如是已作两部分别的连缀法。
我将为大品犍度编排义释。巴利
Evūbhatovibhaṅgassa , katvāna yojanānayaṃ; Mahāvaggakhandhakassa, karissaṃ yojanānayaṃ.
“两者”就是指这两者。“巴帝摩卡”就是指巴帝摩卡的分别。这里用“巴帝摩卡”这个词,也就把它们的分别一并包括了,或者是因为两者不可分割,或者是因为省略了后面的词。“犍度”是指制定的集合。这里“犍度”这个词是用来表达制定的。律的种种制定被称为“犍度”。它们的集合就叫犍度。另一种说法,“犍度”是堆、聚的意思。因为“犍度”这个词是表达聚这个意思的。律的制定的聚集被称为“犍度”。“咖”这个音是表示显示、说明的意思。诸犍度的、律的种种制定的聚集的说明者,就是犍度,即那个犍度。不过这里应当这样理解句义:在两部巴帝摩卡结集之后紧接着,那些通达犍度、善于处理诸犍度的大长老们所结集的那个犍度,如今已经到了为那个犍度作注释的次第,所以这就是为那个犍度所作的、解释不明显含义的注释。巴利
Ubhinnanti ubhayesaṃ. Pātimokkhānanti pātimokkhavibhaṅgānaṃ. Pātimokkhagahaṇena hettha tesaṃ vibhaṅgopi gahito abhedena vā uttarapadalopavasena vā. Khandhakanti paññattisamūhaṃ. Khandhasaddo hettha paññattivācako. Vinayapaññattiyo vuccanti ‘‘khandho’’ti. Tesaṃ samūho khandhako. Athavā khandhoti rāsi. Khandhasaddo hi rāsatthavācako. Vinayapaññattirāsi vuccati ‘‘khandho’’ti. Kakāro pakāsakavācako. Khandhānaṃ vinayapaññattirāsīnaṃ ko pakāsakoti khandhako, taṃ khandhakaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ saṅgītisamanantaraṃ khandhakovidā khandhakesu kusalā mahātherā yaṃ khandhakaṃ saṅgāyiṃsu, tassa khandhakassa dāni saṃvaṇṇanākkamo yasmā sampatto, tasmā tassa khandhakassa ayaṃ anuttānatthavaṇṇanā hotīti.
诸义是连接关系。hi这个词是词藻装饰。诸是指诸词。它们是指那些义。应有就是应当有、能够有的意思。它们是指诸义。何就是有什么目的。它们是指诸义,与“为知”相连。或者,它们是指诸义,与“未注释”相连。唯它们就是唯诸义。这里的意思是:在词分别中,世尊所宣说的那些词的诸义,那些词是经文需补充的剩余部分;如果我们再说那些义,什么时候注释才能终结、完成呢?其实不会有终结,这就是意趣。那些义既然已经浅显易懂,再注释它们有什么目的呢?没有目的,这就是意趣。然而,有些义虽然借助意趣与连接、意趣、连接与文句,仍不能了知,尚未显了,或尚未注释;正是为了这些义,才有这种注释方式。如是这个词是完结的意思。巴利
Ye atthāti sambandho. Hisaddo padālaṅkāro. Yesanti padānaṃ. Teti te atthe. Bhaveti bhaveyya, bhavituṃ sakkuṇeyyāti attho. Tesanti atthānaṃ. Kinti kiṃ payojanaṃ. Teti atthe, ñātunti sambandho. Athavā teti atthā, avaṇṇitāti sambandho. Tesaṃyevāti atthānameva. Ayaṃ panettha yojanā – padabhājanīye yesaṃ padānaṃ ye atthā bhagavatā pakāsitā, tesaṃ padānanti pāṭhaseso, te atthe puna vadeyyāma ce, kadā pariyosānaṃ saṃvaṇṇanāya pariniṭṭhānaṃ bhave, na bhaveyyāti adhippāyo. Ye ceva atthā uttānā, tesaṃ saṃvaṇṇanāya kiṃ payojanaṃ, na payojananti adhippāyo. Adhippāyānusandhīhi ca adhippāyena ca anusandhinā ca byañjanena ca ye pana atthā anuttānā, te atthe, atthā vā avaṇṇitā yasmā ñātuṃ na sakkā, tasmā tesaṃyeva atthānaṃ ayaṃ saṃvaṇṇanānayo hotīti. Itisaddo parisamāpanattho.
1 在“因此……中略……在毗兰若”这类句子里,作格表达中似乎有特别的原因;而在“因此……中略……最初正觉”这里,虽然并没有特别原因,但句子还是这样连接起来。这是无比喻的例子。“虽”这个词表示责备的意思,“然”这个词表示认可的意思。在“唯以作格”这里,用“唯”字排除了对格和处格。“称呼”是指直接说出面前的意思,也就是声音。“从初”是指从毗兰若那一章开始。“此”是指“那时世尊在优楼频螺”等那段话。说了“在其他地方也”之后,为了说明这个意思,又说“从此以后”。巴利
1. ‘‘Tena…pe… verañjāya’’ntiādīsu (pārā. 1) karaṇavacane visesakāraṇamatthi viya, ‘‘tena…pe… paṭhamābhisambuddho’’ti ettha kiñcāpi natthīti yojanā. Asadisopamāyaṃ. Kiñcāpisaddo garahatthajotako, pana-saddo sambhāvanatthajotako. ‘‘Karaṇavacanenevā’’ti ettha evakārena upayogavacanaṃ vā bhummavacanaṃ vā nivāreti. Abhilāpoti abhimukhaṃ atthaṃ lapatīti abhilāpo, saddo. Āditoti verañjakaṇḍato. Etanti ‘‘tena samayena buddho bhagavā uruvelāya’’ntiādivacanaṃ. ‘‘Aññesupī’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ito paresū’’ti.
如果没有特殊原因,那说这句话又有什么用呢?为了提出这个质疑,论师说“然则此有何”等话。“此”指的是“尔时佛陀世尊于优楼频螺”等这段话。显示缘起就是它的用处,这是义释。为了阐明这个意思,论师说“凡”等话。“凡出家”和“凡达上”都是世尊所允许的,这是义释。又,凡所允许的诸事,这是连接关系。“那些”指出家等事。“正自觉”指的是以阿拉汉道智为近因的一切智,以及以一切智为近因的阿拉汉道智。“菩提大坛场”指伟大之道智与一切智清净之处——菩提树根下,这是其含义。“如是”等是结语。巴利
Yadi visesakāraṇaṃ natthi, kiṃ panetassa vacane payojananti codento āha ‘‘kiṃ panetassā’’tiādi. Etassāti ‘‘tena samayena buddho bhagavā uruvelāya’’ntiādivacanassa. Nidānadassanaṃ payojanaṃ nāmāti yojanā. Tamevatthaṃ vibhāvetumāha ‘‘yā hī’’tiādi. Yā pabbajjā ceva yā upasampadā ca bhagavato anuññātāti yojanā. Yāni ca anuññātānīti sambandho. Tānīti pabbajjādīni. Abhisambodhinti arahattamaggañāṇapadaṭṭhānaṃ sabbaññutaññāṇañca sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānaṃ arahattamaggañāṇañca. Bodhimahāmaṇḍeti mahantānaṃ maggañāṇasabbaññutaññāṇānaṃ pasannaṭṭhāne bodhirukkhamūleti attho. Evantiādi nigamanaṃ.
这里说的“在那里”,指的就是经文里“那时,在优楼频螺……”这段话中所说的那个地方。在“优楼频螺”这个词里,“优楼”是“广大”的同义词,所以注释说“大滩”。用“沙堆中”这句话,是在说明“滩”这个词有“堆积”的意思,从而排除掉时间、界限之类的其他含义。不过,如果“优楼”是沙的名字,“频螺”是边际,那么照这样理解,就应该看成“沙的边际”的意思;所以注释说“因为越过滩而被带来的沙,就是优楼,也就是优楼频螺”。这样说是在表明:以越过滩为“滩”,是省略了后面的词;以滩所带来之沙为“优楼”,则是词序颠倒。“此处”,就是指“优楼频螺”这个词。为了阐明这个意思,注释说“过去据说……”等。与“在佛还没出世时出家”相连。所谓“苦行者出家”,是指仙人出家,不是沙门出家。“约定之规”:“所作之约定”叫“咖达”,依约定而实行的叫“咖底咖”,这个规则就是约定之规。据说他们这样做了,这是连接。“某人”,指任何一个人。“他人”,指自己以外的人。他应当撒播,这是连接。“以叶袋”,就是用叶子做成的袋子。“由彼”,指由于制定约定之规。“彼处”,指那个地方。“由彼”,指由于生起大沙堆,这是与“外”的连接。“彼者”,指那个地方。“那者”,指那大沙堆。巴利
Tatthāti yaṃ ‘‘tena samayena uruvelāya’’ntiādivacanaṃ vuttaṃ, tattha. Uruvelāyanti ettha urusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahāvelāya’’nti. ‘‘Vālikarāsimhī’’ti iminā velāsaddassa rāsatthaṃ dasseti, kālasīmādayo nivatteti. Yadi pana ‘‘urū’’ti vālikāya nāmaṃ, ‘‘velā’’ti mariyādāya, evañhi sati nanu uruyā velāti attho daṭṭhabboti āha ‘‘velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelā’’ti. Iminā velāya atikkamo velā uttarapadalopavasena, velāya āhaṭā uru uruvelā padavipariyāyavasenāti dasseti. Etthāti ‘‘uruvelāya’’ntipade. Tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘atīte kirā’’tiādi. Anuppanne buddhe pabbajitvāti sambandho. Tāpasapabbajjanti isipabbajjaṃ, na samaṇapabbajjaṃ. Katikavattanti karaṇaṃ kataṃ, katena pavattaṃ katikaṃ, tameva vattaṃ katikavattaṃ. Akaṃsu kirāti sambandho. Yoti yo koci. Aññoti attanā aparo. So ākiratūti sambandho. Pattapuṭenāti paṇṇena katena puṭena. Tatoti katikavattakaraṇato. Tatthāti tasmiṃ padese. Tatoti mahāvālikarāsijananato, paranti sambandho. Nanti taṃ padesaṃ. Tanti mahāvālikarāsiṃ.
在“菩提树根处”这一说法中,为了说明毕钵罗树因为靠近而得到“菩提”这个名字,所以说“菩提,称为四道中的智”等等。由此,以“觉悟四圣谛,所以叫菩提”这个语义,说明四道中的智就叫作菩提。这里的“处”,指在菩提处,或在菩提中。这是表示邻近意义的地点格用法。“树也”这个“也”字,说明并不只是道智。“根处”,就是近旁。“最初正觉”,因为省略鼻音而连声,所以说“最初正觉”。用“成为”这个词,说明“最初”是名词化的用法。与“在一切人中最先成为正觉者”相连。为了说明“单一跏趺坐”是限定复合词,所以说“仅以一次跏趺坐”。用“一次……乃至……结跏趺坐”来说明这种限定的效果。所谓跏趺坐,就是双腿交叠的坐姿。关于“体验解脱之乐”:这里,在五种解脱中,以“止息”为名的果定才是所指,所以说“果定之乐”。果定,就是阿拉汉果定。这果定因为脱离了与它相违的随烦恼,所以叫“解脱”;与它相应的快乐,就是“解脱乐”,指第四禅那层次的阿拉汉果定之乐。或者,由它产生的快乐叫解脱乐,即一切烦恼之苦息灭的快乐。用“正在体验”这个词,说明“体验者”一词中加尾缀表示主动的意思。能够再三好好地言说、亲身经历,就是“体验者”。体验着坐下,这是语义上的连接。巴利
‘‘Bodhirukkhamūle’’ti ettha assattharukkhassa upacāravasena bodhīti nāmalabhanaṃ dassento āha ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’ntiādi. Iminā cattāri saccāni bujjhatīti bodhīti vacanatthena catūsu maggesu ñāṇaṃ bodhi nāmāti dasseti. Etthāti bodhimhi, bodhiyaṃ vā. Samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Rukkhopīti pisaddena na maggañāṇamevāti dasseti. Mūleti āsanne. Paṭhamābhisambuddhoti anunāsikalopavasena sandhīti āha ‘‘paṭhamaṃ abhisambuddho’’ti. ‘‘Hutvā’’ti iminā ‘‘paṭhama’’ntipadassa bhāvanapuṃsakaṃ dasseti. Sabbapaṭhamaṃyevāti sabbesaṃ janānaṃ paṭhamameva abhisambuddho hutvāti sambandho. Eko eva pallaṅko ekapallaṅkoti avadhāraṇasamāsaṃ dassento āha ‘‘ekeneva pallaṅkenā’’ti. ‘‘Sakiṃ…pe… ābhujitenā’’ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti. Pallaṅkoti ca ūrubaddhāsanaṃ. Vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedīti ettha tadaṅgādīsu (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.104) pañcasu vimuttīsu paṭippassaddhisaṅkhātā phalasamāpatti evādhippetāti āha ‘‘phalasamāpattisukha’’nti. Phalasamāpattīti arahattaphalasamāpatti. Sā hi viruddhehi upakkilesehi muccitaṭṭhena vimuttīti vuccati, tāya sampayuttaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ, catutthajjhānikaṃ arahattaphalasamāpattisukhaṃ. Athavā tāya jātaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ, sakalakilesadukkhūpasamasukhaṃ . ‘‘Paṭisaṃvedayamāno’’tiiminā ‘‘paṭisaṃvedī’’ti ettha ṇīpaccayassa kattutthaṃ dasseti. Punappunaṃ suṭṭhu vadati anubhavatīti paṭisaṃvedī. Paṭisaṃvedī hutvā nisīdīti sambandho.
“缘的行相”,就是无明等诸缘生起的行相。为什么缘的行相叫作缘起呢?所以他说“缘的行相确实……”等等。“确实”表示真实,或者表示原因。用“相互”这个词,显示“缘”这个字的作用对象;用“共在”这个词,说明“起”这个字的含义;用“诸法”这个词,显示它的自身性质。“此处”,指这部律藏注疏中。“彼处”,指“顺逆”这个词,或者在顺和逆之中。应当这样连接文意:那缘的行相本身就叫作顺逆。用“由自身应作之事的完成”,显示“顺”这个字的自性义。“那本身”,就是缘的行相本身。“那件事”,就是自身应作的那件事。由于不作那件事,即由于不作自身应作之事。用这个,显示“逆”这个字的自性义。“只以前面的方式”,即依照“无明缘行”等前面的方式。或者。“在流转中”,即在轮回流转中。“顺”,即随顺、随适。“另一个”,即依“无明实是……”等所说的缘的行相。“它的”,即流转的。“逆”,即相违、相反。“此处”,即“顺逆”这个词中。应当见其义,因为这里只有义才可能存在,或者,由于“除去别字之义,字才说义”的说法,显示除去别字之义,所以说“然而从最初……”等等。“乃至”一词是界限语。连接关系是:乃至到达尽头。“由此”,即由所说的这两种义。“以意作”这里,由于i音消失而连声,所以说“manasi akāsi”。“此处”,即“以意作”这个词中。“如”,即以某种方式。“此”,即这种方式。“此处”,即在“无明缘行”等文中,应当如此了知,即就部分而住。在复合词中间,用“那”一词,应取前词的性质和数,所以说“无明以及那缘”。但在句子中,用“那”一词,应取后词的性质和数。应当把“无明缘”一词与“生起”一词连接起来,所以说“因此无明缘行生起”。在一切词中,即在“行缘识”等一切词中。巴利
Paccayākāranti avijjādipaccayānaṃ uppādākāraṃ. Kasmā paccayākāro paṭiccasamuppādo nāmāti āha ‘‘paccayākāro hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. ‘‘Aññamañña’’ntiiminā ‘‘paṭiccā’’tipadassa kammaṃ dasseti, ‘‘sahite’’tiiminā saṃsaddassatthaṃ. ‘‘Dhamme’’tiiminā tassa sarūpaṃ. Etthāti imissaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ. Tatthāti ‘‘anulomapaṭiloma’’ntipade, anulomapaṭilomesu vā. Sveva paccayākāro vuccatīti yojanā. ‘‘Attanā kattabbakiccakaraṇato’’tiiminā anulomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti. Svevāti paccayākāro eva. Taṃ kiccanti attanā kattabbaṃ taṃ kiccaṃ. Tassa akaraṇatoti attanā kattabbakiccassa akaraṇato. Iminā paṭilomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti. Purimanayenevāti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā purimanayeneva. Vāti athavā. Pavattiyāti saṃsārapavattiyā. Anulomoti anukūlo, anurūpo vā. Itaroti ‘‘avijjāyatvevā’’tiādinā vutto paccayākāro. Tassāti pavattiyā. Paṭilomoti paṭiviruddho, etthāti ‘‘anulomapaṭiloma’’ntipade. Attho daṭṭhabboti ettha attho evāti sambhavato tassa phalaṃ vā ‘‘saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī’’ti vacanato (udā. aṭṭha. 1; dī. ni. ṭī. 1.1; ma. ni. ṭī. 1.mulapariyāyasuttavaṇṇanā; saṃ. ni. ṭī. 1.1.oghatarayasuttavaṇṇanā; a. ni. ṭī. 1.1.rupādivaggavaṇṇanā) saddantaratthāpohanaṃ vā dassento āha ‘‘ādito panā’’tiādi. Yāvasaddo avadhivacano. Yāva antaṃ pāpetvāti sambandho. Itoti imehi vuttehi dvīhi atthehi. ‘‘Manasākāsī’’ti ettha ikāralopavasena sandhīti āha ‘‘manasi akāsī’’ti. Tatthāti ‘‘manasākāsī’’tipade. Yathāti yenākārena. Idanti imaṃ ākāraṃ. Tatthāti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādipāṭhe avayavattho evaṃ veditabboti yojanā. Samāsamajjhe tasaddena pubbapadasseva liṅgavacanāni gahetabbānīti āha ‘‘avijjā ca sā paccayo cā’’ti . Vākye pana tasaddena parapadasseva liṅgavacanāni gahetabbāni. ‘‘Avijjāpaccayā’’tipadaṃ ‘‘sambhavantī’’tipadena sambandhitabbanti āha ‘‘tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantī’’ti. Sabbapadesūti ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇa’’ntiādīsu sabbesu padesu.
“正如”是说:以哪种方式。“此”是指这种方式。“在那里”是指在“无明……乃至……灭”这样的语句中。关于“唯无明之”这个地方,应当像“唯跋迪亚……”等中的情形那样,把词拆分为“跋迪亚,如此”,但这里不是拆成“无明,如此”,而应该拆成“无明,然则”,所以说“无明,然则”。应当知道,就像在“巴阿底摩卡、阿底巴摩卡……”等中是以前缀互换来说的,这里则是以不变词互换来说的。其中,用“唯”这个字排除众生、命我等;用“然则”这个字表明另一层面的含义:意思是从顺向的层面,把心思转向称为逆向的另一层面。“无余离贪灭”这个词是不合规则的复合词,而且是以尾词构成的第三格复合词,所以说“以称为离贪的道,无余灭”。其中,不把“无余”这个词与“离贪”连接,而是与“灭”连接来理解其意义,这就叫不合规则的复合词。用“以道”这个说法显示“离贪”一词的含义:道因为具有离染之义,所以称为“离贪”。关于“行之灭”,因为是由道而灭,所以是不生灭,因此说“诸行的不生灭”。所谓不生灭,就是因不生而灭,因为是以断尽的方式灭尽的。“如是”,意思是:正如唯以无明之无余离贪灭而有行之灭,同样也是如此。“在那里”,是指在“如是此……”等语句中。“全”这个字是“整体”的同义词,所以说“一切的”,意思是没有剩余的。或者,因为不与众生、命等混杂,所以是不杂之义,因此说“或纯净的”。用“离有情”这个说法显示纯净的状态。“苦蕴之”中,“蕴”这个字表示堆聚之义,所以说“苦聚之”。巴利
Yathā panāti yenākārena pana. Idanti imaṃ ākāraṃ. Tatthāti ‘‘avijjāya…pe… nirodho’’tiādivākye. Avijjāyatvevāti ettha ‘‘bhaddiyotvevā’’tiādīsu viya ‘‘bhaddiyo iti evā’’ti padacchedo kattabbo, na evaṃ ‘‘avijjāya iti evā’’ti, atha kho ‘‘avijjāya tu evā’’ti kātabboti āha ‘‘avijjāya tu evā’’ti. ‘‘Pa atimokkhaṃ atipamokkha’’ntiādīsu (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) viya upasaggabyattayena vuttaṃ, evamidha nipātabyattayena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha evasaddena sattajīvādayo nivatteti. Tusaddo pakkhantaratthajotako. Anulomapakkhato paṭilomasaṅkhātaṃ pakkhantaraṃ manasākāsīti attho. Asesavirāganirodhasaddo ayuttasamāso, uttarapadena ca tatiyāsamāsoti āha ‘‘virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā’’ti. Tattha asesasaddaṃ virāgasaddena sambandhamakatvā nirodhasaddena sambandhaṃ katvā atthassa gahaṇaṃ ayuttasamāso nāma. ‘‘Maggenā’’tiiminā virāgasaddassatthaṃ dasseti. Maggo hi virajjanaṭṭhena virāgoti vuccati. Saṅkhāranirodhoti ettha maggena nirodhattā anuppādanirodho hotīti āha ‘‘saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hotī’’ti. Anuppādanirodhoti ca anuppādena nirodho samucchedavasena niruddhattā. Evanti yathā avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, evaṃ tathāti attho. Tatthāti ‘‘evametassā’’tiādivacane. Kevalasaddo sakalapariyāyoti āha ‘‘sakalassā’’ti, anavasesassāti attho. Athavā sattajīvādīhi amissitattā amissatthoti āha ‘‘suddhassa vā’’ti. ‘‘Sattavirahitassā’’ti iminā suddhabhāvaṃ dasseti. Dukkhakkhandhassāti ettha khandhasaddo rāsatthavācakoti āha ‘‘dukkharāsissā’’ti.
“了知此义”这里,为了说明“此”这个词所指的范围,才说了“凡此……”等话。其中要这样连接:这里所说的意思,就是“依无明等……中略……灭”。而“集起也生起”是与之相连的。“了知之时”,意思是在明显显现之时,也就是众所周知的那个时候。“此感慨”这里,“此”这个词是指向正在说的内容。要这样连接:当那个意义已被了知时。“以了知故”,就是通过某种方式而了知的状态。“与悦俱之智所生起”:就是由与悦以同生等方式相应的智所生起;或者说,与智相应、名为生起的言说就是感慨,这是语句的连接。其中,感慨以什么意义而成为感慨呢?是以发出言说的意义、以欢喜的意义、以游戏的意义。什么是感慨?就是由喜悦的势力所引发的言辞。就像有些东西本该用量器来量,却量不住而流溢出去,这叫作“溢出”;又像水无法被池塘容纳,泛滥而流走,这叫作“洪流”。同样地,由喜悦的势力所引发的寻思扩散开来,心无法安住,变得强盛而内不能平静,便从言语之门流出,不等待接受者,这种特殊的言辞就称为“感慨”。通过“发出悦意之语”这一句,显示“ud”这个词根具有言说的意义。巴利
Etamatthaṃviditvāti ettha etasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yvāya’’ntiādi. Tattha ‘‘avijjādivasena…pe… nirodho hotī’’ti yvāyaṃ attho vuttoti yojanā. Samudayo ca hotīti sambandho. Viditavelāyanti pākaṭavelāyaṃ pasiddhakāleti attho. Imaṃ udānanti ettha imasaddo vuccamānāpekkho. Tasmiṃ atthe vidite satīti yojanā. Pajānanatāyāti pakārena jānanabhāvassa. Somanassayuttañāṇasamuṭṭhānanti somanassena ekuppādādivasena yuttena ñāṇena samuṭṭhānaṃ, yuttaṃ vā ñāṇasaṅkhātaṃ samuṭṭhānaṃ udānanti sambandho. Tattha udānanti kenaṭṭhena udānaṃ? Udānaṭṭhena, modanaṭṭhena, kīḷanaṭṭhena cāti attho. Kimidaṃ udānaṃ nāma? Pītivegasamuṭṭhāpito udāhāro. Yathā (udā. aṭṭha. ganthārambhakathā) hi yaṃ telādiminitabbavatthu mānaṃ gahetuṃ na sakkoti visanditvā gacchati, taṃ ‘‘avaseko’’ti vuccati. Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati, taṃ ‘‘ogho’’ti vuccati. Evamevaṃ yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ hadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti, so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā vacīdvārena nikkhamanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘udāna’’nti vuccati. ‘‘Attamanavācaṃ nicchāresī’’ti iminā udadhātussa udāhāratthaṃ dasseti.
“它的”是指这个感兴语的意义,应当这样理解:这是句子的连接。在“当……时”这里,为说明 dā 这个助词的意义,用完整的句子来表达,所以说“在某个时候”。“have”在这个意义上是不变词,意思是“明显、清楚”——明显就是清楚显现。在“出现”这里,pātu 这个不变词的意义已经由“have”这个不变词说出,所以为单独说明词根 bhū 的意义,就说“生起”。“顺逆缘相通达之助成者”,就是顺向和逆向通达缘相的助成者。“菩提分法”,就是属于菩提——道智这一边的三十七法。另一种说法是:为说明 pātu 这个不变词与“bhavanti(有)”这个词合起来的意义,就说“显现”。在这个理路中,“have”这个词是表达决定意义的,也就是“have ekaṃsena(决定地有)”的意思。“依现观”,就是依道智;因为道智面向四谛、共同了知,所以称为现观。巴利
Tassāti udānassa attho evaṃ veditabboti yojanā. Yadāti ettha dāpaccayassa atthavākyaṃ dassento āha ‘‘yasmiṃ kāle’’ti. Haveti ‘‘byatta’’nti imasmiṃ atthe nipāto. Byattaṃ pākaṭanti hi attho. Pātubhavantīti ettha pātunipātassa atthassa ‘‘have’’ti nipātena vuttattā bhūdhātusseva atthaṃ dassento āha ‘‘uppajjantī’’ti. Anuloma paṭiloma paccayākāra paṭivedhasādhakāti anulomato ca paṭilomato ca paccayākārassa paṭivijjhanassa sādhakā. Bodhipakkhiyadhammāti bodhiyā maggañāṇassa pakkhe bhavā sattatiṃsa dhammā. Athavā pātunipātena saha ‘‘bhavantī’’tipadassa atthaṃ dassento āha ‘‘pakāsantī’’ti. Imasmiṃ naye havesaddo ekaṃsatthavācako. Have ekaṃsenāti hi attho. Abhisamayavasenāti maggañāṇavasena . Maggañāṇañhi yasmā abhimukhaṃ cattāri saccāni samecca ayati jānāti, tasmā abhisamayoti vuccati.
“以烧恼烦恼之义”这句话,是在显示“热诚”一词的含义:彻底地烧恼烦恼,所以叫热诚。这并不是指一般的精进,而是特指正勤的精进,所以说“具足正勤精进者”。这句话显示了“热诚”一词中ī后缀含有“具有”的意思。“以所缘随观为特征”是指以遍处等为所缘,以随观为本质的禅那,也就是八等至。“以相随观为特征”是指以无常等相为所缘,以随观为本质的禅那,也就是观、道、果。“已舍恶者”这句话显示“已舍离恶,因此称为婆罗门”这一词义。因为aṇa这个词是恶的同义词。“诸漏已尽者”这句话显示他的自性。“于彼时”即atha assa,意思是那时对婆罗门。“凡这些疑被说”是关联。以“谁呢……说”等(相应部2.12)方式,以及以“什么是呢……说”等(相应部2.35)方式,在缘行相中被说的,是连接。非适当之问是指不相应的问,也就是难问的意思。如是即这样,或与此不同。凡那十六种疑(中部1.18;相应部2.20)出现,是关联。以未通达故为疑,是连接。十六种疑是指过去所缘五种、未来所缘五种、现在所缘六种,这样十六种疑。Vapayanti即vi apayanti,这是i音省略的连声。vi是前缀,随顺词根之义,apayanti一词是离去之义,所以说“离去”。“灭”这句话正是以另一种方式说明离去之义。“为何”这句话显示“从何了知有因法”这一句与前句的因果关系。有因法在这里是指与无明等因俱在,即有因,是行等缘所生法。有因且彼是法,故为有因法,显示这一词义时说“以无明等”。“通达”这句话在“了知”中显示ñā词根有觉知之义,排除杀害、满足等义。Iti即因此,vapayanti是连接。巴利
‘‘Kilesasantāpanaṭṭhenā’’ti iminā ābhuso kilese tāpetīti ātāpoti vacanatthaṃ dasseti. Na vīriyasāmaññaṃ hoti, atha kho sammappadhānavīriyamevāti āha ‘‘sammappadhānavīriyavato’’ti. Iminā ātāpīti ettha īpaccayassa vantuatthaṃ dasseti. Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti kasiṇādiārammaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena aṭṭhasamāpattisaṅkhātena jhānena ca. Lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti aniccādilakkhaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena vipassanāmaggaphalasaṅkhātena jhānena ca. ‘‘Bāhitapāpassā’’ti iminā bāhito aṇo pāpo anenāti brāhmaṇoti vacanatthaṃ dasseti. Aṇasaddo hi pāpapariyāyo. ‘‘Khīṇāsavassā’’ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti. Athassāti atha assa, tasmiṃ kāle brāhmaṇassāti attho. Yā etā kaṅkhā vuttāti sambandho. ‘‘Ko nu kho…pe… avocā’’tiādinā (saṃ. ni. 2.12) nayena ca tathā ‘‘katamaṃ nu kho…pe… avocā’’tiādinā (saṃ. ni. 2.35) nayena ca paccayākāre vuttāti yojanā. No kallo pañhoti ayutto pañho, duppañho esoti attho. Tathāti evaṃ, tato aññathā vā. Yā ca soḷasa kaṅkhā (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) āgatāti sambandho. Apaṭividdhattā kaṅkhāti yojanā. Soḷasa kaṅkhāti atītavisayā pañca, anāgatavisayā pañca, paccuppannavisayā chāti soḷasavidhā kaṅkhā. Vapayantīti vi apayanti, ikāralopenāyaṃ sandhi. Vityūpasaggo dhātvatthānuvattako, apayanti – saddo apagamanatthoti āha ‘‘apagacchantī’’ti. ‘‘Nirujjhantī’’tiiminā apagamanatthameva pariyāyantarena dīpeti. ‘‘Kasmā’’ti iminā ‘‘yato pajānāti sahetudhamma’’nti vākyassa pubbavākyakāraṇabhāvaṃ dasseti. Sahetudhammanti ettha saha avijjādihetunāti sahetu, saṅkhārādiko paccayuppannadhammo. Sahetu ca so dhammo cāti sahetudhammoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘avijjādikenā’’tiādi . ‘‘Paṭivijjhatī’’ti iminā pajānā tīti ettha ñādhātuyā avabodhanatthaṃ dasseti, māraṇatosanādike atthe nivatteti. Itīti tasmā, vapayantīti yojanā.
