaheṭhayāno, Parinibbuto nūpavadeyya kañcī’’ti.
18 世间可有人,以惭为自持?
能觉察呵责,一如良驹警觉鞭策。”
常行正念,以惭为防护者,在此世间寥寥无几;
他们抵达了苦的边际,行于崎岖,却能安稳平坦。注疏 3
巴利 ‘‘Hirīnisedho puriso, koci lokasmiṃ vijjati. Yo nindaṃ apabodhati , asso bhadro kasāmivā’’ti. ‘‘Hirīnisedhā tanuyā, ye caranti sadā satā; Antaṃ dukkhassa pappuyya, caranti visame sama’’nti.
19 你是否已没有小屋?已没有窝巢?
您已无蔓网了吗?已从束缚中解脱了吗?
确实,我已无小屋;确实,已无窝巢;
确实,我已无蔓网;确实,我已从束缚中解脱。
我称什么为你的小屋?我称什么为你的窝巢?
我称什么为你的儿子?我称什么为你的束缚?
你将母亲唤作小屋,将妻子唤作窝巢;
“你称儿子为罗网,又称我的渴爱为束缚。”
善哉!你没有小屋;善哉!你没有巢穴。
善哉!你无罗网;善哉!你已从束缚中解脱。注疏 3
巴利 ‘‘Kacci te kuṭikā natthi, kacci natthi kulāvakā; Kacci santānakā natthi, kacci muttosi bandhanā’’ti. ‘‘Taggha me kuṭikā natthi, taggha natthi kulāvakā; Taggha santānakā natthi, taggha muttomhi bandhanā’’ti. ‘‘Kintāhaṃ kuṭikaṃ brūmi, kiṃ te brūmi kulāvakaṃ; Kiṃ te santānakaṃ brūmi, kintāhaṃ brūmi bandhana’’nti. ‘‘Mātaraṃ kuṭikaṃ brūsi, bhariyaṃ brūsi kulāvakaṃ; Putte santānake brūsi, taṇhaṃ me brūsi bandhana’’nti. ‘‘Sāhu te kuṭikā natthi, sāhu natthi kulāvakā; Sāhu santānakā natthi, sāhu muttosi bandhanā’’ti.
如是我闻:一时,世尊住在王舍城的温泉园。那时,尊者三弥提于夜过后黎明时分起床,前往温泉去洗浴身体。在温泉中洗浴身体后,登岸,只着一衣而立,任由身体的水分蒸发。那时,有一位天神,于黎明时分以殊妙的光明照亮整个温泉,往诣尊者三弥提;到已,立于空中,以偈颂对尊者三弥提说道:巴利
20. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme. Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yena āyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā āyasmantaṃ samiddhiṃ gāthāya ajjhabhāsi –
20 如是我闻:一时,世尊住在王舍城的曼陀库奇鹿野苑。那时,世尊的脚被木刺所伤。世尊身上持续生起剧烈的身体感受:疼痛、激烈、粗猛、刺痛、不愉悦、不合意。然而世尊正念正知,忍受此苦,不为所扰。于是,世尊将僧伽梨衣折为四叠,铺在地上,右胁而卧,作狮子卧,两脚相叠,正念正知。巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hoti. Bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā; tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.
“比丘,你尚未受用便去乞食,并非受用后才去乞食。”
你先受用了再去乞食,比丘啊,莫错过了时机。”
“我实不知是何时节,时机隐没,不可得见;
是故我未食而行乞,为令时机不空过。’
巴利 ‘‘Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi; Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā’’ti. ‘‘Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati; Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagā’’ti.
那时,那位天人立于地面,对具寿三弥提这样说:“比丘,你年纪尚轻便已出家,发色乌黑,正值青春年少,处于人生的初始阶段,还未曾领略感官欲乐。比丘,去享用人类的欲乐吧!莫舍现前可见,而逐未来之事。”巴利
Atha kho sā devatā pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca – ‘‘daharo tvaṃ bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvī’’ti.
“朋友,我并非舍现前而逐未来。朋友,我正是舍未来而逐现前。朋友,世尊说过,感官欲乐受时间所限,多苦多忧,其中过患更深。而这法是现前可见的、不待时节的、邀人来见的、导向的、智者各自内证的。”巴利
‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi. Kālikañca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.
“比丘,依何而言,世尊说感官欲乐受时间所限、多苦多忧、过患更深?又依何而言,这法是现前可见的、不待时节的、邀人来见的、导向的、智者各自内证的呢?”巴利
‘‘Kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
“贤友,我是新出家的,新近才来到此法与律,无法详细解说。然而,世尊、阿拉汉、正自觉者正住在王舍城的多婆达园。请你前去拜见世尊,向他请问这件事。依世尊所解答的那样去受持。”巴利
‘‘Ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ. Na tāhaṃ sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsī’’ti.
比丘,世尊并非我们容易接近的,他为众多有大威德的天神所围绕。如是,比丘,你可先去拜见世尊请问此事,我等亦会前来听法。好的,贤友。三弥提尊者答应了那位天神后,便去见世尊,顶礼之后坐在一旁,并将此事禀告世尊:巴利
‘‘Na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ , aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho tvaṃ, bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā samiddhi tassā devatāya paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca –
“尊者,昨夜后夜时分,我起身去到多婆达温泉沐浴。沐浴后从水中上来,身披一衣,正站着让身体晾干。那时,有一位天神,于后夜时分,容貌殊妙,照亮了整片温泉,来到我跟前,立于空中,以偈颂对我说道:”巴利
‘‘Idhāhaṃ , bhante, rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodā tenupasaṅkamiṃ gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṃ gattāni pubbāpayamāno. Atha kho, bhante, aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā vehāsaṃ ṭhitā imāya gāthāya ajjhabhāsi –
“比丘,你未受用便乞食,因为你不是受用之后才乞食;
“你应在受用后行乞,比丘,莫让时机虚度。”
巴利 ‘‘Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi; Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā’’ti.
世尊,那位天神如此说后,我便以偈回答:巴利
‘‘Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, taṃ devataṃ gāthāya paccabhāsiṃ –
我不知死时何时来临,那隐藏的死期无法看见;
“因此,我未享欲乐而乞食,切莫让死期越过我。”
巴利 ‘‘Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati; Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagā’’ti.
“尊者,那时,那位天神立于地上,这样对我说:‘比丘!你年轻便已出家,头发乌黑,具足妙好的青春,正值人生初阶,尚未于欲乐中嬉戏。比丘!去享用人类的欲乐吧,不要抛弃现前可见的快乐,而去追逐有待时日的。’”巴利
‘‘Atha kho, bhante, sā devatā pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā maṃ etadavoca – ‘daharo tvaṃ, bhikkhu, pabbajito susu kāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato, paṭhamena vayasā, anikkīḷitāvī kāmesu. Bhuñja, bhikkhu, mānusake kāme; mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvī’’’ti.
“尊者,听了这话,我对那位天神说:‘贤友,我并非放下现见之法,而去追逐待时之法;贤友,我正是放下待时之法,而去追逐现见之法。贤友,因为世尊说过:欲乐是待时的,会带来众多苦、众多忧恼,其中的过患更为深重。而这法,是现见的、无时性的、来即见的、导向涅槃的、智者各自亲证的。’”巴利
‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, taṃ devataṃ etadavocaṃ – ‘na khvāhaṃ, āvuso, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāmi; kālikañca khvāhaṃ, āvuso, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāmi. Kālikā hi, āvuso, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’’ti.
尊者,听了这话,那位天神对我说:‘比丘,世尊所说的欲乐是待时的、有众多苦、众多忧恼,其中的过患更为深重,是什么意思?这法又如何是现见的、无时性的、来即见的、导向涅槃的、智者各自亲证的?’尊者,听了这话,我对那位天神说:‘贤友,我是新出家、出家不久,刚刚来到此法与律中,我不能详细地讲述。那位世尊、阿罗汉、正等觉者,现在住在王舍城的温泉精舍。你去拜见世尊,问这件事吧。世尊怎样为你解说,你就应当这样受持。’”巴利
‘‘Evaṃ vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca – ‘kathañca, bhikkhu, kālikā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā; ādīnavo ettha bhiyyo? Kathaṃ sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante , taṃ devataṃ etadavocaṃ – ‘ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ, na tāhaṃ sakkomi vitthārena ācikkhituṃ. Ayaṃ so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho rājagahe viharati tapodārāme. Taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccha. Yathā te bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāsī’’’ti.
“尊者,听我这样说后,那位天神便对我说:‘比丘,彼世尊不是我们轻易得以拜见的,有许多具大威力的天神围绕着他。比丘,如果你能前去拜见世尊,替我请问这件事,我们也会前来闻法。’尊者,如果那位天神所言属实,她应当就在附近不远处。”巴利
‘‘Evaṃ vutte, bhante, sā devatā maṃ etadavoca – ‘na kho, bhikkhu, sukaro so bhagavā amhehi upasaṅkamituṃ, aññāhi mahesakkhāhi devatāhi parivuto. Sace kho, tvaṃ bhikkhu, taṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi, mayampi āgaccheyyāma dhammassavanāyā’ti. Sace, bhante, tassā devatāya saccaṃ vacanaṃ, idheva sā devatā avidūre’’ti.
话音刚落,那位天神便对三弥提尊者说:“比丘,问吧!比丘,问吧!我正是为此而来的。”巴利
Evaṃ vutte, sā devatā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca – ‘‘puccha, bhikkhu, puccha, bhikkhu, yamahaṃ anuppattā’’ti.
于是,世尊以偈颂对那位天神说:巴利
Atha kho bhagavā taṃ devataṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
于可言说物有想的众生,便安住于可言说中;
由于不能遍知可言说物,他们便落入死神的束缚。
遍知了“可言说的事物”之后,他便不再构想那个“言说者”;
因为那样的事物对他而言并不存在,所以他没有任何可被指称的东西。
巴利 ‘‘Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṃ patiṭṭhitā; Akkheyyaṃ apariññāya, yogamāyanti maccuno. ‘‘Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṃ na maññati; Tañhi tassa na hotīti, yena naṃ vajjā na tassa atthi;
如果你知道,就说吧,夜叉!巴利
Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti .
“尊者,我确实未能明了世尊略说的详细义理。善哉,尊者!愿世尊为我开示,使我得以了知其详。”巴利
‘‘Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyya’’nti.
