大犍度·57. 关于手被砍断等情形的论述
波逸提等连结·大品连结 · 37 段
57. 关于手被砍断等情形的论述
57. Hatthacchinnādivatthukathā
119119. 在“断手”等条目中,为了说明“手被砍断的人,就称为断手者”这类说法的含义,所以说了“其……”等话。“腕”是指前臂的末端。因为人在这个地方系上叫做宝珠的装饰品,所以称为“腕”。“肘”是指肘关节。因为人用这个地方去顶撞、伤害别人的背,所以称为“肘”。如果一个人的手被砍断了,这个人就叫做断手者,这是句子的连接方式。其余各种情况也是同样的道理。“或者一只脚”,这是句子的连接。前文“或者一只手,或者两只手”在这里也是同样的道理。在四手四脚中,“两只”是指一只手和一只脚,或者两只。“耳”是指听声的器官。因为人用它们来听、来流闻声音,所以称为“耳”。“系于耳”是指系在耳孔上。“集合”是指使之集合,意思是使之绑结。“山羊足迹”是指像山羊足迹形状的地方。“鼻”是指鼻。因为它们使人发出不清楚的声音,所以称为“鼻”。“小鼻”就是鼻。“安立”是指好好地安放,意思是按本来状态安放。“爪余”是指被砍断的手指唯余爪,那就是“爪余”。“尖端先前突起”是指拇指。用“如所说方式”这句话,是指示“不显示爪余”的说法。“名为筋腱”是指名为大筋。因为它们支撑身体,所以称为筋腱,这是把dhakāra变成ḍakāra。 “于其中”是指在筋腱中,这是依止格中的限定格。
119. Hatthacchinnādivatthūsu hatthā chinnā yassāti hatthacchinnotiādivacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Maṇibandheti pakoṭṭhante. So hi yasmā ettha maṇisaṅkhātaṃ alaṅkāravikatiṃ bandhati, tasmā maṇibandhoti vuccati. Kappareti kapoṇiyaṃ. Sā hi paresaṃ piṭṭhīsu kapati hiṃsati anenāti ‘‘kapparo’’ti vuccati. Yassa hatthā chinnā honti, ayaṃ hatthacchinno nāmāti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Eko vā pādoti yojanā. Heṭṭhā ‘‘eko vā dve vā hatthā’’ti etthāpi eseva nayo. Catūsu hatthapādesu dve vāti eko hattho, eko pādoti dve vā. Kaṇṇāti saddaggahā. Te hi kaṇṇati savati etehīti kaṇṇāti vuccanti. Kaṇṇābaddheti kaṇṇacchiddassa ābaddhe. Saṅghāṭetunti saṅghaṭanaṃ kātuṃ, ābandhanaṃ kātunti attho. Ajapadaketi ajapadasaṇṭhāne ṭhāne. Nāsāti ghānāni. Tāni hi nāsati abyattasaddaṃ karoti etāhīti nāsāti vuccanti. Nāsikāti nāsāyeva. Saṇṭhāpetunti suṭṭhu ṭhapetuṃ, pakatiyā ṭhapetunti attho. Nakhasesanti nakhoyeva seso chinnaṅgulitoti nakhaseso, taṃ. Agge pure uṭṭhahatīti aṅguṭṭho. ‘‘Vuttanayenevā’’ti iminā ‘‘nakhasesaṃ adassetvā’’ti vacanaṃ atidisati. Kaṇḍaranāmakāti mahāsiranāmakā. Te hi kaṃ sarīraṃ dhārentīti kaṇḍarāti vuccanti dhakārassa ḍakāraṃ katvā. Yesūti kaṇḍaresu, niddhāraṇe bhummaṃ.
如果手指像蝙蝠的翅膀那样连在一起,这个人就叫作蹼手,这是句子的连接方式。“此”指的就是蹼手。有六根手指等情况也应当归入蹼手一类,所以说“即使有人有六根手指”等等。即使有人有六根手指,这个人也依照引申用法而称为蹼手。
Yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambandho honti, ayaṃ phaṇahatthako nāmāti yojanā. Etanti phaṇahatthakaṃ. Chaḷaṅgulādayopi phaṇahatthakeyeva saṅgahetabbāti āha ‘‘yassapi cha aṅguliyo’’tiādi. Yassapi cha aṅguliyo honti, ayampi phaṇahatthako nāma upacārena.
这里,“驼背”是指身体驼背的人,为了说明“驼背”这个词的含义,所以说“驼背身”。为什么叫驼背呢?所以说“或者胸”等等。而身体弯曲的人,也叫驼背,这是句子的连接方式。“弯曲”就是歪曲。“实”是真实,或者表示原因。“梵直身”是指正直的身体,即直身;像梵天神那样直的身体一样,这位大人有直的身体,所以叫“梵直身”,也就是大人。
Khujjoti ettha khujjo sarīro yassatthīti khujjoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘khujjasarīro’’ti. Kasmā khujjoti āha ‘‘urassa vā’’tiādi. Yassa pana vaṅkaṃ, ayampi khujjo nāmāti yojanā. Vaṅkanti ca kuṭilaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Brahmujugattoti ujuṃ gattaṃ ujugattaṃ, brahmuno ujugattaṃ viya ujugattaṃ imassa mahāpurisassāti brahmujugatto, mahāpuriso.
用简要方式说的义理,为了详细地显示出来,所以说了“矮腿者确实”等话。“其等”,指两种身体。“众生”,指非人、毗舍遮鬼、饿鬼。“有自体如”,这是连接语。“圆满”,指从四周看都是圆形的身体。
Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘jaṅghavāmanassa hī’’tiādi. Yesanti ubhinnaṃ kāyānaṃ. Bhūtānanti amanussānaṃ pisācakapetānaṃ. Attabhāvo hoti viyāti yojanā. Parivaṭumoti parisamantato vaṭṭulasarīro.