2 “缘的灭尽”是指诸缘灭尽之处,也就是无为法,这是句子的连接方式。“于彼”指第二首自说。“诸缘在此灭尽”,所以叫灭尽,也就是涅槃,因此说“诸缘灭尽之涅槃”。在这里,以“aññāsi”这一词显示了“avedi”中vida词根的“了知”之义,排除了“体验”“获得”等意思。所以“消失”是句法连接。“所说之类”指第一首自说中所说的那种。“法”指菩提分法,或者四圣谛法。巴利
2.Paccayakkhayassāti paccayānaṃ khayaṭṭhānassa asaṅkhatassāti yojanā. Tatrāti dutiyaudāne. Khīyanti paccayā etthāti khayaṃ, nibbānanti āha ‘‘paccayānaṃ khayasaṅkhātaṃ nibbāna’’nti. ‘‘Aññāsī’’ti iminā avedīti ettha vidadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti, anubhavanalābhādike nivatteti. Tasmā vapayantīti sambandho. Vuttappakārāti paṭhamaudāne vuttasadisā. Dhammāti bodhipakkhiyadhammā, catuariyasaccadhammā vā.
3 “说了这段优陀那”是连接关系。“以哪种道而了知”是句义组合。其中“在那时”指第三段优陀那。“那位婆罗门站立”是连接关系。借着已经生起的那些菩提分法,或者四圣谛之法已显现的那条圣道,就是靠那条圣道驱散,这是句义组合。“所说的那种”指《经集》里所说的那种。“魔军”指贪欲等十种魔军。用“驱散”这个词,是在这里通过dhūpa词根显示驱散的意思,排除涂抹等含义。用“正在驱散”这个词,是通过dhamu词根显示破坏的意思,排除声音等含义。为了说明“如太阳照耀”这句中“如太阳一样”的意思,所以说了“如同”等话。“太阳”就是日。因为它让最初劫的人产生勇气,所以称为太阳。“已升起”指向上方虚空而去,或者已升到空中。abbha这个词是虚空的同义词。因为虚空明亮地照耀、发光,所以称为abbha。这里譬喻的对应是:就像太阳照耀而安住,婆罗门也这样通达诸谛;就像太阳驱散黑暗而安住,婆罗门也这样驱散魔军。巴利
3. Imaṃ udānaṃ udānesīti sambandho. Yena maggena viditoti yojanā. Tatrāti tatiyaudāne. So brāhmaṇo tiṭṭhatīti sambandho. Tehi uppannehi bodhipakkhiyadhammehi vā yassa ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā, tena ariyamaggena vā vidhūpayanti yojanā. Vuttappakāranti suttanipāte vuttappakāraṃ. Mārasenanti kāmādikaṃ dasavidhaṃ mārasenaṃ. ‘‘Vidhamento’’tiiminā vidhūpayanti ettha dhūpadhātuyā vidhamanatthaṃ dasseti, limpanatthādayo nivatteti. ‘‘Viddhaṃ sento’’tiiminā vidhamentoti ettha dhamudhātuyā dhaṃsanatthaṃ dasseti, saddatthādayo nivatteti. ‘‘Sūriyova obhāsaya’’ntipadassa ‘‘sūriyo ivā’’ti atthaṃ dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Sūriyoti ādicco. So hi yasmā paṭhamakappikānaṃ sūraṃ janeti, tasmā sūriyoti vuccati. Abbhuggatoti abhimukhaṃ uddhaṃ ākāsaṃ gato, abbhaṃ vā ākāsaṃ uggato. Abbhasaddo hi ākāsapariyāyo. Ākāso hi yasmā ābhuso bhāti dippati, tasmā ‘‘abbha’’nti vuccati. Ayaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – yathā sūriyo obhāsayanto tiṭṭhati, evaṃ brāhmaṇo saccāni paṭivijjhanto. Yathā sūriyo andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati, evaṃ brāhmaṇo mārasenampi vidhūpayantoti.
这里,在这三则自说之中。第一则自说已生起,这是关联。把这部犍度的巴利文和自说巴利文对照之后,说“于自说中”等。于自说中所说,这是关联。那是指自说中所说的语句,所说,这是关联。以超越,就是越过,为了阐明这个意思,说“那时”等。那时,是指在夜里生起“明天我将从座位起身”这个作意的时候。世尊以心作意,这是关联。前两首自说偈是显示威力的,这是连缀。那是指对缘相的了知和对缘灭尽的证得。各一,是指在顺观和逆观中各一。初夜分,是与极远相关时的业格,意思是无间隔的初夜时分。这里,则是在这部犍度中。为了详细阐明这个意思,说“世尊”等。其中,世尊自说,这是关联。在毗舍佉月圆日,即与毗舍佉相应的月圆日。“黎明将升起”是应当说的时刻,这是关联。一切智,是一切智性,即无障智。从那,即从黎明升起。那日,是处格意义的业格,意思是那一日。或者,在与极远相关时,那日作为时间。如是作意,是如彼日顺逆作意那样,如是作意。如是,即如此。“在菩提树下……乃至……坐”如是所说的那七日,这是连缀。就在那里,即在菩提树下。巴利
Etthāti etesu tīsu udānesu. Paṭhamaṃ udānaṃ uppannanti sambandho. Imissā khandhakapāḷiyā udānapāḷiṃ saṃsandanto āha ‘‘udāne panā’’tiādi . Udāne pana vuttanti sambandho. Tanti udāne vuttavacanaṃ, vuttanti sambandho. Accayenāti atikkamena, tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘tadā hī’’tiādi. Tadāti ‘‘sve āsanā vuṭṭhahissāmī’’ti rattiṃ uppāditamanasikārakāle. Bhagavā manasākāsīti sambandho. Purimā dve udānagāthā ānubhāvadīpikā hontīti yojanā. Tassāti paccayākārapajānanapaccayakkhayādhigamassa. Ekekamevāti anulomapaṭilomesu ekekameva. Paṭhamayāmañcāti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, nirantaraṃ paṭhamayāmakālanti attho. Idha panāti imasmiṃ khandhake pana. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘bhagavā hī’’tiādi. Tattha bhagavā udānesīti sambandho. Visākhapuṇṇamāyāti visākhāya yuttāya puṇṇamāya. ‘‘Aruṇo uggamissatī’’ti vattabbasamayeti sambandho. Sabbaññutanti sabbaññubhāvaṃ, anāvaraṇañāṇanti attho. Tatoti aruṇuggamanato. Taṃ divasanti bhummatthe upayogavacanaṃ, tasmiṃ divaseti hi attho. Accantasaṃyoge vā, taṃ divasaṃ kālanti hi attho. Evaṃ manasi katvāti yathā taṃ divasaṃ anulomapaṭilomaṃ manasākāsi, evaṃ manasi katvāti attho. Itīti evaṃ. ‘‘Bodhirukkhamūle…pe… nisīdī’’ti evaṃ vuttaṃ taṃ sattāhanti yojanā. Tatthevāti bodhirukkhamūleyeva.
2. 牧羊人故事巴利
2. Ajapālakathā
4 世尊不:这里的否定词“不”要和“前往”这个词连在一起理解,意思就是“不前往”。“从彼定”:就是从那个阿拉汉果等至定。“紧接着不前往”,用譬喻来说明,所以说了“如”等这些话。并不是像那样说的,这是句子的关联方式。“此”:指这一类含义。“于此”:在“食后躺卧”这句话里。“如是”:是显示所比喻的内容。“于此亦”:在“尔时世尊”等巴利经文里也是这样。“此”:这个含义已经被显示出来了,这是句子的关联方式。“于此”:在“尔时世尊”等文句里。巴利
4.Na bhagavāti ettha nakāro ‘‘upasaṅkamī’’ti padena yojetabbo, na upasaṅkhamīti hi attho. Tamhā samādhimhāti tato arahattaphalasamāpattisamādhito. Anantarameva anupasaṅkamanaṃ upamāya āvikaronto āha ‘‘yathā panā’’tiādi. Iccevaṃ vuttaṃ na hotīti yojanā. Idanti idaṃ atthajātaṃ. Etthāti ‘‘bhutvā sayatī’’ti vākye. Evanti upameyyajotako. Idhāpīti imissaṃ ‘‘atha kho bhagavā’’tiādipāḷiyampi. Idanti ayamattho dīpito hotīti yojanā. Etthāti ‘‘atha kho bhagavā’’tiādipāṭhe.
“其余”是指跏趺坐七日之外的其他七日。“于彼”是在“其余”等语句中。应理解为“世尊坐着的时候”。“据说”一词是用来展开说明的词。“何故”是表示思量的不变词。“某些”指那些少威德的某些天人。“她们”指那些天人。“力得处”指以力量、威势所得之处。“以不眨眼”就是以不闭眼。“七日”在这里是业格用法,或者是持续关联。这样理解时,“时”应视为业格。“彼处”指以不眨眼的眼睛所注视的地方。“其后”指不眨眼七日之后。“宝经行”指宝所成的经行处。“彼处”指经行的地方。“从彼”指从经行七日。“宝屋”指宝所成的屋子。“于彼”指在宝屋中思择阿毗达摩藏,这是关联。“于此”指在宝屋中,或在阿毗达摩藏中,这是简别的处格用法。“彼处”指思择阿毗达摩藏的地方。巴利
Aparānipīti pallaṅkasattāhato aññānipi. Tatrāti ‘‘aparānipī’’tiādivacane. Bhagavati nisinne satīti yojanā. Kirasaddo vitthārajotako . Kiṃ nu khoti parivitakkanatthe nipāto. Ekaccānanti appesakkhānaṃ ekaccānaṃ. Tāsanti devatānaṃ. Balādhigamaṭṭhānanti balena tejasā adhigamaṭṭhānaṃ. Animisehīti ummisehi. Sattāhanti kammatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, accantasaṃyoge vā. Evañhi sati ‘‘kāla’’nti kammaṃ veditabbaṃ. Taṃ ṭhānanti animisehi akkhīhi olokiyamānaṭṭhānaṃ. Athāti animisasattāhassa anantare. Ratanacaṅkameti ratanamaye caṅkame. Taṃ ṭhānanti caṅkamaṭṭhānaṃ. Tatoti caṅkamasattāhato. Ratanagharanti ratanamayaṃ gehaṃ. Tatthāti ratanaghare abhidhammapiṭakaṃ vicinantoti sambandho. Etthāti ratanaghare, abhidhammapiṭake vā, niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Taṃ ṭhānanti abhidhammapiṭakavicinanaṭṭhānaṃ.
“如是”等语,是以总结前一句的方式,来显示与后一句的衔接。“以彼”是指由于牧羊人坐下的因缘。“其”是指那棵榕树。“即名为牧羊人榕树”这句话,是显示它依周围环境而获得名称。婆罗门牧羊人在那里安住,所以叫“牧羊处”;或者在炎热时,羊群进入树荫下,那树用自己的影子庇护它们,所以叫“牧羊处”;它既是牧羊处,又是榕树,所以叫“牧羊人榕树”——这些词义在其他文献中也有说明。“于彼亦”是指在牧羊人榕树那里。“从菩提”是指从菩提树。“于此”是指在牧羊人榕树那里。应当与“世尊坐着时”连接理解。“于彼”是指在“尔时有一”等语句中。“彼”是指那位婆罗门。“名为见吉祥者”的意思是:在见、闻、思三类吉祥者中,他被称为见吉祥者。通过“以学童身……中略……被称为”这段话,说明了“因为发出‘哼’声,所以是哼哼者;他的种姓和本性就是发出哼哼声,所以是哼哼种姓者”这个词义。巴利
Evantiādi pubbavacanassa nigamavasena pacchimavacanassa anusandhinidassanaṃ. Tenāti ajapālānaṃ nisīdanakāraṇena. Assāti nigrodhassa. ‘‘Ajapālanigrodhotveva nāma’’nti iminā upacāravasena nāmalabhanaṃ dasseti. Ajapā brāhmaṇā lanti nivāsaṃ gaṇhanti etthāti ajapālo, uṇhakāle vā antopaviṭṭhe aje attano chāyāya pāletīti ajapālo, ajapālo ca so nigrodho ceti ajapālanigrodhoti vacanatthānipi pakaraṇantaresu (udā. aṭṭha. 4) dassitāni. Tatrāpīti ajapālanigrodhepi. Bodhitoti bodhirukkhato. Etthāti ajapālanigrodhe. Bhagavati nisinneti yojanā. Tatthāti ‘‘atha kho aññataro’’tiādivacane. Soti brāhmaṇo. Diṭṭhamaṅgaliko nāmāti diṭṭhasutamutasaṅkhātesu tīsu maṅgalikesu diṭṭhamaṅgaliko nāma kirāti attho. ‘‘Mānavasena…pe… vuccatī’’ti iminā ‘‘huṃhu’’nti karotīti huṃhuṅko, huṃhuṅko jāti sabhāvo imassāti huṃhuṅkajātikoti vacanatthaṃ dasseti.
“以彼”指的是那位婆罗门。“达到顶峰”就是达到最高。“它的”指的是优陀那的。“凡”指人,与“自称”相连。用“不是以见吉祥性”这句话,显示限定的结果。用“已舍恶法性”这句话,显示“因为他舍除了恶法,所以称为已舍恶法者”这个词的构成含义。用“以舍弃哼哼声”这句话,显示“他没有哼哼声,所以称为无哼哼者”这个词的构成含义。用“因为没有贪等垢秽”这句话,显示“他没有贪等垢秽,所以称为无垢者”这个词的构成含义。用“以修习相应之心性”这句话,显示“其心已调御、已相应,所以称为调御己”这个词的构成含义。这里,“调御”一词是精进的表达,由“调御”界生成;“己”一词是心的同义词。为了显示“调御”一词由“调御”界以及由“yamu”界生成,说了“以戒律仪等”。用“以制御心性”这句话,显示“他调御、自制,所以称为调御;其心已调御,所以称为调御己”这个词的构成含义。以“他们见、知诸谛,所以称为知者”这个词的构成含义,显示道智称为“知者”,说了“以称为四道智的知者”。将“称为四道智的”变为语格变化后,应与“知者”一词连接。“边”指涅槃,因为它生于诸行的尽头,故称为边;“边”指阿拉汉果,因为它于道的尽头转起,故称为边。用“已住于道梵行”这句话,显示“他住于称为道的梵行,所以称为已住梵行者”这个词的构成含义。为了显示所说“以法说梵说”这句话的含义,说了“我是婆罗门,以法说此说”。以法就是真实、自性。在此“世间”中,意指众生世间,所以说了“整个世间住处”。巴利
Tenāti brāhmaṇena. Sikhāppattanti aggappattaṃ. Tassāti udānassa. Yoti puggalo, paṭijānātīti sambandho. ‘‘Na diṭṭhamaṅgalikatāyā’’ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti. ‘‘Bāhitapāpadhammattā’’ti iminā bāhito pāpo dhammo anenāti bāhitapāpadhammoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Huṃhuṅkārapahānenā’’ti iminā natthi huṃhuṅkāro imassāti nihuṃhuṅkoti vacanatthaṃ dasseti. Rāgādikasāvābhāvenāti iminā natthi rāgādikasāvo imassāti nikkasāvoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Bhāvanānuyogayuttacittatāyā’’ti iminā yataṃ anuyuttaṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti. Ettha hi yatasaddo vīriyavācako, yatadhātuyā nipphanno, attasaddo cittapariyāyo. Yatasaddassa yamudhātuyā ca nipphannabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sīlasaṃvarena vā’’tiādi. ‘‘Saññatacittatāyā’’ti iminā yamati saṃyamatīti yataṃ, yataṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti. Saccāni vidanti jānantīti vedānīti vacanatthena maggañāṇāni vedāni nāmāti dassento āha ‘‘catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehī’’ti. ‘‘Catumaggañāṇasaṅkhātāna’’nti vibhattipariṇāmaṃ katvā ‘‘vedāna’’ntipadena yojetabbo. Antanti nibbānaṃ. Tañhi yasmā saṅkhārānaṃ avasāne jātaṃ, tasmā antanti vuccati. Puna antanti arahattaphalaṃ. Tañhi yasmā maggassa pariyosāne pavattaṃ, tasmā antanti vuccati. ‘‘Maggabrahmacariyassa vusitattā’’ti iminā vusitaṃ maggasaṅkhātaṃ brahmacariyaṃ anenāti vusitabrahmacariyoti vacanatthaṃ dasseti. Dhammena brahmavādaṃ vadeyyāti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘brāhmaṇo ahanti etaṃ vādaṃ dhammena vadeyyā’’ti. Dhammenāti bhūtena sabhāvena. Loketi ettha sattalokovādhippetoti āha ‘‘sakale lokasannivāse’’ti.
3. 目恰林达故事巴利
3. Mucalindakathā
5 非时云这里,并不是因为还没有到播种等时节才叫非时,而是因为雨季还没到,所以叫非时,因此说“雨季未到时”。用“已生之云”这句话,说明“在非时生起的云,就叫非时云”这个词的含义。“夏季的最后一个月”指制德牟喇月。“从彼”指从那片云。“冷风恶日”这里,显示“被冷风所破坏的日子,在这周期中,就叫冷风恶日”这个词的含义,所以说“然彼”等话。应当连接为:“然彼七日周期名为冷风恶日。”“生于池附近”这句话,显示“因为生在牟遮邻德池附近,所以叫牟遮邻德”这个词的含义。“牟遮邻德”就是尼库拉树,它也被称为尼巴树或毕亚咖树。龙王的色身虽然只有一个,但因为有七个头,所以用复数形式说“以身”。“从彼”应当与“龙王住时”连接。“彼”指龙王的。“从彼”意思是:因为内部空间像库房那样大。用这句话说明处所的原因,即“说明处因”,对应“勿世尊冷”等语句。“彼”指那位龙王。“的确”指真实。经文里应当补入“恼害”这个动词,所以说“勿以冷恼害世尊”。“于彼”指在“勿世尊冷”等语句中。应当与“七日周期时”连接。“彼也”指热。“彼”指世尊。“彼”指龙王的。“上穿”指上方的孔。“穿”和“孔”是同义词。天空被云层遮盖时,就像在近处一样;云层散去后,就显得远了,所以说“因云散去而变远”。“离云”这里,“离”这个词是“已去除”的意思,“云”这个词是“云”的同义词,所以说“云已散去”。像帝释天神青宝石一样发光,所以叫“天”,因为“天”这个词有“发光”的意思,所以说“天指天空”。“自己的形色”指自己的龙形。用这句话说明“自己的颜色”这里,“自己”这个词指“自身”,“颜色”这个词是“形状”的另一种说法。巴利
5.Akālameghoti ettha vappādikālassa abhāvā na akālo hoti, atha kho vassakāle asampattattā akāloti āha ‘‘asampatte vassakāle’’ti. ‘‘Uppannamegho’’ti iminā akāle uppanno megho akālameghoti vacanatthaṃ dasseti. Gimhānaṃ pacchime māseti jeṭṭhamūlamāse. Tasminti meghe. Sītavātaduddinīti ettha sītena vātena dūsitaṃ dinaṃ imissā vaṭṭalikāyāti sītavātaduddinīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘sā ca panā’’tiādi. Sā ca pana sattāhavaṭṭalikā sītavātaduddinī nāma ahosīti sambandho. ‘‘Samīpe pokkharaṇiyā nibbatto’’ti iminā mucalindassa samīpe nibbatto mucalindoti vacanatthaṃ dasseti. Mucalindoti ca niculo. So nīpoti ca piyakoti ca vuccati. Nāgassa bhogo ekopi sattābhujattā ‘‘bhogehī’’ti bahuvacanavasena vuttaṃ. Tasminti nāgarāje ṭhite satīti yojanā. Tassāti nāgarājassa. Tasmāti yasmā bhaṇḍāgāragabbhapamāṇaṃ ahosi, tasmā. Ṭhānassa kāraṇaṃ paridīpeti anenāti ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacanaṃ. Soti nāgarājā. Hīti saccaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘bādhayitthā’’ti kiriyāpadaṃ ajjhāharitabbanti āha ‘‘mā sītaṃ bhagavantaṃ bādhayitthā’’ti. Tatthāti ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacane. Sattāhavaṭṭalikāya satīti sambandho. Tampīti uṇhampi. Nanti bhagavantaṃ. Tassāti nāgarājassa. Ubbiddhanti uddhaṃ chiddaṃ. Viddhachiddasaddā hi pariyāyā. Ākāsaṃ meghapaṭalapaṭicchannaṃ āsannaṃ viya hoti, meghapaṭalavigame dūraṃ viya upaṭṭhāti, tasmā vuttaṃ ‘‘meghavigamena dūrībhūta’’nti. Vigatavalāhakanti ettha vigatasaddo apagatatthavācako, valāhakasaddo meghapariyāyoti āha ‘‘apagatamegha’’nti. Indanīlamaṇi viya dibbatīti devoti vacanatthena ākāso devo nāmāti āha ‘‘devanti ākāsa’’nti. Attano rūpanti attano nāgasaṇṭhānaṃ. Iminā sakavaṇṇanti ettha sakasaddo attavācako, vaṇṇasaddo saṇṭhānavevacanoti dasseti.
“乐远离”这句话里讲到五种远离——临时远离、镇伏远离、断尽远离、寂止远离、出离远离。其中应当取的是涅槃所摄的出离远离;又讲到三种远离——身远离、心远离、依着远离,其中应当取的是涅槃所摄的依着远离。所以说“涅槃所摄的依着远离”。“以四道智之满足”这句,说的是已得满足的人;在这里,是为了排除“以钵食满足”等诸种满足。“已闻法”这句里,“闻”是“广闻”的同义词,所以说成“已显示法”,意思是真谛之法已经彰显。“见者”这句,有人可能会以为是以肉眼看见,为防此疑,所以说“以智眼”。“以不动性”这句,为的是说明“无恼害”一词:在这里,“恼害”是“嗔恚”的同义词,而-ṇya这一后缀表示抽象的状态。“以此”就是指“无恼害”这个词。“慈之前分”,是指在“无恼害”之前分、慈已生起的状态。“于生类之调御”这句里,“生类”一词属于同义语,只用于有情,所以才说“于有情及”。“悲之前分”,是指在“调御”之前分、悲已生起的状态。“彼”指的是那位离贪者。因为以不来道无余断除欲贪,所以说“以此说不来道”。“彼”指的是以阿拉汉道灭尽我慢者,所以说“以我……中略……说”。“从此”是指从阿拉汉道而言。巴利
Sukho vivekoti ettha tadaṅga vikkhambhana samuccheda paṭippassaddhinissaraṇavivekasaṅkhātesu pañcasu vivekesu nibbānasaṅkhāto nissaraṇaviveko ca kāyacittaupadhivivekasaṅkhātesu tīsu vivekesu nibbānasaṅkhāto upadhiviveko ca gahetabboti āha ‘‘nibbānasaṅkhāto upadhiviveko’’ti. ‘‘Catumaggañāṇasantosenā’’ti iminā tuṭṭhassāti ettha piṇḍapātasantosādike nivatteti. Sutadhammassāti ettha sutasaddo vissutapariyāyoti āha ‘‘pakāsitadhammassā’’ti, pākaṭasaccadhammassāti attho. Passatoti ettha maṃsacakkhussa karaṇabhāvena āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ñāṇacakkhunā’’ti. ‘‘Akuppanabhāvo’’ti iminā abyāpajjanti ettha byāpādasaddassa dosavācakabhāvo ca ṇyapaccayassa bhāvattho ca dassito. Etenāti ‘‘abyāpajja’’ntipadena. Mettāpubbabhāgoti abyāpajjassa pubbabhāge mettāya uppannabhāvo. Pāṇabhūtesu saṃyamoti ettha pāṇabhūtasaddā vevacanabhāvena sattesu eva vattantīti āha ‘‘sattesu cā’’ti. Karuṇāpubbabhāgoti saṃyamassa pubbabhāge karuṇāya uppannabhāvo. Yāti yā virāgatā. Anāgāmimaggassa kāmarāgassa anavasesapahānattā vuttaṃ ‘‘etena anāgāmimaggo kathito’’ti. Yāthāvamānassa arahattamaggena niruddhattā vuttaṃ ‘‘asmi…pe… kathita’’nti. Itoti arahattato.
4. 王处故事巴利
4. Rājāyatanakathā
6 “东角”是指东边的角落,也就是东南方那个方位。“王榕树”就是乳木树。“那时”这里,为了说明“那”字指的是什么时候,先问“在哪个时候”,然后解说。应当连起来理解为“世尊坐着的时候”。为了排除其他像生主之类的天王,所以特别说“帝释天神”。“那”指的是诃梨勒果。应当连起来理解为“世尊刚受用之后”。这是指世尊坐着的时候。巴利
6.Pācīnakoṇeti puratthimaasse, pubbadakkhiṇadisābhāgeti attho. Rājāyatanarukkhanti khīrikārukkhaṃ. Tena kho pana samayenāti ettha tasaddassa visayaṃ pucchitvā dassento āha ‘‘katarena samayenā’’ti. Nisinnassa bhagavatoti yojanā. Devarājasaddassa aññe pajāpatiādayo devarājāno nivattetuṃ ‘‘sakko’’ti vuttaṃ. Tanti harītakaṃ. Paribhuttamattasseva bhagavatoti sambandho. Nisinne bhagavati.
“那时”——用这句话说明:就在世尊坐在王榕树根下的那个时候,就是“那时”。“郁伽罗”——从名叫郁伽拉的地方。“世尊住在哪个地方,就是那个地方”——这是句子的连接方式。“在此”——指的是“正走在前往那个地方的途中”这句话里。“他们”——指商人们。因为“亲属”和“同血缘者”这两个词互相是同义词,所以说到“亲属”时,“同血缘者”的意思也就成立了;为了说明这一点,才说“过去曾是亲属的天神”。“她”——指那位天神。“他们”——指商人们。“从那里”——指消失的原因。“他们”——指商人们。“这”——指消失。“力”——指供养。为了让前后文对应,把“配上一切蜜、糖浆等”这句话放在了中间。“奉侍”——在这里,因为语根目录中说“māna”这个根有尊敬和爱重的意思,所以尊敬爱重就是“供奉”,从意思上就表现为“侍奉”,因此说“侍奉”。“这是你们的”——这句话里,“这”字是尊敬的对象;“你们”这个词,在三种“vo”字当中,是第二人称代词的替用,而且这里带有第四格(为格)的意思,所以说“这尊敬是你们的”。“vo”字有三种用法:第二人称代词的替用、关系代词的替用、以及补足语气。其中,作为第二人称代词的替用时,有五种格位:主格、业格、具格、与格、属格。这里指的是“tumha”(你们)这个字的代用形,也就是与格,所以说“tumhākaṃ”(你们的)。“yaṃ”(凡)这个字所指的范围是“接受”的意思,所以说“凡所接受的”。“assa”,就是“应该是”。“凡是钵”——这是连接方式。“assa”,指世尊的。“so”,指钵。“正当善生女走来的时候”——这是连接关系。这是表示不敬的属格。“以此”——指以消失为原因。“assa”,指世尊的。“在诸手中”——这是处格用作具格的意思。也就是“用诸手”。“于何”——就是“以何”。巴利
‘‘Tena kho pana samayenā’’ti iminā yena samayena bhagavā rājāyatanamūle nisīdi, tena kho pana samayenāti atthaṃ dasseti. Ukkalajanapadatoti ukkalanāmakā janapadamhā. Yasmiṃ dese bhagavā viharati, taṃ desanti yojanā. Etthāti ‘‘taṃ desaṃ addhānamaggappaṭipannā’’tipade. Tesanti vāṇijānaṃ. Ñātisālohitasaddānaṃ aññamaññavevacanattā ‘‘ñātī’’ti vutte sālohitasaddassa attho siddhoti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ñātibhūtapubbā devatā’’ti. Sāti devatā. Nesanti vāṇijānaṃ. Tatoti apavattanakāraṇā. Teti vāṇijā . Idanti apavattanaṃ. Balinti upahāraṃ. Tesanti vāṇijānaṃ. ‘‘Sabbimadhuphāṇitādīhi yojetvā’’ti padaṃ pubbāparāpekkhaṃ, tasmā majjhe vuttaṃ. Patimānethāti ettha māna pūjāyaṃ pemaneti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 18 nakārantadhātu) vuttattā pūjanapemanaṃ nāma atthato upaṭṭhahananti āha ‘‘upaṭṭhahathā’’ti. Taṃ voti ettha taṃsaddo patimānanavisayo, vosaddo tīsu vosaddesu tumhasaddassa kāriyo vosaddo, so ca catutthyatthoti āha ‘‘taṃ patimānaṃ tumhāka’’nti. Vokāro hi tividho tumhasaddassa kāriyo, yovacanassa kāriyo, padapūraṇoti. Tattha tumhasaddassa kāriyo pañcavidho paccattaupayogakaraṇasampadānasāmivacanavasenāti. Tattha tumhasaddakāriyo sampadānavacano idhādhippeto. Tenāha ‘‘tumhāka’’nti. ‘‘Ya’’ntisaddassa visayo paṭiggahaṇatthoti āha ‘‘yaṃ paṭiggahaṇa’’nti. Assāti bhaveyya. Yo patto ahosīti yojanā. Assāti bhagavato. Soti patto. Sujātāya āgacchantiyā evāti sambandho. Anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Tenāti antaradhāyahetunā. Assāti bhagavato. Hatthesūti karaṇatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Hatthehīti hi attho. Kimhīti kena.