若起“等同”、“殊胜”或“低劣”之想,
心存此想者,便会因此而生争论。
面对三种分别而不动摇,
他便不会有‘等同’或‘殊胜’的想法。
巴利 ‘‘Samo visesī uda vā nihīno, Yo maññatī so vivadetha tena; Tīsu vidhāsu avikampamāno, Samo visesīti na tassa hoti;
你若明白,就说吧,夜叉。”巴利
Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti.
尊者,对于世尊简要所说的这番话,我未能详尽通达其义。恳请世尊为我广说,使我得以详细了知世尊简要所说的义理。巴利
‘‘Imassāpi khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa na vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jāneyya’’nti.
他舍弃了分别计度,不堕于慢;即于此处,已斩断对名色的渴爱。
诸天与人遍寻这位已断系缚、无忧、无求的人,却终不可得。
无论是天人还是人,在此世间、他方世间,或是天界的一切住处,
巴利 ‘‘Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā, acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe; Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ, pariyesamānā nājjhagamuṃ; Devā manussā idha vā huraṃ vā, saggesu vā sabbanivesanesu;
你若知道,便说出来,夜叉!”巴利
Sace vijānāsi vadehi yakkhā’’ti.
尊者,我对世尊简略所说的这段话,详细地理解其义如下:巴利
‘‘Imassa khvāhaṃ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –
于一切世间,不以言语、不以意念造作恶行,
亦不以身体造作任何恶业;
舍断欲乐之后,具足正念与正知。
不应亲近那无益而又苦的。
巴利 ‘‘Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā, Kāyena vā kiñcana sabbaloke; Kāme pahāya satimā sampajāno, Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhita’’nti.
欢喜者,以及无与子等同者
刹帝利、作声者,睡眠昏沉与难事
惭、小屋为第九,第十则由三弥提所说
巴利 Nandanā nandati ceva, natthiputtasamena ca; Khattiyo saṇamāno ca, niddātandī ca dukkaraṃ; Hirī kuṭikā navamo, dasamo vutto samiddhināti.
21 在舍卫城。那位天神立于一旁,于世尊前说此偈:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
犹如被矛刺穿,犹如头顶燃烧;
为断除欲贪,比丘应保持正念而游方。
犹如为矛所刺,犹如头顶燃烧;
为了断除有身见,具念的比丘应当游方而行。
巴利 ‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake; Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti. ‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake; Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
22 不触者,则无所触;接触者,因触而相触。
因此,加害于无过失之人者,其所作所为终将遭受报应。
若有人对无过失者心怀恶意,
若有人对那清净无垢、毫无瑕疵的人造下恶行,
那恶行便会反扑到那愚人的身上,
犹如逆风扬起的微尘,落回扬起者的脸庞那般。注疏 2
巴利 ‘‘Nāphusantaṃ phusati ca, phusantañca tato phuse; Tasmā phusantaṃ phusati, appaduṭṭhapadosina’’nti. ‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, Suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.
23 内有结,外有结,众生为结所缚。
请问乔达摩:谁能解此结缚?”
具戒有慧者,修习心与慧,
精勤明察的比丘,能解开这缠结。
那些贪、嗔、无明已消褪的人,
诸漏已尽的阿拉汉,他们的缠结已经解开。
名与色,即于此处无余灭尽,
有对与色想——此结缚,即于彼处被斩断。注疏 2
巴利 ‘‘Anto jaṭā bahi jaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā; Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti. ‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ; Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ. ‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā. ‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati; Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate jaṭā’’ti.
4. 意防护经巴利
4. Manonivāraṇasuttaṃ
24 心若在哪一方面收敛,
苦便不会从那一处侵扰他;
因此,他应于一切处防护其心,
他便从一切苦中解脱。
不应从一切方面压制心,
不应压制那已得调御的心;
无论何处生起恶,
就在彼处制伏心。注疏 2
巴利 ‘‘Yato yato mano nivāraye, Na dukkhameti naṃ tato tato; Sa sabbato mano nivāraye, Sa sabbato dukkhā pamuccati’’. ‘‘Na sabbato mano nivāraye, Na mano saṃyatattamāgataṃ; Yato yato ca pāpakaṃ, Tato tato mano nivāraye’’ti.
5. 阿拉汉经巴利
5. Arahantasuttaṃ
25 他是比丘,是阿拉汉,所作已办,
漏尽者,唯持此最后身;
他也可以说“我在说”,
他甚至会说‘他们也在谈论我’。注疏 2
巴利 ‘‘Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī, Khīṇāsavo antimadehadhārī; Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya, Mamaṃ vadantītipi so vadeyyā’’ti.
若有比丘,成就阿拉汉,所作已办,
他是漏尽者,持此最后之身。
他也会说“我说”。
他也会说“他们说我”。
他善巧了知世间共许的名称
他仅依表达的方式而使用言辞。
那位比丘是阿拉汉,所作已办,
他已灭尽烦恼,唯持此最后之身。
那比丘,是否出于慢心而说:
他还会说“我如是说”吗?
他还会说“别人在谈论我”吗?
已断除慢的人,便不再有任何结缚,
他已摧破一切慢的结缚,
这位善慧者已超越一切虚妄分别,
他也会说“我说话”,
他也会说“他们对我说话”;
他了知世间的假名施设后,便善巧地
他只是随顺假名而如是说。
巴利 ‘‘Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī, Khīṇāsavo antimadehadhārī; Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya, ‘‘Mamaṃ vadantītipi so vadeyya; Loke samaññaṃ kusalo viditvā, Vohāramattena so vohareyyā’’ti. ‘‘Yo hoti bhikkhu arahaṃ katāvī, Khīṇāsavo antimadehadhārī; Mānaṃ nu kho so upagamma bhikkhu, Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya; Mamaṃ vadantītipi so vadeyyā’’ti. ‘‘Pahīnamānassa na santi ganthā, Vidhūpitā mānaganthassa sabbe; Sa vītivatto maññataṃ sumedho, Ahaṃ vadāmītipi so vadeyya. Mamaṃ vadantītipi so vadeyya; Loke samaññaṃ kusalo viditvā; Vohāramattena so vohareyyā’’ti.
26 “世间有几盏灯,依之世间才得照亮?”
“我们前来问世尊:此事如何了知?”
“世间有四盏灯,第五盏在此不可得。”
“白昼太阳辉耀,夜晚月轮朗照;”
“而火焰则在昼夜之间,遍放光明。”
正自觉者于诸辉耀中为最胜,此为无上光明。注疏 2
巴利 ‘‘Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati ; Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. ‘‘Cattāro loke pajjotā, pañcamettha na vijjati; Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā. ‘‘Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati; Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarā’’ti.
27 诸流从何处回转?轮回于何处不再转动?
名色在何处无余灭尽?
在那里,地、水、火、风都找不到立足之处;
水流从此处回返,轮回于此处停转;
名与色在此处,彻底灭尽,无有余留。注疏 2
巴利 ‘‘Kuto sarā nivattanti, kattha vaṭṭaṃ na vattati; Kattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhatī’’ti. ‘‘Yattha āpo ca pathavī, tejo vāyo na gādhati; Ato sarā nivattanti, ettha vaṭṭaṃ na vattati; Ettha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhatī’’ti.
8. 大富经巴利
8. Mahaddhanasuttaṃ
28 那些富甲一方、资具丰足的刹帝利,乃至领有国土者,
他们尚且彼此贪求,在欲乐中无有厌足。
那些满怀焦灼、随逐有流的人当中,
于此,谁已断除渴爱?在此世间,谁无焦灼?
他们舍离家宅,出家修道,舍弃子女、牲畜与所爱;
舍离贪与嗔,驱散无明;
他们漏尽阿拉汉,于世间无有热恼。注疏 2
巴利 ‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Aññamaññābhigijjhanti, kāmesu analaṅkatā. ‘‘Tesu ussukkajātesu, bhavasotānusārisu; Kedha taṇhaṃ pajahiṃsu , ke lokasmiṃ anussukā’’ti. ‘‘Hitvā agāraṃ pabbajitā, hitvā puttaṃ pasuṃ viyaṃ; Hitvā rāgañca dosañca, avijjañca virājiya; Khīṇāsavā arahanto, te lokasmiṃ anussukā’’ti.
29 四轮九门,内中充满,为贪所缚;
大雄啊!生于泥沼者,如何能行进?
斩断系带与绑索——那邪恶的欲贪;
拔除渴爱,连根拔尽,如是方能继续前行。注疏 2
巴利 ‘‘Catucakkaṃ navadvāraṃ, puṇṇaṃ lobhena saṃyutaṃ; Paṅkajātaṃ mahāvīra, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti. ‘‘Chetvā naddhiṃ varattañca, icchā lobhañca pāpakaṃ; Samūlaṃ taṇhamabbuyha, evaṃ yātrā bhavissatī’’ti.
10. 羚羊腿经巴利
10. Eṇijaṅghasuttaṃ
30 羚羊腿般瘦削的勇士,食少而不贪婪;
如狮独行的龙象,于诸欲乐无所牵挂;
我等前来请教:如何从一切苦中解脱?
世间有五种欲,以意为第六;
于此离染欲求,即从苦中解脱。注疏 2
巴利 ‘‘Eṇijaṅghaṃ kisaṃ vīraṃ, appāhāraṃ alolupaṃ; Sīhaṃ vekacaraṃ nāgaṃ, kāmesu anapekkhinaṃ; Upasaṅkamma pucchāma, kathaṃ dukkhā pamuccatī’’ti. ‘‘Pañca kāmaguṇā loke, manochaṭṭhā paveditā; Ettha chandaṃ virājetvā, evaṃ dukkhā pamuccatī’’ti.
《矛经》《触经》《结缚经》与《意的防护经》;
《阿拉汉经》《灯明经》《箭经》与《大财富经》。
《四轮》第九,《羚羊胫》第十。
巴利 Sattiyā phusati ceva, jaṭā manonivāraṇā; Arahantena pajjoto, sarā mahaddhanena ca; Catucakkena navamaṃ, eṇijaṅghena te dasāti.
4. 百乐吉祥天神品巴利
4. Satullapakāyikavaggo
31 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,有一位天神,在深夜时分,以殊胜的容光照亮整座祇园,来到世尊面前。他顶礼世尊后,站在一旁。站在一旁后,那位天神在世尊前说了这些偈颂:巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
只与善士共处,只与善士建立亲近的交往。
了知善士的正法,便只会更好,而不会更坏。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo’’ti.
那时,又有一位天神在世尊跟前,发出这样的感叹:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
唯与善人共处,唯与善人建立亲谊;
了知善人的正法后,智慧唯由此得,不由他处。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, paññā labbhati nāññato’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这首偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
唯与善人共处,唯与善人亲厚;
了知善人之正法,处忧伤中而不忧伤。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, sokamajjhe na socatī’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这首偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
唯与善人共处,唯与善人亲厚;
了知善士的正法,你便在亲族中光耀辉映。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, ñātimajjhe virocatī’’ti.
