79 在这当中,以何为理路的发起?过去的起端不可得知,便是无明与有爱。于此之中,无明是障碍,渴爱是结缚。为无明所障的众生,与无明相合,随顺无明之势力而流转,他们被称为见行者。为渴爱所缚的众生,与渴爱相合,随顺渴爱之势力而流转,他们被称为爱行者。见行者于佛教之外出家,致力于自我折磨的苦行而过活;爱行者于佛教之外出家,致力于在感官欲乐上的受用而过活。巴利 注疏 1
Tattha katamaṃ nayasamuṭṭhānaṃ? Pubbā koṭi na paññāyati avijjāyaca bhavataṇhāya ca, tattha avijjānīvaraṇaṃ taṇhāsaṃyojanaṃ. Avijjānīvaraṇā sattā avijjāsaṃyuttā avijjāpakkhena vicaranti, te vuccanti diṭṭhicaritāti. Taṇhāsaṃyojanā sattā taṇhāsaṃyuttā taṇhāpakkhena vicaranti, te vuccanti taṇhācaritāti. Diṭṭhicaritā ito bahiddhā pabbajitā attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti. Taṇhācaritā ito bahiddhā pabbajitā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyuttā viharanti.
是什么原因,使得见行者于此外道中出家,专精于自我折磨的修行,而爱行者于此外道中出家,沉溺于种种欲乐、专精于欲乐执着的修行?在此外道中,既无真实的确立,又何以谈四谛的阐明、止观的善巧,乃至寂静乐的证得!他们不能证知寂静乐,心识颠倒,说:“不是以乐而获得乐,应当以苦来获得乐。”受用欲乐者滋长世间,滋长世间者便产生许多福德。他们怀有如此想、如此见:希求以苦得乐,于欲乐中视为福德。他们专精于自我折磨的修行,也专精于欲乐执着的修行,却不能证得彼寂静乐,只是增长病,只是增长疮,只是增长箭。他们被病所逼、被疮所压、被箭所穿,在地狱、畜生、饿鬼、阿修罗中浮沉,遭受杀害与被他杀害,却找不到疗愈此病、此疮、此箭的良药。于此,自我折磨的修行与欲乐执着的修行是杂染,止观是清净。自我折磨的修行与欲乐执着的修行是病,止观是灭除病的良药。自我折磨的修行与欲乐执着的修行是疮,止观是灭除疮的良药。自我折磨的修行与欲乐执着的修行是箭,止观是拔除箭的良药。巴利
Tattha kiṃkāraṇaṃ yaṃ diṭṭhicaritā ito bahiddhā pabbajitā attakilamathānuyogamanuyuttā viharanti, taṇhācaritā ito bahiddhā pabbajitā kāmesu kāmasukhallikānuyogamanuyuttā viharanti? Ito bahiddhā natthi saccavavatthānaṃ, kuto catusaccappakāsanā vā samathavipassanākosallaṃ vā upasamasukhappatti vā! Te upasamasukhassa anabhiññā viparītacetā evamāhaṃsu ‘‘natthi sukhena sukhaṃ, dukkhena nāma sukhaṃ adhigantabba’’nti. Yo kāme paṭisevati, so lokaṃ vaḍḍhayati, yo lokaṃ vaḍḍhayati, so bahuṃ puññaṃ pasavatīti te evaṃsaññī evaṃdiṭṭhī dukkhena sukhaṃ patthayamānā kāmesu puññasaññī attakilamathānuyogamanuyuttā ca viharanti kāmasukhallikānuyogamanuyuttā ca, te tadabhiññā santā rogameva vaḍḍhayanti, gaṇḍameva vaḍḍhayanti, sallameva vaḍḍhayanti, te rogābhitunnā gaṇḍapaṭipīḷitā sallānuviddhā nirayatiracchānayonipetāsuresu ummujjanimujjāni karontā ugghātanigghātaṃ paccanubhontā rogagaṇḍasallabhesajjaṃ na vindanti. Tattha attakilamathānuyogo kāmasukhallikānuyogo ca saṃkileso, samathavipassanā vodānaṃ. Attakilamathānuyogo kāmasukhallikānuyogo ca rogo, samathavipassanā roganigghātakabhesajjaṃ. Attakilamathānuyogo kāmasukhallikānuyogo ca gaṇḍo, samathavipassanā gaṇḍanigghātakabhesajjaṃ . Attakilamathānuyogo kāmasukhallikānuyogo ca sallo, samathavipassanā salluddharaṇabhesajjaṃ.
于此,杂染即是苦,对它的取著——渴爱,便是集;渴爱的灭即是苦的灭;止观是导向苦灭的道路。这便是四圣谛。苦应遍知,集应断除,道应修习,灭应作证。巴利
Tattha saṃkileso dukkhaṃ, tadabhisaṅgo taṇhā samudayo, taṇhānirodho dukkhanirodho, samathavipassanā dukkhanirodhagāminī paṭipadā, imāni cattāri saccāni. Dukkhaṃ pariññeyyaṃ, samudayo pahātabbo, maggo bhāvetabbo, nirodho sacchikātabbo.
80 于此,见行者执取色为我,执取受……想……行……识为我。爱行者则执取具有色之我,或执取我中有色、色中有我;执取具有受之我……乃至执取具有识之我,或执取我中有识、识中有我。这称为二十种有身见。巴利 注疏 1
Tattha diṭṭhicaritā rūpaṃ attato upagacchanti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato upagacchanti. Taṇhācaritā rūpavantaṃ attānaṃ upagacchanti. Attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanāvantaṃ…pe… saññāvantaṃ…pe… saṅkhāravantaṃ…pe… viññāṇavantaṃ attānaṃ upagacchanti, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ, ayaṃ vuccati vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi.
与此相对的是出世间的正见,随之而有正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定,这便是八正道。它们构成三蕴:戒蕴、定蕴、慧蕴。戒蕴与定蕴是止,慧蕴是观。于此,有身即是苦,有身的集起便是苦的集起,有身的息灭便是苦的灭尽,而八正道则是导向苦灭的修行之路,这便是四圣谛。苦应遍知,集应断除,道应修习,灭应作证。巴利
Tassā paṭipakkho lokuttarā sammādiṭṭhi, anvāyikā sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi, ayaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Te tayo khandhā sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho. Sīlakkhandho samādhikkhandho ca samatho, paññākkhandho vipassanā. Tattha sakkāyo dukkhaṃ, sakkāyasamudayo dukkhasamudayo, sakkāyanirodho dukkhanirodho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadā, imāni cattāri saccāni. Dukkhaṃ pariññeyyaṃ, samudayo pahātabbo, maggo bhāvetabbo, nirodho sacchikātabbo.
在这里,凡是执取色为自我者,执取受、想、行、识为自我者,这些人称为“断见者”。凡是执取具有色之我,或我中有色、色中有我者;执取具有受之我、具有想之我、具有行之我、具有识之我,或我中有识、识中有我者,这些人称为“常见者”。在此,断见与常见是两个极端,这便是轮回的流转。与此相对的是中道——八正道,这便是轮回的止息。于此,流转即是苦,对此的执著——渴爱——是苦之集,渴爱的灭尽即是苦之灭,八正道是导向苦灭的修行之道,这便是四圣谛。苦应当遍知,集应当断除,道应当修习,灭应当证悟。巴利
Tattha ye rūpaṃ attato upagacchanti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato upagacchanti. Ime vuccanti ‘‘ucchedavādino’’ti. Ye rūpavantaṃ attānaṃ upagacchanti. Attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Ye vedanāvantaṃ…pe… ye saññāvantaṃ…pe… ye saṅkhāravantaṃ…pe… ye viññāṇavantaṃ attānaṃ upagacchanti, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Ime vuccanti ‘‘sassatavādino’’ti, tattha ucchedasassatavādā ubho antā, ayaṃ saṃsārapavatti. Tassa paṭipakkho majjhimā paṭipadā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṃ saṃsāranivatti. Tattha pavatti dukkhaṃ, tadabhisaṅgo taṇhā samudayo, taṇhānirodho dukkhanirodho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadā, imāni cattāri saccāni. Dukkhaṃ pariññeyyaṃ, samudayo pahātabbo, maggo bhāvetabbo, nirodho sacchikātabbo.