从此是指从阿沙荼月白分第五天起。这段时间是指这个量,也就是四十九天。饥是想吃。渴是想喝。assā是指世尊。因为cetasa和ceto这两个词需要显示它们之间的关联,为了说明它们的关联,才说了自己的和世尊的。由于这些表示关联的词彼此不同,也就显示出其关联方式也不同。自己的是指四大天王的。复合词只以整体为主,而句子则以部分为主,为了说明这一点,就说从四方。巴利原文中应补上前来而理解。以石所成这句话,是用来说明石所成就是岩所成。此是指以岩所成之钵这句话。那些是指在青豆色石所成的钵。从彼是指从献上以帝青宝所成之钵而言,与后文相连。他们是指四大天王。应连起来理解为四位也都加持。如是指以某种方式,应连起来理解为在加持时。如一是指完全相似。应连起来理解为在已加持的钵。于钵是处格用作工具格,意思是以钵接受。paccaggheti这个地方,e是处格的代用,所以说于极珍贵者。把paṭi和aggha分开来分析,paṭi有各别的意思,aggha虽然是一般性的词,但有大价值的意思,为了说明这一点,就说各别地于大价值者。由此说明,四者合在一起时并不贵重,但各别时则贵重。或者,paccaggha这个词带有前缀,是新近的同义词,所以说于新近者。新近是指新近得到之物的名称。新近得到之物因为新近,所以像新鲜一样,因此说新鲜。于那时生起者这句话,正是为了说明这个意思。dvevācikā这个词,为了说明它是通过复合词和派生词两种方式构成的,就说两句话等。pattā这个地方,有一个iti词被省略而应被指明。因此应连起来理解为:iti故为dvevācikā之义。te是指商人们。atha是指那时。te是指头发。tesaṃ是指商人们的。pariharatha是指接受为自己礼拜、起立之处,或者是指划定后带走,这就是它的意思。te是指商人们。amateneva应连起来理解为:就像以甘露一样,就像被灌顶一样。巴利
Itoti āsaḷhīmāsajuṇhapakkhapañcamito. Ettakaṃ kālanti etaṃ pamāṇaṃ ekūnapaññāsadivasakālaṃ. Jighacchāti ghasitumicchā. Pipāsāti pātumicchā. Assāti bhagavato. Cetasā-cetosaddānaṃ sambandhāpekkhattā tesaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano’’ti ca ‘‘bhagavato’’ti ca. Imehi sambandhisaddānamasadisattā sambandhopi asadisoti dasseti. Attanoti catunnaṃ mahārājānaṃ. Samāsoyeva avayavīpadhāno hoti, vākyaṃ pana avayavapadhānoyevāti dassento āha ‘‘catūhi disāhī’’ti. Pāḷiyaṃ ‘‘āgantvā’’ti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Silāmaye’’ti iminā silāmayameva selāmayanti atthaṃ dasseti. Idanti ‘‘selāmaye patte’’ti vacanaṃ. Yeti muggavaṇṇasilāmaye patte. Tatoti indanīlamaṇimayapattaupanāmanato, paranti sambandho. Tesanti catunnaṃ mahārājānaṃ. Cattāropi adhiṭṭhahīti sambandho . Yathāti yenākārena, adhiṭṭhiyamāneti yojanā. Ekasadisoti ekaṃsena sadiso. Adhiṭṭhite patteti sambandho. Patteti ca karaṇatthe bhummavacanaṃ. Pattena paṭiggahesīti hi attho. Paccaggheti ettha ekāro smiṃvacanassa kāriyoti āha ‘‘paccagghasmi’’nti. Paṭi agghanti padavibhāgaṃ katvā paṭisaddo pāṭekkattho, ‘‘aggha’’nti sāmaññato vuttepi mahagghatthoti dassento āha ‘‘pāṭekkaṃ mahagghasmi’’nti. Iminā cattāro ekato hutvā na mahagghā honti, pāṭekkaṃ pana mahagghā hontīti dasseti. Atha vā saupasaggo paccagghasaddo abhinavapariyāyoti āha ‘‘abhinave’’ti. Abhinavoti ca aciratanavatthussa nāmaṃ. Aciratanavatthu aciratanattā abbhuṇhaṃ viya hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘abbhuṇhe’’ti. ‘‘Taṅkhaṇe nibbattasmi’’nti iminā tamevatthaṃ vibhāveti. Dvevācikātipadassa samāsavasena ca taddhitavasena ca nipphannabhāvaṃ dassento āha ‘‘dve vācā’’tiādi. Pattāti ettha eko itisaddo luttaniddiṭṭho. Iti tasmā dvevācikāiti atthoti yojanā. Teti vāṇijā. Athāti tasmiṃ kāle. Teti kese. Tesanti vāṇijānaṃ. Pariharathāti attano abhivādanapaccuṭṭhānaṭṭhānanti paṭiggahetvā, paricchinditvā vā harathāti attho. Teti vāṇijā. Amatenevāti amatena iva, abhisittā ivāti yojanā.
5. 梵天劝请故事巴利
5. Brahmayācanakathā
7 世尊前往,这是前后文的连接关系。在彼处,指在牧羊人榕树下。惯常修习,指已经实行、正确实行,这不是某一尊佛的惯常修习,而是一切诸佛的惯常修习,意思是极度修习、恒常修习。为了把简要说的义理详细展开,所以说了“因为知道”等话。说法,指世尊的说法,或者指为了听法而前往世尊那里,或者指世尊说法。从彼处,指由于劝请的因缘。hi,意思是确实,或者表示因为。因为世间共住者尊重梵天,所以说将会生起,这是句子的连接方式。iti等语是总结。巴利
7. Bhagavā upasaṅkamīti sambandho. Tasminti ajapālanigrodhe. Āciṇṇasamāciṇṇoti ācarito sammācarito, na ekassa buddhassa āciṇṇo, atha kho sabbabuddhānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo, atiāciṇṇo niccāciṇṇoti attho. Saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārento āha ‘‘jānanti hī’’tiādi. Dhammadesananti bhagavato dhammadesanaṃ, dhammadesanatthāya vā bhagavantaṃ, bhagavantaṃ vā dhammadesanaṃ. Tatoti yācanakāraṇā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Lokasannivāso brahmagaruko yasmā, iti tasmā uppādessantīti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
这里“于彼”是指在思惟行相的经文里。用“耽溺于五欲”这句话,说明“耽溺”是以应当喜乐的意味执著于此,所以五欲就是“所著处”。“耽溺”就是执著。也有读作“耽溺于五欲”的,如果是这样,那么“耽溺”就是以应当喜乐的意味去受用,因此五欲为“所著处”这个词义也应当这样理解。“耽溺”就是受用。“他们”就是五欲。对于“yadidaṃ”这个词,把它分解为“yaṃ”和“idaṃ”之后,恐怕有人会怀疑这两个都是代词,所以说“yadidaṃ是不变词”。由此说明:因为它在三种性、两种数中都不消失、不变化、不差异,不发生词形变化,所以叫不变词,但它的意义还是应当看作代词的意义。“彼”指“yadidaṃ”这个不变词的意义,这是连接关系。“处”就是“处”这个词。“缘起”就是“缘起”这个词。它的意义也应当看作合理的。“他们”指行等缘所生之法。“缘”指无明等因。用“唯以此为缘”这句话,在“idappaccayatā”中,“tā”这个后缀显示它自身的意义,就像“devatā”等处的例子一样。巴利
Tatthāti parivitakkanākārapāṭhe. ‘‘Pañcakāmaguṇesu allīya’’ntīti iminā allīyanti abhiramitabbaṭṭhena lagganti etthāti ālayā pañca kāmaguṇāti vacanatthaṃ dasseti. Allīyantīti lagganti. ‘‘Pañca kāmaguṇe allīyantī’’tipi pāṭho, evaṃ sati allīyanti abhiramitabbaṭṭhena seviyantīti ālayā pañca kāmaguṇāti vacanattho kātabbo. Allīyantīti sevanti. Teti pañca kāmaguṇā. ‘‘Yadida’’ntipadassa yaṃ idanti padavibhāgaṃ katvā ‘‘ya’’nti ca ‘‘ida’’nti ca sabbanāmapadanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘yadidanti nipāto’’ti. Iminā tīsu liṅgesu dvīsu ca vacanesu vināsaṃ, vikāraṃ vā visadisaṃ vā naayanattā nagamanattā abyayaṃ nāmāti dasseti, attho pana sabbanāmatthoyevāti daṭṭhabbaṃ. Tassāti ‘‘yadida’’ntinipātassa, atthoti sambandho. Ṭhānanti ‘‘ṭhānaṃ’’itipadaṃ. Paṭiccasamuppādanti ‘‘paṭiccasamuppādo’’itipadaṃ. Atthopi yuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Imesanti saṅkhārādīnaṃ paccayuppannānaṃ. Paccayāti avijjādikāraṇā. ‘‘Idappaccayā evā’’ti iminā idappaccayatāti ettha tāpaccayassa svatthaṃ dīpeti ‘‘devatā’’tiādīsu (khu. pā. aṭṭha. evamiccādipāṭhavaṇṇanā) viya.
“那对我将是疲劳”这句话里,为了指出“taṃ”这个词所指的对象,所以说“名为不知者的开示”。由此说明,“taṃ”这个词所指的只是“我将开示”和“他们不会了解”这两个动词,而不是一个动词。“so”指的是名为开示的身语运作。由此说明:在句子语境中,“taṃ”这个词只取后面那个词的性和数;而在复合词中间,“taṃ”这个词则取前面那个词的性和数。因此有了“无明即是它,也是缘”以及“阿毗达摩即是它,也是藏”等说法。“疲劳”是身体疲劳的原因。通过它而疲劳,所以叫疲劳。“assā”就是“将有”。“sā”就是名为身语运作的开示。“扰恼”是身体受伤害的原因。通过它而伤害,所以叫扰恼。不过,诸佛心中既没有疲劳也没有扰恼,因为已经由阿拉汉道断除了。“paṭibhaṃsū”这里,“paṭi”因与业格支配词连用,而在“bhagavantaṃ”这里是以业格表示属格义,所以说“bhagavato”。“anu acchariyā”这句话排除了“na acchariyā”这种词义分解,意思是再三地奇妙。“paṭibhaṃsū”这里,“paṭi”这个词有现起的意思,“bhā”语根有显现的意思,所以说“成为名为现起之智的行境”。通过“成为行境”,说明所谓显现,本质上就是成为行境。巴利
So mamassa kilamathoti ettha taṃsaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘yā ajānantānaṃ desanā nāmā’’ti, iminā ‘‘deseyyaṃ, na ājāneyyu’’nti dvinnameva kiriyāpadānaṃ tasaddassa visayabhāvaṃ dasseti, na ekassa kiriyāpadassa. Soti desanāsaṅkhāto kāyavacīpayogo, iminā vākyavisaye tasaddo uttarapadasseva liṅgavacanāni gaṇhātīti dasseti, samāsamajjhe pana tasaddo pubbapadasseva liṅgavacanāni gaṇhāti. Tena vuttaṃ ‘‘avijjā ca sā paccayo cā’’ti (udā. aṭṭha. paṭhamabodhisuttavaṇṇanā) ca ‘‘abhidhammo ca so piṭakañcā’’ti ca (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dha. sa. aṭṭha. nidānakathā) ādi . Kilamathoti kāyakilamanahetu. Kilamati anenāti kilamatho. Assāti bhaveyya. Sāti kāyavacīpayogasaṅkhātā desanā. Vihesāti kāyavihiṃsāhetu. Vihiṃsati imāyāti vihesā. Cittena pana buddhānaṃ kilamatho vā vihesā vā natthi arahattamaggena samucchinnattā . ‘‘Paṭibhaṃsū’’ti ettha paṭīti kammappavacanīyayogattā ‘‘bhagavanta’’nti ettha sāmyatthe upayogavacananti āha ‘‘bhagavato’’ti. ‘‘Anu acchariyā’’ti iminā ‘‘na acchariyā’’ti padavibhāgaṃ nivatteti, punappunaṃ acchariyāti attho. Paṭibhaṃsūti ettha paṭisaddo paṭibhānattho, bhādhātu khāyanatthoti āha ‘‘paṭibhānasaṅkhātassa ñāṇassa gocarā ahesu’’nti. ‘‘Gocarā ahesu’’nti iminā khāyanaṃ nāma atthato gocarabhāvena bhavananti dasseti.
“我”是指属于我的,或者由我证得的,整句的连接关系是:为了开示我所证得的法。“逆流”这个词,当说到逆着圣道之流时,指的就是涅槃本身,所以说“逆流称为涅槃”。趣向涅槃,是指圣道。因为圣道确实使人趣向涅槃,所以称为趣向涅槃。关于“以暗聚”这里,“暗”这个词是无明的同义词,“聚”这个词是积聚的意思,所以说“以无明之聚”。关于“被覆盖”这个词,用“被覆盖”显示覆盖,这里vu这个词根有遮蔽的意思。关于“少欲无为的状态”这里,前缀apa表示没有的意思,后缀tā表示状态,所以说“没有欲求的状态”。巴利
Meti mama, mayā vā, adhigataṃ dhammaṃ pakāsitunti sambandho. Ariyamaggasotassa paṭi paṭisotanti vutte nibbānamevāti āha ‘‘paṭisotaṃ vuccati nibbāna’’nti. Nibbānagāminti ariyamaggaṃ. Ariyamaggo hi yasmā nibbānaṃ gamayati, tasmā nibbānagāmīti vuccati. Tamokhandhenāti ettha tamasaddo avijjāpariyāyo, khandhasaddo rāsatthoti āha ‘‘avijjārāsinā’’ti. ‘‘Ajjhotthaṭā’’ti iminā āvuṭāti ettha vudhātu āvaraṇatthoti dasseti. Appossukkatāyāti ettha apatyūpasaggo abhāvattho, tāpaccayo bhāvatthoti āha ‘‘nirussukkabhāvenā’’ti.
8 所谓“世间”,就是指有情世间。“大梵天王”,就是指大梵天王人。“少尘垢种类”这里,“眼中尘垢少”就是少尘垢眼;“以少尘垢眼为种类、自性”就是少尘垢种类。为了说明这个词的含义,所以说了“慧眼”等话。“慧眼”这个说法,是用来排除肉眼的意思。“他们”,指有情众生。“法的”,与“tu”后缀连用时,是第六格,表示目的。“以ā为前缀的ñā词根有通达的意思”,所以说“通达者”。巴利
8.Loketi sattaloke. Mahābrahmeti mahābrahmāno. Apparajakkhajātikāti ettha appaṃ rajaṃ akkhimhi etesanti apparajakkhā, apparajakkhā jāti sabhāvo etesanti apparajakkhajātikāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘paññāmaye’’tiādi. ‘‘Paññāmaye’’ti iminā maṃsamayeti atthaṃ nivatteti. Etesanti sattānaṃ. Dhammassāti tupaccayayoge chaṭṭhīkammaṃ. Āpubbo ñādhātu paṭivijjhanatthoti āha ‘‘paṭivijjhitāro’’ti.
有染污存在于他们,所以叫有染污者,指的是布拉纳·咖萨巴等六位导师,即他们。“贪等”这个说法,是在显示染污本身的样子。“avāpureta”这里,ava 和 ā 两个前缀加上 pura 这个词根,有打开的意思,所以说“打开它”。把 v 换成 p,也有“apāpureta”这种读法。为了不让“甘露”被理解成水等东西,所以说是“涅槃的”。这些众生应当听闻,这是上下文之间的连接。“无垢”这里,vi 这个前缀有无的意思,所以说“由于无”。这显示“没有染污存在于他,所以叫无垢”这个词义。“正自觉者”这个说法,是在显示另一个词的含义本身。以次第之道应觉悟者,是“随觉”,此时应取四谛法,故说“四谛法”。巴利
Saṃvijjati malaṃ etesanti samalā, pūraṇakassapādikā cha satthāro, tehi. ‘‘Rāgādīhī’’ti iminā malasarūpaṃ dasseti. Avāpuretanti ettha avapubbo ca āpubbo ca puradhātu vivaraṇatthoti āha ‘‘vivara eta’’nti. Vakārassa pakāraṃ katvā ‘‘apāpureta’’ntipi pāṭho . Amatasaddassa salilādayo nivattetuṃ vuttaṃ ‘‘nibbānassā’’ti. Ime sattā suṇantūti sambandho. Vimalenāti ettha visaddo abhāvatthoti āha ‘‘abhāvato’’ti. Iminā natthi malaṃ etassāti vimaloti vacanatthaṃ dasseti . ‘‘Sammāsambuddhenā’’ti iminā aññapadatthasarūpaṃ dasseti. Anukkamena maggena bujjhitabbanti anubuddhanti vutte catusaccadhammo gahetabboti āha ‘‘catusaccadhamma’’nti.
“石所成”这句话,是用“由石头生成,所以叫石所成”来显示它的词义。“以一切知智”这句话,是显示遍眼的自性。世尊,您也——这是句子的连接方式。“法”这个词是“慧”的同义词,所以说“法所成即慧所成”。忧愁已离开这个人,所以叫离忧者,也就是世尊。沉入忧愁,所以叫忧沉者,也就是众人。“忧沉且被生老所制伏”,应当加上“和”字来连接。由此显示,“和”字是被省略而点出的。巴利
‘‘Selamaye’’ti iminā silāya nibbatto seloti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Sabbaññutaññāṇenā’’ti iminā samantacakkhusarūpaṃ dasseti. Bhagavā tvampīti yojanā. Dhammasaddo paññāpariyāyoti āha ‘‘dhammamayaṃ paññāmaya’’nti. Apeto soko imassāti apetasoko, bhagavā. Sokaṃ avataratīti sokāvatiṇṇā, janatā. Sokāvatiṇṇañca jātijarābhibhūtañcāti casaddo yojetabbo. Iminā casaddo luttaniddiṭṭhoti dasseti.
“世尊”这个词,要接到“勇者”等称呼上。“因为具有精进性”这句话,是在说明“精进存在于他那里,所以他是勇者”这个词的语义。在声论中,对呼格词不应作词析,这是针对呼格的用法说的;但在这里,为了显示它们的含义,应当知道是作了词析的。“天子……中略……因为已战胜”,这是在说明“与诸魔的战斗已被他战胜,所以他是战胜战斗者”这个词的语义。这里,蕴魔被死魔所包含,因为两者是一起被战胜的。“有情载者”对应第一个字母,“商队载者”对应第二个字母。其中,如果以譬喻说为“商队载者”,就对应第二个字母;如果以主要含义说为“载运有情”即“有情载者”,就对应第一个字母。而这里是取第一个字母,所以说“载运有情,所以是有情载者”。“债不存在于此”,就是无债者,指世尊。巴利
‘‘Bhagavā’’tipadaṃ ‘‘vīro’’tiādīsu yojetabbaṃ. ‘‘Vīriyavantatāyā’’ti iminā vīraṃ yassatthīti vīroti vacanatthaṃ dasseti. Saddasatthesu ālapanapadesu viggaho na kātabboti idaṃ ālapanāvatthaṃ sandhāya vuttaṃ, idha pana tesamatthadassanatthāya viggaho vuttoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Devaputta…pe… vijitattā’’ti iminā vijito mārehi saṃgāmo anenāti vijitasaṅgāmoti vacanatthaṃ dasseti. Ettha ca khandhamāro maccumārena saṅgahito dvinnaṃ mārānaṃ ekato vijitattā. ‘‘Sattavāho’’ti paṭhamakkharena ca ‘‘satthavāho’’ti dutiyakkharena ca yutto. Tattha satthavāho viyāti ‘‘satthavāho’’ti upacārena vutte dutiyakkharena yutto, satte vahahīti sattavāhoti mukhyato vutte paṭhamakkharena yutto. Idha pana paṭhamakkharena yuttoti āha ‘‘satte vahatīti sattavāho’’ti. Natthi iṇaṃ imassāti aṇaṇo bhagavā.
9 关于“佛眼”:这里的“眼”分两种,就是肉眼和智眼。其中,肉眼又分两种,就是净眼和扶尘根眼。净色叫做净眼,被眉骨围住的肉团叫做扶尘根眼。智眼则有五种,就是天眼、法眼、慧眼、佛眼和遍眼。其中,天眼通智叫天眼,下三圣道叫法眼,阿拉汉道智叫慧眼,根上下智和随眠智叫佛眼,一切知智叫遍眼。这里因为说的是“以佛眼”,所以只指上面说的这两种智,因此说“以根……中略……智及”。“hi”是确实的意思。“他们”指那些众生。“信等”是用“等”字把精进、念、定、慧根也包括进来。“锐利”就是锐利,“钝”就是比较微细,“行相”就是原因。这三对是依外义复合来说的。“易令知”就是容易了知的人,同样“难令知”就是难以了知的人,为了显示这个含义,所以说“他们以所说原因”等。“他世及罪过”就是他世的罪过,“从怖畏见他们”就是因为怖畏他世罪过而见的人,为了显示含义而说“他们”等。这两对是依kita来说的,这里在最后一对中,虽然没有说出“非少数他世罪过怖畏见者”的第二个词,但在《无碍解道》圣典中是成双而说的。“莲花存在于此”,依语义,丛、蔓、池或林都可以叫“莲花林”,而这里说“在莲花林”。“唯沉没而”是连结,“滋养”就是增长,这里显示“唯在内沉没而滋养”就是“内沉没滋养”的语义。“与水等同”显示“与水等同”就是“同水”,显示“同水而住”的意思。“超越”显示“accuggamma”这个词就是“超越”的意思。巴利
9.Buddhacakkhunāti ettha cakkhu duvidhaṃ maṃsacakkhuñāṇacakkhuvasena. Tatthāpi maṃsacakkhu duvidhaṃ pasādacakkhusasambhāracakkhuvasena. Tattha pasādarūpaṃ pasādacakkhu nāma, bhamukaṭṭhiparicchinno maṃsapiṇḍo sasambhāracakkhu nāma. Ñāṇacakkhu pana pañcavidhaṃ (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.3) dibbadhammapaññābuddhasamantacakkhuvasena. Tattha dibbacakkhuabhiññāñāṇaṃ dibbacakkhu nāma, heṭṭhimamaggattayaṃ dhammacakkhu nāma, arahattamaggañāṇaṃ paññācakkhu nāma, indriyaparopariyattañāṇañca āsayānusayañāṇañca buddhacakkhu nāma, sabbaññutaññāṇaṃ samantacakkhu nāma. Idha pana ‘‘buddhacakkhunā’’ti vuttattā yathāvuttadveñāṇāniyevāti āha ‘‘indriya…pe… ñāṇena cā’’ti. Hīti saccaṃ. Yesanti sattānaṃ. Saddhādīnīti ādisaddena vīriyasatisamādhipaññindriyāni saṅgaṇhāti. Tikkhānīti tikhiṇāni. Mudūnīti sukhumatarāni. Ākārāti kāraṇā. Imāni tīṇi dukāni bāhiratthasamāsavasena vuttāni. Sukhena viññāpetabbāti suviññāpayā, tathā duviññāpayāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ye kathitakāraṇa’’ntiādi . Paraloko ca vajjañca paralokavajjāni, tāni bhayato passantīti paralokavajjabhayadassāvinoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ye’’tiādi. Imāni dve dukāni kitavasena vuttāni, idha pacchimaduke ‘‘na appekacce paralokavajjabhayadassāvino’’ti dutiyapadaṃ na vuttaṃ, paṭisambhidāmaggapāḷiyaṃ (paṭi. ma. 1.111) pana yugaḷavasena vuttaṃ. Uppalāni ettha santīti uppalinīti vacanatthena gaccho vā latā vā pokkharaṇī vā vanaṃ vā ‘‘uppalinī’’ti vuccati, idha pana ‘‘vana’’nti āha ‘‘uppalavane’’ti. Nimuggāneva hutvāti sambandho. Posayantīti vaḍḍhanti, iminā antonimuggāneva hutvā posayantīti antonimuggaposīnīti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Udakena sama’’nti iminā udakena samaṃ samodakaṃ, samodakaṃ hutvā ṭhitānīti atthaṃ dasseti. ‘‘Atikkamitvā’’ti iminā accuggammātipadassa atiuggantvāti atthaṃ dasseti.
被遮盖而穿上,就是披覆;不是披覆,就是未披覆。所谓未披覆,从含义上说就是敞开,所以说“开显”。“so”指的是圣道。“hi”表示真实。“最后两个词”指偈颂中最后两个词。“这就是含义”是说:这正要说的含义应当这样理解,这是连接方式。“hi”是详说。“我未说”这里,因为依第一人称,所以说“我”。本应说“在天人中”,但依据余一省略法,说成“在人中”,所以说“在天人中”。巴利
Paṭicchannena āropitāti pārutā, na pārutā apārutā. Apārutā nāma atthato vivaraṇāti āha ‘‘vivaṭā’’ti soti ariyamaggo . Hīti saccaṃ. Pacchimapadadvayeti gāthāya uttamapadadvaye. Ayamevatthoti ayaṃ vakkhamāno evaṃ attho daṭṭhabboti yojanā. Hīti vitthāro. Na bhāsinti ettha uttamapurisattā ‘‘aha’’nti vuttaṃ. ‘‘Devamanujesu’’ti vattabbe ekasesavasena ‘‘manujesū’’ti vuttanti āha ‘‘devamanussesū’’ti.
6. 五比丘故事巴利
6. Pañcavaggiyakathā
10 10. “依处生起”是指以因缘而生起。他的生性没有烦恼,所以是“无烦恼生性”。虽然不加区分地只说“智”,但从意义上说,就是无障智,因此说“一切知智”。“从此”是指从“我要说法”这个思惟之日起,与下文相连。然而天神只知道阿拉喇去世,不知道他投生到无所有处。世尊则一切都知道,所以说“投生到无所有处”。用“已退失”这个词,是在显示这里“大损失者”中 hā 这个词根的含义。“他的”是指阿拉喇的。应当说“大损失者”,但把 k 音变成 y 音,所以说成“大损失者”。“非时”是指在修梵行上没有机会,意思就是无所有处。“昨天”是指刚过去的那一天。“他也”是指伍达咖·拉玛子。“也”字是相对于阿拉喇而说的。其中,阿喇拉·迦罗摩证得直到无所有处的禅那,所以投生到无所有处。伍达咖·拉玛子证得直到非想非非想处的禅那,所以应当知道他是投生到非想非非想处。为了显示“多作”和“多利益”这两种读法都合理,所以说“多作者,多利益”。“被遣送的状态”要与“玛”字连接起来理解。这里是在显示“被遣”一词中“阿德”表示身体。巴利
10.Ṭhānuppattiyāti kāraṇena uppattiyā. Nikkileso jāti sabhāvo imassāti nikkilesajātiko. ‘‘Ñāṇa’’nti avisesena vuttepi atthato anāvaraṇañāṇamevāti āha ‘‘sabbaññutaññāṇa’’nti. Itoti ‘‘dhammaṃ desessāmī’’ti parivitakkadivasato, heṭṭhāti sambandho. Devatā pana āḷārassa kālaṅkaraṇameva jānāti, na ākiñcaññāyatane nibbattabhāvaṃ. Bhagavā pana sabbaṃ jānāti, tena vuttaṃ ‘‘ākiñcaññāyatane nibbatto’’ti. ‘‘Parihīnattā’’ti iminā mahājāniyoti ettha hādhātuyā atthaṃ dasseti. Assāti āḷārassa. Mahatī jāniassāti ‘‘mahājāniko’’ti vattabbe kakārassa yakāraṃ katvā ‘‘mahājāniyo’’ti vuttaṃ. Akkhaṇeti brahmacariyavāsāya anokāse, ākiñcaññāyataneti attho. Hiyyoti anantarātītāhe. Sopīti udako rāmaputtopi. Pisaddo āḷārāpekkho. Tattha āḷāro kālāmo yāvaākiñcaññāyatanajhānalābhī hoti, tasmā ākiñcaññāyatane nibbatto. Udako rāmaputto yāvanevasaññānāsaññāyatanajhānalābhī hoti, tasmā nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Bahukārā’’ti ca ‘‘bahūpakārā’’ti ca pāṭhassa dvidhā yuttabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bahukārāti bahūpakārā’’ti. Pesitattabhāvaṃ manti yojanā. Iminā pahitattanti ettha attasaddo kāyavācakoti dasseti.
11 因为与“中间”这个词相应,这里“伽耶、菩提”是在属格的意义上用了业格,所以说“伽耶与菩提道场之间”。巴利
11. Antarāsaddena yuttattā ‘‘gayaṃ, bodhi’’nti ettha sāmyatthe upayogavacananti āha ‘‘gayāya ca bodhimaṇḍassa cā’’ti.
偈颂里四个“一切”当中,第二个“一切”是无余的意思,其余几个是有余的意思;为了说明这一点,就说“一切三地法”等等。词义本身很容易理解。阿拉汉果也是因为渴爱灭尽,所以才说“在渴爱灭尽的涅槃中”。“自己”这个词是“自身”的同义词,而“证知”这个词是带tvā后缀的,所以说“自己证知”。用“一切四地法”这一句,是在显示动词词根“知”的宾语。“这位是我的老师”这一句,则是在显示指名的方式。巴利
Gāthāya catūsu sabbasaddesu dutiyo sabbasaddo anavasesattho, sesā sāvasesatthāti dassento āha ‘‘sabbaṃ tebhūmakadhamma’’ntiādi. Vacanattho suviññeyyova. Arahattaphalassāpi taṇhākkhayattā vuttaṃ ‘‘taṇhākkhaye nibbāne’’ti. Sayaṃsaddo attapariyāyo, abhiññāyasaddo tu tvāpaccayantoti āha ‘‘attanāva jānitvā’’ti. ‘‘Sabbaṃ catubhūmakadhamma’’nti iminā ñādhātuyā kammaṃ dasseti. ‘‘Ayaṃ me ācariyo’’ti uddisanākāradassanaṃ.
用“出世间法”这个说法,是在显示:对于世间法,老师也是存在的。在“补特伽罗”这个词里,“补底”(paṭi)这个前缀是“对应、对等”的意思,所以注释说“对等的个人”,意思是说:并没有相似的人。“已清凉者”:就是已经成为清凉,或者已经达到了清凉的状态。巴利
‘‘Lokuttaradhamme’’ti iminā lokiyadhamme pana ācariyo (mi. pa. 4.5.11) atthīti dasseti. Paṭipuggaloti ettha paṭisaddo paṭibhāgatthoti āha ‘‘paṭibhāgapuggalo’’ti. Sadisapuggalo nāma natthīti attho. Sītibhūtoti sīti hutvā bhūto, sītibhāvaṃ vā patto.
“迦尸”这个词是用复数说出来的,所以它是那些地方的名字。因为地方群体的集合就是国名,所以才说“迦尸国”。用“城”这个字,是在说明“pura”这个词是“城”的同义词。“为了获得”,意思是为了让获得发生。“鼓”这个字,是在说明“dundubhi”这个词是鼓的叫法。鼓因为用“duṃ du”的声音从两边充满,所以叫“dundubhi”。也有把 d 和 r 结合起来写成“dundrubhi”的读法,但那不是正确的读法。“我将击打”,这里用“击打”这个词,是在说明“将被击打”中带有前缀 ā 的 han 词根的含义;用“我将”这个词,是在说明不定过去时词尾在未来时态中的使用;用“iti”这个词,是在说明表示行相的 iti 这个词被省略了。巴利
Kāsīnanti bahuvacanavasena vuttattā janapadānaṃ nāmaṃ. Janapadasamūhassa raṭṭhanāmattā vuttaṃ ‘‘kāsiraṭṭhe’’ti. ‘‘Nagara’’nti iminā purasaddo nagarapariyāyoti dasseti. Paṭilābhāyāti paṭilābhāpanatthāya. ‘‘Bheri’’nti iminā dundubhisaddo bherivācakoti dasseti. Bheri hi ‘‘duṃdu’’ntisaddena ubhi pūraṇametthāti dundubhīti vuccati. Dakārarakārānaṃ saṃyogaṃ katvā dundrubhītipi pāṭho atthi, so apāṭhoyeva. ‘‘Paharissāmī’’ti ettha pahārasaddena āhaññinti ettha āpubbahanadhātuyā atthaṃ dasseti, ssāmisaddena ajjataniiṃvibhattiyā anāgatakāle pavattabhāvaṃ, itisaddena gamanākāravācakassa itisaddassa lopabhāvaṃ dasseti.
“无边胜者”是指:他依靠被称为“无边”的一切知智的近因——阿拉汉道智,战胜了一切烦恼敌。这里是通过果的邻近说法,显示他具有“无边胜者”的状态。在“huveyya pāvuso”这一句中,拆解词为“huveyya api āvuso”之后,“hu”这一词根表示“存在”的意思,“api”这个词则表示“如此名”。为了说明这一点,注释者说:“贤友,应当如此名为存在。”如果把“v”音转成“p”音,读作“hupeyyā”,这种读法也是说得通的。巴利
Anantajinoti anantasaṅkhātassa sabbaññutaññāṇassa padaṭṭhānabhūtena arahattamaggañāṇena sabbakilesārīnaṃ jitavā, etena phalūpacārena anantajinabhāvaṃ dasseti. Huveyya pāvusoti ettha ‘‘huveyya api āvuso’’ti padavibhāgaṃ katvā hudhātu sattatthavācako, apisaddo evaṃnāmavācakoti dassento āha āvuso ‘‘evaṃ nāma bhaveyyā’’ti. Vakārassa pakāraṃ katvā ‘‘hupeyyā’’ti pāṭhopi yujjatiyeva.