喉瘤:在这里,“喉瘤”是指喉咙里长了个瘤子,所以叫喉瘤。为了说明这个词的含义,就说了“其……”等话。“此”,指的是“喉瘤”这个词。“于彼”,是指在喉瘤出家者之中。“该”,是个语助词。
Galagaṇḍīti ettha gale gaṇḍo yassatthīti galagaṇḍīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Etanti ‘‘galagaṇḍī’’ti etaṃ vacanaṃ. Tatthāti galagaṇḍipabbājane. Yanti vacanaṃ.
这里“西巴迪”是指松弛的脚,所以说到“西巴迪”时,应当取“重脚”本身的意思,因此说“称为重脚”。脚是重的人,就是重脚。应当知道这两种用在粗脚病患者身上。“生疮疱”是指长了疮肿。“包扎”是指厚厚的绑缚。“水坑”是指充满水的坑。“水沙”是指被水浸湿的沙。为了使血管显现出来,就这样把它们揉合起来,这是句子的连接方式。“这样的”是指血管显现、小腿涂油、管状的样子。“如是”是指像出家时所作的那样去做,这就是它的意思。
Sipadīti ettha sithilaṃ padaṃ imassāti sipadīti vutte bhārapādoyeva gahetabboti āha ‘‘bhārapādo vuccatī’’ti. Bhāraṃ pādaṃ yassāti bhārapādo. Ete dve thūlapādarogīsu vattantīti daṭṭhabbaṃ. Sañjātapiḷakoti sañjātaphoṭo. Upanāhanti bhusaṃ bandhanaṃ. Udakaāvāṭeti udakena puṇṇāyaṃ kāsuyaṃ. Udakavālikāyāti udakatintena marunā. Yathā sirā paññāyanti, evaṃ milāpetunti yojanā. Īdisanti sirāpaññāyanajaṅghatelanāḷikasabhāvaṃ. Tathāti yathā pabbajjākāle karoti, tathā katvāti attho.
“恶病者”这里,为了说明恶病的具体样子,就说“痔疮”等等。其中,痔疮、瘘管、胆病、痰病、咳嗽、痨病,这是并列组合;以这些为首的,就是“痔疮……中略……痨病为首”。用“等”这个字,把前面说过的疾病都包括进来。其中,通过“胆、痰”这两个词,应当理解为由它们所生起的病。用“恒常患病者”这句话,是在说明“恶病者”这个词里,那个表示“具有”意义的后缀“ī”,带有恒常相连的意思。
Pāparogīti ettha pāparogassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘arisa’’itiādi. Tattha ariso ca bhagandaro ca pittañca semho ca kāso ca soso cāti dvando, te ādayo yesaṃ teti arisa…pe… sosādayo. Ādisaddena heṭṭhā vutte ābādhe saṅgaṇhāti. Tattha pittasemhasaddehi taṃsamuṭṭhāno rogo gahetabbo. ‘‘Niccāturo’’ti iminā pāparogīti ettha mantutthe pavattassa īpaccayassa niccayogatthaṃ dasseti.
“众会污染者”这里,“iti”这个词是名称的同义词,意思是“名为众会污染者”。一个人因为自己长得丑而污染众会,这个人就叫“众会污染者”——这是句子的连接方式。接着以六种身体缺陷为首,详细说明众会污染的情形,所以说“过长者”等等。“过长者”这里,不只是比旁人长出两指等这么一点,而是指长出一倍等,所以说“他人”等等。“脐部”就是自己的脐部。就像对过长者,要通过别人的话才能知道过长者的样子,对过短者等等,也应当同样知道过短者的样子。“大腹龙王者”就是大肚子。“壶头者”就是像象头,或者双头。这里“壶”这个词表示“双”的意思。“耳饰发者”就是长着像耳饰一样的头发。“以生来白发”这句,是排除被老风所击而生的白发。“本性赤发者”这里,用“本性”这个词排除因某种原因而变成的赤发。“发旋头者”:反复旋转所以叫“发旋”,就是头发旋,它长在这个人头上,所以叫发旋头。“以向上发端”就是以向上的发尖。“如以网所缚”就是像被网绑住一样。
Parisadūsanoti ettha itisaddo nāmapariyāyo, parisadūsano nāmāti hi attho. Yo attano virūpatāya parisaṃ dūseti, ayaṃ parisadūsano nāmāti yojanā. Chasarīradosaṃ ādiṃ katvā parisadūsanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘atidīgho vā’’tiādi. Atidīgho vāti ettha na kevalaṃ paresaṃ dvaṅgulādimattadīgho, atha kho diguṇādidīghovādhippetoti āha ‘‘aññesa’’ntiādi. Nābhipadesoti attano nābhipadeso. Yathā hi atidīghe paravacanena atidīghassa sarūpaṃ veditabbaṃ, tathā atirassādīsupi atirassasarūpanti daṭṭhabbaṃ. Mahodaroti mahāudaro. Kappasīso vāti hatthisīso viya yugasīso vā. Kappasaddo hettha yugatthavācako. Kaṇṇikakeso vāti kaṇṇikasadisehi kesehi samannāgato. ‘‘Jātipalitehī’’ti iminā jarāvātena pahataṃ palitaṃ nivatteti. Pakatitambakesoti ettha pakatisaddena kenaci payogena tambakesaṃ nivatteti. Āvaṭṭasīsoti punappunaṃ vaṭṭatīti āvaṭṭo, kesāvaṭṭo, so etassa sīse atthīti āvaṭṭasīso. Uddhaggehīti uddhaṃ koṭīhi. Jālabaddhena viyāti jālena baddhena iva.