在这里,总括而言,断见与常见即是二十种有身见;详言之,则是六十二种邪见。与这些相对的是四十三菩提分法、八解脱、十遍处。这六十二种邪见是无明之网,无始以来流转不息。四十三菩提分法是智金刚,能破无明之网。于此,痴即是无明,网即是有爱,因此说:“无明与有爱的起始不可知。”巴利
Tattha ucchedasassataṃ samāsato vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, vitthārato dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, tesaṃ paṭipakkho tecattālīsaṃ bodhipakkhiyā dhammā aṭṭha vimokkhā dasa kasiṇāyatanāni. Dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni mohajālaṃ anādianidhanappavattaṃ. Tecattālīsaṃ bodhipakkhiyā dhammā ñāṇavajiraṃ mohajālappadālanaṃ. Tattha moho avijjā, jālaṃ bhavataṇhā, tena vuccati ‘‘pubbā koṭi na paññāyati avijjāya ca bhavataṇhāya cā’’ti.
81 其中,见行者在教法中出家后,其生活方式一贯趋向少欲知足,对少欲知足极为尊重。爱行者在此教法中出家后,其生活方式一贯趋向持守学处,对学处极为尊重。见行者入于正性决定时,成为法随行者;爱行者入于正性决定时,成为信随行者。见行者可由乐行道——或迟通达、或速通达——而得解脱;爱行者可由苦行道——或迟通达、或速通达——而得解脱。巴利 注疏 1
Tattha diṭṭhicarito asmiṃ sāsane pabbajito sallekhānusantatavutti bhavati sallekhe tibbagāravo. Taṇhācarito asmiṃ sāsane pabbajito sikkhānusantatavutti bhavati sikkhāya tibbagāravo. Diṭṭhicarito sammattaniyāmaṃ okkamanto dhammānusārī bhavati. Taṇhācarito sammattaniyāmaṃ okkamanto saddhānusārī bhavati, diṭṭhicarito sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyāti. Taṇhācarito dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyāti.
其中是何缘故呢?爱行者由于未断欲乐的缘故,当他从欲乐中远离时,便痛苦地脱离它,又缓慢地了知法。而见行者从一开始就对欲乐无所希求,当他从中远离时,便快速地脱离它,又快速地了知法。苦行道也有两种:迟通达与速通达;乐行道也有两种:迟通达与速通达。有情也有两种:钝根与利根。钝根者缓慢地脱离,缓慢地了知法;利根者快速地脱离,快速地了知法。这就是四种行道。过去、现在、未来一切已得解脱者,皆依这四种行道而得解脱。圣者们正是这样宣说四种行道,为摧破那为无智者所亲近、为愚者所喜爱、伴有染喜的有爱。这被称为“喜转引导的基础”,故说:“以止平息爱与无明。”巴利
Tattha kiṃkāraṇaṃ, yaṃ taṇhācarito dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyāti, tassa hi kāmā apariccattā bhavanti, so kāmehi viveciyamāno dukkhena paṭinissarati dandhañca dhammaṃ ājānāti? Yo panāyaṃ diṭṭhicarito ayaṃ āditoyeva kāmehi anatthiko bhavati. So tato viveciyamāno khippañca paṭinissarati, khippañca dhammaṃ ājānāti. Dukkhāpi paṭipadā duvidhā dandhābhiññā ca khippābhiññā ca. Sukhāpi paṭipadā duvidhā dandhābhiññā ca khippābhiññā ca. Sattāpi duvidhā mudindriyāpi tikkhindriyāpi. Ye mudindriyā, te dandhañca paṭinissaranti dandhañca dhammaṃ ājānanti. Ye tikkhindriyā, te khippañca paṭinissaranti, khippañca dhammaṃ ājānanti, imā catasso paṭipadā. Ye hi keci niyyiṃsu vā niyyanti vā niyyissanti vā, te imāhi eva catūhi paṭipadāhi. Evaṃ ariyā catukkamaggaṃ paññāpenti abudhajanasevitāya bālakantāya rattavāsiniyā nandiyā bhavataṇhāya avaṭṭanatthaṃ . Ayaṃ vuccati nandiyāvaṭṭassa nayassa bhūmīti, tenāha ‘‘taṇhañca avijjampi ca samathenā’’ti.
82 于分别解说之处,凡是那些或善或不善的法,应以两种方式审察:顺世间流转与顺世间还灭。所谓流转,即是轮回;所谓还灭,即是涅槃。业与烦恼是轮回之因。在此,应当阐明业即是思及其相应心所。应如何观见呢?由集起的角度,一切烦恼当以四种颠倒来说明。应在何处观见它们?在十事所摄的烦恼聚中。哪十种事?即四食、四颠倒、四取、四轭、四系、四漏、四暴流、四箭、四识住、四非道行。于第一食中,有第一颠倒;于第二食中,有第二颠倒;于第三食中,有第三颠倒;于第四食中,有第四颠倒。于第一颠倒中,有第一取;于第二颠倒中,有第二取;于第三颠倒中,有第三取;于第四颠倒中,有第四取。于第一取中,有第一轭;于第二取中,有第二轭;于第三取中,有第三轭;于第四取中,有第四轭。于第一轭中,有第一系;于第二轭中,有第二系;于第三轭中,有第三系;于第四轭中,有第四系。于第一系中,有第一漏;于第二系中,有第二漏;于第三系中,有第三漏;于第四系中,有第四漏。于第一漏中,有第一暴流;于第二漏中,有第二暴流;于第三漏中,有第三暴流;于第四漏中,有第四暴流。于第一暴流中,有第一箭;于第二暴流中,有第二箭;于第三暴流中,有第三箭;于第四暴流中,有第四箭。于第一箭中,有第一识住;于第二箭中,有第二识住;于第三箭中,有第三识住;于第四箭中,有第四识住。于第一识住中,有第一非道行;于第二识住中,有第二非道行;于第三识住中,有第三非道行;于第四识住中,有第四非道行。巴利 注疏 1
Veyyākaraṇesu hi ye kusalākusalāti te duvidhā upaparikkhitabbā – lokavaṭṭānusārī ca lokavivaṭṭānusārī ca. Vaṭṭaṃ nāma saṃsāro. Vivaṭṭaṃ nibbānaṃ. Kammakilesā hetu saṃsārassa. Tattha kammaṃ cetanā cetasikañca niddisitabbaṃ. Taṃ kathaṃ daṭṭhabbaṃ? Upacayena sabbepi kilesā catūhi vipallāsehi niddisitabbā. Te kattha daṭṭhabbā? Dasa vatthuke kilesapuñje. Katamāni dasa vatthūni? Cattāro āhārā, cattāro vipallāsā, cattāri upādānāni, cattāro yogā, cattāro ganthā, cattāro āsavā, cattāro oghā, cattāro sallā, catasso viññāṇaṭṭhitiyo cattāri agatigamanāni. Paṭhame āhāre paṭhamo vipallāso, dutiye āhāre dutiyo vipallāso, tatiye āhāre tatiyo vipallāso, catutthe āhāre catuttho vipallāso. Paṭhame vipallāse paṭhamaṃ upādānaṃ. Dutiye vipallāse dutiyaṃ upādānaṃ, tatiye vipallāse tatiyaṃ upādānaṃ, catutthe vipallāse catutthaṃ upādānaṃ. Paṭhame upādāne paṭhamo yogo, dutiye upādāne dutiyo yogo, tatiye upādāne tatiyo yogo, catutthe upādāne catuttho yogo. Paṭhame yoge paṭhamo gantho, dutiye yoge dutiyo gantho, tatiye yoge tatiyo gantho, catutthe yoge catuttho gantho, paṭhame ganthe paṭhamo āsavo, dutiye ganthe dutiyo āsavo, tatiye ganthe tatiyo āsavo, catutthe ganthe catuttho āsavo. Paṭhame āsave paṭhamo ogho, dutiye āsave dutiyo ogho, tatiye āsave tatiyo ogho, catutthe āsave catuttho ogho. Paṭhame oghe paṭhamo sallo, dutiye oghe dutiyo sallo, tatiye oghe tatiyo sallo, catutthe oghe catuttho sallo. Paṭhame salle paṭhamā viññāṇaṭṭhiti, dutiye salle dutiyā viññāṇaṭṭhiti, tatiye salle tatiyā viññāṇaṭṭhiti, catutthe salle catutthī viññāṇaṭṭhiti, paṭhamāyaṃ viññāṇaṭṭhitiyaṃ paṭhamaṃ agatigamanaṃ. Dutiyāyaṃ viññāṇaṭṭhitiyaṃ dutiyaṃ agatigamanaṃ. Tatiyāyaṃ viññāṇaṭṭhitiyaṃ tatiyaṃ agatigamanaṃ, catutthiyaṃ viññāṇaṭṭhitiyaṃ catutthaṃ agatigamanaṃ.