接着,又有一位天人在世尊面前诵出此感兴语:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
唯与善士共处,唯与善士缔结亲厚;
领悟了善者的正法,众生便走向善趣。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, sattā gacchanti suggati’’nti.
那时,另一位天神在世尊面前发出感叹:“唯与善人共处,与善人建立深交;巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
唯与善人共处,与善人建立深交;
了知善人的正法,众生便得安乐而住。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, sattā tiṭṭhanti sātata’’nti.
那时,另一位天神问世尊:“世尊,谁所说的是善说呢?”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti?
唯与善人交往,与善人建立深厚的亲谊;
了知善士之正法,便从一切苦中解脱。
巴利 ‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
世尊说此已,诸天女众心满意足,礼敬世尊,行右绕礼,即于彼处隐没不现。巴利
Idamavoca bhagavā. Attamanā tā devatāyo bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyiṃsūti.
2. 悭吝经巴利
2. Maccharisuttaṃ
32 一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,深夜时分,一群容色殊胜的沙睹罗巴天众,将整座祇园照得光明遍满,来到世尊前,向世尊作礼后,立于一面。立于一面后,一位天神在世尊前说出此偈:巴利 注疏 2
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
由于悭吝与放逸,人便不行布施;
希求福德、明白事理者,则应施与。
巴利 ‘‘Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati ; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这些偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
吝啬者因畏惧而不布施,他所畏惧的,正是那不布施所带来的后果;
吝啬者所畏惧的,正是饥与渴;
那愚人,无论是在此世还是他世,都会受其所害。
因此,应降伏悭吝,战胜垢秽,而行布施。
善业在来世,成为众生的依怙。
巴利 ‘‘Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ; Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī; Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca. ‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
那时,另一位天人在世尊面前诵出这些偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
他们在已死者中,却未真死,犹如旅途中的同行者;
虽仅有微少,却乐于施与——这是亘古的法。
有人虽处微少却能欢喜施与,有人虽拥多财却不肯布施;
从微少中施出的供养,被衡量为与千倍等值。
巴利 ‘‘Te matesu na mīyanti, panthānaṃva sahabbajaṃ; Appasmiṃ ye pavecchanti, esa dhammo sanantano. ‘‘Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā’’ti.
那时,另一位天神在世尊面前诵出这些偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
那些布施难施之物、行难行之业的人,
不善者不会如此而行,善人之法难以追随。
因此,善者与不善者,此后的归宿各不相同。
不善之人堕地狱,善者趣向天界。
巴利 ‘‘Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo duranvayo . ‘‘Tasmā satañca asataṃ , nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā’’ti.
那时,另一位天神在世尊面前这样说:“世尊,谁的所言,方为善说?”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti?
“你们各自依不同角度所说,皆为善说。然而,也请听我道来——巴利
‘‘Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena; api ca mamapi suṇātha –
应当修习正法,纵使以拾穗维生,亦当修习正法;
资财虽薄,仍当赡养妻儿、勤行布施;
纵有十万布施者,各以千数行供养,
这样的布施,也比不上有德者善行的一丝一毫。
巴利 ‘‘Dhammaṃ care yopi samuñjakaṃ care, Dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ; Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.
那时,另一位天神以偈颂对世尊说:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
他们的祭祀,为何如此广大而崇高,
与沙门所施的供养相比,便不值一提;
那些百千的千祭者,怎能
对于那样的人,他们连一分一毫都比不上。
确实,有些人依止不正行而行布施,
在砍割、杀害、令人悲伤哭泣之后;
这样的布施,带着眼泪与暴力,
与那具足戒律者清净施与的善行相比,其功德连一分一毫也及不上。
正因如此,即便有十万人,各各行持千数布施——
比起那样的人所施,连丝毫的价值也够不上。
巴利 ‘‘Kenesa yañño vipulo mahaggato, Samena dinnassa na agghameti; Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti. ‘‘Dadanti heke visame niviṭṭhā, Chetvā vadhitvā atha socayitvā; Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, Samena dinnassa na agghameti. ‘‘Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ; Kalampi nāgghanti tathāvidhassa te’’ti.
33 在舍卫城。那时,夜已深,众多萨图拉巴天众以殊胜光明遍照祇园,来到世尊前,礼敬后,立于一旁。一位天人在世尊面前发出这样的优陀那:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
“贤友,布施实为善!因悭吝与放逸,便不作布施。希求功德的智者,则会行布施。”
因为悭吝与放逸,人们便不施与。
欲求福德者,智者当行布施。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na dīyati; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā’’ti.
那时,又有一位天人在世尊面前发出如此感叹:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
贤友,布施确实是善的。
即便以微少之物行布施,也是善的。
有人虽少,却欢喜施与;有人虽多,却不愿施舍。
以微少之施所作的布施,其量与千数相等。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; Api ca appakasmimpi sāhu dānaṃ’’. ‘‘Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出此偈:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
贤友,布施实为善行;即使施与微少,亦是善行。
再者,发自信心的布施,亦是善妙。
布施与战斗,人们说同等齐肩。
善者虽寡,却胜却众多之人。
纵然所施微少,若以信心布施,
他因此于来世获得安乐。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ; Api ca saddhāyapi sāhu dānaṃ’’. ‘‘Dānañca yuddhañca samānamāhu, Appāpi santā bahuke jinanti; Appampi ce saddahāno dadāti, Teneva so hoti sukhī paratthā’’ti.
那时,另一位天神在世尊面前诵出此偈:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
贤友,布施确实是善;即便所施之物很微薄,布施也是善的。
出于信心而行布施,是善;以如法所得的财物行布施,也是善的。
若有人以如法所得的财物而行布施,
某人以勤奋精进而正当获得财富,
他便能超越阎魔的险流,
此凡人得以到达诸天境界。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ; Saddhāyapi sāhu dānaṃ; api ca dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ’’. ‘‘Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ, Uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu; Atikkamma so vetaraṇiṃ yamassa, Dibbāni ṭhānāni upeti macco’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这首偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
贤者,布施实为善行;纵使微薄,布施亦是善行;
怀信心布施,亦是善行;以如法所得布施,亦是善行;
再者,经审慎思择而行布施,亦是善行。
经审慎思择而行的布施,是善逝所称许的;
在此世间,那些堪受供养者,
对他们所作的布施,能带来大果报。
犹如种子播在良田之中。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ; Saddhāyapi sāhu dānaṃ; dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ; Api ca viceyya dānampi sāhu dānaṃ’’. ‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, Ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, Bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这首偈颂:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
布施实为善,贤友;布施虽少,亦为善。
以信而行布施,亦善;以如法之财行布施,亦善。
审察而布施,亦是善的;于一切众生中能自我调御,亦为善。
他行于世间,不伤害任何有情,
不因他人的非难而行恶;
人们称赞的是怯懦者,而非勇者,
因为善人出于畏惧,便不行恶事。
巴利 ‘‘Sādhu kho, mārisa, dānaṃ; appakasmimpi sāhu dānaṃ; Saddhāyapi sāhu dānaṃ; dhammaladdhassāpi sāhu dānaṃ; Viceyya dānampi sāhu dānaṃ; api ca pāṇesupi sādhu saṃyamo’’. ‘‘Yo pāṇabhūtāni aheṭhayaṃ caraṃ, Parūpavādā na karonti pāpaṃ; Bhīruṃ pasaṃsanti na hi tattha sūraṃ, Bhayā hi santo na karonti pāpa’’nti.
那时,另一位天神对世尊说道:“世尊,究竟谁说得善妙?”“从某个角度来说,你们每一位都说得善妙。不过,也请听我道来:”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kassa nu kho, bhagavā, subhāsita’’nti? Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha –
诸位依各自的方式所说,都是善说。不过,也请听我一说——巴利
‘‘Sabbāsaṃ vo subhāsitaṃ pariyāyena, api ca mamapi suṇātha –
以信心所作的布施,确实在各方面受到称赞,
然而,布施与法句相比,法句更为殊胜;
往昔及更早往昔,那些寂静者
具足智慧,实已证悟涅槃。
巴利 ‘‘Saddhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, Dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo; Pubbe ca hi pubbatare ca santo, Nibbānamevajjhagamuṃ sapaññā’’ti.
34 一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,深夜时分,众多爱挑毛病的天神容色绝美,照亮整座祇园,来到世尊面前。来到后,便停住于空中。停住空中后,一位天神在世尊前诵出此偈:巴利 注疏 2
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā ujjhānasaññikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vehāsaṃ aṭṭhaṃsu. Vehāsaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“人间种种欲乐,本不恒常,
世间有种种可爱之物,人被其系缚,
于诸放逸者,再无返回之期;
落入死魔领域的人,便不再归来。
巴利 ‘‘Na santi kāmā manujesu niccā, Santīdha kamanīyāni yesu baddho; Yesu pamatto apunāgamanaṃ, Anāgantā puriso maccudheyyā’’ti.
欲贪所生的祸患,欲贪所生的苦;巴利
‘‘Chandajaṃ aghaṃ chandajaṃ dukkhaṃ;
调伏了欲贪,便调伏了祸患;巴利
Chandavinayā aghavinayo;
调伏了祸患,便调伏了苦。巴利
Aghavinayā dukkhavinayo’’ti.
世间种种悦意的事物,并非真正的欲乐,
人对思惟的耽著,就是欲。
世间种种绚丽的事物,依然如此存在,
而智者于此调伏欲求。
应当舍离愤怒,彻底断除慢。
应当超越一切结缚。
那于名色中不黏着的人,
巴利 ‘‘Na te kāmā yāni citrāni loke, Saṅkapparāgo purisassa kāmo; Tiṭṭhanti citrāni tatheva loke, Athettha dhīrā vinayanti chandaṃ. ‘‘Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ, Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya; Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ,
诸苦不随一无所有者
他已舍离名想,不再生起骄慢
他已于此名色中,斩断渴爱;
那位断尽诸结者,无忧无求,
即使四处搜寻,也找不到他;
无论是在此世间或他方的天人与人类,
在天界或一切住处之中。
莫伽罗阇尊者说:“若是未曾见到如是解脱者,
诸天与人,或在此界,或在他方,
人中至尊,为众人行利乐者,
凡礼敬彼者,皆应受赞叹。
世尊说:“莫格拉贾,那些比丘亦值赞叹。”
那些礼敬如是解脱者的人,
了达法已,舍断疑惑,
他们便成为超越执著的比丘。
巴利 Akiñcanaṃ nānupatanti dukkhā. ‘‘Pahāsi saṅkhaṃ na vimānamajjhagā , Acchecchi taṇhaṃ idha nāmarūpe; Taṃ chinnaganthaṃ anighaṃ nirāsaṃ, Pariyesamānā nājjhagamuṃ; Devā manussā idha vā huraṃ vā, Saggesu vā sabbanivesanesū’’ti. ‘‘Taṃ ce hi nāddakkhuṃ tathāvimuttaṃ (iccāyasmā mogharājā), Devā manussā idha vā huraṃ vā; Naruttamaṃ atthacaraṃ narānaṃ, Ye taṃ namassanti pasaṃsiyā te’’ti. ‘‘Pasaṃsiyā tepi bhavanti bhikkhū (mogharājāti bhagavā), Ye taṃ namassanti tathāvimuttaṃ; Aññāya dhammaṃ vicikicchaṃ pahāya, Saṅgātigā tepi bhavanti bhikkhū’’ti.