12 “为义而行”:用这句话说明,为了奢靡(bāhulla)而行的人,就是“奢靡者”。“精勤”:因为难行的苦行而精勤。“已失”:在这里显示“迷乱”一词,从意义上看,是以vi为前缀的bhamu字根表示不安住,所以意思是“已失”。“耳”:这里因为“耳”这个词表示耳识等,所以说“耳根”。“威仪”:这里说明词义,所谓行动、行为就是威仪,所以指的是难行的苦行。“汝等知否”:这里no这个词就是nu的意思,所以说“汝等知否”。“句”:是能表达意义的。为了说明“令知”的方式,所以说“我是佛”。巴利
12. ‘‘Atthāya paṭipanno’’ti iminā bāhullassa atthāya paṭipanno bāhullikoti vacanatthaṃ dasseti. Padhānatoti dukkaracariyāya padahanato. ‘‘Bhaṭṭho’’ti iminā vibbhantoti ettha vipubbabhamudhātuyā anavaṭṭhānattho nāma atthato bhaṭṭhoti dasseti. Sotanti ettha sotasaddassa sotaviññāṇādivācakattā ‘‘sotindriya’’nti vuttaṃ. Iriyāyāti ettha iriyanaṃ caraṇaṃ iriyāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘dukkaracariyāyā’’ti. Abhijānātha noti ettha nosaddo nusaddatthoti āha ‘‘abhijānātha nū’’ti. Vākyanti vācakaṃ. Saññāpetuntipadassa saññāpanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ahaṃ buddho’’ti.
13 “如是”这个词,是从“作眼”等地方来的。“句义”是指从词和义两方面,或者从诸词的意义方面来说。“如是”是指按前面所说的那样。“确实”是指真实。“经文之说”是指依据经文所说的话。巴利
13.Itoti ‘‘cakkhukaraṇī’’tiādito. Padatthatoti padato ca atthato ca, padānaṃ atthato vā. Itoti yathāvuttato. Hīti saccaṃ. Suttantakathanti suttantavasena vuttavacanaṃ.
18 以千万天众:以被称为梵天的千万天众。“彼具寿已住立”是连接关系。那正是善来比丘达上,这是句义组合。巴利
18.Devatākoṭīhīti brahmasaṅkhātāhi devatākoṭīhi. Patiṭṭhitassa tassa āyasmatoti sambandho. Sāva ehibhikkhuupasampadāti yojanā.
19 19. “第二天,法眼生起”,这是前后关联的说明。“第二天”等话,是相对于新月日来说的。“月之”:指阿沙离月黑分。“那些比丘全部”,这是句义上的搭配。“以无我经”:以《无我相经》。巴利
19. Dutiyadivase dhammacakkhuṃ udapādīti sambandho. ‘‘Dutiyadivase’’tiādi pāṭipadadivasaṃ upanidhāya vuttaṃ. Pakkhassāti āsaḷhīmāsakāḷapakkhassa. Sabbeva te bhikkhūti yojanā. Anattasuttenāti anattalakkhaṇasuttantena (mahāva. 20; saṃ. ni. 3.59).
在月之第五日,就是月的第五日。在世间,是指有情世间。用“人中阿拉汉”这个说法,是为了显示天界阿拉汉很多。巴利
Pañcamiyā pakkhassāti pakkhassa pañcamiyā. Lokasminti sattaloke. ‘‘Manussaarahantoti iminā devaarahanto bahūti dasseti.
31 “旧与随旧”指的是过去和相续不断的各种存在。“六十一”就是一加上六十,或者说比六十多一,所以是六十一。巴利
31.Porāṇānuporāṇānanti purāṇe ca anupurāṇe ca bhavānaṃ. Ekasaṭṭhīti eko ca saṭṭhi ca, ekena vā adhikā saṭṭhi ekasaṭṭhi.
其中,“在那当中”是指在那些六十一人阿拉汉当中。“前行”是指以前所做的准备,也就是先前积累的助缘。“以此”是指以此前方便。“以群结”是指聚成一群之后结伴。“他们”是指五十五人。“我们将烧”是指我们将燃烧。“带出”是指从村子里带出来。“在他们当中”是指在五十五人当中。这里要接上“除了五人”来理解。“其余”是指除了那五人以外剩下的人。“他”是指亚萨童子。“他们也”是指另外四个人也如此。“在那里”是指在身体上。“他们全部也”是指连同亚萨的父母、妻子在内的所有那些朋友。“以此”是指以此前行。巴利
Tatrāti tesu ekasaṭṭhimanussaarahantesu. Pubbayogoti pubbe kato upāyo, pubbūpanissayoti attho. Vaggabandhenāti samūhaṃ katvā bandhena. Teti pañcapaññāsa janā. Jhāpessāmāti ḍayhissāma. Nīhariṃsūti gāmato nīhariṃsu. Tesūti pañcapaññāsajanesu. Pañca jane ṭhapetvāti sambandho. Sesāti pañcahi janehi avasesā. Soti yaso dārako. Tepīti cattāropi janā. Tatthāti sarīre. Te sabbepīti yasassa mātāpitubhariyāhi saddhiṃ sabbepi te sahāyakā. Tenāti pubbayogena.
召集就是说。巴利
Āmantesīti kathesi.
32 32. 为了说明“在天界诸境中存在的天界贪索”,说“名为天”等等。“贪索”就是被称为贪的束缚。在这里,“不听闻性”是具格的意义,所以注释说“以不听闻性”。关于“退失”,这里是以什么而退失?注释说“从殊胜证得”。所谓“从殊胜证得”,就是从被称为道与果的殊胜证得中退失。巴利
32. Dibbesu visayesu bhavā dibbā lobhapāsāti dassento āha ‘‘dibbā nāmā’’tiādi. Lobhapāsāti lobhasaṅkhātā bandhanā. Asavanatāti ettha karaṇatthe paccattavacananti āha ‘‘asavanatāyā’’ti. Parihāyantīti ettha kena parihāyantīti āha ‘‘visesādhigamato’’ti. Visesādhigamatoti maggaphalasaṅkhātassa visesassa adhigamato.
33 33. 为了说明“令成为卑劣的结局”中“结局”这个词的含义,他说“低劣的”。用“下劣众生”来显示“结局”本身的样子。这是一个呼唤语。“那”指贪欲的绳索。“嘿”是真实。“他”指魔罗、邪恶者。因为连在空中行走、具足五神通者也被系缚,所以它在空中行走、运转;由于这个词语含义,魔罗、邪恶者把贪欲的绳索称为“空中行者”。巴利
33. Antaṃ lāmakaṃ karotīti antakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘lāmakā’’ti. ‘‘Hīnasattā’’ti iminā antakassa sarūpaṃ dasseti. Āmantanapadametaṃ. Tanti rāgapāsaṃ. Hīti saccaṃ. Soti māro pāpimā. Antalikkhe carantānaṃ pañcābhiññānampi bandhanattā antalikkhe carati pavattatīti antalikkhacaroti vacanatthena rāgapāso ‘‘antalikkhacaro’’ti mārena pāpimatā vutto.
34 从不同国土:就是从同一个方向的各个不同国土。关于“我允许……令出家”等文句中的判定,应当这样理解。关联是:由负责令出家的比丘令其出家。“被遮止的人”是关联语。“于他”就是在他人那里。以“诸比丘,不应……令出家”这段经文为开头。“他们”指被遮止的人。“那人也”指那个人也。关联是:唯被允许者才可被令出家。“他的”指那个人的,或者指他们父母的,这是语序颠倒。关联是:我将解说允许的特征。巴利
34.Nānājanapadatoti ekissāpi disāya nānājanapadato. ‘‘Anujānāmi…pe… pabbājethā’’tiādimhi vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Pabbājentena bhikkhunā pabbājetabboti sambandho. Ye paṭikkhittā puggalāti yojanā. Paratoti parasmiṃ. ‘‘Na bhikkhave…pe… pabbājetabbo’’ti pāḷiṃ (mahāva. 89) ādiṃ katvāti yojanā. Teti paṭikkhittapuggale. Sopi cāti sopi ca puggalo. Anuññātoyeva pabbājetabboti sambandho. Tassa cāti puggalassa ca, atha vā tesañca mātāpitūnaṃ. Vacanavipallāso hesa. Anujānanalakkhaṇaṃ vaṇṇayissāmāti sambandho.
“如是”:按照上面所说的方式。“且”这个字是用来把句子总合起来的作用。意思是:如果还没有剃发,而且同一界内还有其他比丘。“其他”是指除了自己以外的人。“剃”就是剃发,那件事本身就叫剃发事。“那件事的”是指剃发事的。“机会”是指出家的时机。说了“得不到机会”之后,为了说明它的原因,才说了“如果”等这些话。巴利
Evanti iminā vuttanayena. Casaddo vākyasampiṇḍanattho. Sace acchinnakeso hoti ca, sace ekasīmāya aññepi bhikkhū atthi cāti attho. Aññepīti attanā aparepi. Bhaṇḍūti muṇḍo, soyeva kammaṃ bhaṇḍukammaṃ. Tassāti bhaṇḍukammassa. Okāsoti pabbajjāya khaṇo. ‘‘Okāsaṃ na labhatī’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sace’’tiādi.
“未说”这个“也”字,在这里是为了显示:若说“已说”,那到底说的是什么内容呢?“为了戒师而令出家”这句话里,出家有四种:苦行出家、游方者出家、沙弥出家、达上出家。其中,剃除须发就叫苦行出家,因为在取树皮衣等之前就该先舍弃的缘故。仙人出家也是它的别名。只剃除须发就叫游方者出家,因为在取袈裟等之前就该先舍弃的缘故。剃除须发并披袈裟就叫沙弥出家,因为在受三皈依之前就该先舍弃的缘故。达上出家有三种:来比丘达上出家、受三皈依达上出家、白四甘马达上出家。其中,在来比丘达上出家里,剃除须发等一切都在同一时刻完成,因为是由世尊说“来吧,比丘”这句话而成就的。受三皈依达上出家与沙弥出家相似。剃除须发、披袈裟以及受三皈依就叫白四甘马达上出家,因为在受甘马之前就该先舍弃的缘故。这里所说的“为了戒师而令出家”,是指沙弥出家。“为了戒师”就是限定在侍奉戒师的职责上。意思是:在出家甘马中不自己做主。年少比丘必须做三件事:剃发、披袈裟、授三皈依。有些人把“然而三皈依应当自己授”这个读法引到这里,说年少比丘不应授三皈依,这不应采纳,因为年少者已是比丘,而且比丘们可以令他人出家。如果戒师没有做剃发和披袈裟,只为了出家而授三皈依,出家就不成立,因为没有做出家应做的事。如果诵了甘马语而令其受达上,达上就成立,因为未得衣者受达上也能成立,而且没有甘马过失。“界内”是指近行界内的结界。“令出家后”是指剃发而说的,因为“披袈裟”对披袈裟另说了。因为沙弥授三皈依不成立,所以说“然而三皈依应当自己授”。“令人出家”是连接关系。“确实”就是真实。“依命令”是指依比丘们的命令。“任何人”是指在家人和出家人中的任何人。巴利
Avuttopīti ettha pisaddo vutto pana kā nāma kathāti dasseti. Upajjhāyaṃ uddissa pabbājetīti ettha pabbajjā catubbidhā tāpasapabbajjā paribbājakapabbajjā sāmaṇerapabbajjā upasampadapabbajjāti. Tattha kesamassuharaṇaṃ tāpasapabbajjā nāma vakkalādigahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Isipabbajjātipi tassāyeva nāmaṃ. Kesamassuharaṇameva paribbājakapabbajjā nāma kāsāyādigahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Kesamassuharaṇañca kāsāyacchādanañca sāmaṇerapabbajjā nāma saraṇagahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Upasampadapabbajjā tividhā ehibhikkhuupasampadapabbajjā saraṇagahaṇūpasampadapabbajjā ñatticatutthavācikūpasampadapabbajjāti. Tattha ehibhikkhūpasampadapabbajjāyaṃ kesamassuharaṇādi sabbaṃ ekatova sampajjati ‘‘ehi bhikkhū’’ti bhagavato vacanena abhinipphannattā. Saraṇagahaṇūpasampadapabbajjā sāmaṇerapabbajjasadisāyeva. Kesamassuharaṇañca kāsāyacchādanañca saraṇagahaṇañca ñatticatutthavācikūpasampadapabbajjā nāma kammavācāgahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Tattha sāmaṇerapabbajjaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘upajjhāyaṃ uddissa pabbājetī’’ti. Upajjhāyaṃ uddissāti upajjhāyassa veyyāvaccakaraṭṭhānaniyamaṃ katvā. Pabbajjākamme attano issariyamakatvāti attho. Daharena bhikkhunā kesacchedanaṃ kāsāyacchādanaṃ saraṇadānanti tīṇi kiccāni kātabbāniyeva. Keci ‘‘saraṇāni pana sayaṃ dātabbānī’’ti pāṭhaṃ idhānetvā daharena bhikkhunā saraṇāni na dātabbānīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ daharassa bhikkhuttā, bhikkhūnaṃ pabbājetuṃ labhanattā ca. Upajjhāyo ce kesacchedanañca kāsāyacchādanañca akatvā pabbajjatthaṃ saraṇāniyeva deti, na ruhati pabbajjā pabbajjāya akattabbattā. Kammavācaṃ sāvetvā upasampādeti, ruhati upasampadā apattacīvarānaṃ upasampadasiddhito, kammavipattiyā abhāvato ca. Khaṇḍasīmanti upacārasīmaṭṭhaṃ baddhasīmaṃ. Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā’’ti kāsāyacchādanassa visuṃ vuttattā. Sāmaṇerassa saraṇadānassa aruhattā ‘‘saraṇāni pana sayaṃ dātabbānī’’ti vuttaṃ. Purisaṃ pabbājetunti sambandho. Hīti saccaṃ. Āṇattiyāti bhikkhūnaṃ āṇattiyā. Yena kenacīti gahaṭṭhapabbajitesu yena kenaci.
说了“堪能者”之后,为了说明它的含义,又说“有因者”。“有因者”,是指与道果的近依一起生起的。“有名声者”,是指兼具眷属方面的名声和声誉方面的名声。“即使给了机会”,就是已经给了机会。“自己”,是指不该再让别人去吩咐。“只从这里”,是指只从看见的地方。“彼”,是指想出家的人。“疥癣或”,是指“或者发痒”。“疥疮或”也是一种读法,意思是疥疮。“疖子或”,是指“或者疱疮”。“以这么多”,是指用这么多来摩擦沐浴的程度。“不退转法”,是指不会退回到在家状态的性质。“知恩”,是指习惯于知道别人给过的好处。“识恩”,是指把别人给过的好处表明出来。巴利
‘‘Bhabbarūpo’’ti vatvā tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sahetuko’’ti. Sahetukoti maggaphalānaṃ upanissayehi saha pavatto. Yasassīti parivārayasena ca kittiyasena ca samannāgato. Okāsaṃ katvāpīti okāsaṃ katvā eva. Sayamevāti na añño āṇāpetabbo. Ettoyevāti dassanaṭṭhānatoyeva. Assāti pabbajjāpekkhassa. Khajju vāti kaṇḍuvanaṃ vā. ‘‘Kacchu vā’’tipi pāṭho, pāmaṃ vāti attho. Piḷakā vāti phoṭā vā. Ettakenāti etapamāṇena ghaṃsitvā nhāpanamattena. Anivattidhammāti gihibhāvaṃ anivattanasabhāvā. Kataññūti katassūpakārassa jānanasīlā. Katavedinoti kataññūpakārassa vedaṃ pākaṭaṃ karonto.
“非出离论”,就是像“随你睡够,随你吃饱,玩心游戏,毫无厌烦地过日子吧”这一类说法。先指出不该说的,再指出该说的,所以说“那么,确实对他”。这里的“他”,是指想出家的人。为了说明告知的方式,所以说“由告知者……”等。“以色、形状、香、意乐、处所等方式”,意思是应当依这些方式告知,这是上下文的关系。“确实”是显示果报,意思是“我要说告知的果报”。“他”是指想出家的人。“先前”,是指前世,或者指出家之前。就像想刺破棘刺的成熟脓疮一样,智慧生起,这是上下文的关系。“他”是指想出家的人。“因陀罗之矛”,是帝释天神的金刚武器。因为它被因陀罗投掷、射出,所以称为因陀罗之矛。就像因陀罗之矛把山岩粉碎一样,它把一切烦恼也粉碎掉,这是上下文的关系。“如刀锋”,就是像刀尖一样。意思是像刀作业的终点。“确实”表示真实。“因此”,是因为已经获得,所以如此。“他”是指想出家的人。巴利
Aniyyānikakathāti yāvadatthaṃ supitvā yāvadatthaṃ bhuñjītvā cittakeḷiṃ karonto anukkaṇṭhito viharāhītiādikā kathā. Nakathetabbaṃ dassetvā kathetabbaṃ dassento āha ‘‘athakhvassā’’ti. Assāti pabbajjāpekkhassa. Ācikkhanākāraṃ dassento āha ‘‘ācikkhantena cā’’tiādi. Vaṇṇa…pe… vasenāti vaṇṇo ca saṇṭhānañca gandho ca āsayo ca okāso ca, tesaṃ vasena, ācikkhitabbanti sambandho. Hīti phalajotako, ācikkhanassa phalaṃ vakkhāmīti attho. Soti pabbajjāpekkho. Pubbeti pubbabhave, pabbajanato pubbe vā. Kaṇṭakavedhāpekkho paripakkagaṇḍo viya ñāṇaṃ pavattatīti yojanā. Assāti pabbajjāpekkhassa. Indāsanīti sakkassa vajirāvudho. So hi indena asīyati khipīyatīti indāsanīti vuccati. Indāsani pabbate cuṇṇayamānā viya sabbe kilese cuṇṇayamānaṃyevāti yojanā. Khuraggeyevāti khurassa koṭiyameva. Khurakammapariyosāneyevāti attho. Hīti saccaṃ. Tasmāti yasmā pattā, tasmā. Assāti pabbajjāpekkhassa.
“在家人的气味”,就是住在家中的人的气味。“然而也”是说,即使能遮盖,这是前后连接。“他的”指想出家的人的。“师”指授皈依的师,或授甘马语的师,或授教诫的师。“就是那”指就是那个想出家的人。“由那位比丘”指由作为师或戒师的比丘。巴利
Gihigandhanti gehe ṭhitassa janassa gandhaṃ. Athāpīti yadipi acchādetīti sambandho. Assāti pabbajjāpekkhassa. Ācariyo vāti saraṇadānācariyo vā kammavācācariyo vā ovādācariyo vā. Taṃyeva vāti pabbajjāpekkhameva vā. Tena bhikkhunāvāti ācariyupajjhāyabhikkhunā eva.
非受命是指没有受到老师和戒师的命令。这里是在说明:如果没有老师和戒师的命令,任何人都不应该穿下衣等。比丘是指作为老师或戒师的比丘。就是那位是指那个期待出家的人。以戒师为根本是指在穿下衣、披上衣时以戒师为根本。此是判定。巴利
Anāṇattiyāti ācariyupajjhāyehi anāṇattiyā. Iminā ācariyupajjhāyehi anāṇattena yena kenaci nivāsanādīni na kātabbānīti dasseti. Bhikkhunāti ācariyupajjhāyabhikkhunā. Tassevāti pabbajjāpekkhasseva. Upajjhāyamūlaketi upajjhāyamūlake nivāsanapārupane. Ayanti vinicchayo.
这里“在那里”指的是出家受具足戒的地方。“他们”指的是比丘们。“然后”指的是让人礼拜之后,或者紧接在让人礼拜之后。“要这样说”是通过圣典方式的示例,显示注释书的方式:“我说什么,你就说什么。”“然后”指的是紧接着那之后。“他”指的是想要出家的人,应当给予,这样连接起来。“即使一句”指的是在三句话中哪怕一句,或者在九种带格尾的词中哪怕一个词。“即使一字”指的是在二十四个字中哪怕一个字。巴利
Tatthāti pabbajjūpasampadaṭṭhāne. Tesanti bhikkhūnaṃ. Athāti vandāpanato pacchā, vandāpanassa anantarā vā. ‘‘Evaṃ vadehī’’ti pāḷinayanidassanamukhena ‘‘yamahaṃ vadāmi, taṃ vadehī’’ti aṭṭhakathānayaṃ nidasseti. Athāti tadanantaraṃ. Assāti pabbajjāpekkhassa, dātabbānīti sambandho. Ekapadampīti tīsu vākyapadesu ekaṃ vākyapadampi, navasu vā vibhatyantapadesu ekapadampi. Ekakkharampīti catuvīsatakkharesu ekakkharampi.
“一边清净”是指:只因为一位负责甘马语的阿阇梨在处所和作法上圆满而清净。“两边清净”则是指:因为授予皈依的阿阇梨和沙弥这两方都清净。所谓“处所和作法圆满”,是指胸部等身体部位,以及收摄等作法都圆满。“说”是指说出处所和作法的圆满。“不能说”应当理解为:无法说出。巴利
Ekatosuddhiyāti ekasseva kammavācācariyassa ṭhānakaraṇasampattiyā sujjhanena. Ubhato suddhiyāvāti ubhayesaṃ saraṇadānācariyasāmaṇerānaṃ sujjhanena eva. Ṭhānakaraṇasampadanti uraādiṭṭhānānañca saṃvutādikaraṇānañca sampadaṃ. Vattunti ṭhānakaraṇasampadaṃ vattuṃ. Na sakkotīti vattuṃ na sakkotīti yojanā.
这些就是皈依。“ca”这个字是上那娑,“pana”这个字是词的修饰。“一连结”的意思是从一处连结。要发成鼻音结尾,在授予的时候,在“buddhaṃ”和“saraṇaṃ”这两个词之间,以及在“saraṇaṃ”和“gacchāmi”这两个词之间,不作停顿,只作一个连结来授予,这是所说的意思。为什么?因为这三个词之间没有任何字母隔开。“切断”就是作停顿。要发成 m 音结尾,在授予的时候,这三个词之间不作一个连结,只是切断来授予,这是所说的意思。为什么?因为这三个词之间有出音的 m 作为间隔存在。“在《安达卡注》中所说”是关联。“那”是言说,在“natthi”这个词里是作者,在“na vuttaṃ”这个词里是受事。“如是”是指:以“尊者,我是佛护”这样的方式,凡不这样说的人,皈依不坏;只有把 bu、da 等字母的处所和作法都破坏掉,皈依才坏,这是意趣所在。巴利
Imānīti saraṇāni. Casaddo upanyāso, panasaddo padālaṅkāro. Ekasambandhānīti ekato sambandhāni. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle ‘‘buddhaṃ’’iti ‘‘saraṇaṃ’’iti padānañca ‘‘saraṇaṃ’’iti ‘‘gacchāmi’’iti padānañca antarā vicchedamakatvā ekasambandhameva katvā dātabbānīti vuttaṃ hoti. Kasmā tiṇṇaṃ padānamantarā byavadhānassa kassaci akkharassa abhāvato. Vicchinditvāti vicchedaṃ katvā. Makārantaṃ katvā dānakāle tiṇṇaṃ padānamantarā ekasambandhamakatvā vicchinditvā eva katvā dātabbānīti vuttaṃ hoti. Kasmā? Tiṇṇaṃ padānamantarā byavadhānassa nissarassa makārassa atthibhāvato. Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Tanti vacanaṃ, ‘‘natthī’’tipade kattā, ‘‘na vutta’’ntipade kammaṃ. Tathāti ‘‘ahaṃ bhante buddharakkhito’’tiādinā ākārena, avadantassa saraṇaṃ na kuppati, bukāradakārādīnaṃ byañjanānaṃ ṭhānakaraṇasampadaṃ hāpentasseva saraṇaṃ kuppatīti adhippāyo.
“三次”这句话是在说明:一次或两次都不算数。但超过三次,哪怕一千次也完全可以。“于其中”的“其中”,指的是在出家与受达上这两件事当中。“从他人”是指从别人那里。“彼”指的是达上。而出家则是本来就允许的,这就是两者的关联。“从他人也”里的“也”字,是承接前面说的。“彼”指的是出家。“到此为止”,是以这些而言——剃发、披袈裟、授皈依。“因为”这个词,则是用来点明结果的。巴利
‘‘Tikkhattu’’nti iminā sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā na vaṭṭatīti dīpeti. Tikkhattuto adhikaṃ pana sahassakkhattumpi vaṭṭatiyeva. Tatthāti tāsu pabbajjāupasampadāsu. Paratoti parasmiṃ. Sāti upasampadā. Pabbajjā pana anuññātā evāti sambandho. Paratopīti pisaddo pubbāpekkho. Sāti pabbajjā. Ettāvatāti ettakena kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānena. Hīti phalajotako.
“此”是指这个沙弥,这就是其含义。说完“有行”之后,为了说明其含义,又接着说“具有智者种性”。“若”是指如此存在时。“对彼”是指对这个沙弥。“就在那处”是指在沙弥身份所安住的那一处。应当这样连接理解:世尊怎样教示,就应当照样教示。“此”是指“我允许……中略……离受持金银”这段话。巴利
Esāti eso sāmaṇeroti attho. ‘‘Gatimā’’ti vatvā tassatthaṃ dassento āha ‘‘paṇḍitajātiko’’ti. Athāti evaṃ sati. Assāti sāmaṇerassa. Tasmiṃyeva ṭhāneti sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitaṭṭhāneyeva. Yathā bhagavatā uddiṭṭhāni, tathā uddisitabbānīti yojanā. Etanti ‘‘anujānāmi…pe… jātarūpa rajatapaṭiggahaṇā veramaṇī’’ti vacanaṃ.
因此,是指《安达卡义注》里说的那句话。“如巴利”里的“唯”字表示确定,意思是应当只按巴利原文来教示,这样就把“应当离开巴利原文、用别的方式教示”的说法挡掉了。即使离开巴利原文,改用别的说法诵“我受持离杀生学处”,也一样没有过失。“因为”是真实的意思,或者说是由于的意思。“它们”指诸学处。“只要”是说:只要还有多久不知道、还不熟练,就应当这样联系起来理解。“仅近侍行者”是说只在亲教师和依止师身边做近侍。“对彼”是对沙弥说的。“净与不净”是指:离开十学处是净,触摸等是不净,不触摸等是净。“由彼也”是说由沙弥也能做。“灭摈支分”是指相状灭摈的支分。“应当好好学”的意思是:对不好好学的人,会有相状灭摈和杖甘马灭摈。巴利
Tanti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanaṃ. Yathāpāḷiyāvāti evasaddo sanniṭṭhānattho, tena yathāpāḷiyāva uddisitabbāni. Yathāpāḷiṃ visajjetvā aññathā eva uddisitabbānīti vādaṃ nivāreti. Yathāpāḷiṃ visajjetvā aññathā ‘‘pāṇātipātā veramaṇiṃ sikkhāpadaṃ samādiyāmī’’ti uddisantopi niddosoyeva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tānīti sikkhāpadāni. Yāvāti yattakaṃ kālaṃ na jānāti, na kusalo hotīti sambandho. Santikāvacaroyevāti ācariyupajjhāyānaṃ samīpe avacārova. Assāti sāmaṇerassa. Kappiyākappiyanti dasasikkhāpadavinimuttaṃ kappiyaṃ parāmāsādiñca akappiyaṃ aparāmāsādiñca. Tenāpīti sāmaṇerenāpi. Nāsanaṅgānīti liṅganāsanaaṅgāni. Sādhukaṃ sikkhitabbanti sādhukaṃ asikkhantassa liṅganāsanañca daṇḍakammanāsanañca hotīti adhippāyo.
10. 第二魔事巴利
10. Dutiyamārakathā
35 对于“我的”这个词,在“已到达、已亲证”这些说法里,它是属格,表示作者(做这件事的人),为了说明这一点,就说“我,是这个意思”。接着用“或者”等说法,说明“我的”这个词在“从如理作意、从如理正勤”这些说法里,是有关联的关系。在“从如理作意、从如理正勤”这里,从格表示原因,所以说“以那个为因”。再用“又”等说法,把“我的”这个词,按所属关系连接到“从如理作意、从如理正勤”这些说法上,又按作者关系连接到“已到达、已亲证”这些说法上,应当做格位的转换,这样来显示。巴利
35.Mayhantipadassa ‘‘anuppattā sacchikatā’’tipadesu chaṭṭhīkattubhāvaṃ dassento āha ‘‘mayā khoti attho’’ti. ‘‘Atha vā’’tiādinā ‘‘mayha’’ntipadassa ‘‘yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’tipadesu sambandhabhāvaṃ dasseti. ‘‘Yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’ti ettha kāraṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘tena hetunā’’ti. ‘‘Punā’’tiādinā ‘‘mayha’’ntipadaṃ ‘‘yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’tipadesu sāmyatthe sāmibhāvena yojetvā puna ‘‘anuppattā, sacchikatā’’ti padesu kattutthe sāmibhāvena vibhattivipallāso kātabboti dasseti.
11. 跋达瓦基耶事巴利
11. Bhaddavaggiyakathā
36 36. 具足善妙之色与心,所以叫善妙者。聚集在一起称为品,这是省略了后一个词;在品中行持的人,称为品行者。他们既是善妙者又是品行者,略去迦音,就是善妙品行者。为了说明这个含义,所以说“善妙品行者”等。“沃迦罗只是小品词(无实义)而已”,这句话排除了对“汝”这个词和“yo”这个词形的格位作用的处理。“嘿”是确实的意思。“德”指善妙品行者。“伊德”指守护五戒。“先前业”指前世所积累的善业。巴利
36. Bhaddaṃ rūpañca cittañca etesamatthīti bhaddakā. Vaggabandhanaṃ vaggo uttarapadalopena, vaggena carantīti vaggiyā. Bhaddakā ca te vaggiyā cāti bhaddavaggiyā kakāralopenāti atthaṃ dassento āha ‘‘bhaddavaggiyā’’tiādi. ‘‘Vokāro nipātamatto’’ti iminā tumhasaddassa ca yovacanassa ca kāriyabhāvaṃ nivatteti. Hīti saccaṃ. Teti bhaddavaggiyā. Idanti pañcasīlarakkhanaṃ. Pubbakammanti pubbe upacitaṃ kusalakammaṃ.
12. 伍卢韦拉神变的故事巴利
12. Uruvelapāṭihāriyakathā
38 “应遍取”在这里,因为前缀 pari 和 ā 加在词根 dā 上,有制伏的意思,所以他说“应制伏”。巴利
38.Pariyādiyeyyanti ettha dādhātussa parīti ca āti ca upasaggavasena abhibhavanatthoti āha ‘‘abhibhaveyya’’nti.
39 “后置”的意思是:在结集之后,被那些把经典写成书的人放了进去。巴利
39.Pacchāpakkhittāti saṅgītito paraṃ potthakārūḷhehi ṭhapitāti attho.