83 其中,段食与触食,此二者为贪行者的杂染;意思食与识食,此二者为见行者的杂染。其中,“于不净作净”之颠倒想与“于苦作乐”之颠倒想,此二者为贪行者的杂染;“于无常作常”之颠倒想与“于无我作我”之颠倒想,此二者为见行者的杂染。其中,欲取与有取,此二者为贪行者的杂染;见取与我语取,此二者为见行者的杂染。其中,欲轭与有轭,此二者为贪行者的杂染;见轭与无明轭,此二者为见行者的杂染。其中,贪欲身系与嗔恚身系,此二者为贪行者的杂染;执取身系与执取“唯有此是真谛”之身系,此二者为见行者的杂染。其中,欲漏与有漏,此二者为贪行者的杂染;见漏与无明漏,此二者为见行者的杂染。其中,欲暴流与有暴流,此二者为贪行者的杂染;见暴流与无明暴流,此二者为见行者的杂染。其中,贪箭与嗔箭,此二者为贪行者的杂染;慢箭与痴箭,此二者为见行者的杂染。其中,以色为所依之识住与以受为所依之识住,此二者为贪行者的杂染;以想为所依之识住与以行为所依之识住,此二者为见行者的杂染。其中,以欲而行非道与以嗔而行非道,此二者为贪行者的杂染;以怖畏而行非道与以痴而行非道,此二者为见行者的杂染。巴利 注疏 1
Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro phasso āhāro, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca manosañcetanāhāro yo ca viññāṇāhāro, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso, yo ca ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca ‘‘anicce nicca’’nti vipallāso, yo ca ‘‘anattani attā’’ti vipallāso, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yañca kāmupādānaṃ yañca bhavupādānaṃ, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yañca diṭṭhupādānaṃ yañca attavādupādānaṃ, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca kāmayogo, yo ca bhavayogo, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca diṭṭhiyogo, yo ca avijjāyogo, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca abhijjhākāyagantho, yo ca byāpādo kāyagantho, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca parāmāsakāyagantho, yo ca idaṃsaccābhinivesakāyagantho, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca kāmāsavo, yo ca bhavāsavo, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca diṭṭhāsavo, yo ca avijjāsavo, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca kāmogho, yo ca bhavogho, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca diṭṭhogho, yo ca avijjogho, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yo ca rāgasallo, yo ca dosasallo, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yo ca mānasallo, yo ca mohasallo, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yā ca rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti, yā ca vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yā ca saññūpagā viññāṇaṭṭhiti, yā ca saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā. Tattha yañca chandā agatigamanaṃ yañca dosā agatigamanaṃ, ime taṇhācaritassa puggalassa upakkilesā. Yañca bhayā agatigamanaṃ, yañca mohā agatigamanaṃ, ime diṭṭhicaritassa puggalassa upakkilesā.
84 于段食,有“于不净作净”的颠倒想;于触食,有“于苦作乐”的颠倒想;于识食,有“于无常作常”的颠倒想;于意思食,有“于无我作我”的颠倒想。安住于第一种颠倒者,执取诸欲,这称为欲取;安住于第二种颠倒者,执取未来之有,这称为有取;安住于第三种颠倒者,执取乐着轮回之见,这称为见取;安住于第四种颠倒者,执取所构想出的自我,这称为我语取。巴利 注疏 1
Tattha kabaḷīkāre āhāre ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso, phasse āhāre ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso, viññāṇe āhāre ‘‘anicce nicca’’nti vipallāso, manosañcetanāya āhāre ‘‘anattani attā’’ti vipallāso. Paṭhame vipallāse ṭhito kāme upādiyati , idaṃ vuccati kāmupādānaṃ; dutiye vipallāse ṭhito anāgataṃ bhavaṃ upādiyati , idaṃ vuccati bhavupādānaṃ; tatiye vipallāse ṭhito saṃsārābhinandiniṃ diṭṭhiṃ upādiyati, idaṃ vuccati diṭṭhupādānaṃ; catutthe vipallāse ṭhito attānaṃ kappiyaṃ upādiyati, idaṃ vuccati attavādupādānaṃ.
由欲取而与诸欲结合,称为欲轭;由有取而与诸有结合,称为有轭;由见取而与邪见结合,称为见轭;由我语取而与无明结合,称为无明轭。巴利
Kāmupādānena kāmehi saṃyujjati, ayaṃ vuccati kāmayogo; bhavupādānena bhavehi saṃyujjati, ayaṃ vuccati bhavayogo; diṭṭhupādānena pāpikāya diṭṭhiyā saṃyujjati, ayaṃ vuccati diṭṭhiyogo; attavādupādānena avijjāya saṃyujjati, ayaṃ vuccati avijjāyogo.
住于第一轭者,以贪欲系缚其身,称为贪欲身系;住于第二轭者,以嗔恚系缚其身,称为嗔恚身系;住于第三轭者,以执取系缚其身,称为执取身系;住于第四轭者,以“唯此为真谛”的执取系缚其身,称为执取唯此真谛身系。巴利
Paṭhame yoge ṭhito abhijjhāya kāyaṃ ganthati, ayaṃ vuccati abhijjhākāyagantho; dutiye yoge ṭhito byāpādena kāyaṃ ganthati, ayaṃ vuccati byāpādakāyagantho; tatiye yoge ṭhito parāmāsena kāyaṃ ganthati, ayaṃ vuccati parāmāsakāyagantho; catutthe yoge ṭhito idaṃsaccābhinivesena kāyaṃ ganthati, ayaṃ vuccati idaṃsaccābhinivesakāyagantho.
他如此被系缚后,烦恼便漏出。为何称为漏泄?即从随眠或烦恼现行而言。其中,由贪欲身系而有欲漏;由嗔恚身系而有有漏;由执取身系而有见漏;由执取唯此真谛身系而有无明漏。巴利
Tassa evaṃganthitā kilesā āsavanti. Kuto ca vuccati āsavantīti? Anusayato vā pariyuṭṭhānato vā. Tattha abhijjhākāyaganthena kāmāsavo, byāpādakāyaganthena bhavāsavo, parāmāsakāyaganthena diṭṭhāsavo, idaṃsaccābhinivesakāyaganthena avijjāsavo.
他的这四种漏增长广大,便成暴流。如此,漏的广大即是暴流的广大。其中,从欲漏而有欲暴流,从有漏而有有暴流,从见漏而有见暴流,从无明漏而有无明暴流。巴利
Tassa ime cattāro āsavā vepullaṃ gatā oghā bhavanti. Iti āsavavepullā oghavepullaṃ. Tattha kāmāsavena kāmogho, bhavāsavena bhavogho, diṭṭhāsavena diṭṭhogho, avijjāsavena avijjogho.