嫌责想经巴利
5. Ujjhānasaññisuttaṃ
35 一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。那时,后夜时分,众多容色绝美的嫌责众天神,遍照整座祇园,来至世尊前。至已,礼敬世尊,立于一面。立于一面的一位天神,在世尊前说出此偈——巴利 注疏 2
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
若有人装作与真实自己不同的样子,
他便如狡诈的赌徒,将偷盗所得视作享受。
当言所行,不言所不行。
只说不做之人,智者一眼便能识破。
并非仅凭言说,亦非单靠听闻,
便能渐次行进于此坚实之道。
依此,智者、禅修者从魔的束缚中解脱。
智者确实不那样造作,因为他们了知世间的流转。
以证知而寂灭的智者,已渡越世间的执著。
巴利 ‘‘Aññathā santamattānaṃ, aññathā yo pavedaye; Nikacca kitavasseva, bhuttaṃ theyyena tassa taṃ. ‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānānaṃ, parijānanti paṇḍitā’’ti. ‘‘Na yidaṃ bhāsitamattena, ekantasavanena vā; Anukkamitave sakkā, yāyaṃ paṭipadā daḷhā; Yāya dhīrā pamuccanti, jhāyino mārabandhanā. ‘‘Na ve dhīrā pakubbanti, viditvā lokapariyāyaṃ; Aññāya nibbutā dhīrā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
那时,诸天神于地面站定,以头面顶礼世尊双足,而后对世尊这样说道:“尊者!我们确有过失,如愚者、如痴者、如不善者那般,竟然以为可以触犯世尊。尊者!为令我等今后得以防护,恳请世尊将我们的过失如其为过失那般纳受。”那时,世尊露出了微笑。那时,诸天神愈发感到不悦,飞升到虚空之中。有一位天神在世尊近前说出此偈颂:巴利
Atha kho tā devatāyo pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘accayo no, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ , yā mayaṃ bhagavantaṃ āsādetabbaṃ amaññimhā. Tāsaṃ no, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. Atha kho bhagavā sitaṃ pātvākāsi. Atha kho tā devatāyo bhiyyosomattāya ujjhāyantiyo vehāsaṃ abbhuggañchuṃ. Ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
若有人发露过失,而他不予接受,
内心怀忿、重怨者,即被怨恨所系缚。
若没有过错的生起,哪会有离过可言;
若怨恨无法平息,世间又怎会有善巧者?”
什么人过失不生起?谁已永离诸过失?
谁不陷入迷惑?谁是智者,恒持正念?
如来、佛陀,悲悯一切众生者;
他无有过失,亦不迷途。
他不陷于迷惑,他是智者,恒持正念。
对于坦承过错的人,他若不肯接受,
心怀嗔怒、深重怨恨的人,便将自己系缚于敌意之中;
我不随喜这怨恨,而是接受你的忏悔。
巴利 ‘‘Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati; Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimuñcatī’’ti. ‘‘Accayo ce na vijjetha, nocidhāpagataṃ siyā; Verāni na ca sammeyyuṃ, kenīdha kusalo siyā’’ti. ‘‘Kassaccayā na vijjanti, kassa natthi apāgataṃ; Ko na sammohamāpādi, ko ca dhīro sadā sato’’ti. ‘‘Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino; Tassaccayā na vijjanti, tassa natthi apāgataṃ; So na sammohamāpādi, sova dhīro sadā sato’’ti. ‘‘Accayaṃ desayantīnaṃ, yo ce na paṭigaṇhati; Kopantaro dosagaru, sa veraṃ paṭimuñcati; Taṃ veraṃ nābhinandāmi, paṭiggaṇhāmi voccaya’’nti.
36 有一次,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,后夜时分,众多沙睹罗巴天众的天神,以殊妙的容光将整座祇园照亮,来到世尊面前,礼敬世尊后,立于一旁。一位站在一旁的天神在世尊面前诵出这首偈颂——巴利 注疏 2
Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
信,是人的第二伴侣,
如果‘不信’不盘踞于心,
声誉与名望便归属于他。
舍弃此身之后,他便往生天界。
巴利 ‘‘Saddhā dutiyā purisassa hoti, No ce assaddhiyaṃ avatiṭṭhati; Yaso ca kittī ca tatvassa hoti, Saggañca so gacchati sarīraṃ vihāyā’’ti.
那时,又有一位天神在世尊面前诵出这些偈颂——巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
应当舍离愤怒,彻底断除慢心,超越一切结缚。不执著名色、无有执著者,痛苦不会追随于他。
应超越一切结缚;
那于名色无所执著的人,
无所有,种种系缚便不能追及他。
愚痴无智之人,沉湎于放逸;
而智者守护不放逸,犹如守护最珍贵的宝藏。
切莫沉湎于放逸,勿耽染欲乐之欢;
不放逸而修禅那者,能证得最上安乐。
巴利 ‘‘Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ, Saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya; Taṃ nāmarūpasmimasajjamānaṃ, Akiñcanaṃ nānupatanti saṅgā’’ti. ‘‘Pamādamanuyuñjanti , bālā dummedhino janā; Appamādañca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati. ‘‘Mā pamādamanuyuñjetha, mā kāmarati santhavaṃ; Appamatto hi jhāyanto, pappoti paramaṃ sukha’’nti.
37 如是我闻:一时,世尊住在释迦国迦毗罗卫城的大林中,与大比丘僧团约五百比丘同住,他们皆是阿拉汉。当时,来自十方世界的大多数天众,为见世尊与比丘僧团,也聚集于此。那时,四位净居天人心想:“世尊正住在释迦国迦毗罗卫城的大林中,与大比丘僧团约五百比丘同住,他们皆是阿拉汉;来自十方世界的大多数天众,为见世尊与比丘僧团,都已聚集于此。我们何不也前往世尊那里,到后各于世尊面前说一偈颂呢?”巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghañca. Atha kho catunnaṃ suddhāvāsakāyikānaṃ devatānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi; dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā honti bhagavantaṃ dassanāya bhikkhusaṅghañca. Yaṃnūna mayampi yena bhagavā tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā bhagavato santike paccekaṃ gāthaṃ bhāseyyāmā’’ti.
那时,那些天人犹如力士屈伸手臂,从净居天隐没,现于世尊前。他们礼敬世尊后,立于一面。立于一面时,有一位天人在世尊面前诵出此偈:巴利
Atha kho tā devatā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva – suddhāvāsesu devesu antarahitā bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
大集会在林中,诸天众咸云集;
我等来至此法会,为见不败之僧团。
巴利 ‘‘Mahāsamayo pavanasmiṃ, devakāyā samāgatā; Āgatamha imaṃ dhammasamayaṃ, dakkhitāye aparājitasaṅgha’’nti.
那时,又有一位天神在世尊面前,感兴而说此偈:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi –
在那里,诸比丘入定,已调直自心;
犹如御者紧握缰绳,智者守护诸根门。
巴利 ‘‘Tatra bhikkhavo samādahaṃsu, cittamattano ujukaṃ akaṃsu ; Sārathīva nettāni gahetvā, indriyāni rakkhanti paṇḍitā’’ti.
接着,又一位天神在世尊面前说出这样的感兴语:“朋友啊,沙门乔达摩真是狮子!他以狮子般的威仪,对生起的身体感受——苦的、剧的、粗的、刺的、不适的、不可意的——具足念与正知,安然忍受,不为所扰。”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘sīho vata, bho, samaṇo gotamo; sīhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
“已断桩柱,已断门闩,拔除了因陀罗柱,无有动摇;
他们清净无垢而行,是具眼者所善调伏的龙象。”
巴利 ‘‘Chetvā khīlaṃ chetvā palighaṃ, indakhīlaṃ ūhacca manejā; Te caranti suddhā vimalā, cakkhumatā sudantā susunāgā’’ti.
接着,另一位天神在世尊面前发出这样的感歎:“沙门乔达摩实是一匹良骏!他以良骏之姿,对生起的身受——种种苦痛、剧烈、粗重、刺痛、不适、不可意——依念与正知而安忍,不为所扰。”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘ājānīyo vata, bho, samaṇo gotamo; ājānīyavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
“凡以佛陀为皈依处者,不会堕入恶趣之地;
舍离人身之后,他们将充满天众之群。”
巴利 ‘‘Ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantī’’ti.
8. 碎片经巴利
8. Sakalikasuttaṃ
38 如是我闻:一时,世尊住于王舍城马达库其的鹿野苑。那时,世尊的脚被木刺所伤,生起强烈的身体感受——苦、激烈、猛利、辛辣、不悦、不可意的感受。世尊正念正知地忍受着它们,不为所扰。于是,世尊将僧伽梨折为四叠铺好,右胁而卧,作狮子卧,脚与脚相叠,正念正知。巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hoti. Bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā; tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.
那时,七百位沙睹罗巴天神在深夜时分,放出极为庄严的光明,遍照整座马达库其林园,来到世尊面前。来到后,向世尊顶礼,立于一旁。立定之后,其中一位天神在世尊面前发出感叹:“朋友,沙门乔达摩真是龙象!他以龙象般的威仪,对于生起的身体感受——苦的、剧烈的、猛利的、辛辣的、不愉快的、不可意的,具念正知而安忍,心无扰动。”巴利
Atha kho sattasatā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ maddakucchiṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘nāgo vata, bho, samaṇo gotamo; nāgavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
接着,又一位天神在世尊前发出感叹:“朋友,沙门乔达摩真是一头牛王!作为牛王,他于所生起的身体感受——苦、剧烈、粗重、刺痛、不悦、不可意,具足念与正知,安忍而不为所扰。”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘nisabho vata, bho, samaṇo gotamo; nisabhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
接着,又一位天神在世尊前发出感叹:“朋友,沙门乔达摩真是一头能负重之牛!作为能负重之牛,他于所生起的身体感受——苦、剧烈、粗重、刺痛、不悦、不可意,具足念与正知,安忍而不为所扰。”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘dhorayho vata, bho, samaṇo gotamo; dhorayhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
接着,又一位天神在世尊前发出感叹:“朋友,沙门乔达摩真是已调伏者!作为已调伏者,他于所生起的身体感受——苦、剧烈、粗重、刺痛、不悦、不可意,具足念与正知,安忍而不为所扰。”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘danto vata, bho, samaṇo gotamo; dantavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno’’ti.