44 像这样说“如同低垂”这句话,是通过“手持取来之物”这个词来显示它的派生性质。因为口部宽阔,所以“迟钝、低劣、口极大”的这些说法,从语义上说,火盆被称为“迟钝口”,因此说“被称为火器皿”。巴利
44. ‘‘Evaṃ vadanto viya oṇato’’ti iminā ‘‘āharahattho’’tipadassa taddhitabhāvaṃ dasseti. Vitthiṇṇamukhattā mandaṃ hīnaṃ atimukhametāsanti vacanatthena aggikapālā mandāmukhiyoti vuccantīti āha ‘‘aggibhājanāni vuccantī’’ti.
51 因为调伏龙的那段时间长久地延续、持续下去,所以它就称为“长久延续者”;因此,从长久延续者的时候起,就已经有了清净的信心——这是文句的连属关系。为了说明这个意思,所以他说“从长时以来”。巴利
51. Yasmā yo nāgadamanakālo ciraṃ patati pavattati, tasmā so cirapatikoti vuccati, tasmā cirapatikā paṭṭhāya abhippasannāti yojanā. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘cirakālato paṭṭhāyā’’ti.
52 52.“一切处”,就是在“结发者”等一切词句里。这里说“肩荷”时:水瓶等游方者的用具,称为“荷”;而装满这种叫作“荷”的重担的担子,就是“肩荷”。他为了就其中一部分来显示这个意思,才说“荷担”。巴利
52.Sabbatthāti sabbesu ‘‘jaṭāmissa’’ntiādipadesu. Khārikājanti ettha kamaṇḍaluādikā tāpasaparikkhārā khārīti vuccanti, khārisaṅkhātena bhārena pūrito kājo khārikājoti atthaṃ ekadesena dassento āha ‘‘khāribhāro’’ti.
频婆娑罗王会见的故事巴利
13. Bimbisārasamāgamakathā
55 “拉提”这个词是用来指幼树的,比如在“芒果幼树”等说法里就是这样。这里为了说明幼棕榈树就叫“拉提”,所以他说“在棕榈园里”。“瓦德树”就是榕树。这里用“瓦德”这个词,是在说明:榕树因为根多,所以站得很稳,从“稳稳扎根”这个意思出发,就叫“善立”。又用“树”这个词,说明“塔庙”在这里是指塔庙树,从而排除了神殿和佛塔。“它的”是指榕树的。“这个”就是指“善立塔庙”这个名称。为了说明“尼由德”,也就是按照世俗说法,从十千这个数目中提出来配合使用,所以说“一尼由德就是十千”。也有写成“那由他”的读法,但那是不对的,因为会和“那由他”这个数目混在一起。“他们”是指十二尼由德的婆罗门和居士们。巴利
55.Laṭṭhisaddo taruṇarukkhavācako ‘‘ambalaṭṭhikāya’’ntiādīsu (dī. ni. 1.2), idhāpi taruṇatālarukkho laṭṭhi nāmāti dassento āha ‘‘tāluyyāne’’ti. Vaṭarukkheti nigrodharukkhe. Ettha ‘‘vaṭa’’iti iminā vaṭarukkho bahumūlattā suṭṭhuṃ patiṭṭhātīti atthena suppatiṭṭho nāmāti dasseti. ‘‘Rukkhe’’iti iminā cetiyasaddo cetiyarukkhe vattatīti dasseti, devālayañca thūpañca nivatteti. Tassāti vaṭarukkhassa. Etanti ‘‘suppatiṭṭhe cetiye’’ti etaṃ nāmaṃ. Lokavohāravasena dasasahassasaṅkhāte saṅkhyāvisese nīharitvā yujjitabbanti niyutanti vacanatthena dasasahassaṃ niyutaṃ nāmāti dassento āha ‘‘ekaniyutaṃ dasasahassānī’’ti. ‘‘Nahuta’’ntipi pāṭho, so ayutto nahutasaṅkhātena saṅkhyāvisesena missībhāvena pasaṅgattā. Tesanti dvādasaniyutānaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ.
“身瘦”这个词,是在说明“瘦者”一词的词义——即“这些人当中谁是瘦的、谁是自己”。这里的“咖”字表示“我”。而“教诫者”这个词,则是在说明:在“教诫”一词里,那个“于”后缀在此表示动作主体。因偈颂格律之故,短音“阿”作成了长音。“或者”等句,是在说明“瘦教诫者”一词的词义:自己成了瘦者,又去教诫他人。“此”指这个义类,或者指这个意义。“你已舍”是连接关系。“它”就是你。“如是所说”是句意的组合。巴利
‘‘Kisasarīrattā’’ti iminā kiso ko attā etesanti kisakāti vacanatthaṃ dasseti. Kakāro hettha attavācako. ‘‘Ovādako’’ti iminā ovadānoti ettha yupaccayo kattutthoti dasseti. Gāthābandhattā akārassa dīgho. ‘‘Atha vā’’tiādinā kisako hutvā aññe ovadāno kisakovadānoti vacanatthaṃ dasseti. Idanti idaṃ atthajātaṃ, ayamattho vā. Tvaṃ pahāsīti sambandho. Tanti tuvaṃ. Iti vuttaṃ hotīti yojanā.
“欲女”这个词,是因为一个音节脱落而连读,所以解释说“欲与女”。在“于依”这里,指的是在欲依、蕴依、烦恼依、行依这四种依当中,蕴依才是所要表达的,所以说“于蕴依”。巴利
Kāmitthiyoti ekāralopavasena sandhīti āha ‘‘kāme itthiyo cā’’ti. Upacīsūti ettha kāmakhandhakilesaabhisaṅkhārasaṅkhātesu catūsu upadhīsu khandhupadhi adhippetoti āha ‘‘khandhupadhīsū’’ti.
这里“何行”的“何”字,就像“什么是你的力量,大王”等句子里的用法一样,是“何处”的意思,所以说“何处行”。它只是一个不变词。巴利
Kocarahīti ettha kosaddo ‘‘ko te balaṃ mahārājā’’tiādīsu (jā. 2.22.1880) viya kvasaddatthoti āha ‘‘kvacarahī’’ti. Nipātoyevesa.
为了排除“足”字在“足迹”“足掌”等方面的含义,所以说了“涅槃足”。“以寂静自性故”等话,是说这个“足”的自性是寂静的,所以叫“寂静”。这里没有诸依着,所以叫“无依”。这里没有任何事物,所以叫“无所有”。在三有中不再产生,所以叫“不着”。不会变成别的样子,所以叫“不异变”。不应以任何其他方式引导,这就是在显示“不应异引”这个词的含义。“以彼”:就是以“寂静”等词。“我”:我的;“意”表示连接关系。这里,“在天人世间,我的意所喜乐的”,我要说什么呢?这样就是在显示这个含义,作为句义的连接。巴利
Padasaddassa caraṇapadādayo nivattetuṃ vuttaṃ ‘‘nibbānapada’’nti. ‘‘Santasabhāvatāyā’’tiādinā santo sabhāvo imassa padassāti santaṃ. Natthi upadhayo etthāti anupadhikaṃ. Natthi kiñcanametthāti akiñcanaṃ. Tīsu bhavesu na sañjatīti asattaṃ. Aññathā na bhavatīti anaññathābhāvi. Aññena kenaci na netabbanti anaññaneyyanti vacanatthaṃ dasseti. Tenāti ‘‘santa’’ntiādipadena. Meti mama, manoti sambandho. Ettha devamanussaloke me mano rato nāmāti kiṃ vakkhāmi. Iti imamatthaṃ dassetīti yojanā.
56 而那个,就是指声闻的身份。巴利
56.Tañcāti sāvakabhāvañca.
57 Assāsakā这个词里,前面的ā加上sās词根,和ā加上sis词根是一样的;因为和me有第六格(属格)的关系,再加上表示状态的ṇvu后缀,所以注释说āsisanā(希求)。用patthanā(渴望)这个词来说明ā加sis词根的含义。Assā指频婆娑罗王。Tattha指在三宝中。Nicchayagamanameva是说:以saraṇa(皈依)的决断而了知本身。Attasanniyyātana是把自己奉献给三宝。以此说明在attasanniyātana、paṇipāta、tapparāyana、sissabhāvūpagamana这四种称为saraṇagamana的皈依中,这里显示的是attasanniyātana saraṇagamana。Ayaṃ指频婆娑罗王。Taṃ指决定的皈依。Paṇipātagamanañca中,paṇī是karo(作者、造作者)。正如pādapada一词因长短音而表示caraṇa(行),同样pāṇipaṇi一词表示kara(手)。因此说paṇīti karo。Patanaṃ是pāto,paṇino pāto是paṇipāto。意义上即是añjalipaṇama(合掌礼敬)。Tassa gamanañca gacchanto是这个意思。以此说明paṇipātasaraṇagamana。Casadda也应连到pākaṭa一词上。Pākaṭañca karonto即是其义。巴利
57.Assāsakāti ettha āpubbo sāsadhātu āpubba sisadhātunā sadiso, ‘‘me’’ti chaṭṭhīyogattā ṇvupaccayo ca bhāvatthoti āha ‘‘āsisanā’’ti. ‘‘Patthanā’’ti iminā āpubbasisadhātuyā atthaṃ dasseti. Assāti bimbisārarañño. Tatthāti ratanattaye. Nicchayagamanamevāti ‘‘saraṇa’’itinicchayena jānanameva gato. Attasanniyyātananti attano attānaṃ ratanattaye sanniyyātanaṃ. Iminā attasanniyyātana, paṇipāta, tapparāyana, sissabhāvūpagamanasaṅkhātesu catūsu saraṇagamanesu (dī. ni. aṭṭha. 1.250; ma. ni. aṭṭha. 1.56; khu. pā. aṭṭha. 1.saraṇagamanagamakavibhāvanā) attasanniyyātanasaraṇagamanaṃ dīpeti. Ayanti bimbisāro rājā. Tanti niyatasaraṇataṃ. Paṇipātagamanañcāti ettha paṇīti karo. Yathā hi pādapadasaddā dīgharassavasena hutvā caraṇaṃ vadanti, evaṃ pāṇipaṇisaddā karaṃ vadanti. Tasmā vuttaṃ ‘‘paṇīti karo’’ti. Patanaṃ pāto, paṇino pāto paṇipāto. Atthato añjalipaṇamananti vuttaṃ hoti. Tassa gamanañca gacchantoti attho. Iminā paṇipātasaraṇagamanaṃ dīpeti. Casaddo ‘‘pākaṭa’’nti etthāpi yojetabbo. Pākaṭañca karontoti hi attho.
58 58. “Siṅgīnikkhasavaṇṇa”(色如金块):这里,称为“siṅgī”的金块就是“siṅgīnikkha”,它的颜色与这个相同,所以叫“siṅgīnikkhasavaṇṇa”。为了说明这个词的含义,注释说“与 siṅgī 金块颜色相同”。其中,用“suvaṇṇa”(金)这个词表明“nikkha”在此处是金的意思,排除了五种金等别的含义。用“samāna”(相同)这个词表明,“savaṇṇa”里的“sa”正是“samāna”这个词的作用。所谓“sabbesu”,是指在一切眼等诸根上。所谓“danta”,是指已调伏。说的就是根律仪。为了让这个意思更清楚,注释说“世尊确实……”等等。巴利
58.Siṅgīnikkhasavaṇṇoti ettha siṅgīsaṅkhāto nikkho siṅgīnikkho, tena samāno vaṇṇo etassāti siṅgīnikkhasavaṇṇoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘siṅgīsuvaṇṇanikkhena samānavaṇṇo’’ti. Tattha ‘‘suvaṇṇa’’itipadena nikkhasaddassa suvaṇṇatthaṃ dasseti, pañcasuvaṇṇādayo atthe nivatteti. ‘‘Samāna’’itipadena savaṇṇoti ettha sakāro samānasaddasseva kāriyoti dasseti. Sabbesūti akhilesu cakkhādiindriyesu. Dantoti damito. Indriyasaṃvaroti vuttaṃ hoti. Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘bhagavato hī’’tiādi.
59 “手从钵移开”这句话,是为了说明“手从钵移开”这个词的含义,才说“从钵……”等等。用“手已移开”来说明“oṇīta”这个词是“移开”的意思,并且要和“手”这个词连在一起理解。用“观察之后”来说明,应该把“世尊”这个受词和经文剩余的“观察之后”连接起来。“在一处”:这里的“anta”这个词是“附近”或“边际”的意思,而受格在这里表示处所,为了说明这一点才说“在一个地方”。因为“atthika”的用法可能出现,所以说“或者为了礼敬佛陀而去,或者为了听法而去”。“不混杂”:这里的“appa”这个词是否定的意思,所以说“不混杂”。也有“不混杂”的另一种读法。“没有嘈杂声”:这里因为“小声”这个词已经包含了说话的声音,所以用这种排除的方法,只应该取城市喧嚣的声音,所以说“以城市喧嚣的声音来说没有嘈杂声”。在三种读法中,第一种读法显示一种分别理解:众人的风是“众人风”,远离那个就是“远离众人风”。第二种读法显示一种分别理解:众人的议论是“众人论”,远离那个就是“远离众人论”。第三种读法显示一种分别理解:众人的来往是“众人来往”,远离那个就是“远离众人来往”。秘密在这里被做,所以是“秘密的”。人的秘密就是“人的秘密”,用“人的……”等等来说明这个词的含义。巴利
59. Oṇīto pattato pāṇi yenāti oṇītapattapāṇīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pattato cā’’tiādi. ‘‘Apanītapāṇi’’nti iminā oṇītasaddo apanītattho, pāṇisaddena ca sambandhitabboti dasseti. ‘‘Sallakkhetvā’’ti iminā ‘‘bhagavanta’’nti imaṃ kammaṃ ‘‘sallakkhetvā’’ti pāṭhasesena yojetabbanti dasseti. Ekamantanti ettha antasaddo samīpadesattho, koṭidesattho vā hoti , upayogavacanañca bhummatthe hotīti dassento āha ‘‘ekasmiṃ padese’’ti. Atthikapayoge karaṇassa sambhavato āha ‘‘buddhābhivādanagamanena vā dhammassavanagamanena vā’’ti. Appākiṇṇanti ettha appasaddo paṭisedhatthoti āha ‘‘anākiṇṇa’’nti. ‘‘Abbokiṇṇa’’ntipi pāṭho. Appanigghosanti ettha ‘‘appasadda’’ntipadena vacanasaddassa gahitattā iminā pārisesanayena nagaranigghosasaddoyeva gahetabboti āha ‘‘nagaranigghosasaddena appanigghosa’’nti. Tīsu pāṭhesu paṭhamena pāṭhena janassa vāto janavāto, tena virahitaṃ vijanavātanti vikappaṃ dasseti. Dutiyena janassa vādo janavādo, tena virahitaṃ vijanavādanti vikappaṃ dasseti. Tatiyena janassa pāto sañcaraṇaṃ janapāto, tena virahitaṃ vijanapātanti vikappaṃ dasseti. Rahassaṃ karīyati etthāti rāhasseyyakaṃ. Manussānaṃ rāhasseyyakaṃ manussarāhasseyyakanti vacanatthaṃ dasseti ‘‘manussāna’’ntiādinā.
舍利弗与目犍连出家的事巴利
14. Sāriputtamoggallāna pabbajjākathā
60 “他们”是指舍利弗和目犍连。“据说他们去了”,这是句义连接。“在那里”指在山顶的集会中。“然后”指在思量之后。“他的”指桑遮耶的。“彼岸”指对面的岸边。“在这里”指在你们的说法中。“这个”指这种说法仅此而已。“凡”指任何人。“你和我是我们”,在这些词中,对于名为“tumha”等的三个词,在应当以省略方式处理时,只应对最后一个作省略。“以此”指以立约之因。巴利
60.‘‘Teti sāriputtamoggallānā. Agamaṃsu kirāti yojanā. Tatrāti giraggasamajje. Athāti parivitakkanānantaraṃ. Tassāti sañcayassa. Pāranti paratīraṃ. Etthāti tumhākaṃ vāde. Idanti ayaṃ vādo ettakoyevāti attho. Yoti yo koci. Tvañca ahañca amhe, tesu. Nāmatumhasaṅkhātesu hi tīsu saddesu ekasesena kattabbesu pacchimasseva ekaseso kātabbo. Tenāti katikakaraṇahetunā.
简要地说完,然后详细解释,所以他说“这个确实”等等。“Atthīkehi”是指那些希求不死的人。“Upaññātaṃ maggaṃ”是指通过亲近、到达而了知的不死之道。既已了知又已到达,于是连同前缀一起转变词形来解释含义,说明前缀的含义和词根的含义各自不同。或者,为了说明“我们这些希求不死的人应当追随已经亲近了知的不死之道”,所以他说“或者”等等。通过道与果的省察智去亲近而应了知的,就是“upaññātaṃ”涅槃。为了说明“magga”这个词根有寻求的含义,所以他说“pariyesanto”(寻求)。巴利
Saṃkhepena vuttaṃ vitthārena dassento āha ‘‘idaṃ hī’’tiādi. Atthīkehīti amatena atthikehi. Upaññātaṃ magganti amatassa maggo upagantvā ñāto. Ñāto ceva upagato cāti saha upasaggena padaṃ parivattitvā atthaṃ kathento upasaggattho ca dhātuttho ca visuṃyeva hotīti ñāpeti. Atthikehi amhehi upaññātaṃ nibbānaṃ maggaṃ magganto anubandheyyanti vā dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Maggaphalapaccavekkhaṇañāṇehi upagantvā ñātabbanti upaññātaṃ nibbānaṃ. Maggadhāthuyā anvesanatthaṃ dassento āha ‘‘pariyesanto’’ti.
舍利弗也提出问题,这是连接关系。“kamaṇḍaluto”是从水瓶(kuṇḍika)来的。“paṭisandhāro”是指:因为自己和他人都沉默不语,所以在中间把空隙封住,因此叫“paṭisandhāro”,即那个(封住空隙者)。这里的“etthā”是指在“na tyāhaṃ sakkomī”这一句里。应当这样理解其意趣,这是连接关系。“ettakaṃ”是指这样的问题。“imassa”是指那位游方者的。“avisayabhāvaṃ”是指不是自己能力所及的状态。巴利
Sāriputtopi pañhaṃ pucchīti sambandho. Kamaṇḍalutoti kuṇḍikato. Attano ca paresañca akathanena antare vivaraṃ paṭisandahatīti paṭisandhāro, taṃ. Etthāti ‘‘na tyāhaṃ sakkomī’’tipade. Adhippāyo evaṃ veditabboti yojanā. Ettakanti ettakaṃ pañhaṃ. Imassāti paribbājakassa. Avisayabhāvanti attano avisayabhāvaṃ.
依因缘而生的,称为因所生;为了说明这个意思,指出五蕴就是因所生,所以说“名为因所生者就是五蕴”。通过那句话,也就是“凡是因所生的诸法”这一句。这里指的是舍利弗游方者。“它们的因就是集谛”,用这句话说明:果由它(集谛)生起,所以集谛名为因。那也就是集谛。为了显示这里“那”字所指的范围,所以说“两种谛”。在这里以不再生起的方式灭去,就是灭。那也就是灭。通过那句“以及它们的灭”。这里指的是舍利弗游方者。在这里,也就是在这首偈颂中,或者在四谛中。从次第引导来说,从不离关系来说,或者从教导方法来说。为了使这个意思清楚,说了“在灭中”等话。或者,按照部分相似、以一部分代表整体的方式,应当取道谛,为了说明这一点,说了“或者”等话。灭和灭的方法合起来称为灭,应当按部分相似、以一部分代表整体的方式来理解。这里“以及它们的”中的“以及”一词,有把未说到的内容也收摄进来的作用,因此也应当取道谛,有人这样说。这个理路在注疏中并没有说到。那个意思,也就是由四谛所构成的那个意思。引导完成,这是结论。巴利
Hetuṃ paṭicca bhavantīti hetuppabhavāti vacanatthena pañcakkhandhā hetuppabhavā nāmāti dassento āha ‘‘hetuppabhavā nāma pañcakkhandhā’’ti. Tenāti ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’ti padena. Assāti sāriputtaparibbājakassa. ‘‘Tesaṃ hetu nāma samudayasacca’’nti iminā hinoti etasmā phalanti hetūti vacanatthena samudayasaccaṃ hetu nāmāti dasseti. Tañcāti samudayasaccañca. Tesanti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ubhinnampi saccāna’’nti. Apavattivasena nirujjhati etthāti nirodho. Tañcāti nirodhañca. Tenāti ‘‘tesañca yo nirodho’’tipadena. Assāti sāriputtaparibbājakassa. Etthāti imissaṃ gāthāyaṃ, catūsu saccesu vā. Nayatoti nānantarikanayato, avinābhāvanayato vā, nettidesanāhāranayato vā. Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘nirodhe hī’’tiādi. Ekadesasarūpekasesanayena vā maggasaccaṃ gahetabbanti dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Nirodho ca nirodhūpāyo ca nirodhoti ekadesasarūpekaseso kātabbo. Tesañcāti ettha avuttasampiṇḍanatthena casaddena maggasaccaṃ gahetabbantipi vadanti. Ayaṃ nayo aṭṭhakathāyaṃ na vutto. Tamevatthanti catusaccasaṅkhātaṃ tamevatthaṃ. Paṭipādentoti nigamento.
若也这句话,是用来说明若这个字的含义。仅此而已这句话,是用来说明仅此这个字的含义。从此以上无有这句话,是用来说明仅这个字的结果。从此是指从入流果开始。此……应当证得这句话,是用来说明仅此而已这个字的实际含义。此即是法这句话,是用来说明此即是法这个词组的含义。通达义是指以paṭi和ava为前缀的i词根(√i),在这里是通达的意思,所以说通达义。汝等是针对阿萨吉长老说的。通过这个,表明通达在这里是过去时、为他句、中等人称、复数的语尾形式。劫那由他是指劫的那由他,也就是俱胝波拘胝百千之百的那由他,这个意思。已超越就是已经超越。意思是:在我们还没见到的时候就已经过去了。巴利
‘‘Sacepī’’ti iminā yadīti padassatthaṃ vaṇṇeti. ‘‘Ettakamevā’’ti iminā tāvadevāti padassatthaṃ vaṇṇeti. ‘‘Ito uttari natthī’’ti iminā evakārassa phalaṃ dasseti. Itoti sotāpattiphalato. ‘‘Idaṃ…pe… pattabba’’nti iminā ‘‘ettakamevā’’ti padassa atthasarūpaṃ dasseti. ‘‘Eso eva dhammo’’ti iminā ‘‘eseva dhammo’’tipadassa atthaṃ vaṇṇeti. Paccabyatthāti patiavapubbo idhātu paṭividdhatthoti āha ‘‘paṭividdhatthā’’ti. Tumhehīti assajittheraṃ sandhāyāha. Iminā ‘‘paccabyatthā’’ti ettha hiyyattanīparassapadamajjhimapurisabahuvacanatthavibhattiṃ dīpeti. Kappanahutehīti kappānaṃ nahutehi, koṭipakoṭisatasahassānaṃ satehi nahutehīti attho. Abbhatītanti abhiatītaṃ. Amhehi adiṭṭhameva hutvā atikkamāpitanti attho.
62 涅槃作为所缘,因为它是甚深的,所以能缘的智也被认为是甚深的,因此说“甚深智”。就像为了缝细布,就说要用细针一样。以诸依的正确灭尽之义,涅槃就叫作依灭,所以说“依灭者,于涅槃”。“以彼为所缘”是指以那涅槃为所缘。“解脱”是指果解脱。“声闻巴拉密智”是指上首声闻的巴拉密智。“他们”是指舍利弗和目犍连。半月就立足于阿拉汉果,这是关联。巴利
62. Ārammaṇabhūtassa nibbānassa gambhīrattā ārammaṇikabhūtaṃ ñāṇampi gambhīramevādhippetanti āha ‘‘gambhīrassa ca ñāṇassā’’ti. Yathā hi saṇhavatthassa sibbanatthāya saṇhasūci adhippetāti. Upadhīnaṃ sammā khayaṭṭhena nibbānaṃ upadhisaṅkhayaṃ nāmāti āha ‘‘upadhisaṅkhayeti nibbāne’’ti. Tadārammaṇāyāti taṃnibbānārammaṇāya. Vimuttiyāti phalavimuttiyā. Sāvakapāramīñāṇeti aggasāvakapāramīñāṇe. Tesūti sāriputtamoggallānesu. Aḍḍhamāsena arahatte patiṭṭhitoti sambandho.
“过去”是指在超过百千劫的无数劫之末。“彼的”是指他在佛陀面前发愿求得上首声闻的地位,这是句子的连接关系。阿兰若(修行处)是指诸牟尼所在之处。因为瞋、贪等烦恼在那里强烈地平息下来,所以称为“阿兰若”,就是指那个地方。发愿之后又派遣出去,这是前后关联。“在那里”是指在青莲花亭中。“于他们中”是指在那些苦行者的最上者中。巴利
Atīteti kappasatasahassādhike asaṅkhyeyyamatthake. Tassāti buddhassa santike aggasāvakabhāvaṃ patthesīti yojanā. Assameti munīnaṃ ṭhāne. Tañhi ā kodhaṃ, ā bhuso vā rāgādayo samenti etthāti assamoti vuccati, tasmiṃ. Patthayitvā ca pesesīti sambandho. Tatthāti nīluppalamaṇḍape. Tesūti tāpasaseṭṭhīsu.
63 “他们”是指那些家族。用“寡妇状态”这个词,是在说明“寡妇的状态就是寡居”这个语义。“寡妇”就是离开了丈夫的女人。因为她离开了丈夫,所以称为“寡妇”;或者因为丈夫离开了她,所以称为“寡妇”。“以二者”就是指儿子出家和自己丈夫出家这两种。巴利
63.Yesanti kulānaṃ. ‘‘Vidhavabhāvāyā’’ti iminā vidhavāya bhāvo vedhabyanti vacanatthaṃ dasseti. Vidhavāti ca patisuññā. Sā hi dhavena vigatāti ‘‘vidhavā’’ti ca, vigato dhavo imissāti ‘‘vidhavā’’ti ca vuccati. Ubhayenāpīti puttapabbajjapatipabbajjasaṅkhātena duvidhenapi.
“积集之人”在这里,是以“依止”为比喻来说“所依”,因此“依止”中便有“依止者”的比喻,所以说“积集的弟子们”。或者,“ṇa”这个后缀在这里表示“属于彼”的意思,所以说“积集的弟子们”。“摩揭陀的”因为是复数说法,所以是国土的名字,因此说“摩揭陀国的”。“山围”在这里,“围栏”如围栏一样,所以“围栏”就是山;这座城有像围栏一样的山环绕,所以叫“山围城”,是按山脚环绕的形势而说的城。“大精进者”这句话,是以“这些如来的大勇者”来说明“大勇者”的词义。“以法引导者,何来嫉妒,知者”在这里,依照迦旃延的语法体系(《迦旃延语法》第277条),在“嫉妒”的用法中应使用与格,因此可能有疑问,所以说“有处格中表所有者之语,或表业格中”。“知者”:在了知的如来中,或指了知者。巴利
Sañcayānīti ettha nissayūpacārena nissaye nissitūpacāro hotīti āha ‘‘sañcayassa antevāsikānī’’ti. Atha vā ṇapaccayo tassedamatthe hotīti āha ‘‘sañcayassa antevāsikānī’’ti. ‘‘Magadhāna’’nti bahuvacanavasena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘magadhānaṃ janapadassā’’ti. Giribbajanti ettha vajo viyāti vajo, giri. Vajasadiso giri etthāti giribbajaṃ padaheṭṭhupariyavasena, nagaraṃ. ‘‘Mahāvīriyavanto’’ti iminā mahanto vīro etesaṃ tathāgatānanti mahāvīrāti vacanatthaṃ dasseti. Dhammena nayamānānaṃ kā usūyā vijānatanti ettha kaccāyananayena (kaccāyane 277 sutte) usūyapayoge sampadānaṃ hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘bhummatthe sāmivacanaṃ, upayogatthe vā’’ti. Vijānantānanti vijānantesu tathāgatesu, vijānante vā.
15. 关于亲教师的义务的讨论巴利
15. Upajjhāyavattakathā
64 “无亲教师者”:这里,为了说明它的意思——“亲近并观察什么是该做的、什么是不该做的,这样的人就是亲教师;这些人没有亲教师,所以叫无亲教师”——就说了“该做不该做”等话。“举立钵”:用这句话来说明它的意思:为了托钵而举起来站着,或者用这个钵站着,就叫举立,那个举立本身就是钵,所以叫举立钵。不过,在“于举立中不应放逸”等(《法句》168)里,托钵乞食被称为“举立”。所以在那里,“为了托钵而举起来站着”应当作为“举立”这个词的词义来解释。“为了托钵而使用的钵”这句话,应当跳过“因为人们对此有残食想”这一句,直接和“所以说为举立钵”这句话连接起来。因此,因为是为了托钵而使用的钵,所以说为举立钵。人们对此有什么想呢?回答说:“因为人们对此有残食想。”连接起来就是:正是那个举立钵,因为是出家者受用的东西,人们可丢弃它、可扔掉它,所以人们有残食想。意思是:对出家者来说,因为是为了托钵而使用的钵,所以说为举立钵;而对人们来说,因为是可丢弃的钵,所以说为残食钵。为了说明“举立钵”这个词是句子而不是复合词,就说了“或者”等话。用“举起来之后”说明:这里的“举立”省略了后缀“已”。用“拿取”说明经文省略的部分。“以居家所依的亲情之势”:就是以居家所依的情爱,意思是以慈心为先导的情爱。为了说明“怀着恭敬、怀着顺从地住”的意思,就说了“令其生起”等话。用“同分生计”这个词,说明“同分行”里的“行”字只是生计的意思,不是资用等意思。通过这些词来接受亲教师的身份,所以叫“接受亲教师身份[的词]”,这些就是“接受亲教师身份的同义语”。“三次”是按最郑重的方式说的,其实说一次也可以。“以词来表示”,这是连接。“实”,就是真实。“于此”,指在取得亲教师的地方。也就是说:或者用言语让人听到,或者用身体表明意思,正是这个“让人听到”和“表明意思”,才是“取得亲教师”,这是连接。“萨度就是同意”,是指亲教师在五个词中随便说了哪一个时,共住弟子就用“萨度”来表示同意。“彼”,指某些人的说法。“实”,就是真实,或者因为。“于此”,指在取得亲教师中。用“同意不是要素”这句话,说明只有“请求的给予”才是要素。“共住弟子也应当知道”,这是连接。“用这个词”,就是用“萨度”这个词。巴利
64.Anupajjhāyakāti ettha vajjāvajjaṃ upagantvā jhāyatīti upajjhāyo, so natthi etesanti anupajjhāyakāti atthaṃ dassento āha ‘‘vajjāvajja’’ntiādi. ‘‘Piṇḍāya caraṇakapatta’’nti iminā piṇḍāya uddissa, uṭṭhahitvā vā tiṭṭhati anenāti uttiṭṭho, soyeva patto uttiṭṭhapattoti atthaṃ dasseti. ‘‘Uttiṭṭhe na pamajjeyyā’’tiādīsu (dha. pa. 168) pana piṇḍāya caraṇaṃ ‘‘uttiṭṭha’’nti vuccati. Tasmā tattha piṇḍāya uddissa, uṭṭhahitvā vā tiṭṭhanaṃ uttiṭṭhanti vacanattho kātabbo. ‘‘Piṇḍāya caraṇapatta’’nti idaṃ vacanaṃ ‘‘tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino’’tipadaṃ laṅghitvā ‘‘tasmā uttiṭṭhapattanti vutta’’ntipadena yojetabbaṃ, tasmā piṇḍāya caraṇakapattattā uttiṭṭhapattanti vuttanti vuttaṃ hoti. Tasmiṃ manussā kiṃsaññinoti āha ‘‘tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino’’ti. Tasmiñhi tasmiṃ eva uttiṭṭhapatte pabbajitānaṃ paribhogabhāvena manussehi avasajjitabbattā, avachaḍḍetabbattā vā manussā ucchiṭṭhasaññino hontīti yojanā. Pabbajitānaṃ piṇḍāya caraṇakapattattā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ, manussānaṃ pana avasajjitapattattā ucchiṭṭhapattanti vuttanti adhippāyo. Uttiṭṭha pattantipadaṃ vākyameva, na samāsotipi dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. ‘‘Uṭṭhahitvā’’ti iminā uttiṭṭhāti ettha tvālopoti dasseti. ‘‘Gahetu’’nti iminā pāṭhasesaṃ dasseti. Gehasitapemavasenāti gehe nissitapemavasena, mettāpubbaṅgamapemavasenāti attho. Sagāravā hutvā sappatissā hutvā viharantāti atthaṃ dassento āha ‘‘upaṭṭhapetvā’’ti. ‘‘Sabhāgajīvikā’’ti iminā sabhāgavuttikāti ettha vuttisaddo jīvikatthoyeva, na vivaraṇādyatthoti dasseti. Upajjhāyabhāvaṃ sampaṭicchati etehīti upajjhāyabhāvasampaṭicchanāni, tāniyeva vevacanāni upajjhāyabhāvasampaṭicchanavevacanāni. Tikkhattunti ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, sakimpi vaṭṭatiyeva. Padassa vasena viññāpetīti sambandho. Hīti saccaṃ. Etthāti upajjhāyagahaṇaṭṭhāne. Yadidaṃ vācāya vā sāvanaṃ, yadidaṃ kāyena vā atthaviññāpanaṃ atthi, idameva sāvanaatthaviññāpanameva upajjhāyagahaṇanti yojanā. Sādhūti sampaṭicchananti upajjhāyena pañcasu padesu yasmiṃ kismiṃci vutte saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanaṃ. Tanti kesañci vacanaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti upajjhāyagahaṇe. ‘‘Na sampaṭicchanaṃ aṅga’’nti iminā āyācanadānāniyeva aṅgāni nāmāti dasseti. Saddhivihārikenāpi ñātunti sambandho. Iminā padenāti ‘‘sādhū’’ti iminā padena.