此人身上有这四种暴流,携带着随眠,潜入其意欲深处,刺入心中便安住于彼;因此称之为“箭”。其中,由欲暴流所成的是贪箭,由有暴流所成的是嗔箭,由见暴流所成的是慢箭,由无明暴流所成的是痴箭。巴利
Tassa ime cattāro oghā anusayasahagatā ajjhāsayaṃ anupaviṭṭhā hadayaṃ āhacca tiṭṭhanti, tena vuccanti sallāiti. Tattha kāmoghena rāgasallo, bhavoghena dosasallo, diṭṭhoghena mānasallo, avijjoghena mohasallo.
当他的识被这四种箭彻底摧伏之后,便依止于四种法:色、受、想、行。其中,带着贪箭、为喜所润泽的识,成为攀缘于色的识住;带着嗔箭、为喜所润泽的识,成为攀缘于受的识住;带着慢箭、为喜所润泽的识,成为攀缘于想的识住;带着痴箭、为喜所润泽的识,成为攀缘于行的识住。巴利
Tassa imehi catūhi sallehi pariyādinnaṃ viññāṇaṃ catūsu dhammesu saṇṭhahati rūpe vedanāya saññāya saṅkhāresu. Tattha rāgasallena nandūpasecanena viññāṇena rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti, dosasallena nandūpasecanena viññāṇena vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti, mānasallena nandūpasecanena viññāṇena saññūpagā viññāṇaṭṭhiti, mohasallena nandūpasecanena viññāṇena saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti.
他的识得到这四种识住的滋养,便依贪欲、嗔恚、恐惧、愚痴这四种法而走上不当之路。其中,因贪而走上贪欲的不当路,因嗔而走上嗔恚的不当路,因恐惧而走上恐惧的不当路,因痴而走上愚痴的不当路。如是,此业与这些烦恼,即是轮回之因。如此,一切烦恼皆可依四种颠倒而得说明。巴利
Tassa imāhi catūhi viññāṇaṭṭhitīhi upatthaddhaṃ viññāṇaṃ catūhi dhammehi agatiṃ gacchati chandā dosā bhayā mohā. Tattha rāgena chandāgatiṃ gacchati, dosena dosāgatiṃ gacchati, bhayena bhayāgatiṃ gacchati, mohena mohāgatiṃ gacchati. Iti kho tañca kammaṃ ime ca kilesā, esa hetu saṃsārassa, evaṃ sabbe kilesā catūhi vipallāsehi niddisitabbā.
85 第一方向:于抟食,起“以不净为净”的颠倒,此为欲取、欲轭、贪欲身系、欲漏、欲瀑流、贪箭,是攀缘于色的识住,是入于欲的非道——这是第一方向。巴利 注疏 1
Tattha imā catasso disā kabaḷīkāro āhāro ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso, kāmupādānaṃ, kāmayogo, abhijjhākāyagantho, kāmāsavo, kāmogho, rāgasallo, rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti, chandā agatigamananti paṭhamā disā.
第二方向:于触食,起“以苦为乐”的颠倒,此为有取、有轭、嗔恚身系、有漏、有瀑流、嗔箭,是攀缘于受的识住,是入于嗔的非道——这是第二方向。巴利
Phasso āhāro, ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso, bhavupādānaṃ, bhavayogo, byāpādakāyagantho, bhavāsavo, bhavogho, dosasallo, vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti, dosā agatigamananti dutiyā disā.
第三方向:于识食,起“以无常为常”的颠倒,此为见取、见轭、戒禁取身系、见漏、见瀑流、慢箭,是攀缘于想的识住,是入于怖畏的非道——这是第三方向。巴利
Viññāṇāhāro ‘‘anicce nicca’’nti vipallāso, diṭṭhupādānaṃ, diṭṭhiyogo parāmāsakāyagantho, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, mānasallo, saññūpagā viññāṇaṭṭhiti, bhayā agatigamananti tatiyā disā.
思食、于无我中起我想的颠倒、我取、无明轭、执取此为真实的身系、无明漏、无明瀑流、痴箭、识住于行、由痴而行于恶道——此为第四方面。巴利
Manosañcetanāhāro ‘‘anattani attā’’ti vipallāso, attavādupādānaṃ, avijjāyogo, idaṃsaccābhinivesakāyagantho, avijjāsavo, avijjogho, mohasallo, saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti, mohā agatigamananti catutthī disā.
其中,段食、于不净中起净想的颠倒、欲取、欲轭、贪欲身系、欲漏、欲瀑流、贪箭、识住于色、由欲而行于恶道——此十经含义相同,仅是文句有别。这些是贪行者的垢染。巴利
Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro yo ca ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso, kāmupādānaṃ, kāmayogo, abhijjhākāyagantho, kāmāsavo , kāmogho, rāgasallo, rūpūpagā viññāṇaṭṭhiti chandā agatigamananti, imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Ime rāgacaritassa puggalassa upakkilesā.
其中,触食、于苦中起乐想的颠倒、有取、有轭、嗔恚身系、有漏、有瀑流、嗔箭、识住于受、由嗔而行于恶道——此十经含义相同,仅是文句有别。这些是嗔行者的垢染。巴利
Tattha yo ca phasso āhāro yo ca ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso, bhavupādānaṃ, bhavayogo , byāpādakāyagantho, bhavāsavo, bhavogho, dosasallo, vedanūpagā viññāṇaṭṭhiti, dosā agatigamananti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho byañjanameva nānaṃ, ime dosacaritassa puggalassa upakkilesā.
于此,识食、于无常执为常的颠倒、见取、见轭、戒禁取身系、见漏、见瀑流、慢箭、想所成识住、因怖畏而趣非道——这十部经义趣同一,唯文句有别。这些是钝根见行者的垢染。巴利
Tattha yo ca viññāṇāhāro yo ca ‘‘anicce nicca’’nti vipallāso, diṭṭhupādānaṃ, diṭṭhiyogo, parāmāsakāyagantho, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, mānasallo, saññūpagā viññāṇaṭṭhiti, bhayā agatigamananti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Ime diṭṭhicaritassa mandassa upakkilesā.
于此,意念思食、于无我执为我的颠倒、我取、无明轭、执此为真实的身系、无明漏、无明流、痴箭、行所成识住、因愚痴而趣非道——这十部经义趣同一,唯文句有别。这些是高慢见行者的垢染。巴利
Tattha yo ca manosañcetanāhāro yo ca ‘‘anattani attā’’ti vipallāso, attavādupādānaṃ, avijjāyogo, idaṃsaccābhinivesakāyagantho, avijjāsavo, avijjogho, mohasallo, saṅkhārūpagā viññāṇaṭṭhiti, mohā agatigamananti, imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Ime diṭṭhicaritassa udattassa upakkilesā.
于此,段食与触食,由无愿解脱门而遍知;识食,由空解脱门而遍知;意念思食,由无相解脱门而遍知。于此,于不净执为净的颠倒、于苦执为乐的颠倒,由无愿解脱门而断除并息灭。于无常执为常的颠倒,由空解脱门而断除;于无我执为我的颠倒,由无相解脱门而断除。于此,欲取与有取,由无愿解脱门而断除;见取,由空解脱门而断除;我取,由无相解脱门而断除。于此,欲轭与有轭,由无愿解脱门而断除;见轭,由空解脱门而断除;无明轭,由无相解脱门而断除。于此,贪欲身系与瞋恚身系,由无愿解脱门而断除;戒禁取身系,由空解脱门而断除;执此为真实的身系,由无相解脱门而断除。巴利
Tattha yo ca kabaḷīkāro āhāro yo ca phasso āhāro, ime appaṇihitena vimokkhamukhena pariññaṃ gacchanti, viññāṇāhāro suññatāya, manosañcetanāhāro animittena, tattha yo ca ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso, yo ca ‘‘dukkhe sukha’’nti vipallāso, ime appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ abbhatthaṃ gacchanti. ‘‘Anicce nicca’’nti vipallāso suññatāya, ‘‘anattani attā’’ti vipallāso animittena. Tattha kāmupādānañca bhavupādānañca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti. Diṭṭhupādānaṃ suññatāya, attavādupādānaṃ animittena. Tattha kāmayogo ca bhavayogo ca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, diṭṭhiyogo suññatāya, avijjāyogo animittena. Tattha abhijjhākāyagantho ca byāpādakāyagantho ca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, parāmāsakāyagantho suññatāya, idaṃsaccābhinivesakāyagantho animittena.