眉毛连在一起的人,就是两边眉毛互相连接的人。猴眉者:眉毛像猴子的眉毛,所以叫猴眉者。以斧刃角:就是用斧头刃的那一角。不规则轮额者:这里说的是,以轮子的形状来回转动,或者取轮子的形状,所以叫轮额者。斜眼者:就是斜视的人。因为他做丑陋的事,所以被称为斜眼者。如蟹:就像螃蟹一样。鼠耳者:就是老鼠耳朵的人。蝙蝠耳者:就是蝙蝠耳朵的人。无孔耳者:就是耳朵没有孔洞的人。希:意思是真实,或者因为。索:就是无孔耳者。耳瘘者:耳朵有瘘管的人,就是耳瘘者。耳痈者:耳朵有痈的人。耳流脓者:就是耳朵流脓的人。凿耳者:耳朵被凿过的人,就是凿耳者。牛饭筒者:就是为牛做吃饭喝水用的筒。极黄眼者:眼睛极黄,像猫眼一样,所以叫极黄眼者。蜜黄眼者:眼睛黄得像蜜的颜色,所以叫蜜黄眼者。无睫毛眼者:这里说的是,睫毛就是眼睛里长出来的毛。因为它长在眼睛的两边,所以叫睫毛。眼睛没有睫毛的人,就是无睫毛眼者。流泪眼者:眼睛流泪的人,就是流泪眼者。眼生翳者:眼睛生翳的人,就是眼生翳者。眼溃烂者:眼睛溃烂的人,就是眼溃烂者。眼病者:就是眼睛边缘发炎化脓的病。
Sambaddhabhamuko vāti aññamaññasambaddhabhamuko vā. Makkaṭabhamukoti makkaṭassa bhamu viya bhamu etassāti makkaṭabhamuko. Vāsikoṇenāti tacchanīkoṭiyā. Visamacakkaloti ettha cakkākārena lāti pavattati, cakkākāraṃ vā lāti gaṇhātīti cakkalo. Kekaroti valiro. So hi kucchitaṃ karotīti kekaroti vuccati. Kakkaṭassevāti kakkaṭassa iva. Mūsikakaṇṇoti ākhukaṇṇo. Jaṭukakaṇṇoti vaggulikaṇṇo. Aviddhakaṇṇoti acchiddakaṇṇo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Soti aviddhakaṇṇo. Kaṇṇe bhagandaro etassāti kaṇṇabhagandaro, soyeva kaṇṇabhagandariko. Gaṇḍo kaṇṇe etassāti gaṇḍakaṇṇo. Paggharitapubbenāti paggharitapūyena. Ṭaṅkito kaṇṇo yassāti ṭaṅkitakaṇṇo. Gobhattanāḷikāyāti gunnaṃ bhattapānatthaṃ katāya nāḷikāya. Biḷārakkhi viya atipiṅgalaṃ akkhi etassāti atipiṅgalakkhi. Madhuvaṇṇo viya piṅgalaṃ akkhi etassāti madhupiṅgalakkhi. Nippakhumakkhīti ettha pakhumaṃ vuccati akkhamhi jātaṃ lomaṃ. Tañhi akkhino pakkhadvaye jātattā pakhumanti vuccati. Natthi pakhumaṃ akkhimhi etassāti nippakhumakkhi. Assupaggharaṇaṃ akkhimhā etassāti assupaggharaṇakkhi. Pupphaṃ sañjātaṃ yassa akkhinoti pupphitaṃ. Pupphitaṃ akkhi yassāti pupphitakkhi. Akkhipākenāti akkhino dalapariyantesu paccanakena rogena.
塌鼻者,就是鼻梁不隆起的人。像鹦鹉嘴一样,就是和鹦鹉的嘴相似。
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Sukatuṇḍasadisāyāti suvānaṃ mukhena sadisāya.
像名为“蝗”的青蛙的嘴形一样,就是嘴形与之相似,这样连接理解。与钵口边缘相似:与钵口的边缘相似。与鼓皮相似:与鼓面上所蒙的皮相似。口水口者:他的嘴常为唾液所流淌,所以叫口水口。焦烂口者:他的嘴是焦烂溃病,所以叫焦烂口。螺喙者:他的嘴唇与螺的喙相似,所以叫螺喙者。
Paṭaṅgamaṇḍūkassevāti paṭaṅganāmakassa maṇḍūkassa mukhanimittaṃ iva mukhanimittaṃyevāti yojanā. Ukkhalimukhavaṭṭisadisehīti ukkhaliyā mukhavaṭṭinā sadisehi. Bhericammasadisehīti bheriyā mukhe nahitacammena sadisehi. Eḷamukhoti eḷāya niccapaggharitaṃ mukhametasseti eḷamukho. Uppakkamukhoti uppakkaṃ kuthikaṃ mukhametassāti uppakkamukho. Saṅkhatuṇḍakoti saṅkhassa tuṇḍena sadiso oṭṭho etassāti saṅkhatuṇḍako.
像八颗犁齿那样的,就是用名叫“八”的犁的齿来比喻。接着要连起来理解:是用齿遮住的。齿间,就是齿缝里,或者牙齿中间。像松鼠的牙齿那样,就是像黑兽的牙一样。
Aṭṭhakadantasadisehīti aṭṭhakanāmakassa naṅgalassa dantehi sadisehi. Dante pidahitunti sambandho. Dantantareti dantavivare, dantamajjhe vā. Kalandakadanto viyāti kāḷakānaṃ danto viya.