那时,另一位天神在世尊面前诵出此偈:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
那时,另一位天神在世尊近前发出这样的感兴语:
“请看,这定修习得如此善妙,心得彻底解脱,
不向前倾,不向后缩,也不靠强力抑制而勉强安住。
若有人自以为能超越这样一位人中之龙、人中之狮、人中良骏、人中牛王、人中负重者、已调御者——那除了盲者,还有谁会这样想呢?”巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘passa samādhiṃ subhāvitaṃ cittañca suvimuttaṃ, na cābhinataṃ na cāpanataṃ na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagataṃ . Yo evarūpaṃ purisanāgaṃ purisasīhaṃ purisaājānīyaṃ purisanisabhaṃ purisadhorayhaṃ purisadantaṃ atikkamitabbaṃ maññeyya kimaññatra adassanā’’ti.
那时,另一位天神在世尊面前诵出此偈:巴利
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
他们精通五吠陀,修习严酷苦行,历经整整百年;
然其心并未正确解脱,这些志向低劣者,终不能到达彼岸。
他们被渴爱所攫,被誓愿与戒律所缚,修着粗厉苦行,历经百年;
他们的心并未正解脱,禀性下劣者无法抵达彼岸。
贪着慢心者,于此无有调伏;心不寂静者,则无寂静之智;
倘若独居林野而放逸,便无法渡达死王疆域的彼岸。
舍离慢心,善自摄心,内心清净,于一切处完全解脱;
独处林中,不放逸而住,他就能度越死王领域的彼岸。
巴利 ‘‘Pañcavedā sataṃ samaṃ, tapassī brāhmaṇā caraṃ; Cittañca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te. ‘‘Taṇhādhipannā vatasīlabaddhā, lūkhaṃ tapaṃ vassasataṃ carantā; Cittañca nesaṃ na sammā vimuttaṃ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te. ‘‘Na mānakāmassa damo idhatthi, na monamatthi asamāhitassa; Eko araññe viharaṃ pamatto, na maccudheyyassa tareyya pāra’’nti. ‘‘Mānaṃ pahāya susamāhitatto, sucetaso sabbadhi vippamutto; Eko araññe viharamappamatto, sa maccudheyyassa tareyya pāra’’nti.
9. 第一雷神女经巴利
9. Paṭhamapajjunnadhītusuttaṃ
39 如是我闻:一时,世尊住在毗舍离大林中的重阁讲堂。那时,雨神的女儿红莲天女,于深夜时分,以她的殊妙容光照亮了整片大林,来到世尊跟前。她上前顶礼世尊,退立一旁。那位雨神的女儿红莲天女,退立一旁后,在世尊面前说此偈颂:巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho kokanadā pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā kokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
“住于毗舍离林间的佛陀,众生中无上的正自觉者,
我红莲今来恭敬礼敬——我,雨神的女儿红莲。”
从前仅曾听闻,具眼者所证悟的法,
而今,当善逝牟尼宣说之时,我亲作见证。
那些愚痴之人,过着毁谤圣法的生活,
他们堕入可怕的号叫地狱,长夜受苦。
那些在圣法中,具足安忍与寂静的人,
舍弃人身之后,他们将遍满天众。
巴利 ‘‘Vesāliyaṃ vane viharantaṃ, aggaṃ sattassa sambuddhaṃ; Kokanadāhamasmi abhivande, kokanadā pajjunnassa dhītā. ‘‘Sutameva pure āsi, dhammo cakkhumatānubuddho; Sāhaṃ dāni sakkhi jānāmi, munino desayato sugatassa. ‘‘Ye keci ariyaṃ dhammaṃ, vigarahantā caranti dummedhā; Upenti roruvaṃ ghoraṃ, cirarattaṃ dukkhaṃ anubhavanti. ‘‘Ye ca kho ariye dhamme, khantiyā upasamena upetā; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāya paripūressantī’’ti.
10. 第二雨神女经巴利
10. Dutiyapajjunnadhītusuttaṃ
40 如是我闻:一时,世尊住于毗舍离大林的重阁讲堂。那时,夜已深沉,雨神波尊的女儿小赤莲,以殊妙的容光照亮整片大林,来到世尊跟前,礼敬世尊后,立于一旁。立于一旁的小赤莲天女在世尊面前说出这些偈颂:巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho cūḷakokanadā pajjunnassa dhītā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ mahāvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā cūḷakokanadā pajjunnassa dhītā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
她来到此处,容光宛如闪电,正是波尊的女儿——赤莲花;
她礼敬佛陀与法,说出这些充满深义的偈颂。
纵使我能从众多方面详加剖析,以种种方式解说,此法也是如此;
我且简要宣说其要义,尽我心中所领悟的程度。
不应以言语、以心意造作恶行,
也不应于一切世间,以身造作任何恶业。
舍断欲乐,具足正念与正知,
便不应行那致苦而无益之事。
巴利 ‘‘Idhāgamā vijjupabhāsavaṇṇā, kokanadā pajjunnassa dhītā; Buddhañca dhammañca namassamānā, gāthācimā atthavatī abhāsi. ‘‘Bahunāpi kho taṃ vibhajeyyaṃ, pariyāyena tādiso dhammo; Saṃkhittamatthaṃ lapayissāmi, yāvatā me manasā pariyattaṃ. ‘‘Pāpaṃ na kayirā vacasā manasā, Kāyena vā kiñcana sabbaloke; Kāme pahāya satimā sampajāno, Dukkhaṃ na sevetha anatthasaṃhita’’nti.
善士、悭吝者、善,无恼怒想者;
信、集会、碎片,以及雨神波阇那的二女。
巴利 Sabbhimaccharinā sādhu, na santujjhānasaññino; Saddhā samayo sakalikaṃ, ubho pajjunnadhītaroti.
41 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,在深夜时分,一众萨度拉巴类天神身放殊胜光明,遍照整座祇园,来到世尊前,礼敬世尊,站在一旁。站在一旁后,其中一位天神在世尊面前说了这首偈颂:巴利 注疏 2
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sambahulā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
房屋遭火焚烧时,你救出的那些器具,
救出的才对你有用,并非留在里面任由烧毁的那些。
同样,世间正被衰老与死亡之火所焚烧,
应以布施将它救出,所布施之物,便是善加救出之物。
布施以快乐为果报,不施则不然。
盗贼会夺去,国王会没收,大火会烧毁,终归散失。
待命终之际,就连这具身体连同一切所有,也都得舍离。
了知此义的智者,当既知受用,亦知布施;
随己之力,布施、受用之后,
无过失者,得生天界。
巴利 ‘‘Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ; Taṃ tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati. ‘‘Evaṃ ādittako loko, jarāya maraṇena ca; Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ. ‘‘Dinnaṃ sukhaphalaṃ hoti, nādinnaṃ hoti taṃ tathā; Corā haranti rājāno, aggi ḍahati nassati. ‘‘Atha antena jahati, sarīraṃ sapariggahaṃ; Etadaññāya medhāvī, bhuñjetha ca dadetha ca; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ; Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.
42 布施何物,能施予力量?布施何物,能施予容貌?
布施什么,能带来快乐?布施什么,能带来眼力?
谁又是布施一切者?我问您,请告诉我。
布施食物,带来力量;布施衣服,带来容貌。
布施车乘,能施安乐;布施灯明,能施明见。
布施精舍者,即是一切施者;
教导法者,施予不死。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃdado balado hoti, kiṃdado hoti vaṇṇado; Kiṃdado sukhado hoti, kiṃdado hoti cakkhudo; Ko ca sabbadado hoti, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. ‘‘Annado balado hoti, vatthado hoti vaṇṇado; Yānado sukhado hoti, dīpado hoti cakkhudo. ‘‘So ca sabbadado hoti, yo dadāti upassayaṃ; Amataṃ dado ca so hoti, yo dhammamanusāsatī’’ti.
43 天与人皆喜爱食物。
那么,是哪一位夜叉,不喜爱食物呢?
那些依凭信心、以清净明澈之心行布施的人,
这分食物今世追随他,来世也追随他。
是故,应调伏悭吝,克服垢染,广行布施。
在来世,福德是众生的依归。注疏 2
巴利 ‘‘Annamevābhinandanti, ubhaye devamānusā; Atha ko nāma so yakkho, yaṃ annaṃ nābhinandatī’’ti. ‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā; Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca. ‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
44 一根、二转、三垢、五铺展;
那有十二处漩涡的大海,圣者已渡过如是深渊。注疏 2
巴利 ‘‘Ekamūlaṃ dvirāvaṭṭaṃ, timalaṃ pañcapattharaṃ; Samuddaṃ dvādasāvaṭṭaṃ, pātālaṃ atarī isī’’ti.
45 看那名为无上者,他照见微细义理,施予智慧,于欲乐之地心无黏着。
你们看啊,那一切知者、大智慧者,那大仙,正行于圣道。注疏 2
巴利 ‘‘Anomanāmaṃ nipuṇatthadassiṃ, paññādadaṃ kāmālaye asattaṃ; Taṃ passatha sabbaviduṃ sumedhaṃ, ariye pathe kamamānaṃ mahesi’’nti.
46 天女群声喧腾,毕舍遮众萦扰。
这片密林名为“迷乱”,我又该如何前行?
那条道路名为“正直”,那个方向名为“无畏”;
那辆车子名为“无声”,装配着法轮。
惭是它的靠背,念是它的帷幔;
我说,法是御者,正见为前导。
不论男子或女人,只要拥有这样的车乘,
他正是凭借这辆车,趋近了涅槃。注疏 2
巴利 ‘‘Accharāgaṇasaṅghuṭṭhaṃ, pisācagaṇasevitaṃ; Vanantaṃ mohanaṃ nāma, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti. ‘‘Ujuko nāma so maggo, abhayā nāma sā disā; Ratho akūjano nāma, dhammacakkehi saṃyuto. ‘‘Hirī tassa apālambo, satyassa parivāraṇaṃ; Dhammāhaṃ sārathiṃ brūmi, sammādiṭṭhipurejavaṃ. ‘‘Yassa etādisaṃ yānaṃ, itthiyā purisassa vā; Sa ve etena yānena, nibbānasseva santike’’ti.