其中,欲漏与有漏依无愿解脱门而得断除,见漏依空解脱门而得断除,无明漏依无相解脱门而得断除。其中,欲暴流与有暴流依无愿解脱门而得断除,见暴流依空解脱门而得断除,无明暴流依无相解脱门而得断除。其中,贪箭与嗔箭依无愿解脱门而得断除,慢箭依空解脱门而得断除,痴箭依无相解脱门而得断除。其中,攀缘色的识住与攀缘受的识住依无愿解脱门而得遍知,攀缘想的识住依空解脱门而得遍知,攀缘行的识住依无相解脱门而得遍知。巴利
Tattha kāmāsavo ca bhavāsavo ca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, diṭṭhāsavo suññatāya, avijjāsavo animittena. Tattha kāmogho ca bhavogho ca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, diṭṭhogho suññatāya, avijjogho animittena. Tattha rāgasallo ca dosasallo ca appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, mānasallo suññatāya, mohasallo animittena. Tattha rūpūpagā ca viññāṇaṭṭhiti vedanūpagā ca viññāṇaṭṭhiti appaṇihitena vimokkhamukhena pariññaṃ gacchanti, saññūpagā suññatāya, saṅkhārūpagā animittena.
其中,由欲所起的邪行与由嗔所起的邪行依无愿解脱门而断除,由怖所起的邪行依空解脱门而断除,由痴所起的邪行依无相解脱门而断除。如是,一切随顺世间轮转之法皆得出离,此诸世间正是依这三解脱门而得超出。巴利
Tattha chandā ca agatigamanaṃ dosā ca agatigamanaṃ appaṇihitena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti, bhayā agatigamanaṃ suññatāya, mohā agatigamanaṃ animittena vimokkhamukhena pahānaṃ gacchanti. Iti sabbe lokavaṭṭānusārino dhammā niyyanti. Te lokā tīhi vimokkhamukhehi.
86 这便是其出离——巴利 注疏 1
Tatridaṃ niyyānaṃ –
四道、四念处、四禅、四住、四正勤、四种希有未曾有法、四依处、四定修习、四种与乐相应之法、四无量。巴利
Catasso paṭipadā, cattāro satipaṭṭhānā, cattāri jhānāni, cattāro vihārā, cattāro sammappadhānā, cattāro acchariyā abbhutā dhammā, cattāri adhiṭṭhānāni, catasso samādhibhāvanā, cattāro sukhabhāgiyā dhammā, catasso appamāṇā.
第一道即是第一念处,第二道即是第二念处,第三道即是第三念处,第四道即是第四念处。第一念处即是第一禅,第二念处即是第二禅,第三念处即是第三禅,第四念处即是第四禅。第一禅即是第一种住,第二禅即是第二种住,第三禅即是第三种住,第四禅即是第四种住。第一种住即是第一正勤,第二种住即是第二正勤,第三种住即是第三正勤,第四种住即是第四正勤。第一正勤即是第一种希有未曾有法,第二正勤即是第二种希有未曾有法,第三正勤即是第三种希有未曾有法,第四正勤即是第四种希有未曾有法。第一种希有未曾有法即是第一种依处,第二种希有未曾有法即是第二种依处,第三种希有未曾有法即是第三种依处,第四种希有未曾有法即是第四种依处。第一种依处即是第一种定修习,第二种依处即是第二种定修习,第三种依处即是第三种定修习,第四种依处即是第四种定修习。第一种定修习即是第一种与乐相应之法,第二种定修习即是第二种与乐相应之法,第三种定修习即是第三种与乐相应之法,第四种定修习即是第四种与乐相应之法。第一种与乐相应之法即是第一无量,第二种与乐相应之法即是第二无量,第三种与乐相应之法即是第三无量,第四种与乐相应之法即是第四无量。第一道修习、多修习,则令第一念处圆满;第二道修习、多修习,则令第二念处圆满;第三道修习、多修习,则令第三念处圆满;第四道修习、多修习,则令第四念处圆满。第一念处修习、多修习,则令第一禅圆满;第二念处修习、多修习,则令第二禅圆满;第三念处修习、多修习,则令第三禅圆满;第四念处修习、多修习,则令第四禅圆满。巴利
Paṭhamā paṭipadā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ, dutiyā paṭipadā dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ, tatiyā paṭipadā tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ, catutthī paṭipadā catutthaṃ satipaṭṭhānaṃ. Paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ tatiyaṃ jhānaṃ. Catutthaṃ satipaṭṭhānaṃ catutthaṃ jhānaṃ. Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭhamo vihāro, dutiyaṃ jhānaṃ dutiyo vihāro, tatiyaṃ jhānaṃ tatiyo vihāro, catutthaṃ jhānaṃ catuttho vihāro. Paṭhamo vihāro paṭhamaṃ sammappadhānaṃ, dutiyo vihāro dutiyaṃ sammappadhānaṃ, tatiyo vihāro tatiyaṃ sammappadhānaṃ, catuttho vihāro catutthaṃ sammappadhānaṃ. Paṭhamaṃ sammappadhānaṃ paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, dutiyaṃ dutiyo, tatiyaṃ tatiyo, catutthaṃ sammappadhānaṃ catuttho acchariyo abbhuto dhammo. Paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ, dutiyo acchariyo abbhuto dhammo dutiyaṃ adhiṭṭhānaṃ, tatiyo acchariyo abbhuto dhammo tatiyaṃ adhiṭṭhānaṃ, catuttho acchariyo abbhuto dhammo catutthaṃ adhiṭṭhānaṃ. Paṭhamaṃ adhiṭṭhānaṃ paṭhamā samādhibhāvanā, dutiyaṃ adhiṭṭhānaṃ dutiyā samādhibhāvanā, tatiyaṃ adhiṭṭhānaṃ tatiyā samādhibhāvanā, catutthaṃ adhiṭṭhānaṃ catutthī samādhibhāvanā. Paṭhamā samādhibhāvanā paṭhamo sukhabhāgiyo dhammo, dutiyā samādhibhāvanā dutiyo sukhabhāgiyo dhammo, tatiyā samādhibhāvanā tatiyo sukhabhāgiyo dhammo, catutthī samādhibhāvanā catuttho sukhabhāgiyo dhammo. Paṭhamo sukhabhāgiyo dhammo paṭhamaṃ appamāṇaṃ, dutiyo sukhabhāgiyo dhammo dutiyaṃ appamāṇaṃ, tatiyo sukhabhāgiyo dhammo tatiyaṃ appamāṇaṃ, catuttho sukhabhāgiyo dhammo catutthaṃ appamāṇaṃ. Paṭhamā paṭipadā bhāvitā bahulīkatā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti, dutiyā paṭipadā bhāvitā bahulīkatā dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti, tatiyā paṭipadā bhāvitā bahulīkatā tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti, catutthī paṭipadā bhāvitā bahulīkatā catutthaṃ satipaṭṭhānaṃ paripūreti. Paṭhamo satipaṭṭhāno bhāvito bahulīkato paṭhamaṃ jhānaṃ paripūreti, dutiyo satipaṭṭhāno bhāvito bahulīkato dutiyaṃ jhānaṃ paripūreti, tatiyo satipaṭṭhāno bhāvito bahulīkato tatiyaṃ jhānaṃ paripūreti, catuttho satipaṭṭhāno bhāvito bahulīkato catutthaṃ jhānaṃ paripūreti.