大颚者:他的颚很大,所以叫大颚者。塌颚者:颚不隆起。无须无髭者:他没有须也没有髭,所以叫无须无髭者。落肩峰者:他的肩峰塌落下来,所以叫落肩峰者。蜥蜴身者:他的身体像蜥蜴的身体,所以叫蜥蜴身者。此一切:指这一切“疥身者”等说法。于此:即在这些说法中。应知这是抉择,如此连接。
Mahāhanukoti mahanto hanu etassāti mahāhanuko. Cipiṭahanukoti anunnatahanuko. Nimmassudāṭhikoti natthi massu ca dāṭhi ca etassāti nimmassudāṭhiko. Bhaṭṭhaaṃsakūṭoti bhaṭṭho patito aṃsakūṭo imassāti bhaṭṭhaaṃsakūṭo. Godhāgattoti godhāya gattaṃ viya gattaṃ imassāti godhāgatto . Sabbaṃpetanti sabbampi etaṃ ‘‘kacchugatto’’tiādivacanaṃ. Etthāti ‘‘kacchugatto’’tiādivacane. Vinicchayo veditabboti yojanā.
塌臀者:臀部塌陷,所以叫塌臀者。因为臀部过度突出,这里要连起来理解。风囊者:阴囊被风充满,所以叫风囊者。碰膝者:因为膝盖向内弯,两膝互相碰撞,所以叫碰膝者。歪脚者:就是横着走路的人。半腿者:为了说明半腿者的情况并加以区分,所以说“他有两种”等等。这里应当这样连接:那个半腿者具有两种情形。或者应当这样连接:那个半腿者,或者具有下方垂下的大腿肚,或者具有上方隆起的大腿肚,所以有两种。背脚者:脚从背上生出,所以叫背脚者。瘤指者:手指从瘤生出,所以叫瘤指者。此一切:此一切人。污染众会:污染众会。
Bhaṭṭhakaṭikoti bhaṭṭhā pannā kaṭi etassāti bhaṭṭhakaṭiko. Accuggatehi ānisadamaṃsehīti sambandho. Vātaṇḍikoti vātena pūrito aṇḍakoso etassāti vātaṇḍiko. Saṅghaṭṭanajāṇukoti anto natattā aññamaññaṃ saṅghaṭṭanaṃ jāṇu etassāti saṅghaṭṭanajāṇuko. Vikaṭoti tiriyagamanapādo. Upaḍḍhapiṇḍikassa atthaṃ saha bhedena dassento āha ‘‘so duvidho’’tiādi. Tattha duvidho so upaḍḍhapiṇḍiko samannāgatoti yojanā. Atha vā so upaḍḍhapiṇḍiko heṭṭhā orūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vā upari ārūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vāti duvidhoti yojanā. Piṭṭhikapādoti piṭṭhiyaṃ uṭṭhito pādo etassāti piṭṭhikapādo. Gaṇḍikaṅguli vāti gaṇḍena uṭṭhito aṅguli etassāti gaṇḍikaṅguli. Sabbopesāti esa sabbopi jano. Parisaṃ dūsetīti parisadūsano.
“以前等”这个词里的“等”字,还应该包括其他会障碍眼净的事物。应这样连接:以两只眼,或以一只眼。“两者皆”是指两位注释师的两种说法都取。因为在圣典中没有说“令盲人出家”,而是说“令独眼人出家”,所以这里说“以方便之说”。在大注疏中,“生盲”一词是就双眼都盲的人而说的。“曲手者”:“曲那”就是收缩,此人有这种收缩的状态,所以称为曲手者。“跛者”:以行走功能残缺的状态行走,所以是跛者。“拘陀足者”:这里“拘陀”就是跛者的名称。跛者妨碍行走,所以称为拘陀。为什么叫拘陀足者?为什么用足背中央行走?回答说:“因为脚在中央收缩。”这就说明了拘陀足者以及用足背中央行走的原因。接下来的句子也是同样的道理。“此一切”:就是这所有的人。
Pubbādīhītiādisaddena cakkhupasādassa antarāyakarāni aññānipi vatthūni gahetabbāni. Dvīhi vā akkhīhi, ekena vā akkhināti yojanā. Ubhayampīti dvinnaṃ aṭṭhakathācariyānaṃ ubhayampi vacanaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘andhaṃ pabbājentī’’ti avatvā ‘‘kāṇaṃ pabbājentī’’ti vuttattā ‘‘pariyāyenā’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyañhi ‘‘jaccandho’’ti iminā dveakkhikāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Kuṇīti kuṇanaṃ saṃkocanaṃ kuṇaṃ, tametassatthīti kuṇī. Khañjoti khañjati gativekallabhāvena pavattatīti khañjo. Kuṇḍapādakoti ettha kuṇḍoti khañjasseva nāmaṃ. Khañjo hi kuḍati gamanaṃ paṭihanatīti kuṇḍoti vuccati. Kasmā kuṇḍapādako? Kasmā piṭṭhipādamajjhena caṅkamantoti āha ‘‘majjhe saṃkuṭitapādattā’’ti. Iminā hi kuṇḍapādassa ca piṭṭhipādamajjhena caṅkamanassa ca hetuṃ dasseti. Eseva nayo anantaravākyepi. Sabbopesāti esa sabbopi jano.