47 哪些人的福德,日夜恒时增长?
安住于法且具足戒行之人,哪些能往生天界?
那些种植园苑、培植树林,建造桥梁的人,
那些布施饮水处与水井,并供与僧舍的人,
他们的福德,日夜恒常增长。
安住于法、戒行圆满者,走向天界。注疏 2
巴利 ‘‘Kesaṃ divā ca ratto ca, sadā puññaṃ pavaḍḍhati; Dhammaṭṭhā sīlasampannā, ke janā saggagāmino’’ti. ‘‘Ārāmaropā vanaropā, ye janā setukārakā; Papañca udapānañca, ye dadanti upassayaṃ. ‘‘Tesaṃ divā ca ratto ca, sadā puññaṃ pavaḍḍhati; Dhammaṭṭhā sīlasampannā, te janā saggagāmino’’ti.
8. 祇园经巴利
8. Jetavanasuttaṃ
48 这正是那祇园,为圣者僧团所依止;
法王曾安住于此,令我生起喜悦。
业、明与法,戒与最上活命;
众生依此而得清净,不由种姓或财富。
是故,智者善观自利,
如理抉择于法,便于此中得清净。
舍利弗于智慧、戒行与寂静,悉皆具足;
即便是到达彼岸的比丘,最上也不过与他等同。注疏 2
巴利 ‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ; Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama. ‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ; Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā. ‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano; Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati. ‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca; Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.
9. 悭吝经巴利
9. Maccharisuttaṃ
49 在这世间,那些悭吝、刻薄与辱骂者,
对他人的布施制造障碍的人。
他们所得的果报如何?来世又将是怎样的?
我们前来请教世尊:对此应当如何理解?
在此世间,那些悭吝、刻薄、恶语伤人者,
对布施者横加阻挠的人,
他们便会投生于地狱、畜生界,或阎摩罗界;
倘若转生为人,也只会出生于贫苦匮乏之家。
衣服、食物、欢乐与嬉戏,在那里都难以求得。
愚者从他人处希求,连那(所希求的)也得不到;
此是现法之果报,来世复堕恶趣。
如是,我们了知此义,乔达摩,再请问另一事;
那些于此世间获得人身,心地慷慨、毫无悭吝的人,
他们对佛具足净信,对法具足净信,对僧团深怀恭敬——
其果报如何?来世又将如何?
我等前来请问世尊:如何方能了知此义?
那些于此世间获得人身,慷慨好施、远离悭吝的人——
他们对佛具足净信,对法具足净信,对僧深怀恭敬——
他们往生之处,这些天界便闪耀光辉。
倘若他们再生人间,便出生于富足之家;
衣服、饮食、欲乐与游戏,在那里都容易获得。
享用他人所备办之财物,犹如自在天众一般欢乐;
现世得此果报,来世亦有善趣之生。注疏 2
巴利 ‘‘Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā; Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā. ‘‘Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso; Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. ‘‘Yedha maccharino loke, kadariyā paribhāsakā; Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakarā narā. ‘‘Nirayaṃ tiracchānayoniṃ, yamalokaṃ upapajjare; Sace enti manussattaṃ, dalidde jāyare kule. ‘‘Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yattha kicchena labbhati; Parato āsīsare bālā, tampi tesaṃ na labbhati; Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca duggatī’’ti. ‘‘Itihetaṃ vijānāma, aññaṃ pucchāma gotama; ‘‘Yedha laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā; Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā; Kīdiso tesaṃ vipāko, samparāyo ca kīdiso; Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. Yedha laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā. ‘‘Buddhe pasannā dhamme ca, saṅghe ca tibbagāravā; Ete saggā pakāsanti, yattha te upapajjare. ‘‘Sace enti manussattaṃ, aḍḍhe ājāyare kule; Coḷaṃ piṇḍo ratī khiḍḍā, yatthākicchena labbhati. ‘‘Parasambhatesu bhogesu, vasavattīva modare; Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca suggatī’’ti.
10. 嘎提咖拉经巴利
10. Ghaṭīkārasuttaṃ
50 有七位比丘投生阿毗诃天,已得解脱;
贪与嗔灭尽无余,已渡越世间的爱著。
究竟是谁渡过了泥沼,那极难超越的死王领域?
何等之人舍弃人身,超越了天界的系缚?
优波迦、帕拉甘达,与普库萨提,此三人;
跋地亚、堪达戴瓦、巴胡拉吉,及辛吉亚——
他们舍离人身,超脱天界之缚。
你善于称扬他们——那些已舍断魔罗套索的人;
他们是明了谁的法,从而斩断有的束缚的呢?
“非由他处,唯从世尊;非由他教,唯从您的教法;”
他们由了知您的法已,即斩断有之结缚。
在那处,名与色灭尽无余;
他们了知你的法后,便斩断了有之结缚。
您所说的话语甚深,难以领会,极难觉悟;
您了知了谁的法,而能说出如此话语?
过去我曾在韦伽林迦做陶工,名叫噶帝迦罗;
我曾奉养父母,为迦叶佛的在家弟子。
我远离了淫欲法,修清净梵行,离欲无染;
我曾是你的同村伙伴,从前也曾是你的朋友。
我确知他们——那七位比丘,已得彻底解脱,
贪与嗔灭尽无余,已渡越世间缠绵的执取。”
“正是如此,跋伽婆,当时的情形正如你所说;
过去你曾住在韦迦邻城,是一位陶匠,名叫伽提卡罗;
你曾奉养父母,是迦叶佛的近事男。
你已远离淫欲法,修清净梵行,不染世味;
他曾与我是同乡,往昔曾是我的故交。
正是如此,这便是那两位老友昔日的相逢;
二者皆已修习圆满,持此最后之身。注疏 2
巴利 ‘‘Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo; Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattika’’nti. ‘‘Ke ca te ataruṃ paṅkaṃ , maccudheyyaṃ suduttaraṃ; Ke hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti. ‘‘Upako palagaṇḍo ca, pukkusāti ca te tayo; Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca siṅgiyo ; Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti. ‘‘Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ; Kassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti. ‘‘Na aññatra bhagavatā, nāññatra tava sāsanā; Yassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhanaṃ. ‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati; Taṃ te dhammaṃ idhaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti. ‘‘Gambhīraṃ bhāsasī vācaṃ, dubbijānaṃ sudubbudhaṃ; Kassa tvaṃ dhammamaññāya, vācaṃ bhāsasi īdisa’’nti. ‘‘Kumbhakāro pure āsiṃ, vekaḷiṅge ghaṭīkaro; Mātāpettibharo āsiṃ, kassapassa upāsako. ‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso; Ahuvā te sagāmeyyo, ahuvā te pure sakhā. ‘‘Sohamete pajānāmi, vimutte satta bhikkhavo; Rāgadosaparikkhīṇe, tiṇṇe loke visattika’’nti. ‘‘Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaggava; Kumbhakāro pure āsi, vekaḷiṅge ghaṭīkaro; Mātāpettibharo āsi, kassapassa upāsako. ‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso; Ahuvā me sagāmeyyo, ahuvā me pure sakhā’’ti. ‘‘Evametaṃ purāṇānaṃ, sahāyānaṃ ahu saṅgamo; Ubhinnaṃ bhāvitattānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.
《燃烧经》、《布施什么经》、《食物经》、《一根本经》、《无秽经》;
《天女经》、《种林经》、《广施与物经》,即悭吝者与陶匠。
巴利 Ādittaṃ kiṃdadaṃ annaṃ, ekamūlaanomiyaṃ; Accharāvanaropajetaṃ, maccharena ghaṭīkaroti.
51 “何物至老仍为善?何物安立则为善?”
“何物是人之宝物?何物盗贼难夺?”
戒,乃至老迈,皆是善;信心,安立坚固,亦是善。
慧是人之珍宝,功德非盗贼所能夺。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu yāva jarā sādhu, kiṃsu sādhu patiṭṭhitaṃ; Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehi dūhara’’nti. ‘‘Sīlaṃ yāva jarā sādhu, saddhā sādhu patiṭṭhitā; Paññā narānaṃ ratanaṃ, puññaṃ corehi dūhara’’nti.
52 什么因不老而善?什么因安立而善?
什么是人之珍宝?什么是盗贼所不能夺的?
戒因不老而善,信因安立而善。
慧是人之珍宝,福德为盗贼所不能夺。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu ajarasā sādhu, kiṃsu sādhu adhiṭṭhitaṃ; Kiṃsu narānaṃ ratanaṃ, kiṃsu corehyahāriya’’nti. ‘‘Sīlaṃ ajarasā sādhu, saddhā sādhu adhiṭṭhitā; Paññā narānaṃ ratanaṃ, puññaṃ corehyahāriya’’nti.
53 谁为旅途之友?谁为家中之友?
何者是急难中的朋友?何者是来世的朋友?
商队是远行者的朋友,母亲是自家中的朋友;
患难中的同伴,是屡次相助的朋友。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu pavasato mittaṃ, kiṃsu mittaṃ sake ghare; Kiṃ mittaṃ atthajātassa, kiṃ mittaṃ samparāyika’’nti. ‘‘Sattho pavasato mittaṃ, mātā mittaṃ sake ghare; Sahāyo atthajātassa, hoti mittaṃ punappunaṃ;
自己所作的善业,才是来世的朋友。巴利
Sayaṃkatāni puññāni, taṃ mittaṃ samparāyika’’nti.
54 什么是人们所依止的根基?什么又是此世间最上的友伴?
那些依止大地的有情,依什么而存活?
儿子是人的依止,妻子是最亲密的伴侣。
那些依止大地的生命,依靠雨水而存活。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu vatthu manussānaṃ, kiṃsūdha paramo sakhā; Kiṃsu bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti . ‘‘Puttā vatthu manussānaṃ, bhariyā ca paramo sakhā; Vuṭṭhiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.
5. 第一人经巴利
5. Paṭhamajanasuttaṃ
55 是什么使人出生?什么在他之中奔走不停?
什么进入轮回?什么是他最大的怖畏?
渴爱令人生,其心则奔驰流转;
众生入于轮回,大苦即其怖畏。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati; Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa mahabbhaya’’nti. ‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati; Satto saṃsāramāpādi, dukkhamassa mahabbhaya’’nti.