若能修习、多修习第一禅那,便能圆满第一种住;若能修习、多修习第二禅那,便能圆满第二种住;若能修习、多修习第三禅那,便能圆满第三种住;若能修习、多修习第四禅那,便能圆满第四种住。若能修习、多修习第一种住,便能圆满未生起的恶、不善法之不生;若能修习、多修习第二种住,便能圆满已生起的恶、不善法之断除;若能修习、多修习第三种住,便能圆满未生起的善法之生起;若能修习、多修习第四种住,便能圆满已生起的善法之保持、不忘失与增长。若能修习、多修习第一正勤,便能圆满慢的断除;若能修习、多修习第二正勤,便能圆满执着的根除;若能修习、多修习第三正勤,便能圆满无明的断除;若能修习、多修习第四正勤,便能圆满有的寂灭。若能修习、多修习慢的断除,便能圆满真谛依处;若能修习、多修习执着的根除,便能圆满施舍依处;若能修习、多修习无明的断除,便能圆满慧依处;若能修习、多修习有的寂灭,便能圆满寂止依处。若能修习、多修习真谛依处,便能圆满欲心定;若能修习、多修习施舍依处,便能圆满精进心定;若能修习、多修习慧依处,便能圆满心定;若能修习、多修习寂止依处,便能圆满观心定。若能修习、多修习欲心定,便能圆满根律仪;若能修习、多修习精进心定,便能圆满精勤;若能修习、多修习心定,便能圆满觉慧;若能修习、多修习观心定,便能圆满舍离一切依。若能修习、多修习根律仪,便能圆满慈;若能修习、多修习精勤,便能圆满悲;若能修习、多修习觉慧,便能圆满喜;若能修习、多修习舍离一切依,便能圆满舍。巴利
Paṭhamaṃ jhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ paṭhamaṃ vihāraṃ paripūreti, dutiyaṃ jhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ dutiyaṃ vihāraṃ paripūreti, tatiyaṃ jhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ tatiyaṃ vihāraṃ paripūreti, catutthaṃ jhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ catutthaṃ vihāraṃ paripūreti. Paṭhamo vihāro bhāvito bahulīkato anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādaṃ paripūreti, dutiyo vihāro bhāvito bahulīkato uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ paripūreti, tatiyo vihāro bhāvito bahulīkato anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādaṃ paripūreti, catuttho vihāro bhāvito bahulīkato uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiṃ asammosaṃ bhiyyobhāvaṃ paripūreti. Paṭhamaṃ sammappadhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ mānappahānaṃ paripūreti, dutiyaṃ sammappadhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ ālayasamugghātaṃ paripūreti, tatiyaṃ sammappadhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ avijjāpahānaṃ paripūreti, catutthaṃ sammappadhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ bhavūpasamaṃ paripūreti. Mānappahānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ saccādhiṭṭhānaṃ paripūreti, ālayasamugghāto bhāvito bahulīkato cāgādhiṭṭhānaṃ paripūreti, avijjāpahānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ paññādhiṭṭhānaṃ paripūreti, bhavūpasamo bhāvito bahulīkato upasamādhiṭṭhānaṃ paripūreti. Saccādhiṭṭhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ chandasamādhiṃ paripūreti, cāgādhiṭṭhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ vīriyasamādhiṃ paripūreti, paññādhiṭṭhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ cittasamādhiṃ paripūreti, upasamādhiṭṭhānaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ vīmaṃsāsamādhiṃ paripūreti. Chandasamādhi bhāvito bahulīkato indriyasaṃvaraṃ paripūreti, vīriyasamādhi bhāvito bahulīkato tapaṃ paripūreti, cittasamādhi bhāvito bahulīkato buddhiṃ paripūreti, vīmaṃsāsamādhi bhāvito bahulīkato sabbūpadhipaṭinissaggaṃ paripūreti. Indriyasaṃvaro bhāvito bahulīkato mettaṃ paripūreti, tapo bhāvito bahulīkato karuṇaṃ paripūreti, buddhi bhāvitā bahulīkatā muditaṃ paripūreti, sabbūpadhipaṭinissaggo bhāvito bahulīkato upekkhaṃ paripūreti.
87 于此,第一行道、第一念处、第一禅那、第一住、第一正勤、第一稀有未曾有法,以真实为依止,以欲为定,守护根门,慈梵住——这是第一方位。巴利 注疏 1
Tattha imā catasso disā paṭhamā paṭipadā paṭhamo satipaṭṭhāno paṭhamaṃ jhānaṃ paṭhamo vihāro paṭhamo sammappadhāno paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saccādhiṭṭhānaṃ chandasamādhi indriyasaṃvaro mettā iti paṭhamā disā.
第二行道、第二念处、第二住、第二正勤、第二稀有未曾有法,以生为依止,以精进为定,精勤,悲梵住——这是第二方位。巴利
Dutiyā paṭipadā dutiyo satipaṭṭhāno dutiyo vihāro dutiyo sammappadhāno dutiyo acchariyo abbhuto dhammo bhavādhiṭṭhānaṃ vīriyasamādhi tapo karuṇā iti dutiyā disā.
第三行道、第三念处、第三禅那、第三住、第三正勤、第三稀有难得之法;以慧为依止处,心之定,觉智,喜梵住——是为第三方位。巴利
Tatiyā paṭipadā tatiyo satipaṭṭhāno tatiyaṃ jhānaṃ tatiyo vihāro tatiyo sammappadhāno tatiyo acchariyo abbhuto dhammo paññādhiṭṭhānaṃ cittasamādhi buddhi muditā iti tatiyā disā.
第四行道、第四念处、第四禅那、第四住、第四正勤、第四稀有难得之法;以寂静为依止处,以伺察为定,舍离一切依著,舍梵住——是为第四方位。巴利
Catutthī paṭipadā catuttho satipaṭṭhāno catutthaṃ jhānaṃ catuttho vihāro catuttho sammappadhāno catuttho acchariyo abbhuto dhammo upasamādhiṭṭhānaṃ vīmaṃsāsamādhi sabbūpadhipaṭinissaggo upekkhā iti catutthī disā.
第一行道、第一念处、第一禅那、第一住、第一正勤、第一稀有未曾有法、真实依止、欲定、守护根门、慈——这十个经句意义相同,仅为言辞有别。这是贪行者的药。巴利
Tattha paṭhamā paṭipadā paṭhamo satipaṭṭhāno paṭhamaṃ jhānaṃ paṭhamo vihāro paṭhamo sammappadhāno paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saccādhiṭṭhānaṃ chandasamādhi indriyasaṃvaro, mettā iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Idaṃ rāgacaritassa puggalassa bhesajjaṃ.
第二行道、第二念处、第二禅那、第二住、第二正勤、第二稀有未曾有法、施舍依止、精进定、精勤、悲——这十个经句意义相同,仅为言辞有别。这是嗔行者的药。巴利
Dutiyā paṭipadā dutiyo satipaṭṭhāno dutiyaṃ jhānaṃ dutiyo vihāro dutiyo sammappadhāno dutiyo acchariyo abbhuto dhammo cāgādhiṭṭhānaṃ vīriyasamādhi tapo karuṇā iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Idaṃ dosacaritassa puggalassa bhesajjaṃ.
第三行道、第三念处、第三禅那、第三住、第三正勤、第三稀有未曾有法、慧增上、心定、觉、喜——这十句意义相同,只是言辞有别。这是对治钝根见行者的良药。巴利
Tatiyā paṭipadā tatiyo satipaṭṭhāno tatiyaṃ jhānaṃ tatiyo vihāro tatiyo sammappadhāno tatiyo acchariyo abbhuto dhammo paññādhiṭṭhānaṃ cittasamādhi buddhi muditā iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Idaṃ diṭṭhicaritassa mandassa bhesajjaṃ.
第四行道、第四念处、第四禅那、第四住、第四正勤、第四稀有未曾有法、止增上、观定、一切依着的舍离、舍——这十个经句意义相同,仅为言辞有别。这是利根见行者的药。巴利
Catutthī paṭipadā catuttho satipaṭṭhāno catutthaṃ jhānaṃ catuttho vihāro catuttho sammappadhāno catuttho acchariyo abbhuto dhammo upasamādhiṭṭhānaṃ vīmaṃsāsamādhi sabbūpadhipaṭinissaggo upekkhā iti imesaṃ dasannaṃ suttānaṃ eko attho, byañjanameva nānaṃ. Idaṃ diṭṭhicaritassa udattassa bhesajjaṃ.