这里“失翼者”的意思是:某人有一边翅膀坏了、毁了,所以叫失翼者。为了说明这个含义,就说“或者一只手”等等。“翼落”也是一种写法,但那根本不是正确的读法。因为“翼”这个词是表示部分、肢体的,并不是指手残的人。“以座行者”是说:以座而行,惯常行走,所以称为以座行者。通过“因为衰老而虚弱”这句话,说明衰老就是老,因为这种衰老而虚弱,就是老弱的意思。“有力者”是说:因为没有外来的疾病,所以有力。“语破不转”是说:以这句话说明只有嘴在动、在转,而语破不在这里产生,因此是哑者。若人的语破不转,此人就名为哑者,这是连接。Mammananti是错乱之语。若人把同一个字说四五次,这就是它的名称。
Pakkhahatoti ettha eko pakkho hato vināso etassāti pakkhahatoti atthaṃ dassento āha ‘‘eko hattho vā’’tiādi. ‘‘Pakkhapāto’’tipi pāṭho, so apāṭhoyeva. Pakkhasaddo hi koṭṭhāsavācako, na paṅgulapariyāyo, pīṭhasabbī vuccatīti pīṭhena sabbati gacchati sīlenāti pīṭhasabbī vuccati. ‘‘Jiṇṇabhāvena dubbalo’’ti iminā jīraṇaṃ jarā, tāya dubbalo jarādubbaloti vacanatthaṃ dasseti. Balavā hotīti āgantukarogānamabhāvena balavā hoti, ‘‘vacībhedo nappavattatī’’ti iminā mukhamattameva gacchati pavattati, na vacībhedo ettha janeti mūgoti dasseti. Yassa vacībhedo na pavattati, ayaṃ mūgo nāmāti yojanā. Mammananti khalitavacanaṃ. Yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetamadhivacanaṃ.
“聋者”就是听觉残缺的人。所谓“杀”,就是对耳根清净的破坏、毁灭,这种破坏持续进行,所以称为聋者。完全听不到任何声音的人,就叫聋者,这是句子的连接方式。这里显示的是耳根清净已经丧失的状态。“以两种过失来说”:这是从标示的角度说的,因为在盲、哑、聋者能否出家的抉择中,也以三种过失的方式说过。“他们”:指断手等三十二种人。有的人还没有达到可以被接纳的程度,僧团却接纳了他,这是句子的连接方式。“接纳”:令其入于僧团中。
Badhīroti sutihīno. So hi hananaṃ sotapasādassa nāsanaṃ vadho, taṃ īrati gacchatīti badhīroti vuccati. Yo sabbena sabbaṃ na suṇāti, ayaṃ badhīro nāmāti yojanā. Iminā naṭṭhapasādataṃ dasseti . Ubhayadosavasenāti upalakkhaṇavasena vuttaṃ andhamūgabadhirapabbājane tidosavasenapi vuttattā. Teti hatthacchinnādayo dvattiṃsajane. Osāraṇaṃ apatto puggalo atthi, taṃ puggalaṃ saṅgho osāreti ceti yojanā. Osāretīti saṅghe paveseti.
无惭者的依止处讨论
58. Alajjīnissayavatthukathā
120“无惭者的教诫”这句话,配合上下文其余部分来理解时,用表示“所有”意义的属格也能成立。没有说明这个道理,就说成了“表示受格意义的属格”。“与比丘同分”这句话,是在显示词义:与比丘共通的戒等功德,是此人的一部分,所以叫“比丘同分”,这种状态就是“比丘同分性”。“惭愧的状态”这句话,是在显示表状态后缀本身的形式。“新住处”,就是前所未有的住处。与已去的比丘,这是连接关系。
120. ‘‘Alajjīnaṃ ovāda’’nti pāṭhasesena yojite sāmyatthe sāmivacanampi yujjateva. Taṃ nayaṃ adassetvā ‘‘upayogatthe sāmivacana’’nti vuttaṃ. ‘‘Bhikkhūhi sabhāgata’’nti iminā bhikkhūhi samāno sīlādiguṇasaṅkhāto bhāgo imassāti bhikkhusabhāgo, tassa bhāvo bhikkhusabhāgatanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Lajjibhāva’’nti iminā bhāvapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Navaṭṭhānanti abhinavaṭṭhānaṃ. Gatena bhikkhunāti sambandho.
长老,就是授予依止的长老。想要受取的人,就是想要受取依止的人。行仪,就是已受持依止者的行仪。当日,就是在他离去的那一天。因为已经作意,而且不知道黎明升起,所以说无犯。即使不知道黎明升起,但因为没有作意,所以说黎明升起时犯恶作。二三日这句话,按照特相理趣,也应该包括四日、五日、六日,因为未依止而住的果报相同。因此说我将住七日。得除罪者,就是已经获得除罪、罪已除去,这个人就是得除罪者。
Theroti nissayadāyako thero. Gahetukāmoti nissayaṃ gahetukāmo. Ācāranti nissayapaṭipannassa ācāraṃ. Tadahevāti tasmiṃ gataahani eva. Ābhogassa katattā, aruṇuggamanassa ca ajānanattā vuttaṃ ‘‘anāpattī’’ti. Aruṇuggamanaṃ ajānantopi ābhogassa akatattā vuttaṃ ‘‘aruṇuggamane dukkaṭa’’nti. ‘‘Dve tīṇi divasānī’’ti padena catu pañca cha divasānipi gahetabbāni lakkhaṇahāranayena anissitena vasitabbabhāvena samānaphalattā. Tenāha ‘‘sattāhaṃ vasissāmī’’ti. Laddhaparihāroti laddho parihāro āpattiapanayanaṃ yenāti laddhaparihāro.