6. 第二人经巴利
6. Dutiyajanasuttaṃ
56 是什么令人生起?什么在他之中奔走流转?
什么入于轮回?又因何不得解脱?
贪爱令人生起,他的心在奔走流转;
众生入于轮回,不能从苦解脱。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati; Kiṃsu saṃsāramāpādi, kismā na parimuccatī’’ti. ‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati; Satto saṃsāramāpādi, dukkhā na parimuccatī’’ti.
7. 第三生因经巴利
7. Tatiyajanasuttaṃ
57 是什么让人降生?又是什么在他身上流转?
什么进入轮回?什么是他的归宿?
渴爱生起一个人,他的心便四处奔驰;
众生便进入轮回,业就是他的归宿。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu janeti purisaṃ, kiṃsu tassa vidhāvati; Kiṃsu saṃsāramāpādi, kiṃsu tassa parāyana’’nti. ‘‘Taṇhā janeti purisaṃ, cittamassa vidhāvati; Satto saṃsāramāpādi, kammaṃ tassa parāyana’’nti.
58 什么被称作邪道?什么是日夜的灭尽?
什么是梵行的垢秽?什么是不需水的沐浴?
贪欲被说为歧途,青春则在日夜间磨灭;
女人是梵行的垢秽,这些世人在此中执着;
精勤与梵行,才是那无水的沐浴。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu uppatho akkhāto, kiṃsu rattindivakkhayo; Kiṃ malaṃ brahmacariyassa, kiṃ sinānamanodakaṃ. ‘‘Rāgo uppatho akkhāto, vayo rattindivakkhayo; Itthī malaṃ brahmacariyassa, etthāyaṃ sajjate pajā; Tapo ca brahmacariyañca, taṃ sinānamanodaka’’nti.
59 何为人的伴侣?何者教导此人?
欣乐于何者,能使人解脱一切苦?
信是人的伴侣,慧则教导他;
乐于涅槃的人,便从一切苦中解脱。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu dutiyā purisassa hoti, kiṃsu cenaṃ pasāsati; Kissa cābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatī’’ti. ‘‘Saddhā dutiyā purisassa hoti, paññā cenaṃ pasāsati; Nibbānābhirato macco, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
60 偈颂以何为因?又以何为其文句?
偈颂依何而立?又以何为根本?
韵律是偈颂的因,音节为其文句;
偈颂依名而立,诗人是偈颂的根基。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu nidānaṃ gāthānaṃ, kiṃsu tāsaṃ viyañjanaṃ; Kiṃsu sannissitā gāthā, kiṃsu gāthānamāsayo’’ti. ‘‘Chando nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ; Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo’’ti.
Jarā ajarasā mittaṃ, vatthu tīṇi janāni ca;
《非道经》与《第二经》,由《诗人经》圆满此品。巴利
Uppatho ca dutiyo ca, kavinā pūrito vaggoti.
61 是什么征服一切,再也没有能胜过它的?
哪一法,能令一切尽在其掌握之中?
名降伏了一切,无有能胜于名者;
正是名这一法,使一切都随其而转。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu sabbaṃ addhabhavi , kismā bhiyyo na vijjati; Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti . ‘‘Nāmaṃ sabbaṃ addhabhavi, nāmā bhiyyo na vijjati; Nāmassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.
62 世间被什么所引导?被什么拖拽着流转?
究竟何法,能令一切众生悉在其掌控之下?
世间由心所引导,由心拖拽着流转。
心这一法,确已将一切统摄在其支配之下。注疏 2
巴利 ‘‘Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati; Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti. ‘‘Cittena nīyati loko, cittena parikassati; Cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.
63 世间被何物所导引?又被何物拖转而流散?
究竟何法,能令一切众生悉在其掌控之下?
世间由渴爱所牵引,被渴爱所拖转;
仅仅渴爱这一法,一切便都在它的支配之下。注疏 2
巴利 ‘‘Kenassu nīyati loko, kenassu parikassati; Kissassu ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti. ‘‘Taṇhāya nīyati loko, taṇhāya parikassati; Taṇhāya ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’ti.
4. 结缚经巴利
4. Saṃyojanasuttaṃ
64 何者是世间的结缚?何者是它的游荡?
舍断何者,称为涅槃?
欢喜是世间的结缚,寻是它的游荡。
由舍断渴爱,即说为涅槃。」注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ; Kissassu vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti. ‘‘Nandīsaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ; Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti.
65 何者系缚世间?何者令其流转?
舍断何者,能截断一切结缚?
世间以欢喜为缚,依寻思而流转;
舍断渴爱者,能截断一切结缚。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu sambandhano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ; Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti. ‘‘Nandīsambandhano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ; Taṇhāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.
6. 自害经巴利
6. Attahatasuttaṃ
66 世间被什么所击垮?被什么所包围?
被哪支箭所刺中?又常被什么所焚烧?注疏 2
巴利 ‘‘Kenassubbhāhato loko, kenassu parivārito; Kena sallena otiṇṇo, kissa dhūpāyito sadā’’ti.
世间为死亡所摧,为衰老所围困;
为渴爱之箭所刺穿,常为欲烟所熏。
巴利 ‘‘Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito; Taṇhāsallena otiṇṇo, icchādhūpāyito sadā’’ti.
67 世间被何所系缚?被何所围绕?
世间被何所覆蔽?世间住立于何物?
“世间为渴爱所缠缚,为老所困;
世间为死所封闭,世间住立于苦。”注疏 2
巴利 ‘‘Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivārito; Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhito’’ti. ‘‘Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivārito; Maccunā pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhito’’ti.
68 世间被什么所遮蔽?世间依什么而安立?
世间被什么所系缚?世间又被什么所包围?
世间被死所遮蔽,世间依苦而安立。
世间被渴爱所缠缚,被衰老所包围。注疏 2
巴利 ‘‘Kenassu pihito loko, kismiṃ loko patiṭṭhito; Kenassu uḍḍito loko, kenassu parivārito’’ti. ‘‘Maccunā pihito loko, dukkhe loko patiṭṭhito; Taṇhāya uḍḍito loko, jarāya parivārito’’ti.
69 世间被什么束缚?去除什么而得解脱?
通过舍断什么,才能断除一切束缚?
世间因欲求而受束缚,由调伏欲求而得解脱;
由彻底舍断欲求,而断除一切束缚。注疏 2
巴利 ‘‘Kenassu bajjhatī loko, kissa vinayāya muccati; Kissassu vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti. ‘‘Icchāya bajjhatī loko, icchāvinayāya muccati; Icchāya vippahānena, sabbaṃ chindati bandhana’’nti.
70 世间依何而生起?依何而建立亲密?
世间执取何物,又在何处受苦?
世间于六处生起,在六处中建立亲密;
正是由于执取六处,世间在六处中受苦。注疏 2
巴利 ‘‘Kismiṃ loko samuppanno, kismiṃ kubbati santhavaṃ; Kissa loko upādāya, kismiṃ loko vihaññatī’’ti. ‘‘Chasu loko samuppanno, chasu kubbati santhavaṃ; Channameva upādāya, chasu loko vihaññatī’’ti.
名、心、渴爱,结缚与束缚;
被击打者、被逼迫者、被覆盖者,以及世间的欲求——这十项。
巴利 Nāmaṃ cittañca taṇhā ca, saṃyojanañca bandhanā; Abbhāhatuḍḍito pihito, icchā lokena te dasāti.
71 在舍卫城,那位天神立于一面,以偈颂对世尊说:巴利 注疏 2
Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
断除什么,才能睡得安稳?断除什么,才能无有忧愁?
乔达摩,你赞许杀害哪一种法?
截断愤怒,安稳而眠;截断愤怒,不再忧愁。
天神啊,愤怒的根是毒,顶端却甘甜;
圣者们赞许杀灭它,因为杀灭之后,便无忧愁。
巴利 ‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati; Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti. ‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati; Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa devate; Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
72 战车以何为标志?火以何为标志?
国家以何为标志?女人以何为标志?
旌旗是战车的标志,烟是火的标志。
国王是国家的标志,丈夫是妻子的标志。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu rathassa paññāṇaṃ, kiṃsu paññāṇamaggino; Kiṃsu raṭṭhassa paññāṇaṃ, kiṃsu paññāṇamitthiyā’’ti. ‘‘Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo paññāṇamaggino; Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ, bhattā paññāṇamitthiyā’’ti.
73 什么是人最上的财富?什么善法修习能带来安乐?
什么在诸味中最为甘美?怎样生活的人,其生命堪称最殊胜?
信,于此是人最胜的财富;法,若能善加修习,则带来安乐。
真实确是诸味中最为甘美者;以慧活命之人,其生命堪称最殊胜。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃsu suciṇṇo sukhamāvahati; Kiṃsu have sādutaraṃ rasānaṃ, kathaṃjīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti. ‘‘Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahati; Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti.
74 “什么事物,生起时最为殊胜?什么事物,落下时最为殊胜?”
在前进的事物中,什么最为殊胜?在言语的事物中,什么最为殊胜?”
在生起之物中,种子最为殊胜;在降落之物中,雨水最为殊胜。
在行进者中,牛最为殊胜;在言说者中,儿子最为殊胜。
在生起之物中,明最为殊胜;在降落之物中,无明最为殊胜。
僧团,是出家者中的最上者;佛陀,是宣说者中的最胜者。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu uppatataṃ seṭṭhaṃ, kiṃsu nipatataṃ varaṃ; Kiṃsu pavajamānānaṃ, kiṃsu pavadataṃ vara’’nti. ‘‘Bījaṃ uppatataṃ seṭṭhaṃ, vuṭṭhi nipatataṃ varā; Gāvo pavajamānānaṃ, putto pavadataṃ varoti. ‘‘Vijjā uppatataṃ seṭṭhā, avijjā nipatataṃ varā; Saṅgho pavajamānānaṃ, buddho pavadataṃ varo’’ti.
75 这世间众多的人们,究竟是因何而恐惧?
道已以种种方式开示;
我请问您,乔达摩,具足广慧者;
立于何处,于他世而无有怖畏?」
当他正确地致力于言语与心意,
以身不造作诸恶行;
拥有丰富的饮食,安住在家时,
具足信心、性情温和、乐于分享、慷慨好施,
安住于这四种品质的人,
安住于法的人,无惧于来世。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, Maggo canekāyatanappavutto; Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña, Kismiṃ ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti. ‘‘Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, Kāyena pāpāni akubbamāno; Bavhannapānaṃ gharamāvasanto, Saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū; Etesu dhammesu ṭhito catūsu, Dhamme ṭhito paralokaṃ na bhāye’’ti.