这里说的“正确的行为方式”是指:为了说明“那”这个词所指的范围,才说“应当正确地行事”。这只是显示行为的对象,而不是显示实物的对象。“此”指的是正在说的这个人。“彼”指的是同住弟子。“为了保护洗过的脚”,是为了保护洗过的脚,不让它沾上尘土等。“那些”指的是那些鞋子。“就在清晨时分”,就是从清晨时分起,这里的属格是当作离格来用。“从那里”,是从那三根齿木中,这是离格;也可以说是在那三根齿木当中。“那”指的是所取的那支齿木,“那时”指的是取用之时。巴利
Tatrāyaṃ sammāvattanāti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yaṃ vuttaṃ sammā vattitabba’’nti. Iminā kiriyāvisayabhāvameva dīpeti, na dabbavisayabhāvaṃ. Ayanti vuccamānā. Assāti saddhivihārikassa. Dhotapādapariharaṇatthāyāti dhotassa pādassa paṃsumakkhanādīnaṃ pariharaṇatthāya. Tāti upāhanāyo. Kālassevāti paccūsakālatoyeva, nissakkatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Tatoti tehi tīhi dantakaṭṭhehi, vibhattaapādānametaṃ. Tesu vā tīsu dantakaṭṭhesu. Yanti yaṃ dantakaṭṭhaṃ. Athāti tasmiṃ gahaṇe.
“从那里”是指从冷水或热水,或者在冷水或热水中。“享用”就是受用。“水”是指洗脸水。说“从厕所”,这一句也把小便处包括进去了。“如是”是指在打扫的时候。“非空”是指因为有人声而不空寂。“座位”是指长老的座位。前后连接起来就是:应当为坐在那个座位上的长老做应做之事。为了说明“这个地方有杂乱”,所以说“被某种垃圾弄得杂乱”。在这里,按词义来说:散落的东西是“散”,残余的食物是“杂”,聚集在一起是“乱”,所以叫“杂乱”。按词义来说:在这个地方能被梳理、能被系缚的东西叫“梳”;用它来遮盖、想要它的东西叫“梳垢”。“用手”这里的“也”字,也把“用布片”等说法包括进来了。巴利
Tatoti sītuṇhodakehi, sītuṇhodakesu vā. Vaḷañjetīti paribhuñjati. Udakanti mukhadhovanodakaṃ. ‘‘Vaccakuṭito’’ti iminā passāvakuṭīpi gahetabbā. Evanti sammajjiyamāne. Asuññanti janasaddato atucchaṃ. Āsananti therassa āsanaṃ. Tasminti āsane. Nisinnassa therassa vattaṃ kātabbanti sambandho. Uklāpo asmiṃ dese atthīti uklāpoti atthaṃ dassento āha ‘‘kenaci kacavarena saṃkiṇṇo’’ti. Ettha ca saṅkāro ucchiṭṭho kalāpo samūho uklāpoti vacanatthena uklāpoti vuccati. Kacīyati bandhīyati asmiṃ deseti kaco, so varīyati icchīyati anenāti kacavaroti vacanatthena kacavaroti vuccati. Hatthenapīti ettha pisaddo pilotikenapītiādiṃ saṅgaṇhāti.
把“合在一起”理解为合成同一层。为什么叫“桑喀帝”呢?回答说“因为一切……”等等。通过“因为已经缝合”这句话,显示“桑喀帝”这个词的含义:应当缝合起来,所以叫桑喀帝。连接起来的句意是:当亲教师转身回望时,同住者就赶上去。或者,连接的是“以一步的距离”。钵本身就属于热食、重物之类,所以叫“钵所摄”;钵里装的粥等也属于“钵所摄”。“在托钵处”就是在乞食的地方。连接的是:或者在乞得的粥等处。“彼”指亲教师。“那个钵”指属于热物等的那个钵。“或者在其他地方”指在寺院等处。“彼”指亲教师。连接的是:在话还没说完的时候。“从这里开始”就是从“亲教师正在说话时”这里所说的否定方式开始。这样显示:前面所说“不应走得太远”等以“不”字遮止的事情中,没有违犯。“在任何地方”指在“不应把袈裟放在热处”等那些地方中的任何一处。“此”指恶作罪。“确实”就是真实。为了显示“罪的附近”这个意思,所以说“近于罪”。用“近”字显示:“附近”是“近”的同义词,也表明这里是受格作从格的用法。连接的是:尊者,说这样的话确实应当。巴利
Ekato katvāti ekato samānapaṭalaṃ katvā. Kasmā saṅghāṭīti āha ‘‘sabbaṃ hī’’tiādi. ‘‘Saṅghaṭitattā’’ti iminā saṃharitabbāti saṅghāṭīti vacanatthaṃ dasseti. Nivattitvā olokentaṃ upajjhāyaṃ saṃpāpuṇātīti yojanā. Ekena vā padavītihārenāti sambandho. Pattoyeva uṇhabhārikesu pariyāpannoti pattapariyāpanno, patte pariyāpanno yāguādiko pattapariyāpannotipi yujjatiyeva. Bhikkhācāreti bhikkhācāraṭṭhāne. Yāguyā vā laddhāyāti sambandho. Tassāti upajjhāyassa. So pattoti uṇhādīsu pariyāpanno so patto. Aññatra vāti ārāmādīsu vā. Tassāti upajjhāyassa. Vacane aniṭṭhiteti sambandho. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha vuttanakārato paṭṭhāya. Iminā heṭṭhā vuttesu ‘‘nātidūre gantabba’’ntiādīsu nakārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Yattha katthacīti ‘‘na ca uṇhe cīvaraṃ nidahitabba’’ntiādīsu yesu kesuci. Ayanti dukkaṭāpatti. Hīti saccaṃ. Āpattisāmantāti ettha āpattiyā sāmantā āpattisāmantāti atthaṃ dassento āha ‘‘āpattiyā āsanna’’nti. ‘‘Āsanna’’nti iminā sāmantāsaddassa āsannavevacanatañca upayogatthe nissakkavacanatañca dasseti. Īdisaṃ vacanaṃ bhante vattuṃ vaṭṭati nāmāti yojanā.
从村庄先一步,是指比亲教师先从村庄返回。用“正以彼”来说,就是靠亲教师本人。与正在返回的同住者相关联。说了“浸湿”之后,为了说明就是这个意思,又说“被汗沾湿”。这是说明:因为被汗湿透而湿,就是“浸”的意思。用“超过而”来说明“提起”这个词的用意,就是一而再地往上提。为了说明后一句是前一句的原因,所以问“什么原因”。为了指出从中间折叠的过失,就说“弄平”等。从那里,即从弄平收拢,因此经常破损。或者,从中间折损,因此脆弱。此是指“提起四指之角”这句话。如是指以某种方式收拢时相关联。为了说明衣物的受用之内侧为内受用,就说“腰带”等。巴利
Gāmatopaṭhamataranti gāmato upajjhāyassa paṭhamataraṃ. Tenevāti upajjhāyeneva. Nivattantena saddhivihārikenāti sambandho. ‘‘Tinta’’nti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sedaggahita’’nti. Iminā sedena sīdatīti sinnanti atthaṃ dasseti. ‘‘Atirekaṃ katvā’’ti iminā ussāretvātipadassa adhippāyatthaṃ dasseti, uddhaṃ uddhaṃ sāretvāti vuttaṃ hoti. Pacchimavākyassa pubbavākyakāraṇabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kiṃ kāraṇā’’ti. Majjhe bhaṅgassa dosaṃ āvikaronto āha ‘‘samaṃ katvā’’tiādi. Tatoti samaṃ katvā saṃharaṇato, niccaṃ bhijjamānanti sambandho. Majjhe bhaṅgato vā, dubbalanti sambandho. Etanti ‘‘caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā’’ti etaṃ vacanaṃ. Yathāti yenākārena saṃhariyamāneti sambandho. Cīvarabhogassa oro anto obhogoti atthaṃ dassento āha ‘‘kāyabandhana’’ntiādi.
“yo”指的是亲教师。说了“在村里”之后,为了说明这个意思,又说“在俗家中间或在返回途中”。“或在返回途中”就是在食堂里。“他的”指亲教师的。“已得乞食的人”就是已经托到食物的比丘,或者指他所得到的食物。要和“团食”连起来理解。“他的”指亲教师的。要和“没有团食”连起来理解。“自己所得的也”——这个“也”字把“亲教师所得的也”这层意思一并收进来。“请拿来吧”——这里“请”是表示疑问的语气词,意思是“是否要拿来”。“时”指用餐之时,“已食”指已经进食,与“于此时”连接成义,“将近”指临近正午之时。巴利
Yoti upajjhāyo. ‘‘Gāmeyevā’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘antaraghare vā paṭikkamane vā’’ti. Paṭikkamane vāti bhojanasālāyaṃ vā. Tassāti upajjhāyassa. Laddhā bhikkhā yenāti laddhabhikkho, tassa vā. Piṇḍapāto hotīti yojanā. Tassāti upajjhāyassa. Piṇḍapāto na hotīti sambandho. Attanā laddhopīti pisaddo upajjhāyena laddhopīti atthaṃ sampiṇḍeti. Āhariyatūti ettha tuvibhatti pucchāyaṃ hoti, āhariyatu kinti attho. Kāloti bhojanakālo. Bhuñjitthāti bhutto, tasmiṃ satīti sambandho. Upakaṭṭhoti majjhanhikassa āsanno.
“无间隙”在这里是指:隐没、消失,所以叫“隐没”;如席片、皮片之类,在这个到达地之间没有隐没,所以叫“无间隙”。为了说明这个意思,就说“未铺垫”。或者做成黑色,或者以石灰固定,或者是无尘的粘土——这样连接。“彼”即钵。“已洗之砂”就是清净的砂。“于彼”指在尘土、砂、石等中。“复于彼”指在叶托等中。“此语已说”——这是连接。“以面向”指以自己的面向。“缓慢地”即轻轻地。“然于端”指在衣的边角。“正在放置的同住弟子的衣之受用”——这是连接。巴利
Anantarahitāyāti ettha antaradhāyatīti antarahito, taṭṭikacammakhaṇḍādi, natthi antarahito etasmiṃ pattabhūmīnamantareti anantarahitoti atthaṃ dassento āha ‘‘anatthatāyā’’ti. Kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā nirajamattikā hotīti yojanā. Tanti pattaṃ. Dhotavālikāyapīti suddhavālikāyapi. Tatthāti paṃsurajasakkharādīsu. Puna tatthāti paṇṇādhārakesu. Idaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho. Abhimukhenāti attano abhimukhena. Saṇikanti sinnaṃ . Ante panāti cīvarassa koṭiyaṃ pana. Nikkhipantassa saddhivihārikassa cīvarassa bhogoti yojanā.
应把粉调匀:这里为了说明“应以粉的混合来调匀”的意思,所以说“应做成团”。“在一个没有烟的地方”:用这句话说明“一边”在这里是指“在一个边侧的地方”。“火室”:就是火堂。那里面确实有火在燃烧、发光,火在其中,所以叫火;或者因为在那里让人身上出汗,所以叫火,那间屋子就叫火室。“以供养而做”:为了说明“前行”的意思,布施炭火等就叫做前行。巴利
Cuṇṇaṃsannetabbanti ettha cuṇṇasamodhānena netabbanti atthaṃ dassento āha ‘‘piṇḍi kātabbā’’ti. ‘‘Ekasmiṃ niddhūme ṭhāne’’ti iminā ekamantanti ettha ekasmiṃ ante ṭhāneti atthaṃ dasseti. Jantāghareti aggisālāyaṃ. Sā hi jalati dibbati aggi etthāti jantā, janeti sarīrasedametthāti vā jantā, sā eva gharaṃ jantāgharanti vuccati, tasmiṃ. Paripūjāvasena karīyatīti parikammanti atthena aṅgāradānādikaṃ parikammaṃ nāmāti dassento āha ‘‘parikammaṃ nāmā’’tiādi.
“没有任何病”等话,是在说明精勤的原因。“实”:就是真实。意思是,即使是一位没有病的六十岁同住弟子,也应该这样做。“以不恭敬”:指做事时不恭敬。“在与否定词相应的”:“与表示遮止的否定词 na 相应的”。“诸处”:在“不应在老师说话时中间插话”等句子所说的那些地方。“于地”:这是以标示的方式来说,因为即使是墙壁也不应摩擦。“及椅凳”:这是用来显示门柱。这里以“椅”这个词来指称椅凳,或者是通过省略后词,或者是以部分来通称。“以不触”:以此显示“以不摩擦”,这里说明了“摩擦”这个词根的含义。“以此善护自己及他人”:就是“相续”,它也就是“相续物”,以这个意思来显示虫巢、蜘蛛网、线等名为“相续物”,所以说“相续物”等。“向上看”:指的是帷幕。它确实是向上悬挂、系缚着的,所以称为“向上看”,不作 c 变成 k,也说成 ulloca。用 to 这个词来显示 ā 字具有从格的作用。“应除去”:就是应移除。也有“应取下”的读法,意思是:应向下取、应落下。巴利
‘‘Na kenaci gelaññenā’’tiādinā ussahanassa kāraṇaṃ dasseti. Hīti saccaṃ. Agilānena saṭṭhivassena saddhivihārikenāpi kātabbanti yojanā. Anādarenāti vattakaraṇassa anādarena. Nakārapaṭisaṃyuttesūti paṭisedhavācakena nakārena paṭisaṃyuttesu. Padesūti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbā’’tiādīsu vākyesu. Bhūmiyanti upalakkhaṇavasena vuttaṃ bhittiyampi apaṭighaṃsitabbattā. ‘‘Piṭhasaṅghāṭañcā’’ti iminā kavāṭapīḷanti ettha pīṭhasaddena piṭhasaṅghāṭaṃ vuccati uttarapadalopavasena vā ekadesavohāravasena vāti dasseti. ‘‘Acchupantenā’’ti iminā appaṭighaṃsantenāti ettha ghaṃsadhātuyā atthaṃ dasseti. Sammā tāyati attānañca parañca anenāti santānaṃ, tameva santānakanti atthena kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi santānakaṃ nāmāti dassento āha ‘‘santānaka’’ntiādi. Ullokatoti vitānato. Tañhi uddhaṃ lucīyate bandhīyateti ullokanti vuccati, cakārassa kakāramakatvā ‘‘ulloca’’ntipi vuccati. Tosaddena ākārassa smāvacanassa kāriyabhāvaṃ dasseti. Apaharitabbanti apanetabbaṃ. ‘‘Avaharitabba’’ntipi pāṭho, heṭṭhā haritabbaṃ pātetabbanti attho.
这里说“光孔的部分”,因为“部分”这个词由于并列复合词中后置词的缘故,所以前面的每个词也都要各自搭配,因此说“光孔的部分和耳的部分”。为了说明它的含义,又说“内外”等等。用“窗扇”这个词,是说明“光孔”是窗扇的同义词。用“角”这个词,是说明“耳”是角的同义词。巴利
Ālokasandhibhāgāti ettha bhāgasaddassa dvandato parattā pubbapadesupi paccekaṃ yojetabboti āha ‘‘ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā cā’’ti. Tassa atthaṃ dassento āha ‘‘antarabāhirā’’tiādi. ‘‘Vātapānakavāṭakānī’’ti iminā ālokasandhisaddassa vātapānakavāṭakapariyāyabhāvaṃ dasseti. ‘‘Koṇā’’ti iminā kaṇṇasaddassa koṇavevacanabhāvaṃ dasseti.
“就像最初那样”等话,是在说明:只应该按照最初制定时的样子来制定,不能换成别的方式。这是针对合适的最初规定而说的。如果最初的规定变得不合适了,也可以按别的方式制定。所谓“正是为了这个目的”,正是为了按照所制定的样子来制定。“如果已经制定了,在这种情况下”——这是连接句。“这个”指的是拆掉墙壁后制定。在垫具和芦席中,因为具有精华性、极为上等,所以称为“垫具精华”。“转回”就是收回。“东方”在这里省略了y字母而作说明,所以说“puratthimāyā(东方)”。巴利
‘‘Yathā paṭhama’’ntiādinā paṭhamapaññattameva paññapetabbaṃ, na aññathāti dasseti. Idaṃ patirūpaṃ paṭhamapaññattaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamapaññatte apatirūpe aññathāpi paññapetabbaṃ. Etadatthamevāti yathāpaññattaṃ paññapetabbassa atthāya eva. Sace paññattaṃ ahosi, evaṃ satīti yojanā. Idanti bhittiṃ mocetvā paññāpanaṃ. Kaṭesu kiḷañjesu sārattā uttamattā kaṭasārakoti vuccati. Nivattetvāti saṃharitvā. Puratthimāti ettha yakāralopena niddesoti āha ‘‘puratthimāyā’’ti.
“应当让他离开”这句话里,kasa 这个词根有“行走”的意思,所以注释说“应当带往别处”。意思是:带着亲教师,应当去别的地方。“别处”就是另一个地方。“应当分离”这句话里,为了说明应当从邪见中把亲教师分离出来,所以注释说“应当让他舍离”。说了“应当另请一位”之后,就用“长老”等说法来说明具体方式。“应当请那位比丘”是前后连接的关系。“应当让别人给”的意思是:应当由自己让另一位比丘给亲教师别住。“到底用什么方法”的意思是:到底该用什么办法来给呢?“iti”这个词确实是用来表示决定、强调的。复注里也用“到底用什么方法”这句话来说明同样的道理。“一切处”是指在“到底怎样退回”等一切句子里。在七种甘马中,因为三种举罪甘马具有尊重性,所以说“没有作举罪”。为了详细说明这个意思,就说了“那么”等话。巴利
Vūpakāsetabboti ettha kasadhātu gatyatthoti āha ‘‘aññattha netabbo’’ti. Upajjhāyaṃ gahetvā aññattha gantabboti attho. Aññatthāti aññaṃ ṭhānaṃ. Vivecetabbanti ettha diṭṭhigatato upajjhāyaṃ vivecetabbanti dassento āha ‘‘vissajjāpetabba’’nti. ‘‘Añño vattabbo’’ti vatvā tassa ākāraṃ dasseti ‘‘thera’’ntiādinā. So so bhikkhu yācitabboti sambandho. Aññena dāpetabboti attanā aññena bhikkhunā upajjhāyassa parivāso dāpetabboti attho. Kinti nu khoti kena eva upāyena dadeyya nukhoti attho. Itisaddo hi avadhāraṇattho. Aṭṭhakathāyapi imameva nayaṃ dasseti ‘‘kena nu kho upāyenā’’ti iminā. Sabbatthāti sabbesu ‘‘kinti nu kho paṭikasseyyā’’tiādivākyesu. Sattasu kammesu tividhassa ukkhepanīyakammassa garukattā vuttaṃ ‘‘ukkhepanīyaṃ akatvā’’ti. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘tena hī’’tiādi.
“应当由那位同住弟子来请求”,这是前后文的关联。“若正在做时”是说:比丘们如果正在做甘马。再说“若正在做时”,是指比丘们正在做举罪甘马的时候。“那时”是指那甘马已经做了之后。“如是”是指通过这样的请求。“他”是指那位亲教师。巴利
Tena saddhivihārikena yācitabbāti sambandho. Sace karontiyevāti bhikkhū sace kammaṃ karontiyeva. Puna sace karontiyevāti bhikkhū sace ukkhepanīyakammaṃ karontiyeva. Athāti tasmiṃ kamme kate. Itīti evaṃ yācanena. Nanti taṃ upajjhāyaṃ.
“转回”在这里,就像在“抛弃团食者”等(律文)中那样,“转回”这个词是修饰动作的;ka 这个语尾表示重复之义,所以注释说“转回又转回”。“乃至”就是“直到”。因为“乃至”这个词与“直到”同义,所以说“不应立刻离开”。只要还有一点点染料滴落,就不应立刻离开——这是句子的连接方式。“由异类人”,是指由作为行为工具的异类人。“不应不禀告戒师就进入村庄”,这里的意思是:不应为了其他任何该做的事而进入。但可能会有人怀疑:“如果是为了乞食,那应该可以进吧?”所以注释说“或为乞食”等等。“不问而”这一说法,通过“不问”显示出:这里的 ā 音是 tvā 语尾变化的结果。“乞食之行处”,是指为了乞食而行走的地方,应由戒师前往——这是句子的连接方式。“住处”,指戒师的住处。“见”,就是见戒师。巴利
Samparivattakanti ettha ‘‘piṇḍukkhepaka’’ntiādīsu (pāci. 620) viya samparivattakantipadaṃ kiriyāvisesanaṃ, kapaccayo ca vicchatthoti āha ‘‘samparivattetvā samparivattetvā’’ti. Yadīti yāva. Yadisaddo hi yāvapariyāyo, tena vuttaṃ ‘‘na tāva pakkamitabba’’nti. Yāva appamattakampi rajanaṃ galati, na tāva pakkamitabbanti yojanā. Visabhāgapuggalenāti visabhāgena puggalena karaṇabhūtena. Na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabboti ettha na aññeneva karaṇīyena pavisitabbo. Piṇḍāya pana pavisitabboti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘piṇḍāya vā’’tiādi. ‘‘Anāpucchitvā’’ti iminā anāpucchāti ettha ākāro tvāpaccayassa kāriyoti dasseti. Bhikkhācāranti bhikkhāya caraṇaṭṭhānaṃ, upajjhāyena gantabbanti yojanā. Pariveṇanti upajjhāyassa pariveṇaṃ. Passatīti upajjhāyaṃ passati.
或者是为了“见”,也就是为了观不净。用这句话,也排除了“只是为了住宿也不该去”的疑虑。“事”,是指离开的原因这件事。针对不允许,才说“乃至三次”。“彼”指戒师。“彼的”,指同住弟子的。“若不成就”,这句话说明:如果成就了,就不该离开。“唯”是指没有诵经等成就。在这样被戒师阻止的情况下,应当这样理解。“从疾病”这句话,说明“痊愈”这个词含有以期限为条件的意味。“彼的”,指戒师的。“其他”,指自己以外的别人。“彼的”,指那位比丘的。巴利
Dassanatthāya vāti asubhadassanatthāya vā. Imināpi vāsatthāya eva na gantabbanti āsaṅkaṃ nivatteti. Kammanti pakkamanassa kāraṇaṃ kammaṃ. Ananujānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘yāvatatiya’’nti. Tanti upajjhāyaṃ. Assāti saddhivihārikassa. ‘‘Na sampajjatī’’ti iminā sace sampajjati, na pakkamitabbāti dasseti. Kevalanti vinā uddesādisampajjanehi. Evarūpe upajjhāye nivārentepīti yojanā. ‘‘Gelaññato’’ti iminā vuṭṭhānasaddassa avadhiapekkhataṃ dasseti. Assāti upajjhāyassa. Aññoti attanā añño. Tassāti aññassa bhikkhussa.
16. 同住弟子义务之论巴利
16. Saddhivihārikavattakathā
67 关于正行部分的判定,应当这样理解,这是文句的连接方式。从“诵经”等开始,“等”这个字涵盖了反复询问等做法。“摄”这个词在“摄取”和“简略把握”两种含义上都有使用,所以说为“随摄”。或者也可以说:当面应当作摄受,背后应当作随摄。或者以物质资具作摄受,以法作随摄。或者为现世利益作摄受,为来世利益作随摄。或者为世间利益作摄受,为出世间利益作随摄。“在那里面”,指的是前面所说的“通过诵经、反复询问、教诫、随教诫”。其中,诵说为“诵经”,从语词含义上说,圣典的念诵名为“诵经”,为了显示这一点,所以说“诵经即圣典的念诵”。以“对圣典义理的解释”这一说法,显示反复地、从各方面询问圣典之义为“反复询问”之义。在“事相”中,即行持与禁止之事相中。“此”指应行之事。“又此”指应止之事。以“言语”这一说法,显示教诫之语为“教诫”的语词含义。在已陷入的事相中,说“应做这个,不应做这个”的言语,名为“随教诫”,这是文句的连接。以“反复言语”这一说法,显示在此“随教诫”中,“随”字具有不中断的含义。虽然说“如果亲教师有钵”,从一般意义上说,并非常规的钵,而是说多余的钵,所以说“多余的钵”。“一切处”,指在“如果亲教师有衣”等一切处。“其他”指除了钵和衣之外的其他。“沙门资具”指伞、鞋等沙门资具。“此处”指在共住弟子正行中。“以方法”指以理则。“寻求生起的方便”指寻求生起的方便,或为生起而寻求方便。“从此”指从“如何才能使共住弟子的资具生起”这一圣典文句。“由染衣者”在这里不应理解为“由染衣的亲教师”,而应理解为“由共住弟子”,为了显示这一点,所以说“从亲教师处听闻方法后,由染衣者”。从亲教师处得来的方法,即从亲教师处获得的方法。巴利
67. Sammāvattanāyaṃ vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Uddesādīhīti ādisaddena paripucchādayo saṅgaṇhāti. Saṅgahasaddassa saṅkhepagahaṇesupi vuttito ‘‘anuggaho’’ti vuttaṃ. Atha vā sammukhā saṅgaho ca parammukhā anuggaho ca kātabbo. Āmisena vā saṅgaho, dhammena vā anuggaho. Diṭṭhadhammikatthāya vā saṅgaho, samparāyikatthāya vā anuggaho. Lokiyatthāya vā saṅgaho, lokuttaratthāya vā anuggaho kātabbo. Tatthāti yaṃ vuttaṃ ‘‘uddesena paripucchāya ovādena anusāsanīyā’’ti. Tattha uddisanaṃ uddesoti vacanatthena pāḷivācanā uddeso nāmāti dassento āha ‘‘uddesoti pāḷivācanā’’ti. ‘‘Pāḷiyā atthavaṇṇanā’’ti iminā punappunaṃ, samantato vā pāḷiyā atthassa pucchanaṃ paripucchāti atthaṃ dasseti. Vatthusminti cārittavārittavatthusmiṃ. Idanti cārittaṃ. Puna idanti vārittaṃ. ‘‘Vacana’’nti iminā ovadanaṃ ovādoti vacanatthaṃ dasseti. Otiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ anusāsanī nāmāti yojanā. ‘‘Punappunaṃ vacana’’nti iminā anusāsanīti ettha anusaddassa naupacchinnatthaṃ dasseti. ‘‘Sace upajjhāyassa patto hotī’’ti sāmaññato vuttepi na pakatipatto hoti, atha kho atirittapatto hotīti āha ‘‘atirekapatto’’ti. Sabbatthāti sabbesu ‘‘sace upajjhāyassa cīvaraṃ hotī’’tiādīsu padesu. Aññopīti pattacīvarehi aññopi. Samaṇaparikkhāroti chattupāhanādi samaṇaparikkhāro. Idhāti saddhivihārikavatte. Nayenāti ñāyena. Uppajjamānaupāyapariyesananti uppajjamānassa, uppajjamānatthāya vā upāyassa pariyesanaṃ. Itoti ‘‘kinti nu kho saddhivihārikassa parikkhāro uppajjiyethā’’ti pāḷito. Cīvaraṃ rajantenāti ettha rajantena upajjhāyenāti attho na daṭṭhabbo, saddhivihārikenāti attho evāti dassento āha ‘‘upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantenā’’ti. Upajjhāyato upāyanti upajjhāyato laddhaṃ upāyaṃ.
不正行等之说巴利
Nasammāvattanādikathā
68 68.“戒师行”是指对戒师应当履行的义务。“彼”指共住弟子。“犯恶作”是说:他犯;或者应这样连接:他犯恶作。“应摈出”:这里前缀pa加上词根nud,按义理等在此处是驱摈的意思,所以说“应驱摈”。“过度”指超过限量。“家居之爱”指慈爱与亲昵。所谓“以所说的对治方式”,就是按黑分所说的对治方式。“足以摈出”:这里“alaṃ”一词,在“应当”和“拒绝”两种含义中,此处取“应当”义,所以说“应当摈出”。巴利
68.Upajjhāyavattanti upajjhāyamhi vattitabbaṃ vattaṃ. Soti saddhivihāriko. Dukkaṭaṃ āpajjatīti assa, so vā dukkaṭaṃ āpajjatīti yojanā. Paṇāmetabboti ettha papubba namudhātu atthapakaraṇādivasena idha apasādanatthoti āha ‘‘apasādetabbo’’ti. Adhimattanti adhikappamāṇaṃ. Gehasitapemanti mettāsinehaṃ. Vuttapaṭipakkhanayenāti kaṇhapakkhe vuttena paṭipakkhena nayena. Alaṃ paṇāmetunti ettha alaṃsaddassa arahatthapaṭikkhittesu dvīsu atthesu arahatthoti āha ‘‘yutto paṇāmetu’’nti.