59. 关于游方者等依止处事的讨论
59. Gamikādinissayavatthukathā
121“应作依止”这句话,是通过省略后一个词的方式来表示“依止”的取受,即依止由“应作依止”这个复合词省略后分而成;依止应当由这个人来做,所以叫“应作依止”,这显示出形容词后置的结构。“未得依止者”这里,什么叫做不得依止呢?于是说“自己……”等。“曾住者”就是曾经居住过。“即使只住一夜”中的“亦”字,是在说明住两夜等情形就更不必说了。“为休息或为寻找商队”是句子的连接方式。“乘船去者”是指乘船走上长途旅程的人。
121. ‘‘Karaṇīyanissayo’’ti iminā nissayagahaṇaṃ nissayo uttarapadalopavasena, so karaṇīyo imassāti nissayakaraṇīyoti visesanaparanipātabhāvaṃ dasseti. Nissayaṃ alabhamānenāti ettha kiṃ nissayassa alabhanaṃ nāmāti āha ‘‘attanā’’tiādi. Vutthapubbanti vasitapubbaṃ. Ekarattaṃ vasantenāpīti pisaddo dvirattādike kā nāma kathāti dasseti. Vissamanto vā satthaṃ pariyesanto vā hutvāti yojanā. Nāvāya gacchantassāti nāvāya addhānamaggaṃ paṭipannassa.
这里说“被请求时”,因为涉及多个行为者,所以用了“那个病人”这个说法。用“māna”这一分词词尾,是为了排除不可能被请求等情况。
Yāciyamānenāti ettha bahukattupasaṅgattā vuttaṃ ‘‘tena gilānenā’’ti. ‘‘Mānenā’’ti iminā yācitumasakkuṇeyyatādīni nivatteti.
“安乐”这句话里,如果因为住处等适宜而让人怀疑“安乐”是指什么,所以就说“以证得止观而言”。“确实”就是真实的意思。“此免除”是指这种安乐住的免除。“以达到力量的观”是连接方式。“或者止还幼弱”也是连接方式。“唯此”就是指这个初学止观的比丘。“依止彼”这里是指依止他的教诫,这是连接方式;或者也可以把属格当作受格来理解,意思就是依止那位给予依止的人。“凡有阿萨荼满月之时,即彼时”是连接方式。“阿萨荼满月”这里,因为“直至”是虚词的用法,所以应看作表示遍取义的从格。“其中”是指在那个地方。
Phāsu hotīti ettha āvāsasappāyādivasena phāsu hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘samathavipassanānaṃ paṭilābhavasenā’’ti. Hīti saccaṃ. Imaṃ parihāranti imaṃ phāsuvihāraparihāraṃ. Thāmagatāya vipassanāyāti yojanā. Samatho vā taruṇo hotīti yojanā. Etassevāti taruṇasamathavipassanikasseva bhikkhuno. Tassa nissāyāti ettha tassa ovādaṃ nissāyāti yojanā. Atha vā upayogatthe sāmivacanaṃ. Taṃ nissayadāyakaṃ nissāyāti hi attho. Yattako kālo āsaḷhīpuṇṇamā atthi, tattakaṃ kālanti yojanā. ‘‘Āsaḷhīpuṇṇamā’’ti ettha ‘‘yāvā’’ti nipātapayogattā abhividhiavajhatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
122122. 在巴利原文中,“以姓氏”这个说法里,用“pi”这个词表明:不只是用名,还要用姓氏来告知。因此,告知“具寿毕巴离萨”这个名字之后,也应该接着告知“具寿大迦叶”这个姓氏。所以才有“大迦叶”等说法。由此可知,在“你的亲教师叫什么名字?尊者,我的亲教师名叫具寿大迦叶”这类说法中,姓氏也被名字所包含,这一点就成立了。
122. Pāḷiyaṃ gottenapīti ettha pisaddena na kevalaṃ nāmeneva, atha kho gottenapi sāvetunti dasseti. Tasmā ‘‘āyasmato pippalissā’’ti nāmaṃ sāvetvātipi ‘‘āyasmato mahākassapassā’’ti gottaṃ sāvetvāpi anusāvetabbaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘mahākassapassā’’tiādi. Iminā ‘‘konāmo te upajjhāyo? Upajjhāyo me bhante āyasmā mahākassapo nāmā’’tiādīsu gottampi nāmeneva saṅgahitanti siddhaṃ hoti.
123对于“一告白”这个词,为了排除它是同格有财释复合词的可能,注释者说“一起告白”。其中“一起”是指在同一刹那,或者以同一次动作。因为下文将会说到“在同一刹那”以及“唯以同一次动作”。由此显示“这些一起告白”构成“一告白”这个非同格有财释复合词。“以一位”是指以一位负责告白的老师。“对一位”是指对一位求受具足戒者。“在同一刹那”这句话显示“一起”这个词的含义。“令受具足戒”是指令两位求受具足戒者受具足戒。
123.Ekānusāvaneti padassa samānādhikaraṇabāhiratthasamāsabhāvaṃ nivattento āha ‘‘ekato anusāvane’’ti. Tattha ekatoti ekakkhaṇe, ekapahārena vā. Vakkhati hi ‘‘ekakkhaṇe’’ti ca ‘‘ekapahārenevā’’ti ca. Iminā ekato anusāvanametesanti ekānusāvanāti asamānādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. Ekenāti ekena anusāvanācariyena. Ekassāti ekassa upasampadāpekkhassa. ‘‘Ekakkhaṇe’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Upasampādetu’’nti dvinnaṃ upasampadāpekkhānaṃ upasampādetuṃ.