6. 不老经巴利
6. Najīratisuttaṃ
76 什么会衰老?什么不会衰老?什么称为歧途?
什么是善法的障碍?什么是日夜的灭尽者?
什么是梵行的垢秽?什么是不用水的沐浴?
世间有多少漏隙,令财富无法安住?
我们前来请问世尊,如何才能了知此理?
众生的色身会衰老,名字与种姓却不会衰老;
贪爱称为邪道。
贪是善法的障碍,青春日夜消减;
女人是梵行的垢秽,世人于此黏着不舍。
精勤与梵行,即是那无水的沐浴。
世间有六处漏洞,财富在那里无法安住;
懈怠、放逸、不振奋、不自制;
睡眠、昏沉——对于这些漏洞,应当彻底断除。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃ jīrati kiṃ na jīrati, kiṃsu uppathoti vuccati; Kiṃsu dhammānaṃ paripantho, kiṃsu rattindivakkhayo; Kiṃ malaṃ brahmacariyassa, kiṃ sinānamanodaka’’nti. ‘‘Kati lokasmiṃ chiddāni, yattha vittaṃ na tiṭṭhati; Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. ‘‘Rūpaṃ jīrati maccānaṃ, nāmagottaṃ na jīrati; Rāgo uppathoti vuccati. ‘‘Lobho dhammānaṃ paripantho, vayo rattindivakkhayo; Itthī malaṃ brahmacariyassa, etthāyaṃ sajjate pajā; Tapo ca brahmacariyañca, taṃ sinānamanodakaṃ. ‘‘Cha lokasmiṃ chiddāni, yattha vittaṃ na tiṭṭhati; Ālasyañca pamādo ca, anuṭṭhānaṃ asaṃyamo; Niddā tandī ca te chidde, sabbaso taṃ vivajjaye’’ti.
7. 自在经巴利
7. Issariyasuttaṃ
77 什么是世间的主权?什么是无上的宝藏?
什么是世间的锈剑?什么是世间的毒瘤?
什么样的人取走财物时会遭人阻止?而取走财物的人中,谁又是可爱的?
什么一再出现时,会被智者欣然称许?
在世间,影响力、权威与控制;女人是宝物中的最上者。
忿怒是世间武器上的垢秽;盗贼是世间中的痈疽。
盗贼行窃时会遭人制止,然而沙门托钵却受人喜爱。
沙门一再前来,智者心生欢喜。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu issariyaṃ loke, kiṃsu bhaṇḍānamuttamaṃ; Kiṃsu satthamalaṃ loke, kiṃsu lokasmimabbudaṃ. ‘‘Kiṃsu harantaṃ vārenti, haranto pana ko piyo; Kiṃsu punappunāyantaṃ, abhinandanti paṇḍitā’’ti. ‘‘Vaso issariyaṃ loke, itthī bhaṇḍānamuttamaṃ; Kodho satthamalaṃ loke, corā lokasmimabbudā. ‘‘Coraṃ harantaṃ vārenti, haranto samaṇo piyo; Samaṇaṃ punappunāyantaṃ, abhinandanti paṇḍitā’’ti.
78 怀何等愿求之人不应施与?凡人不当舍离者是何?
“何善应放?何恶不应放?”
“人不应献出自身,不应舍弃自身;”
善语应当说出,恶语则不应当说出。注疏 2
巴利 ‘‘Kimatthakāmo na dade, kiṃ macco na pariccaje; Kiṃsu muñceyya kalyāṇaṃ, pāpikaṃ na ca mocaye’’ti. ‘‘Attānaṃ na dade poso, attānaṃ na pariccaje; Vācaṃ muñceyya kalyāṇaṃ, pāpikañca na mocaye’’ti.
第九 资粮经巴利
9. Pātheyyasuttaṃ
79 什么系缚着旅途的资粮?什么又是财富的依止之处?
是什么拖拽着人流转?世间有何难以割舍?
众生被何物所缚,犹如飞鸟陷于罗网?
信能系住旅途的资粮,吉祥是财富的库藏;
欲望拖曳着人流转,世间的欲望实难断除;
芸芸众生为欲望所缚,犹如飞鸟困于罗网。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu bandhati pātheyyaṃ, kiṃsu bhogānamāsayo; Kiṃsu naraṃ parikassati, kiṃsu lokasmi dujjahaṃ; Kismiṃ baddhā puthū sattā, pāsena sakuṇī yathā’’ti. ‘‘Saddhā bandhati pātheyyaṃ, sirī bhogānamāsayo; Icchā naraṃ parikassati, icchā lokasmi dujjahā; Icchābaddhā puthū sattā, pāsena sakuṇī yathā’’ti.
第十 光明经巴利
10. Pajjotasuttaṃ
80 什么是世间的明灯?谁是世间的醒觉者?
谁是人们的同劳伴侣?他的举止行态又是怎样的?
是什么,不分懒惰与勤勉,如同母亲养育孩子一般,养育着他们?
那些依大地而栖居的众生,是依靠什么维持生命的?
慧,是世间的明灯;念,是世间的觉醒;
牛是劳作的伙伴,犁沟是威仪。
雨水,不论懒惰者还是不懒惰者,都像母亲哺育儿子一般,滋养着他们。
那些依地而居的众生,都靠雨水维持生命。注疏 2
巴利 ‘‘Kiṃsu lokasmi pajjoto, kiṃsu lokasmi jāgaro; Kiṃsu kamme sajīvānaṃ, kimassa iriyāpatho. ‘‘Kiṃsu alasaṃ analasañca , mātā puttaṃva posati; Kiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti. ‘‘Paññā lokasmi pajjoto, sati lokasmi jāgaro; Gāvo kamme sajīvānaṃ, sītassa iriyāpatho. ‘‘Vuṭṭhi alasaṃ analasañca, mātā puttaṃva posati; Vuṭṭhiṃ bhūtā upajīvanti, ye pāṇā pathavissitā’’ti.
11. 无争论经巴利
11. Araṇasuttaṃ
81 在这世间,谁是离诤的人?谁的清净生活不致空过?
在此世间,谁能遍知欲望?谁恒常自在自主?
母亲、父亲与兄弟,会礼敬怎样一位已得安立的人?
在此世间,何等出身低贱之人,竟受刹帝利们恭敬行礼?
沙门于此世间无诤,沙门的梵行不会坏失;
沙门们完全了知欲望,沙门们恒常自在。
母亲、父亲与兄弟,都会礼敬那已然安立的沙门;
在此世间,纵使沙门出身卑贱,刹帝利们也对他恭敬礼敬。注疏 2
巴利 ‘‘Kesūdha araṇā loke, kesaṃ vusitaṃ na nassati; Kedha icchaṃ parijānanti, kesaṃ bhojissiyaṃ sadā. ‘‘Kiṃsu mātā pitā bhātā, vandanti naṃ patiṭṭhitaṃ; Kiṃsu idha jātihīnaṃ, abhivādenti khattiyā’’ti. ‘‘Samaṇīdha araṇā loke, samaṇānaṃ vusitaṃ na nassati; Samaṇā icchaṃ parijānanti, samaṇānaṃ bhojissiyaṃ sadā. ‘‘Samaṇaṃ mātā pitā bhātā, vandanti naṃ patiṭṭhitaṃ; Samaṇīdha jātihīnaṃ, abhivādenti khattiyā’’ti.
断、车、心,雨、畏惧者、不老;
主宰、欲、路粮,灯火与无诤——如是。
巴利 Chetvā rathañca cittañca, vuṭṭhi bhītā najīrati; Issaraṃ kāmaṃ pātheyyaṃ, pajjoto araṇena cāti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么 相应部的首部相应,汇集众多天神在深夜拜访佛陀时提出的法义叩问。这些问题看似零散,实则围绕着“怎样渡越世间瀑流”“何为真正的解脱”“如何面对死亡与执著”等根本命题。佛陀的回答直指核心,常以短小偈颂破除概念迷雾,是全部相应中最具“点亮”效果的入门篇章。
出场人物 / 对告众 Pali 中文(经文用名) 角色 Bhagavā 世尊 说法主,回答问题 Devatā 天神 / 天人 主要提问者,有时误认世俗价值 Samiddhi 三弥提(沙密地) 比丘,曾于温泉边被天人劝说享乐,后引向佛陀 Nandana-devaputta 难达那天子 在难达那林中享乐却不知无常的三十三天众
核心法义(白话+重点) 本组以“世间执著”为靶心,一切问题的答案都指向不驻足、不奋力、不依着。你越想用力抓住什么,越会被瀑流卷走;你以为停下来就安全,却立刻沉没。佛陀教的方法不是加力也不是撤力,而是看清诸行无常、放下渴爱——就像《度瀑流经》中说的:
→ 拆开看:“驻足”是执取常见、认定有个不变的我可安立,“奋力”是执取断见、妄图以造作消灭造作。真正的渡过是现观缘起,不建“我”的营地,也不跳入“无我”的挣扎。
→ 要旨:解脱不在对治,在如实知见诸行的生灭,从而对上黏着的“饵”彻底无求。
关键术语锚 Pali 中文(经文用名) 为何易错 ogha 暴流 常被当成外在灾难,实指四种内漏(欲、有、见、无明)的湍流 upādāna 取 / 执著 不是动词的“拿取”,而是心对五蕴主动投靠、视之为“我”或“我的”的深层燃料 loka 世间 在“渡世间执著”中,并非宇宙空间,而是六根触六尘所筑起的整个经验世界 nirāmisa 无饵 / 离世间之饵 易误为禁欲苦行;实则指心不将任何体验当作可吞的食粮,不引贪、不招忧 saṅkhāra 行 在“喜有的灭尽”等句中,指有爱所驱动的造作蓄积,不是单指意志作用 sara 箭 / 执著 见《超越经》中的“世间之饵”(loke āmisa),用箭隐喻贪欲的锋刺,非武器
代表经(本组重点) 1. 《度瀑流经》 — 全组总纲,“无驻足无奋力”渡瀑流的典范对话
2. 《解脱经》 — 以“喜有、想、识、受的灭”直陈解脱的现量
3. 《应断几经》 — 用“应断五、舍五、修五”扼要总结修行全框架
4. 《三弥提经》 — 天人对年轻比丘说“先享乐再修行”,佛陀以“现见法”破时间幻觉
5. 《矛经》 — “如头燃”的急迫感,警示放逸等于被刀触身
6. 《欢喜经》 (难达那品) — 天人赞享乐,佛以“诸行无常,寂止为乐”夺其赞叹