“有过失”:这里说的是,超出正常状态而让依止行为继续发生,就是过失,也就是过错。为了说明他具有这个,所以说“有过错”。为了说明其中的含义,才说“犯戒”。这里的“罪”指恶作罪。“彼”指这个行仪。巴利
Sātisāro hotīti ettha pakatibhāvaṃ atikkamitvā saraṇaṃ pavattanaṃ atisāro, doso. Saṃvijjati so etassāti sātisāroti dassento āha ‘‘sadoso hotī’’ti. Tassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘āpattiṃ āpajjatī’’ti. Āpattinti dukkaṭāpattiṃ. Tanti vattaṃ.
所谓“他们”,是指共住的弟子们。“行”是指对众多共住弟子所行的行仪。关于“接受”等,乃至“……愚者”这一段,是为了说明愚者的原因,才说“不知道接受或不接受”。因为不知道接受或不接受,所以是愚者,这就是所说的意思。为了说明不知道的原因,才说“是愚者”。因为愚痴,所以不知道接受或不接受,这就是所说的意思。“在他们当中”,是指在众多共住弟子当中。“他的”,是指行仪具足的那位比丘。“他们”,是指其余那些共住弟子。巴利
Tesanti saddhivihārikānaṃ. Vattanti bahukānaṃ saddhivihārikānaṃ vattaṃ. Sādiyanaṃ vā…pe… bālo hotīti ettha bālassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sādiyanaṃ vā asādiyanaṃ vā na jānātī’’ti. Sādiyanassa vā asādiyanassa vā ajānanattā bālo hotīti vuttaṃ hoti. Ajānanassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bālo hotī’’ti. Bālattā sādiyanaṃ vā asādiyanaṃ vā na jānātīti vuttaṃ hoti. Tesūti bahukesu saddhivihārikesu. Tassāti vattasampannabhikkhussa. Tesanti itaresaṃ saddhivihārikānaṃ.
拉特婆罗门的故事巴利
Rādhabrāhmaṇavatthukathā
69 “尊者舍利弗虽然知道”这句话是这样连接的。用这句话,是为了排除“难道是不知道才问的吗”这种怀疑。“世尊想要认可”也是与上文相连的。‘pana’这个词有责备的意思,也就是“即使这样也知道”的意思。“轻”是包含在原因里的特定修饰语。意思是说,因为轻而拒绝了。“他的”指世尊的,与“意趣”相连。为了说明“知道意趣”这句话的理由,所以说“诸佛确实……”等。“确实”就是真实的意思。“而这位”指舍利弗长老。“最上”就是顶点、极致。“最胜”就是殊胜、最上。巴利
69. Kiñcāpi āyasmā sāriputto jānātīti yojanā. Iminā ‘‘kiṃ nu kho ajānanto pucchī’’ti āsaṅkaṃ nivāreti. Bhagavā anuññātukāmo hotīti sambandho. Panasaddo garahattho, tathā jānantopīti attho. Lahukanti hetuantogadhavisesanaṃ. Lahukattā paṭikkhipitvāti vuttaṃ hoti. Assāti bhagavato, ajjhāsayanti sambandho. ‘‘Ajjhāsayaṃ viditvā’’tivacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘buddhānaṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ. Ayañcāti sāriputtatthero ca. Aggoti koṭiukkaṃso. Seṭṭhoti pavaro uttamo.
在“善巧比丘、有能力者”这一句里,为了说明善巧和有能力的差别,所以说了“名为善巧者……”等等。其中,如果一位比丘能流利诵出带有义疏的律藏,他就叫作善巧——应该这样理解。“于彼”是指在诵习律藏的比丘当中。“其”是指那位比丘。“善受持”是指对义疏善加受持。“此亦”的“亦”字是指向前面说的那位比丘。“于此义”是指在这件事上、在这个范围内。为了通过遮遣和随顺两种方式来说明有能力,所以说了“然而凡……”等。“然而凡不能”是连接。“为什么”则说了“或由咳嗽、肺痨、痰疾等”等等。其中,咳嗽、肺痨、痰疾,以及以它们为首的病,名为咳嗽肺痨痰疾等;“等”字包括哑巴、聋子等。唇、齿、舌,以及以它们为首的腭等,名为唇齿舌等,即那些。以句与字是指依文句与字母。这里“字”一词是字母的表述。“减损”是指因喉病而减损。或者说应以其他方式说,即以松弛等相说。以其他方式说,即以紧绷等相说。“彼之相反”是指与那无能力者相反的比丘——应如此连接。“由此”是指从应使人知道之处。“凡”是指凡此方式,此为语根之业;“僧”是指此为此作之业。此处,kito(“由……所说”)说的是作格之业。巴利
‘‘Byattena bhikkhunā paṭibalenā’’ti ettha byattapaṭibalānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘byatto nāmā’’tiādi. Tattha yassa sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakavācuggataṃ pavattati, ayaṃ byatto nāmāti yojanā . Tasminti vinayapiṭakaṃ vācuggatabhikkhumhi. Yassāti bhikkhuno. Suggahitanti sāṭṭhakathāya suṭṭhu gahitaṃ. Ayampīti pisaddo purimabhikkhuṃ apekkhati. Imasmiṃ attheti imasmiṃ vatthumhi, imasmiṃ visayeti attho. Byatirekānvayavasena paṭibalaṃ dassento āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yo pana na sakkotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘kāsasosasemhādinā vā’’tiādi. Tattha kāso ca soso ca semho ca, te ādayo yassa gelaññassāti kāsasosasemhādi, ādisaddena eḷamūgādayo saṅgaṇhāti. Oṭṭho ca danto ca jivhā ca, tā ādayo yesaṃ tāluādīnanti oṭṭhadantajivhādayo, tesaṃ. Padabyañjanehīti padaakkharehi. Byañjanasaddo hettha akkharavācako. Hāpetīti galattā hāpeti. Aññathā vā vattabbanti aññena sithilādinā ākārena vā vattabbaṃ. Aññathā vadatīti aññena dhanitādiākārena vadati. Tabbiparītoti tassa apaṭibalassa viparīto bhikkhūti sambandho. Tatoti jānāpetabbato. Yanti yaṃ ākāraṃ dhātukammametaṃ, saṅghoti kāritakammametaṃ. Idha kāritakammaṃ kito vadati.
71 在“受具足戒后立即”这一句里,为了排除“受具足戒者的立即”这种理解,所以说“成为受具足戒者之后立即”;用“eva”这个词排除长时间的情况。“令拔出”这一句里,前缀“ud-”加词根“lup”,或者按前缀的力量,或者按意义增强的力量,因为词根有多种含义,这里取的是前缀“ud-”加词根“dhar”的意思——为了说明这一点,所以说“令拔出”。令起来,或者令举起而持,这就是意思。为了说明同一个意思,所以说“不善……”等。其中,“令从不善起来”通过这层意思和自性之持,显示前缀“ud-”的含义;“令安立于善”通过这层意思和自性之持,显示词根“dhar”的含义。为了显示前缀“ud-”的举起义,又说“或从沙弥身份拔出”。“依”字在“依取”中,不取“在近处取”的字面义,因为约定俗成的含义更明显,所以直接显示它的约定含义,也就是显示意趣。巴利
71.Upasampannasamanantarāti ettha upasampannassa samanantarāti atthaṃ nivārento āha ‘‘upasampanno hutvāva samanantarā’’ti. Evasaddena cirakālaṃ nivatteti. Ullumpatūti ettha upubbalupadhātuyā upasaggavasena vā atthātisayavasena vā dhātūnamanekatthattā idha upubbadharadhātuyā atthe vattatīti dassento āha ‘‘uddharatū’’ti. Uṭṭhāpetvā, ukkhipitvā vā dharatūti attho. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘akusalā’’tiādi. Tattha ‘‘akusalā vuṭṭhāpetvā’’ti iminā sahāvadhinā utyūpasaggassa atthaṃ dasseti. ‘‘Kusale patiṭṭhāpetū’’ti iminā sahādhārena dharadhātussa atthaṃ dasseti. Utyūpasaggassa ukkhipanatthaṃ dassento āha ‘‘sāmaṇerabhāvā vā uddharitvā’’ti. ‘‘Paṭiccā’’ti iminā upādāyāti ettha samīpe ādiyitvāti saddatthamagahetvā saṅketatthavasena pākaṭattā tassa saṅketatthaṃ dasseti, adhippāyatthaṃ dassetīti attho.
73 “所依止”在这里,为了说明它的词义:adhi 是“恒常”的意思,ṭhāti 是“安住、流转”的意思,所以叫做 adhiṭṭhitā。为了显示这个说法,就说“恒常流转”。为什么说四种缘是依止呢?为了回答这个,就说“因为……”等等。通过“四种”等话,说明依止四种缘,自体才安住、流转,所以叫“依止”,这是显示没有说出来的业的意思。巴利
73.Adhiṭṭhitāti ettha adhi niccavasena ṭhāti pavattatīti adhiṭṭhitāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘niccappavattinī’’ti. Kasmā cattāro paccayā nissayāti vuttāti āha ‘‘yasmā’’tiādi. ‘‘Cattāro’’tiādinā cattāro paccaye nissāya attabhāvo seti pavattatīti nissāyāti avuttakammatthaṃ dasseti.
18. 关于老师职责的讲述巴利
18. Ācariyavattakathā
75 在这里,“汝等何”是由于省略了“e”音而发生的连音,所以注释说“kiṃ te ayaṃ”。“应教诫”这句话,是用来说明“ovadiyo”这个词中“ṇya”后缀所表达的行为对象之义。“为彼之”这句话,是因为看到后句“即此结群者”里的“yaṃ”一词,便在前句中让人知道对应的“taṃ”一词,意思是“为了那众多的目的”。巴利
75.Kintāyanti ettha ekāralopavasena sandhi hotīti āha ‘‘kiṃte aya’’nti. ‘‘Ovaditabboti’’iminā ovadiyoti ettha ṇyapaccayassa kammatthaṃ dasseti. ‘‘Tadatthāyā’’ti iminā ‘‘yadidaṃ gaṇabandhika’’nti uttaravākye yaṃsaddaṃ disvā pubbavākye taṃsaddaṃ ñāpeti, tassa bāhullassa atthāyāti attho.
76 “So”指的是游方者巴苏拉。“由彼”指的是伍达义长老。“如法地”就是与法相应、与理相应。“善巧”暂且算是前面说过的那个特征,但“有能力”又怎么知道呢?所以接着说“若复能……”等等。“若复能”是连接关系。“且”表示真实。“此”指有能力这件事,或者是指“以五……中略……能调伏”这句话。巴利
76.Soti pasūro paribbājako. Tenāti udāyittherena. Sahadhammikanti saha dhammena kāraṇena. Byatto tāva pubbe vuttalakkhaṇo hotu, paṭibalo pana kathaṃ ñātabboti āha ‘‘yo panā’’tiādi . Yo pana sakkotīti sambandho. Cāti saccaṃ. Etanti paṭibalattaṃ, ‘‘pañcahi…pe… vinetu’’ntivacanaṃ vā.
77 77. “转向外道派者”,指转投到被称为外道的、与佛陀教法对立的一方。“教授行仪与正行者”,指教授极应行持的、属于上品正行戒者。通过这一点来教导行仪,因此称为“师”,这是显示这个词的含义。“仅是名称而已”,指“老师”或“弟子”仅是名称而已。“异”,指不同于依止师或同住弟子。巴利
77.Titthiyapakkhasaṅkantesūti titthiyasaṅkhātaṃ sāsanassa paṭipakkhaṃ saṅkamantesu. Ācārasamācārasikkhāpanakanti ativiya caritabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ sikkhāpanakaṃ. Iminā ācāraṃ sikkhāpetīti ācariyoti vacanatthaṃ dasseti. Nāmamattamevāti ‘‘ācariyo’’ti vā ‘‘antevāsiko’’ti vā nāmamattameva. Nānanti upajjhāyato vā saddhivihārikato vā nānaṃ.
关于驱摈与请求原谅的讨论巴利
20. Paṇāmanākhamāpanākathā
80 “所说的相”,这是连接关系。“应当由依止弟子来做”,这是句义配合。“出家、达上、法弟子”,是指出家弟子、达上弟子和法弟子。“对他们的”,是指对出家、达上、法弟子们。“在他们当中”,是指在三种弟子当中。“对老师”,是指出家弟子对出家老师,达上弟子对达上老师,这是意思。“在近处”,是指在依止老师和法老师附近。“因此”,是因为弟子应当对老师正确地行事,所以如此。“老师也”,是指依止老师、出家老师、达上老师和法老师也一样。教诫老师也包含在他们当中。“在他们当中”,是指在四种弟子当中。巴利
80. Yaṃ lakkhaṇaṃ vuttanti sambandho. Nissayantevāsikena kātabbanti yojanā. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehīti pabbajjantevāsikena ca upasampadantevāsikena ca dhammantevāsikena ca. Etesanti pabbajjāupasampadādhammantevāsikānaṃ. Etesūti etesu tīsu antevāsikesu. Ācariyassāti pabbajjantevāsiko pabbajjācariyassa, upasampadantevāsiko upasampadācariyassāti attho. Samīpeti nissayācariyassa ca dhammācariyassa ca āsanne. Tasmāti yasmā antevāsikena ācariyamhi sammā vattitabbaṃ, tasmā. Ācariyenāpīti nissayapabbajjā upasampadā dhammācariyenāpi. Ovādācariyo tesu saṅgahaṃ gacchati. Tesūti catūsu antevāsikesu.
22. 依止止息论巴利
22. Nissayapaṭippassaddhikathā
83 “依止止息”是指整体的依处。“依止师已离去等”是指部分的依处。“想要离开住”这句话显示没有执著。如是已去,就是依止师这样离去,这是句子的连接。“其他时候也”,是指在其他时候也一样,意思是依止师让他离开的时候。“同一共受用同受用”,是指自己或依止师,同一资具的共受用和法的共受用。“乃至一日”,“乃至”这个词是呵责的意思,两天以上就更不用说了,这是它的含义。“没有避免”,是指没有罪过的避免,意思是罪的回避、罪的去除都不存在。“有惭耻心、可爱”,是指有惭耻心并且戒行可爱的比丘,这是连接。“当天就”,是指在依止师离去的那一天就可以。“如是”,就像问“依止师会很快回来吗”那样,回答说“我会很快回来”,这是它的意思。“如果说”,是指如果老师说,这是连接。“彼”,是指比丘的。“同类”,是指有惭耻心且戒行可爱的状态。巴利
83. ‘‘Nissayapaṭipassaddhīsū’’ti samūhādhāro. ‘‘Upajjhāyo pakkanto vātiādīsū’’ti avayavādhāro. ‘‘Vippavasitukāmo’’ti iminā nirālayabhāvaṃ dasseti. Evaṃ gateti evaṃ upajjhāye gateti yojanā. Aññadāpīti aññasmimpi kāle. Upajjhāyena pavāsitakāleti attho. Ekasambhogaparibhogoti attanā vā upajjhāyena vā eko paccayasambhogo ca dhammaparibhogo ca. Ekadivasampīti pisaddo garahattho, dvihādikaṃ pana pagevāti attho. Parihāro natthīti āpattiparihāro natthi, āpattiyā pariharaṇaṃ apanayanaṃ natthīti adhippāyo. Lajjī pesaloti lajjī hutvā piyasīlo bhikkhūti sambandho. Tadahevāti tasmiṃ upajjhāyassa pakkantaahani eva. Tathāti yathā ‘‘upajjhāyo lahuṃ āgamissatī’’ti pucchati, tathā ‘‘ahaṃ lahuṃ āgamissāmī’’ti vuttanti attho. Sace vadatīti sace ācariyo vadatīti yojanā. Assāti bhikkhussa. Sabhāgatanti lajjipesalabhāvaṃ.
直到(依止师)回来:指直到依止师回来。“他”:指依止师。“令住”这个词是使役用法。在那里:指在依止师所去的地方。由彼:指由依止师。进行:指进行。或者因河水上涨而受扰:这是连接关系。因为河水上涨,所以等待水退;因为遭到盗贼等的扰害,所以寻求同伴。彼:指依止师。巴利
Yāva āgamanāti upajjhāyassa yāva āgamanā. Nanti upajjhāyaṃ. ‘‘Vāsentiyevā’’tipade kāritakammaṃ. Tatthāti upajjhāyassa gataṭṭhāne. Tenāti upajjhāyena. Pavattīti pavattanaṃ. Nadīpūrena vā upaddutoti sambandho. Nadīpūrattā udakosakkanaṃ āgameti, corādīnaṃ upaddutattā sahāye pariyesati. Soti upajjhāyo.
“依止驱摈”这句话,是通过“命令”即“命令”的词义,来说明“依止驱摈”就叫作“命令”。“依止驱摈”的意思是对依止亲教师的驱摈。因此说“被驱摈了”,这是前后连接的关系。“以‘已请问’等”这里,用“等”字涵盖了“不要向我请问去墓地的事”等说法。“由彼”指的是由同住弟子。“应令容忍”就是应当让他忍耐。巴利
‘‘Nissayapaṇāmanā’’ti iminā āṇāpanaṃ āṇattīti vacanatthena nissayapaṇāmanā āṇattīti vuccatīti dasseti. Nissayapaṇāmanāti nissayassa upajjhācariyassa paṇāmanā. Tasmā paṇāmito hotīti sambandho. ‘‘Āpucchītiādinā’’ti ettha ādisaddena ‘‘mā maṃ susānagamanaṃ āpucchī’’tiādayo saṅgaṇhāti. Tenāti saddhivihārikena. Khamāpetabboti titikkhāpetabbo.
“首先”是指由诸大长老,或者先由诸大长老来说。“往他处”是指从依止师的住处到另一个住处。“或许”是连接起来表达“或许真的能忍受”的意思。“就在那里”就是在别的地方。“饥馑等过失”这里用“等”字,应当包括亲族别离等过失。“就是那一处”是指自己曾经住过的那一处。“他人的”是连接为“依止师以外的其他比丘”。通过这一点显示:因为被这位依止师舍弃,所以即使和依止师住在一起,依止关系也不会解除。巴利
Tāvāti mahātherehi, mahātherānaṃ vā paṭhamaṃ. Aññatthāti upajjhāyassa vihārato aññaṃ vihāraṃ. Appevāti api eva nāma khameyyāti yojanā. Tatrevāti aññattheva. Dubbhikkhādidosenāti ettha ādisaddena ñātiviyogādidoso gahetabbo. Taṃyevāti attanā vasitaṃ tameva ṭhānaṃ. Aññassāti upajjhāyato aññassa bhikkhussāti sambandho. Iminā upajjhāyena pariccattattā upajjhāyasamodhāne nissayapaṭippassaddhi natthīti dīpeti.
会合的判定巴利
Samodhānavinicchayo
问过之后,就是先向弟子告假。“在那里也同样”,是指在老师和弟子们那里也一样。“什么时候”,是指在哪个时候。“今天傍晚或夜里”,是指今天傍晚或者夜里。“就在那一刹那”,就是在他答应接受的那一刹那。巴利
Āpucchitvāti =00 antevāsikaṃ āpucchitvā. Tatrāpīti ācariyantevāsikesupi. Kadāti kasmiṃ kāle. Sāyanhe vā rattiṃvāti ajja sāyanhe vā rattiṃ vā. Taṃkhaṇeyevāti tasmiṃ sampaṭicchanakkhaṇeyeva.
这位“弟子”是指随侍的弟子。“从那里”是指从村里。“善逝”是指好好地离去,意思是依止止息。“又”是再次、进一步的意思。说明了请假离开的判定之后,为了说明不请假就离开的情形,便说“不禀告老师”等。“逾越近行界”是指越过近行界时,或者以越界为原因。这里所谓的近行界,如果住处有围墙,就是指围墙本身;如果没有围墙,就是指应当有围墙的地方。巴利
So cāti antevāsiko ca. Tatoti gāmato. Sugatoti suṭṭhu gato, nissayo paṭippassambhatīti adhippāyo. Athāpīti puna ca paraṃ. Āpucchitvā pakkamane vinicchayaṃ dassetvā āpucchitvā pakkamane taṃ dassento āha ‘‘ācariyaṃ anāpucchā’’tiādi. Upacārasīmātikkameti upacārasīmāya atikkame sati, atikkamanahetu vāti yojanā. Ettha ca upacārasīmā nāma parikkhittassa vihārassa parikkhepoyeva, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ.
傍晚或夜里,就是指今天傍晚或夜里。明天,就是指明天。巴利
Sāyanhe vā rattibhāge vāti ajja sāyanhe vā rattibhāge vā. Sveti suve.
界外是指从近行界之外。从那里是指从界外。两掷石的距离是指离弟子两掷石的距离。越过是指越过近行界之外、弟子和同住者的住处。巴利
Bahisīmanti upacārasīmato bahi. Tatoti bahisīmato. Dvinnaṃ leḍḍupātānanti antevāsikato dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ. Atikkamitvāti upacārasīmato bahi antevāsikasaddhivihārikānaṃ vasanaṭṭhānato atikkamitvā.
“想要脱离”,就是想要从弟子处解脱。“逐出”,就是以身业和语业把人赶走。“有依恋”,就是对老师还有牵挂。为了说明“无依恋”的意思,才说了“不再……”等那些话。“如是”,是说即使已经卸下责任时也一样。当双方都卸下责任时,或者因为卸下责任而止息——这是句子的连接方式。“被逐出的人应当依之而行”,这也是一种连接关系。巴利
Muccitukāmoti antevāsikamhā muccitukāmo eva. Paṇāmetīti kāyavācāhi paṇāmeti. Sālayoti ācariye sāpekkho. ‘‘Nirālayo’’ti vatvā tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘na dānī’’tiādi. Evampīti dhure nikkhittepi. Ubhinnaṃ dhuranikkhepe sati, dhuranikkhepahetu vā paṭippassambhatīti yojanā. Paṇāmitena paṭipajjitabbanti sambandho.
为了详细说明前面已经说过的意思,所以说了“如果”等话。“老师”是指依止师。如果连接“或礼敬塔”,就应连到“和尚”;如果连接“或正行道”,也应连到“和尚”。“因为远”,是因为距离遥远。“楼阁之上”,是指楼阁的上方。“彼”,是指和尚。“坐着”要和“和尚”连接起来。巴利
Vuttamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘sace hī’’tiādi. Ācariyanti nissayācariyaṃ. Cetiyaṃ vā vandantaṃ upajjhāyanti sambandho, maggappaṭipannaṃ vā upajjhāyanti yojanā. Dūrattāti dūrabhāvato. Uparipāsādeti pāsādassa upari. Tanti upajjhāyaṃ. Nisinnaṃ upajjhāyanti sambandho.
依听闻而对合集所作的判定,应当这样理解,这就是句义连接。“亲教师的声音”也是如此连接。巴利
Savanavasena samodhāne vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Upajjhāyassa saddanti sambandho.
23. 关于应当授予具足戒的五法之论巴利
23. Upasampādetabbapañcakakathā
84 84. 现在说“所说的相”,这是承接关系。“简要地”是指不把各个支分逐一列出,而是总体概括来说。“在此处”是指“诸比丘,具备五支的比丘……”等所说的那里。“以无德之支”是指以缺乏功德的支分。“他”指比丘。在“不应授具足戒”这里,可能会有人怀疑:“是不是作为甘马语老师就不应授具足戒?”所以解释说“作为戒师不应授具足戒”。“在此处”指在这五法当中。“等”字这里,前面的“iti”一词是表示举例的意思,省略了“iti”这个词,意思就是“iti等”。“以不相应方式”是指以不相称的方式。“他”指比丘。“因为”表示真实,或者表示原因。“也令他人受持”是承接关系。“在此处”指戒蕴等。“守护”是指把大众从危难中带离、使之脱离。“他的”指比丘的。“以戒等”这个词,在“退失”这个词中是从格,在“不增长”这个词中是具格。“因此”等,指已获得的功德。“以彼”指以那位比丘。为什么不按犯戒支来说呢?所以说“因为不……”等。“因为”即由于。“唯彼”指唯漏尽者。“不应说”:因为漏尽者不会生起不乐,所以不应这样说。如果不是唯独漏尽者才被允许做戒师和亲教师,那为什么又说漏尽五法呢?所以说“然而因为……”等。“因为不退失”是承接关系。巴利
84. Idāni =01 yaṃ lakkhaṇaṃ vuttanti sambandho. Saṅkhepatoti aṅgāni anuddharitvā samāsato. Tatthāti yaṃ ‘‘pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena bhikkhunā’’tiādimāha, tattha. Aguṇaṅgehīti guṇavirahitehi aṅgehi. Soti bhikkhu. Na upasampādetabbanti ettha kammavācācariyena hutvā na upasampādetabbanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘upajjhāyena hutvā na upasampādetabba’’nti. Etthāti etesu pañcakesu. Ādīsūti ettha pubbo nidassanattho itisaddo lopo hoti. Itiādīsūti hi attho. Ayuttavasenāti ananurūpavasena. Yoti bhikkhu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Pare ca samādapetunti sambandho. Tatthāti sīlakkhandhādike. Pariharatīti parisaṃ parissayato harati apaneti. Tassāti bhikkhuno. ‘‘Sīlādīhī’’tipadaṃ ‘‘parihāyatiyevā’’tipade apādānaṃ, ‘‘na vaḍḍhatī’’tipade karaṇaṃ. Tasmātiādi laddhaguṇaṃ. Tenāti bhikkhunā. Kasmā āpattiaṅgavasena na vuttanti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti yasmā. Tassevāti khīṇāsavasseva. Na vadeyyāti khīṇāsavānaṃ anabhiratiyā anuppannattā na vadeyya. Yadi na khīṇāsavasseva upajjhāyācariyabhāvo anuññāto, atha kasmā khīṇāsavapañcako vuttoti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Yasmā na parihāyatīti sambandho.
执取边见:所谓边,就是常见和断见,执取这种低劣的边,或者让别人执取,所以叫执取边见;以那个边见。以见:就是以邪见。所闻之量:就是比丘尼教诫学处中所说的所闻之量。以彼:就是以所闻。应当以所闻了知犯戒等义,这样连接。巴利
Antaggāhikāyāti sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ lāmakaṃ gaṇhāti, gaṇhāpetīti vā antaggāhikā, tāya. Diṭṭhiyāti micchādiṭṭhiyā. Yattakaṃ sutanti bhikkhunovādakasikkhāpade (pāci. aṭṭha. 145-147) vuttaṃ yattakaṃ sutaṃ. Tenāti sutena ऋ. Yaṃ āpattādi tena jānitabbanti yojanā.
“不知犯戒”这句话,是为了说明“不知道自己已经犯戒”的意思,所以接着说了“此名为”等等。其中,通过“已犯”这个词,说明“犯戒”这个词应当与“已犯”连接起来理解——也就是以“已犯”作为文句的余部。巴利
Āpattiṃna jānātīti ettha āpattiṃ āpannoti na jānātīti atthaṃ dassento āha ‘‘idaṃ nāmā’’tiādi. Tattha ‘‘āpanno’’ti iminā ‘‘āpatti’’ntipadaṃ ‘‘āpanno’’tipāṭhasesena yojetabbanti dasseti.
关于“增上善行”:这里,依两部律所摄的戒而特别正确地行持,就是增上善行,即犍度所摄的行持轨范之戒;依它而施设的,就是增上善行,即犍度所摄的学处,依此而言。关于“初梵行”:这里,被称为道的梵行的开端和界限,就是初梵行;在它之中进行的,就是初梵行,即两部律所摄的学处,依此而言。关于“学制”:以应当学的意义来说就是学,它正是由世尊所施设的,所以叫学制;或者说,学习就是学,为了那种学习而由世尊施设,所以叫学制,它就是两部律所摄的学处,在此之中。关于“阿毗达摩”:这里,比经藏更超胜、或更为殊胜的法,称为阿毗达摩;当说到分别名色的阿毗达摩藏时,就说“于名色分别”。关于“阿毗律”:这里,制伏身语而调御,就是阿毗律;以这个制伏身语而调御,或者依此而调御,所以称为阿毗律;当这样说时,就是指律藏,所以说“于全部律藏”。关于“一切处”:于一切处所,或者一切词句。应当见到其义,这是连接方式。关于“以因”:这里,用“因”这个词遮止“从法”中“法”这个词的自性义等,显示因的含义;用“那”这个词显示“多”后缀的修饰意义。“如是”就是“像如上所说的那样”的意思。关于“第四”:在第四组五法中。从第四组五法中取三个词,从第五组五法中取两个词,组成一个五法,如此而有四个五法。与“在八组五法中”相连。巴利
Ābhisamācārikāyāti ettha ubhatovibhaṅgapariyāpannasīlato abhivisesena sammā caritabbanti ābhisamācāraṃ, khandhakapariyāpannaṃ vattapaṭipattisīlaṃ, taṃ ārabbha paññattā ābhisamācārikā, khandhakapariyāpannā sikkhā, tāya. Ādibrahmacāriyakāyāti ettha maggasaṅkhātassa brahmacariyassa ādi mariyādo ādibrahmacariyo, tasmiṃ pavattā ādibrahmacariyakā =02, ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhā, tāya. Sekkhapaṇṇattiyanti sikkhitabbaṭṭhena sikkhā, sā eva bhagavatā paññattattā sekkhapaṇṇatti. Atha vā sikkhanaṃ sikkhā, tāya sikkhanatthāya bhagavatā paññapīyatīti sekkhapaṇṇatti ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāyeva, tassaṃ. Abhidhammeti ettha suttantapāḷito abhi atireko, abhivisiṭṭho vā dhammo abhidhammoti vutte nāmarūpaparicchedakaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘nāmarūpaparicchede’’ti. Abhivinayeti ettha abhibhavitvā kāyavācaṃ vinetīti abhivinayo, abhibhavitvā kāyavācaṃ vineti ettha, etenāti vā abhivinayoti vutte vinayapiṭakanti āha ‘‘sakale vinayapiṭake’’ti. Sabbatthāti sabbesu padesu, sabbesaṃ vā padānaṃ. Attho daṭṭhabboti yojanā. ‘‘Kāraṇenā’’ti ettha kāraṇasaddena ‘‘dhammato’’ti ettha dhammasaddassa sabhāvatthādayo nivāretvā kāraṇatthataṃ dīpeti, enasaddena topaccayassa visesanatthaṃ. Itīti evaṃ yathāvuttanayenāti attho. Catuttheti catutthapañcake. Catutthapañcakato tīṇi padāni, pañcamapañcakato dve padāni gahetvā pañcakaṃ katvā vuttaṃ ‘‘cattāro pañcakā’’ti. Aṭṭhasu pañcakesūti sambandho.