“依照前面的方式”就是指像前面已经说过的“由一位对一位,由另一位对另一位”等等那样,仍然按照先前所说的方式。“一起作告白”是指由三位老师在同一刹那,为三位求受具足戒的人作告白,也就是“由一位对第一位,由另一位对另一位,再由剩下那位对剩下那位”。“那个”在这里是为了显示“作告白”这个词所涉及的意义范围,所以说“告白的行为”。“二或三”里的“或”表示不确定的选择。如果一位老师为两个人作告白,就应该说“这位是佛护,这位是法护”;如果为三个人作告白,就应该说“这位是佛护,这位是法护,这位是僧护”。正如一位老师可以同时为两个人或三个人作告白,也有说法认为,两位或三位老师也可以为一个人作告白。这里是指以一位戒师作为施行者,或者说由一位戒师来成就的意思。“唯以一次同时”这句话,是在显示“一起”这个词的含义。“二或三羯磨语”是指:由两位老师就有二羯磨语,由三位老师就有三羯磨语。为了说明——如果由同一位戒师作告白,那么一位、两位或三位老师都可以;但如果由不同戒师作告白,那就只适合由不同的老师来进行——所以说了“但若”等话。“帝萨长老”是指担任羯磨语老师的帝萨长老。“对苏玛那长老”是指对担任戒师的苏玛那长老。“此”是指由不同戒师、由一位老师作告白的情况。“这是拒绝”是指“但并非由不同戒师”所表达的拒绝之义。
Purimanayenevāti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayeneva. Ekatoanusāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena aññassa, itarena itarassā’’ti evaṃ tīhi ācariyehi tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ ekakkhaṇe anusāvane kātuṃ. Tañca khoti ettha tasaddassa ‘‘anusāvane kātu’’nti padasseva atthavisayataṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anusāvanakiriya’’nti. Dve vā tayo vāti ettha vāsaddo aniyamavikappattho. Sace ekenācariyena dve anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Sace tayo anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca ayaṃ saṅgharakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Yathā ekenācariyena dve vā tayo vā ekato anusāvetabbā, evaṃ dvīhi vā tīhi vā ācariyehi eko anusāvetabbotipi vadanti. Ekena upajjhāyena karaṇabhūtena, eko upajjhāyo hutvāti vā attho. ‘‘Ekapahārenevā’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. Dve tisso kammavācāti dvīhi ācariyehi dve, tīhi ācariyehi tisso kammavācā. Ekena upajjhāyena anusāvane eko vā dve vā tayo vā ācariyā vaṭṭanti, nānupajjhāyena anusāvane pana nānācariyā eva vaṭṭantīti dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tissattheroti kammavācācariyabhūto tissatthero . Sumanattherassāti upajjhāyabhūtassa sumanattherassa. Idanti nānupajjhāyena ekassācariyassānusāvanaṃ. Esa paṭikkhepoti ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti eso paṭikkhepo.
63. 受具足戒仪轨的说明
63. Upasampadāvidhikathā
126“那亲教师”,就是那位亲教师。而“亲教师”和“亲教师”这两个词,在意义上是一个,只是文字不同,就像“会堂、会堂”那样。这里,“亲教师”这个词属于王等类,“亲教师”这个词属于男子等类。“会堂”这个词是阴性,“会堂”这个词是阳性或中性。“展开”这个词是名词性动词根,所以说“身体变得展开”。“展”这个词因为是表示物质的词,所以是名词;因变异而身体僵硬,这些人就是“展”,把“展”字中的“ddh”省略,由此而有“展”的后缀。“Yanti”(即“yaṃ”):凡已生起的障碍。“你的身体”就是在你的身上。用“生起”这个词,显示这里“生”字中生动词根的生起义;用“存在”这个词,显示“生”动词根的显现义。“存在”就是被发现。应说“如是”等,这是连接。
126.Taṃ upajjhanti taṃ upajjhāyaṃ. ‘‘Upajjhā’’ti ca ‘‘upajjhāyo’’ti ca hi atthato ekaṃ, byañjanameva nānaṃ yathā ‘‘sabhā sabhāya’’nti. Ettha upajjhāsaddo rājādigaṇo (rupasiddhi 599 sutte; saddanīti 1140 sutte), upajjhāyasaddo purisādigaṇo. Sabhāsaddo itthiliṅgo, sabhāyasaddo pulliṅgo vā napuṃsakaliṅgo vā. ‘‘Vitthāyantī’’ti saddo nāmadhātūti āha ‘‘vitthaddhagattā hontī’’ti. Vitthasaddo hi dabbavācakattā nāmasaddo, vikārena thaddho gatto etesanti vitthā, ddhakārassa lopaṃ katvā, tato āyapaccayo hoti. Yanti yaṃ antarāyajātaṃ. Tava sarīreti tuyhaṃ kāye. ‘‘Nibbatta’’nti iminā ‘‘jāta’’nti ettha janadhātuyā jananatthaṃ dasseti, ‘‘vijjamāna’’nti iminā janīdhātuyā pātubhāvatthaṃ dasseti. Santanti saṃvijjamānaṃ. Itiādi kathetabbanti yojanā.