其中,苦行道证悟迟钝者与苦行道证悟迅速者,对应于无愿解脱门;乐行道证悟迟钝者,对应于空解脱门;乐行道证悟迅速者,对应于无相解脱门。巴利
Tattha dukkhā ca paṭipadā dandhābhiññā dukkhā ca paṭipadā khippābhiññā appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, sukhā paṭipadā dandhābhiññā suññataṃ vimokkhamukhaṃ, sukhā paṭipadā khippābhiññā animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
此处,于身随观身之念处与于受随观受之念处,为无愿解脱门;于心随观心,为空解脱门;于法随观法,为无相解脱门。巴利
Tattha kāye kāyānupassitā satipaṭṭhānañca vedanāsu vedanānupassitā satipaṭṭhānañca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, citte cittānupassitā suññataṃ vimokkhamukhaṃ. Dhammesu dhammānupassitā animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
此处,初禅与第二禅,为无愿解脱门;第三禅,为空解脱门;第四禅,为无相解脱门。巴利
Tattha paṭhamañca jhānaṃ dutiyañca jhānaṃ appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ suññataṃ vimokkhamukhaṃ, catutthaṃ jhānaṃ animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
此处,初住与第二住,为无愿解脱门;第三住,为空解脱门;第四住,为无相解脱门。巴利
Tattha paṭhamo ca vihāro dutiyo ca vihāro appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, tatiyo vihāro suññataṃ vimokkhamukhaṃ, catuttho vihāro animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,第一正勤与第二正勤为无愿解脱门,第三正勤为空解脱门,第四正勤为无相解脱门。巴利
Yattha paṭhamañca sammappadhānaṃ dutiyañca sammappadhānaṃ appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, tatiyaṃ sammappadhānaṃ suññataṃ vimokkhamukhaṃ, catutthaṃ sammappadhānaṃ animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,断除慢与根除执着为无愿解脱门,断除无明为空解脱门,止息有为是无相解脱门。巴利
Tattha mānappahānañca ālayasamugghāto ca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, avijjāpahānaṃ suññataṃ vimokkhamukhaṃ, bhavūpasamo animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,依于真实与依于施舍,为无愿解脱门;依于智慧,为空解脱门;依于寂静,为无相解脱门。巴利
Tattha saccādhiṭṭhānañca cāgādhiṭṭhānañca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, paññādhiṭṭhānaṃ suññataṃ vimokkhamukhaṃ, upasamādhiṭṭhānaṃ animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,欲定与精进定为无愿解脱门;心定为空解脱门;观定为无相解脱门。巴利
Tattha chandasamādhi ca vīriyasamādhi ca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, cittasamādhi suññataṃ vimokkhamukhaṃ, vīmaṃsāsamādhi animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,守护根门与精勤为无愿解脱门;觉悟为空解脱门;舍离一切依着为无相解脱门。巴利
Tattha indriyasaṃvaro ca tapo ca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, buddhi suññataṃ vimokkhamukhaṃ sabbūpadhipaṭinissaggo animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
其中,慈与悲为无愿解脱门;喜为空解脱门;舍为无相解脱门。巴利
Tattha mettā ca karuṇā ca appaṇihitaṃ vimokkhamukhaṃ, muditā suññataṃ vimokkhamukhaṃ upekkhā animittaṃ vimokkhamukhaṃ.
他们的嬉戏。四种食,其所对治为四种行道……四种颠倒,其所对治为四念处。四种取,其所对治为四种禅那。四种轭,其所对治为四种住。四种缚,其所对治为四正勤。四种漏,其所对治为四种稀有未曾有法。四种暴流,其所对治为四种依处。四种箭,其所对治为四种定修习。四种识住,其所对治为四种顺乐法。四种邪行,其所对治为四梵住。巴利
Tesaṃ vikkīḷitaṃ. Cattāro āhārā tesaṃ paṭipakkho catasso paṭipadā…pe… cattāro vipallāsā tesaṃ paṭipakkho cattāro satipaṭṭhānā. Cattāri upādānāni tesaṃ paṭipakkho cattāri jhānāni. Cattāro yogā tesaṃ paṭipakkho cattāro vihārā. Cattāro ganthā tesaṃ paṭipakkho cattāro sammappadhānā. Cattāro āsavā tesaṃ paṭipakkho cattāro acchariyā abbhutā dhammā. Cattāro oghā tesaṃ paṭipakkho cattāri adhiṭṭhānāni. Cattāro sallā tesaṃ paṭipakkho catasso samādhibhāvanā. Catasso viññāṇaṭṭhitiyo tāsaṃ paṭipakkho cattāro sukhabhāgiyā dhammā. Cattāri agatigamanāni tesaṃ paṭipakkho catasso appamāṇā.
狮子——诸佛、独觉佛以及断尽贪嗔痴的弟子们——他们的嬉戏,即是修习、证悟与彻底灭尽。嬉戏以根为所依,嬉戏亦不以颠倒为所依。诸根以正法为行境,颠倒以烦恼为行境。这便称为“狮子嬉戏”方法与“遍观诸方”方法的范围。因此说:“他以颠倒引导染污者。”在记说类经典中,确实如是:“善与不善。”巴利
Sīhā buddhā paccekabuddhā sāvakā ca hatarāgadosamohā, tesaṃ vikkīḷitaṃ bhāvanā sacchikiriyā byantīkiriyā ca. Vikkīḷitaṃ indriyādhiṭṭhānaṃ vikkīḷitaṃ vipariyāsānadhiṭṭhānañca. Indriyāni saddhammagocaro vipariyāsā kilesagocaro. Ayaṃ vuccati sīhavikkīḷitassa ca nayassa disālocanassa ca nayassa bhūmīti. Tenāha ‘‘yo neti vipallāsehi saṃkilese’’ti. Veyyākaraṇesu hi ye ‘‘kusalākusalā’’ti ca.
其中,依苦行道而迟通达或速通达而出离者,此为两种人;依乐行道而迟通达或速通达而出离者,此为另外两种人。此四种人的污染为:四食、四颠倒、四取、四轭、四缚、四漏、四暴流、四箭、四识住、四邪行。此四种人的清净为:四种行道、四念处、四种禅那、四种住、四正勤、四种稀有未曾有法、四种依处、四种定修习、四种顺抉择分法、四梵住。如是。巴利
Tattha ye dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti, ime dve puggalā; ye sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti, ime dve puggalā. Tesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ ayaṃ saṃkileso, cattāro āhārā, cattāro vipallāsā, cattāri upādānāni, cattāro yogā, cattāro ganthā, cattāro āsavā, cattāro oghā, cattāro sallā, catasso viññāṇaṭṭhitiyo, cattāri agatigamanānīti. Tesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ idaṃ vodānaṃ, catasso paṭipadā, cattāro satipaṭṭhānā, cattāri jhānāni, cattāro vihārā, cattāro sammappadhānā, cattāro acchariyā abbhutā dhammā, cattāri adhiṭṭhānāni, catasso samādhibhāvanā, cattāro sukhabhāgiyā dhammā, catasso appamāṇā iti.
88 其中,依苦行道、迟通达或速通达而出离者,合为两种人;依乐行道、迟通达或速通达而出离者,合为另外两种人。其中,依乐行道、速通达而出离者,是略说即知者;依中等行道者,是广说即知者;依苦行道、迟通达而出离者,是可引导者。巴利 注疏 1
Tattha ye dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti ime dve puggalā. Ye sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti, ime dve puggalā. Tattha yo sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya niyyāti, ayaṃ ugghaṭitaññū. Yo sādhāraṇāya, ayaṃ vipañcitaññū. Yo dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya niyyāti, ayaṃ neyyo.