关于四种依止等的讨论
64. Cattāronissayādikathā
128128.“刚受具足戒之后”意思是:成为具足戒者之后紧接着,而不是隔了一段时间,这就是含义。“一人量”这里,“人”这个词用在上面详细说明的臂量和人量上。人的量就是一人量,在表示“量”的意义上用了ṇapaccaya后缀。“影”就是没有阳光。“应量”就是应测量。“雨季”等句子,是在“应说明季节的量度”这里,展示说明的方式。为了排除“季节的量度”这个意思,而说“这里且”等。它反复运行、回来,所以称为“时节”(utu);年以此被测量、被划定,所以称为“量”(pamāṇa)。“未满”应连接“由若干日”来理解。“其”指日分。某个季节未满时,应补上“其季节”(tassa utuno)这样的省略语来连接。为了显示“应说明季节量度”“应说明日分”这些语句还有另一种义释,而说“或者”等。其中,“此为何名季节”即此季节名为“雨季”,或名为“冬季”,或名为“热季”。“上午”即白天的前段,此为上午。其中,后一种方式更为可取。为什么?在前一种方式中,当季节圆满时没有对日分的说明;而后一种方式中,无论季节圆满或不圆满,都应说明季节量度。受具戒的日分应说明为“上午”或“傍晚”。为了显示“合诵”(saṃgīti)的词义——共同集合后应唱诵、应宣说——而说“将这一切共同集合”等。其中,“如何”指“什么季节”。“此名”指此季节之名。“你应说”是为了让来者知道长老、新戒等的身份而说。
128.Upasampannasamanantaramevāti upasampanno hutvā samanantarameva, na kālantareti attho. Ekaporisāti ettha porisasaddo upari vitthate bhujapamāṇe ca posapamāṇe ca vattati. Purisassa pamāṇā porisā, pamāṇatthe ṇapaccayo. Chāyāti ātapābhāvo. Metabbāti pametabbā. ‘‘Vassāno’’tiādi ‘‘utupamāṇaṃ ācikkhitabba’’nti ettha ācikkhaṇākāradassanaṃ. Utuno pamāṇanti atthaṃ nivārento āha ‘‘ettha cā’’tiādi. Arati punappunaṃ gacchatīti utu, pamiyati saṃvaccharo paricchijjiyati anenāti pamāṇaṃ. Yattakehi divasehi aparipuṇṇoti sambandho. Yassāti divasabhāgassa. Yo utu aparipuṇṇo, tassa utunoti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ, divasabhāgo ācikkhitabbo’’ti padānaṃ aparampi atthavikappaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Tattha ayaṃ nāma utūti ayaṃ utu vassāno nāmāti vā hemanto nāmāti vā gimho nāmāti vā. Pubbanhoti ahassa pubbo pubbanho. Tattha pacchimanayova pāsaṃsataro. Kasmā? Purimanaye utuparipuṇṇe divasabhāgācikkhaṇassa abhāvā, pacchimanaye pana paripuṇṇaṃ vā aparipuṇṇaṃ vā utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Upasampannadivasabhāgova ‘‘pubbanho’’ti vā ‘‘sāyanho’’ti vā ācikkhitabbo. Saṃgītīti ettha saṃ ekato katvā gāyitabbā kathetabbāti saṃgītīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘idameva sabbaṃ ekato katvā’’tiādi. Tattha kinti kiṃ utuṃ. Idaṃ nāmāti idaṃ nāma utuṃ. Vadeyyāsīti āgantukānaṃ vuḍḍhanavakabhāvādiñāpanatthaṃ katheyyāsi.
129“第二”是指同伴比丘、沙弥或男子。“不应作”是指已受具足戒的人不应做的事。“黄叶”在这里,“黄”是白与黄混合的颜色,“叶”这个词是指叶子,不是指绿色,也不是指紫矿树,为了说明这一点,所以说“黄色的叶子”。“黄叶”这个词,无论是作为复合词还是作为分析词,都成立。作复合词时,应理解为:黄色是它所有的,所以是“黄”;那本身就是“叶”,所以是“黄叶”。“系花果等”是以“系”的含义来说,“系”这个词是茎的同义词,所以说“从茎”。“大石”在这里,“大”这个词是“大”的同义词,所以说“大石”。
129.Dutiyanti sahāyaṃ bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā purisaṃ vā. Akaraṇīyānīti upasampannehi akattabbāni. Paṇḍupalāsoti ettha paṇḍūti setapītamisso vaṇṇo, palāsasaddo paṇṇavācako, na haritavācako, nāpi kiṃsukadumavācakoti dassento āha ‘‘paṇḍuvaṇṇo paṇṇo’’ti. Paṇḍupalāsoti samāsopi byāsopi yuttoyeva. Samāsakāle paṇḍu yassatthīti paṇḍu, soyeva palāso paṇḍupalāsoti kātabbo. Pupphaphalādiṃ bandhatīti bandhananti vacanatthena bandhanasaddo vaṇṭapariyāyoti āha ‘‘vaṇṭato’’ti. Puthusilāti (ma. ni. aṭṭha. 3.60) ettha puthusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahāsilā’’ti.
130对于应受举罪羯磨的比丘来说,这(“那”)指的就是他。和合,就是僧团的和合。以那,是指由那位应受举罪羯磨的比丘。共享,是指以财物和法作为共同受用的原因。在这里,连同一处住宿也算在内,因为它具有犯戒的性质。无犯,是因为没有被举罪,所以没有波逸提罪;又因为没有无惭的特征,所以应当知道也没有恶作罪。
130.Tassāti ukkhepanīyakammārahassa bhikkhuno. Sāmaggīti saṅghasāmaggī. Tenāti ukkhepanīyakammārahena bhikkhunā. Sambhogeti āmisena ca dhammena ca sambhogahetu. Ettha sahaseyyāpi saṅgahitā āpattibhāvato. Anāpattīti anukkhittakabhāvato pācittiyāpattiyā anāpatti, alajjilakkhaṇābhāvato dukkaṭena anāpattīti daṭṭhabbaṃ.