其中,世尊为略说即知者开示止,为可引导者开示观,为广说即知者开示止与观。世尊为略说即知者开示柔和之教法,为可引导者开示猛利之教法,为广说即知者开示柔和兼猛利之教法。世尊以简略的方式为略说即知者说法,以简略而详尽的方式为广说即知者说法,以详尽的方式为可引导者说法。世尊为略说即知者开显出离,为广说即知者开显过患与出离,为可引导者开显味、过患与出离。世尊为略说即知者施设增上慧学,为广说即知者施设增上心学,为可引导者施设增上戒学。巴利
Tattha bhagavā ugghaṭitaññussa puggalassa samathaṃ upadisati, neyyassa vipassanaṃ, samathavipassanaṃ vipañcitaññussa. Tattha bhagavā ugghaṭitaññussa puggalassa mudukaṃ dhammadesanaṃ upadisati, tikkhaṃ neyyassa, mudutikkhaṃ vipañcitaññussa, tattha bhagavā ugghaṭitaññussa puggalassa saṃkhittena dhammaṃ desayati, saṃkhittavitthārena vipañcitaññussa, vitthārena neyyassa. Tattha bhagavā ugghaṭitaññussa puggalassa nissaraṇaṃ upadisati, vipañcitaññussa ādīnavañca nissaraṇañca upadisati, neyyassa assādañca ādīnavañca nissaraṇañca upadisati. Tattha bhagavā ugghaṭitaññussa adhipaññāsikkhaṃ paññāpayati, adhicittaṃ vipañcitaññussa, adhisīlaṃ neyyassa.
其中,依苦行道、迟通达或速通达而出离者,有这两种人;依乐行道、迟通达或速通达而出离者,有这另外两种人。如是,四种人便成为三种:略说即知者、广说即知者、可引导者。巴利
Tattha ye dukkhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti, ime dve puggalā. Ye sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya khippābhiññāya ca niyyanti. Ime dve puggalā. Iti kho cattāri hutvā tīṇi bhavanti ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyoti.
对于这三种人,其杂染为:三种不善根:贪不善根、嗔不善根、痴不善根;三种恶行:身恶行、语恶行、意恶行;三种不善寻:欲寻、恚寻、害寻;三种不善想:欲想、恚想、害想;三种颠倒想:常想、乐想、我想;三种受:乐受、苦受、不苦不乐受;三种苦性:苦苦性、行苦性、坏苦性;三种火:贪火、嗔火、痴火;三种箭:贪箭、嗔箭、痴箭;三种缠结:贪缠结、嗔缠结、痴缠结;三种不善审察:不善的身业、不善的语业、不善的意业;三种失败:戒的失败、见的失败、行的失败。对于这三种人,其净化为:三种善根:无贪善根、无嗔善根、无痴善根;三种善行:身善行、语善行、意善行;三种善寻:出离寻、无恚寻、无害寻;三种定:有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定;三种善想:出离想、无恚想、无害想;三种不颠倒想:无常想、苦想、无我想;三种善审察:善的身业、善的语业、善的意业;三种清净:身清净、语清净、意清净;三种成就:戒成就、定成就、慧成就;三种学:增上戒学、增上心学、增上慧学;三种蕴:戒蕴、定蕴、慧蕴;三种解脱门:空、无相、无愿。巴利
Tesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ ayaṃ saṃkileso, tīṇi akusalamūlāni lobho akusalamūlaṃ doso akusalamūlaṃ moho akusalamūlaṃ , tīṇi duccaritāni – kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ; tayo akusalavitakkā – kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko; tisso akusalasaññā – kāmasaññā byāpādasaññā vihiṃsāsaññā; tisso viparītasaññā – niccasaññā sukhasaññā attasaññā; tisso vedanā – sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā; tisso dukkhatā – dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā; tayo aggī – rāgaggi dosaggi mohaggi; tayo sallā – rāgasallo dosasallo mohasallo; tisso jaṭā – rāgajaṭā dosajaṭā mohajaṭā; tisso akusalūpaparikkhā – akusalaṃ kāyakammaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ akusalaṃ manokammaṃ. Tisso vipattiyo – sīlavipatti diṭṭhivipatti ācāravipattīti. Tesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ idaṃ vodānaṃ. Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ adoso kusalamūlaṃ amoho kusalamūlaṃ. Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ. Tayo kusalavitakkā – nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṃsāvitakko. Tayo samādhī – savitakko savicāro samādhi avitakko vicāramatto samādhi avitakko avicāro samādhi. Tisso kusalasaññā – nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṃsāsaññā. Tisso aviparītasaññā – aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā. Tisso kusalūpaparikkhā – kusalaṃ kāyakammaṃ kusalaṃ vacīkammaṃ kusalaṃ manokammaṃ. Tīṇi soceyyāni – kāyasoceyyaṃ vacīsoceyyaṃ manosoceyyaṃ; tisso sampattiyo – sīlasampatti samādhisampatti paññāsampatti. Tisso sikkhā – adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā; tayo khandhā – sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho. Tīṇi vimokkhamukhāni – suññataṃ animittaṃ appaṇihitanti.
如此,四者成三,三者成二:即被渴爱引导者与被见引导者。巴利
Iti kho cattāri hutvā tīṇi bhavanti, tīṇi hutvā dve bhavanti taṇhācarito ca diṭṭhicarito ca.
这两种人,其杂染即是:渴爱、无明、无惭、无愧、失念、不正知、不如理作意、懈怠、不堪受教、我慢、我所慢、不信、放逸、不听闻正法、不防护、贪欲、瞋恚、盖、结、忿怒、怨恨、覆藏、恼害、嫉妒、悭吝、诳惑、谄曲、常见、断见。巴利
Tesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ ayaṃ saṃkileso, taṇhā ca avijjā ca ahirikañca anottappañca assati ca asampajaññañca ayoniso manasikāro ca kosajjañca dovacassañca ahaṃkāro ca mamaṃkāro ca assaddhā ca pamādo ca asaddhammassavanañca asaṃvaro ca abhijjhā ca byāpādo ca nīvaraṇañca saṃyojanañca kodho ca upanāho ca makkho ca palāso ca issā ca maccherañca māyā ca sāṭheyyañca sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhicāti.
于这两类人,他们的清净便依此而立——止、观、惭、愧、念、正知、如理作意、精进、易受训导、法智、类智、尽智、无生智、信、不放逸、听闻正法、防护、无贪、无瞋、离贪的心解脱、离无明的慧解脱、通达、少欲、知足、无忿、无怨、不覆藏、不恼害、舍断悭嫉、明、解脱、以有为所缘的解脱、以无为所缘的解脱、有余涅槃界、无余依涅槃界。巴利
Tesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ idaṃ vodānaṃ, samatho ca vipassanā ca hirī ca ottappañca sati ca sampajaññañca yoniso manasikāro ca vīriyārambho ca sovacassañca dhamme ñāṇañca anvaye ñāṇañca khaye ñāṇañca anuppāde ñāṇañca saddhā ca appamādo ca saddhammassavanañca saṃvaro ca anabhijjhā ca abyāpādo ca rāgavirāgā ca cetovimutti avijjāvirāgā ca paññāvimutti abhisamayo ca appicchatā ca santuṭṭhi ca akkodho ca anupanāho ca amakkho ca apalāso ca issāpahānañca macchariyappahānañca vijjā ca vimutti ca saṅkhatārammaṇo ca vimokkho asaṅkhatārammaṇo ca vimokkho saupādisesā ca nibbānadhātu anupādisesā ca nibbānadhātūti.
这即是三钩刺棒导引与钩策导引的立足之处。因此说:“他从不善根中引导出离”,以及“以遍察诸方的眼睛观察之后”。巴利
Ayaṃ vuccati tipukkhalassa ca nayassa aṅkusassa ca nayassa bhūmīti. Tenāha ‘‘yo akusale samūlehi netī’’ti ‘‘oloketvā disalocanenā’’ti ca.
所定之道,如是而起。巴利
Niyuttaṃ nayasamuṭṭhānaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10