第24节 应当授具足戒的六种情况的讨论巴利
24. Upasampādetabbachakkakathā
85 “Taṃ”指的是“少于十年”这句话。“Sabbatthā”指在一切六法当中。“Tatthā”指在六法当中。因为说过“巴帝摩卡以广说”,所以应当依分别来理解,因此说“依两部分别而说”。以论母分别的方式好好加以分别,就是“善分别”;以语言流出的方式,在这里有美好的运转,就是“善流转”;从经句和随附义理两方面好好加以判定,就是“善判定”。为了显示这个意思,所以说“以论母分别的方式”等等。巴利
85.Tanti ūnadasavassapadaṃ. Sabbatthāti sabbesu chakkesu. Tatthāti chakkesu. ‘‘Pātimokkhāni vitthārenā’’ti vuttattā vibhaṅgavasena gahetabbānīti āha ‘‘ubhatovibhaṅgavasena vuttānī’’ti. Mātikāvibhaṅgavasena suṭṭhu vibhajitabbānīti suvibhattāni, vācuggatavasena sundarā pavatti etesanti suppavattīni, suttato anubyañjanato suṭṭhu vinicchitabbānīti suvinicchitabbānīti atthaṃ dassento āha ‘‘mātikāvibhaṅgavasenā’’tiādi.
25. 关于从前是外道的人的事缘说法巴利
25. Aññatitthiyapubbavatthukathā
86 “Yo panā”说的是原本属于外道的人。“Añño pī”说的是除游方者之外的另一类人。“Idhā”说的是在这个教法里。“Tasmī”说的是原本属于外道的人。“Tatthā”说的是在“诸比丘,那另一类人”等话语里。“Ayan”说的是别住。说了“只对裸形游方者”之后,为了显示他的差别,又说“对邪命外道或裸形者”。其中,邪命外道只用一块布从腋下缠裹上身,下身裸露;而裸形者则全身完全裸露。“Sopī”说的是裸形游方者。“Vālakambalādīnī”说的是毛毯等物,“等”字含摄发毯等。“Assā”说的是游方者的。“Aññassā”说的是除裸形游方者之外的另一个人的。“Paṇḍaraṅgādikassā”说的是身披白衣的白身者,“等”字含摄青身者等。巴利
86.Yo panāti yo pana aññatitthiyapubbo. Aññopīti pasūrato aparopi. Idhāti imasmiṃ sāsane. Tasminti aññatitthiyapubbe. Tatthāti ‘‘yo so bhikkhave aññopī’’tiādivacane. Ayanti parivāso. Naggaparibbājakassevāti vatvā tassa bhedaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ājīvakassa vā acelakassa vā’’ti. Tattha ājīvako upari ekameva vatthaṃ upakacchake pavesetvā paridahati, heṭṭhā naggo. Acelako pana sabbena sabbaṃ naggoyeva. Sopīti =03 naggaparibbājakopi. Vālakambalādīnanti vālena kataṃ kambalaṃ, ādisaddena kesakambalādayo saṅgaṇhāti. Assāti paribbājakassa. Aññassāti naggaparibbājakato aparassa. Paṇḍaraṅgādikassāti paṇḍaraṃ setavatthaṃ aṅge sarīre etassatthīti paṇḍaraṅgo, ādisaddena nīlaṅgādayo saṅgaṇhāti.
“如此”是指剃除须发等这件事。和“正在让[外道]出家的比丘们”相连成句。“于彼”指先前曾是外道的人,连到“坐着时”来理解。这里的处格表示不恭敬。“彼”指先前曾是外道的人。“并非这些”和“比丘们”相连成句。“彼”指先前曾是外道的人。巴利
Evanti iminā kesamassuoropanādinā. Pabbājentehi bhikkhūhīti sambandho. Tasminti aññatitthiyapubbe, nisinneyevāti yojanā. Anādare cetaṃ bhummavacanaṃ. Tassāti aññatitthiyapubbassa. Nayimeti na ime, bhikkhūti sambandho. Tanti aññatitthiyapubbaṃ.
87 如此……(中略)……不成就者这段话就是纲目,应当这样连接。这里的他指先前是外道的人。就是那指的就是那个纲目。在那里指在分别中。太晚这个地方,为了说明吃完饭、正在做义务的时候就叫作太晚,所以说正是在做义务的时候。这也显示具格可以当作处格来用。就在那里指就在俗人家里。一向指完全地、绝对地;用做着这个词来显示剩余的文句。这样,这个做着的人也指先前是外道的人,应当这样连接。用成就者这个词,是为了显示不成就者中成就一词的成就之义,同时排除满足等意思。巴利
87. ‘‘Evaṃ kho…pe… anārādhako’’ti ayaṃ kathā mātikāti yojanā. Assāti aññatitthiyapubbassa. Tassevāti tassāyeva mātikāya. Tatthāti vibhaṅge. Atikālenāti ettha bhattakiccaṃ katvā vattakaraṇavelāyeva atikālo nāmāti dassento āha ‘‘vattakaraṇavelāyamevā’’ti. Iminā bhummatthe karaṇavacanantipi dasseti. Tatthevāti kulagharesuyeva. Aññadatthūti ekaṃsena, ‘‘karonto’’ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti. Evampi karonto aññatitthiyapubboti yojanā. ‘‘Sampādako’’ti iminā anārādhakoti ettha ārādhasaddassa sādhanatthaṃ dasseti, tosanatthādayo nivatteti.
因为想行淫的人会进入、走进这里,所以叫妓女;或者因为佩戴被称为美丽形色的装饰,所以叫妓女。因此说“容易行淫”等。利养本身就是少许之物,因为只有一点点,所以叫“利养少许”,这是以后面的词作修饰。或者,利养和另一种少许之物合起来叫“利养少许”,它的与格就是“利养少许之与格”。“少许”这个词本来主要指花蕊,但这里按惯用法表示一点点。关于“寡妇”一词,这里“夫”这个词只指丈夫,不是指某种树,为了说明这一点,说“死夫”等。用这些词,说明由于死亡或由于离家而失去夫,或者由于失去夫,所以叫寡妇,这就是词义。她,就是寡妇。为了说明由于到达青春或由于青春已过而是壮大的、大的少女,所以叫“壮女”,说“到达青春”等。关于“黄门”一词,这里在五种黄门中,指无性黄门,所以说“无性”。同出家,就是与比丘同出家。从那里,由于信任。巴利
Ajjhācāratthikā visanti pavisanti etthāti vesiyā, sobhaṇarūpasaṅkhātaṃ vesaṃ dhāretīti vā vesiyā. Tena vuttaṃ ‘‘sulabhajjhācārā’’tiādi. Āmisoyeva kiñjakkho appamattakaṭṭhenāti āmisakiñjakkho, visesanaparapado. Atha vā āmiso ca tato añño kiñjakkho ca āmisakiñjakkhaṃ, tassa sampadānaṃ āmisakiñjakkhasampadānaṃ. Kiñjakkhasaddo kesarasseva mukhyato vācako, appamattakassa pana rūḷhīvasena. Vidhavāti ettha dhavasaddo patinoyeva vācako, na rukkhavisesassāti dassento āha ‘‘matapatikā vā’’tiādi. Imehi padehi matavasena vā pavutthavasena vā vigato dhavo etāsaṃ, dhavena vā vigatāti vidhavāti vacanatthaṃ dasseti. Tāti vidhavā. Yobbanapattattā vā yobbanātītattā vā thullā mahantā kumārikāti thullakumārikāti dassento āha ‘‘yobbanapattā’’tiādi. Paṇḍakāti ettha āsittapaṇḍakādīsu pañcasu paṇḍakesu napuṃsakapaṇḍakovādhippetoti āha ‘‘napuṃsakā’’ti. Samānapabbajjāti bhikkhūhi samānapabbajjā. Tatoti vissāsato.
这里“其中”指的是妓女等人。“她们”指的是妓女们。“他”指的是曾经是外道的人。“一切处”指的是寡妇等所有类别。为了说明可以前往,所以说“如果……”等等。“如是”就是像所说的可以前往那样,如此。巴利
Tatthāti vesiyādīsu. Tāsanti vesiyānaṃ. Soti aññatitthiyapubbo. Sabbatthāti sabbesu =04 vidhavādīsu. Gantabbataṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tathāti yathā gantabbattaṃ vuttaṃ, tathā.
“种种”:在这里,向上堆积、增长就是“上”;从堆积中分离、离开就是“下”。上和下合起来就是“种种”,从词义上说就是大小,所以说“大小”。“诸业”这个词显示了“应作”这个词的本来面目。通过显示这一点,“应作”的词义就应当理解为“应当做的”。 “于彼”:就是在大小诸业中。 “于彼不巧”:这里为了显示“彼”这个词所指的范围,所以说“于彼彼新业中”。 “具足勤奋精进”:用这个来说明“不懈怠”的词义,即此人没有懒惰、没有懈怠。 “于彼”:这里“彼”这个语尾在第七格的意义上表示分别,所以说“于彼彼”。为了显示所说的“以处生起之审察”这个词的含义,所以说“即此”等。用“于彼时刻所生之慧”来说明“处生起”中“处”这个词表示彼时刻。 “足以作”:这里“足”这个词在庄严、遮止、充足三种意义中取充足义,所以说“有能力作”。巴利
Uccāvacānīti ettha uddhaṃ cayati vaḍḍhatīti uccaṃ, cayato avagato viyogoti avacaṃ. Uccañca avacañca uccāvacānīti vacanatthena mahantakhuddakatthoti āha ‘‘mahantakhuddakānī’’ti. ‘‘Kammānī’’ti iminā ‘‘karaṇīyānī’’tipadassa sarūpaṃ dasseti. Taṃdassanena ca kattabbānīti karaṇīyānīti vacanattho kātabbo. Tatthāti mahantakhuddakesu kammesu . Tattha na dakkhoti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tesu tesu navakammesū’’ti. ‘‘Uṭṭhānavīriyasampanno’’ti iminā natthi alaso kosajjaṃ etassāti analasoti vacanatthaṃ dasseti. Tatrāti ettha trapaccayo sattamyatthe vicchājotakoti āha ‘‘tesu tesū’’ti. ‘‘Ṭhānuppattikāya vīmaṃsāyā’’ti vuttavacanassatthaṃ dassento āha ‘‘idameva’’ntiādi. ‘‘Tasmiṃyeva khaṇe uppannapaññāyā’’ti iminā ‘‘ṭhānuppattikāyā’’ti ettha ṭhānasaddo taṅkhaṇatthoti dasseti. Alaṃ kātunti ettha alaṃsaddo bhūsanavāraṇapariyattasaṅkhātesu tīsu atthesu pariyattatthoti āha ‘‘kātuṃ samattho’’ti.
强烈的欲求就是锐利的欲。“强大的欲求”这个说法是在点明它的实际含义。所谓世间定的修习,就是指被称为八等至的世间定的修习。巴利
Tibbacchandoti tikhiṇachando. ‘‘Balavacchando’’ti iminā adhippāyatthaṃ dasseti. Lokiyasamādhibhāvanāyāti lokiyāya aṭṭhasamāpattisaṅkhātāya samādhibhāvanāya.
“来此”就是来到这个教法之中。“外道处之主”:“处”是渡口的意思,众生在这里渡越、浮起、浮沉出没,所以叫渡口,也就是六十二种见解。这个处正是执持各种见解者的依处,所以叫外道处。或者,他们有这个处,所以叫外道者;他们的依处就是外道处;外道处的主人就是外道处之主,也就是他的。“他的见”这里,“见”这个词是执取的同义词,所以说“他所拥有的执取”。为什么这个执取被称为“忍”、“喜好”和“取”呢?现在说明这一点。这个执取既忍可又喜好又被执取,这是连接。对于那个外道师,是为了说明能作义而用属格。那个就是外道处之主的。正在被说的时候,就是正在被讲说的时候。“不欢喜”:在此文中,不欢喜、心不满足,为了显示这个意思,所以说“愿望不圆满,心未被提起”。“即此”和“不悦”或“悦”相连。以此显示“此”这个词的不确定。这些就是比丘们。以及不悦,这是连接。就是那个先前是外道者的不悦,这是连接。此即两种悦、两种不悦,这样四种法类。应集合,应积集,意思是应聚拢。“不令人欢喜”等语,在不可令欢喜者中,这里以这种行为不能令其欢喜,所以叫不可令欢喜,这是显示词义。此即四种。相就是原因。特相就是标记。从此以八支引出,这是连接。以所说的颠倒,即以黑分所说的相反者。巴利
Idhāgatoti imasmiṃ sāsane āgato. Titthāyatanasāmikassāti taranti uplavanti sattā ummujjanimujjaṃ karonti etthāti titthaṃ, dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo. Tameva āyatanaṃ diṭṭhigatikānanti titthāyatanaṃ. Atha vā titthametesamatthīti titthino, tesamāyatanaṃ titthāyatanaṃ, tassa sāmiko titthāyatanasāmiko, tassa. Tassa diṭṭhiyāti ettha diṭṭhisaddo laddhipariyāyoti āha ‘‘tassa santakāya laddhiyā’’ti. Kasmā sā laddhi ‘‘khantī’’ti ca ‘‘rucī’’ti ca ‘‘ādāyo’’ti ca vuccatīti āha ‘‘idānī’’tiādi. Sāyeva laddhi khamati ceva ruccati ca gahitā cāti yojanā. Tassa titthakarassāti katvatthe sāmivacanaṃ. Tassāti titthāyatanasāmikassa. Bhaññamānāyāti bhaṇiyamānāya. Anabhiraddhoti ettha anabhirādhito aparitositacittoti atthaṃ dassento āha ‘‘aparipuṇṇasaṅkappo, no paggahitacitto’’ti. Yadidanti yaṃ idaṃ ‘‘anattamanatta’’nti vā ‘‘attamanatta’’nti vā sambandho. Iminā ‘‘ida’’ntipadassa aniyamaṃ dasseti. Imeti bhikkhū. Yañca anattamanattanti yojanā. Tassevāti aññatitthiyapubbassa eva anattamanattanti sambandho. Idanti dve attamanattāni, dve anattamanattānīti catubbidhaṃ idaṃ dhammajātaṃ. Saṅghāṭanīyanti saṅghaṭitabbaṃ, sannicayaṃ kātabbanti attho. ‘‘Anārādhake’’tiādinā anārādhanīyasminti =05 ettha na ārādheti vattaṃ anena kammenāti anārādhanīyanti vacanatthaṃ dasseti. Idanti catubbidhaṃ. Liṅganti kāraṇaṃ. Lakkhaṇanti cihanaṃ. Itoti aṭṭhaṅgato nīhaṭenāti sambandho. Vuttavipallāsenāti kaṇhapakkhe vuttaviparītena.
在白分里,把八支归拢起来加以说明时,世尊说“不太早进村,不太迟返回”等等。在黑分里,也应当按同样的方法把八支归拢起来。用“令满足者”这个词,是在显示“能令欢喜者”一词有满足的意思。不过,因为下面提到了“能成办者”,所以应当理解为是在显示成办的意思。巴利
Sukkapakkhe aṭṭhaṅgāni samodhānetvā dassento āha ‘‘nātikālena gāmapavesanaṃ nātidivā paṭikkamana’’ntiādi. Kaṇhapakkhepi iminā nayena aṭṭhaṅgāni samodhānetabbāni. ‘‘Paritosako’’ti iminā ārādhakasaddassa tosanatthaṃ dasseti. Heṭṭhā pana ‘‘sampādako’’ti vuttattā sādhanatthaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ.
在受达上的殿堂那里,也就是在受达上的地方,有一座单尖顶、多角庄严的特别建筑。因为它是建成单尖顶,又以许多角来装饰、美化,所以称为“殿堂”。为了用不相似的譬喻说明“应当别住四个月”这句话,就说“譬如”等。“确实”就是真实。“彼”指先前是外道的人。应当这样连接:正在别住的先前外道者。“其间”就是在四个月之内。“坏灭性”就是会灭坏的性质。“把握”就是区分之后加以掌握。“确定名色”就是确定“这是名,这是色”。“相”就是名的屈向与色的恼坏之相,或者无常等相。关于入流者道断除邪见与疑,所以说“已断除……乃至……箭”。“已拔出”就是已被运载,“已拔出”就是向上运载之义。前缀“ā”就是向上行的意思。“就在那一天”就是在获得入流者道的那一天。这是依处格用的业格。“就在那时”就是在成为入流者的那一天。巴利
Upasampadamāḷakepīti upasampādaṭṭhāne ekakūṭayutte anekakoṇe patissayavisesepi. So hi ekakūṭaṃ katvā anekehi koṇehi malīyati vibhūsīyatīti māḷoti vuccati. ‘‘Cattāro māse parivasitabba’’ntivacanaṃ asadisūpamāya pākaṭaṃ karonto ‘‘yathā panā’’tiādimāha. Hīti saccaṃ. Assāti aññatitthiyapubbassa. Parivasanto aññatitthiyapubboti sambandho. Antarāti catumāsassa abbhantare. Kuppanasabhāvoti nassanasabhāvo. Pariggaṇhātīti paricchinditvā gaṇhāti. Nāmarūpaṃ vavatthapetīti ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpa’’nti vavatthapeti. Lakkhaṇanti namanaruppanalakkhaṇaṃ, aniccādilakkhaṇaṃ vā. Sotāpattimaggassa diṭṭhivicikicchāpahānaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘samūhatāni…pe… salla’’nti. Abbuḷhanti āvahiyitthāti abbuḷhaṃ, uddhaṃ vahiyitthāti attho. Ātyūpasaggo hi uddhaṅgamattho. Taṃdivasamevāti tasmiṃ sotāpattimaggassa paṭilabhanadivaseyeva. Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Tadahevāti tasmiṃ sotāpannabhavanaahani eva.
“那位的”是指先前是外道的人。因为律文中钵是尚未获得的,所以说“钵也同样”。意思是:就像应当依止戒师去寻求衣一样,钵也同样。“此”是指衣和钵。“这个人的”是指先前是外道的人。“其他”是指戒师以外的人。“连他们”是指连其他人。“相反”是指违逆。“依赖”是指依附。“依赖生活”是指先前是外道的人依戒师而生活。“依赖生活性”是指先前外道者依戒师而生活的依存性。“那位的”是指戒师的。“听从话语”就是听从话语。在句中和复合词中,因为“话语”一词所期待的就是“那位”一词,所以有“语作者”这一复合词。在此处“依戒师而依赖生活性”也是同一理路。“以彼”是指以语作者为因。巴利
Tassāti aññatitthiyapubbassa. Pāḷiyaṃ pattassa anāgatattā vuttaṃ ‘‘pattampi tathevā’’ti. Yathā upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbaṃ, pattampi tathevāti attho. Idanti pattacīvaraṃ. Imassāti aññatitthiyapubbassa. Aññeti upajjhāyato apare. Tehipīti aññehipi. Vilomāti paṭilomā. Āyattanti adhīnaṃ. Āyattajīvikattāti aññatitthiyapubbassa upajjhāyena āyattajīvikattā. Tassāti upajjhāyassa. Vacanakaroti vacanaṃ karo. Vākyepi samāsepi vacanasaddassa ‘‘tassā’’ti padameva apekkhattā ‘‘vacanakaro’’ti samāso hoti. Eseva nayo ‘‘upajjhāyena āyattajīvakattā’’ti etthāpi. Tenāti vacanakarahetunā.
“事火者”就是拜火的人。这里是在说明“事火者”这个词的意思:他们侍奉火,所以叫事火者。“苦行者”就是留着结发的人。因为他们既有结发又有苦行,所以被称为“结发者”和“苦行者”。“这些人”指结发者。为了说明前面所说“不拒绝业”这句话的含义,所以他说“有业,有业果报”。“就是这种出家”,意思是就是这种苦行者的出家方式。“这些人的”指结发者的。“在教法中”指在佛陀的教法中。“他们的”指亲族的,这是前后关联。“他们”就是亲族。“确实”表示真实,或者表示原因。“亲族中最胜者”指亲族中最高贵的人,或者说在亲族中最胜的人,指佛陀,这是前后关联。巴利
Aggiparicaraṇakāti =06 aggipūjakā. Iminā aggiṃ paricarantīti aggikāti vacanatthaṃ dasseti. Tāpasāti jaṭādharā. Te hi yasmā jaṭā ca tapo ca etesamatthi, tasmā ‘‘jaṭilā’’ti ca ‘‘tāpasā’’ti ca vuccanti. Eteti jaṭilakā. ‘‘Kiriyaṃ na paṭibāhantī’’ti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘atthi kammaṃ, atthi kammavipāko’’ti. Etadeva pabbajjanti etaṃ eva tāpasapabbajjaṃ. Etesanti jaṭilānaṃ. Sāsaneti buddhassa sāsane. Tesanti ñātīnaṃ, imaṃ parihāranti sambandho. Teti ñātayo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Ñātiseṭṭhassāti ñātiyeva seṭṭho, ñātīnaṃ vāti ñātiseṭṭho, tassa, buddhassāti sambandho.
26. 五种病患之事的解说巴利
26. Pañcābādhavatthukathā
88 在“摩揭陀”这里,因为是用复数词来说的,所以是指国土的名字,因此说“在名为摩揭陀的国土”。“以及非人”:就是人类之外的其他众生。“兴盛”和“繁荣”都是增长达到的同义词,所以说“兴盛,就是增长达到”;又用“丰足达到”来表达同样的意思。“以他们”:就是由麻风等五种病。巴利
88.Magadhesūti ettha bahuvacanapadena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘magadhanāmake janapade’’ti. Amanussānañcāti manussehi aññasattānañca. Ussannasaddo ca ussadasaddo ca vuḍḍhippattapariyāyoti āha ‘‘ussannā vuḍḍhippattā’’ti. ‘‘Phātippattā’’ti iminā tamevatthaṃ dasseti. Tehīti kuṭṭhādīhi pañcahi ābādhehi.
这里说的“其中”,是指麻风等五种病。病,就是持续不断地逼迫、折磨人,所以叫病。麻风,是因为它会侵蚀、切断肢体各部分,所以叫麻风。在“赤麻风或”这类说法里,“或”这个字也把白麻风等种类都包括进来了。虫癞、癣、疥等各类,就是虫癞、癣、疥这些,以及以它们为首的各种麻风,合起来叫虫癞癣疥等;它们的种种差别,就是虫癞、癣、疥等的不同类别,这里说的也是这个。其中,“虫癞”要拆成“虫”和“癞”两个词来理解。其中,“虫”就是虫子。用这个,应把虫巢理解为“虫”,像虫一样,所以叫虫,是一种麻风的类别。“癞”就是象。用这个,应把象的斑纹理解为“癞”,像象一样,所以叫癞,是一种麻风的类别。虫本身就是癞,所以叫虫癞,是一种麻风病的类别,也就是世间所说的“麻风病的类别”。“癣”就是疥。它咬身体、啃咬身体,或者伤害身体,所以叫癣。把其中一个“d”音变成“r”音,也有“daddu”的读法。也就是世间所说的“pve?”。“疥”就是搔痒。它咬身体、折磨身体、啃咬身体,或者伤害身体,所以叫疥。也就是世间所说的“khajja”。也有“kacchū”的读法,但那是误读,因为已经被“daddu”一词包括了。那就是麻风。在自然隐蔽之处,就是在自然隐蔽的地方,意思是按平常穿着遮盖的地方。用这个,特别排除隐蔽之处。若处在不增长的一方,这样连接。自然肤色,就是平常的皮肤。就像没有疮的皮肤那样,意思是如此。此非就疮处而说。巴利
Tatthāti kuṭṭhādīsu pañcasu ābādhesu. Ābādhikaṃ ābhuso bādhati pīḷetīti ābādho, aṅgapaccaṅgaṃ kuṭati chindatīti kuṭṭhaṃ. ‘‘Rattakuṭṭhaṃ vā’’tiādīsu vāsaddena setakuṭṭhādīnipi saṅgaṇhāti. Kīṭibha daddu khajju ādippabhedampīti kīṭibho ca daddu ca khajju ca kīṭibhadaddukhajjuyo , tā ādayo yesaṃ kuṭṭhānanti kīṭibhadaddukhajjuādayo, tesaṃ pabhedo kīṭibhadaddu khajjuādippabhedo, tampi. Tattha kīṭibhoti kīṭa ibhoti padavibhāgo kātabbo. Tattha kīṭoti kimi. Iminā kīṭakulāvakaṃ ‘‘kīṭo’’ti gahetabbaṃ, kīṭo viyāti kīṭo, kuṭṭhaviseso. Ibhoti gajo. Iminā gajassa sabalaṃ ‘‘ibho’’ti gahetabbaṃ. Ibho viyāti ibho, kuṭṭhaviseso. Kīṭoyeva ibho kīṭibho, kuṭṭhābādhaviseso, yaṃ loke ‘‘kuṭṭābādha viseso’’iti voharanti. Daddūti kacchu. Sā hi sarīraṃ daṃsati vidaṃsati, hiṃsatīti vā dadduti vuccati. Ekassa dakārassa rakāraṃ katvā ‘‘daddu’’tipi pāṭho. Yaṃ loke ‘‘pve?’’Iti voharanti. Khajjūti kaṇḍuvanaṃ. Tañhi sarīraṃ khajjati byathati khadati, hiṃsatīti vā khajjūti vuccati. Yaṃ loke ‘‘khajja’’iti voharanti. ‘‘Kacchū’’tipi pāṭho, so apāṭho daddusaddena tassa gahitattā. Tanti kuṭṭhaṃ. Pakatipaṭicchannaṭṭhāneti pakatiyā paṭicchannaṭṭhāne, yathānivatthapārutaṭṭhāneti attho. Iminā visesato paṭicchannaṃ nivatteti. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ sace hotīti yojanā. Pakativaṇṇeti =07 pakatichaviyaṃ. Yathā avaṇā chavi hoti, tathāti attho. Idaṃ vaṇavatthuṃ sandhāya na vuttaṃ.
“脂肪瘤”是指:有脂肪在里头,所以叫脂肪;它肿起来、鼓成包,所以叫瘤;脂肪本身就是瘤,所以叫脂肪瘤。世间人把它叫作“脂肪瘤”。“枣核”是指:枣,说的是枣果;它的核就是枣核。“停留在不增长的阶段时”,这是句子的连接方式。“有皮”是指有皮肤存在,或者已经长出皮肤。“螺瘤”是指:向上弯起的叫螺,那本身就是瘤,所以叫螺瘤。世间人把它叫作“螺瘤”。“在到处”是指在身体的各个部位。“乳疱”是指:里面有乳,所以叫乳;那本身就是疱,所以叫乳疱。世间人把它叫作“乳疱”。在那些疱中。乳疱名为瘤,这是连接关系。“粗疱”是指:有粗劣性质的疱。由于粗劣的性质,众生因此甚至死亡,仅仅死亡也是苦。世间人把它叫作“粗疱”。莲花蕊名为瘤,这是连接关系。像莲花的蕊一样,就是莲花蕊。世间人把它叫作“莲花蕊”。芥子名为瘤,这是连接关系。这些的大小如芥子的种子,所以叫芥子。世间人把它叫作“芥子”。那一切是指那一切疱,或者瘤的种类。在那些中,是指在疱中,或者在瘤的种类中。巴利
Medagaṇḍoti medo asmiṃ atthīti medo, gaṇḍati phoṭo bhavatīti gaṇḍo, medoyeva gaṇḍo medagaṇḍo. Yaṃ loke ‘‘medagaṇḍoiti voharanti. Kolaṭṭhīti kolaṃ vuccati badaraphalaṃ, tassa aṭṭhi kolaṭṭhi. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhite satīti yojanā. Sañchavinti saṃvijjamānachaviṃ, sañjātachaviṃ vā. Uṇṇigaṇḍāti uddhaṃ namantīti uṇṇiyo, tāyeva gaṇḍā uṇṇigaṇḍā. Ye loke ‘‘uṇṇigaṇḍā’’ iti voharanti. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sarīrapadese. Khīrapīḷakāti khīraṃ ettha atthīti khīrā, tā eva pīḷakā khīrapīḷakā. Yā loke ‘‘khīrapīḷakā’’ iti ca iti ca voharanti. Tāsūti pīḷakāsu. Khīrapīḷakā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Kharapīḷakāti kharasabhāvā pīḷakā. Kharasabhāvattā tena sattā maraṇampi gacchanti, maraṇamattampi dukkhaṃ. Yā loke iti ‘‘khīrapīḷakā’’ voharanti. Padumakaṇṇikā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Padumassa kaṇṇikā viya padumakaṇṇikā. Yā loke ‘‘padumakaṇṇikā’’iti voharanti. Sāsapabījakā nāma gaṇḍāti sambandho. Sāsapassa bījaṃ pamāṇametāsanti sāsapabījakā. Yā loke ‘‘sāsapabījakā’’ iti voharanti. Tā sabbāti sabbā tā pīḷakā, gaṇḍajātiyo vā. Tāsūti pīḷakāsu, gaṇḍajātīsu vā.
“莲花白莲花叶色”说的是:莲花是红色的,白莲花是白色的,这种病的颜色就像它们的花瓣颜色一样,所以叫“莲花白莲花叶色”,也就是贝壳麻风。世间人称之为“莲花白莲花叶色,贝壳麻风”。“以何”就是以麻风。就像牛身上有斑纹,人的身体也变成有斑纹,这是句子的连接方式。“于彼”指白斑。“消瘦病”就是痨病。因为它使血肉等消瘦,所以称为消瘦。世间人称之为“痨病”和“消瘦病”。“于彼”指消瘦病。“癫痫”就是 apasmāra。因为它完全偏离了精髓,所以称为 apamāra,这是把 s 音变成了 m 音。世间人称之为“apamāra”和“arū?”。“于彼”指两种癫狂。这里是处格表示依处。“难治”是关联语。巴利
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti padumaṃ nāma rattaṃ, puṇḍarīkaṃ nāma setaṃ, tesaṃ pupphapattassa vaṇṇaṃ viya vaṇṇametassāti padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ. Yaṃ loke ‘‘padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ’’ iti voharanti. Yenāti kuṭṭhena. Gunnaṃ sarīraṃ sabalaṃ viya manussānaṃ sarīraṃ sabalaṃ hotīti yojanā. Tasminti kilāse. Sosabyādhīti khayarogo. So hi yasmā maṃsalohitādīni sosāpeti, tasmā sosoti vuccati. Yaṃ loke ‘‘sāṃsa’’ iti ca ‘‘sosabyādhi’’ iti ca voharanti. Tasminti sosabyādhimhi. Apamāroti apasmāro. So hi sārato apagatattā ‘‘apamāro’’ti vuccati sakārassa makāraṃ katvā. Yaṃ loke ‘‘apamāra’’ iti ca ‘‘arū?’’Iti ca voharanti. Tatthāti dvīsu ummādesu. Ādhāre cetaṃ bhummavacanaṃ. Duttikiccho hotīti sambandho.
第27节 王臣的故事巴利
27. Rājabhaṭavatthukathā
90 “增长”这个词,在这里是为了显示“ci”这个词根有增长的意思,所以说“你们要增长”。所谓“入流果性”,是指频婆娑罗王已证入流果这件事。所谓“杀”,就是夺去生命。所谓“打”,就是击打。所谓“从彼”,是指从依止师那里。所谓“老师最殊胜”,这是说两者的关系。所谓“从彼”,是指从老师那里。所谓“此”,是指这句话;“已来”则是连接词。所谓“大臣们以妄语说”,应当这样连接理解。所谓“大臣”,是在一切王事中与国王共同存在,所以叫大臣。“共”这个字是表示“共同”义的不变词。从“共”这个不变词,加上表示“存在”义的后缀“a”,就构成了“大臣”这个词。所谓“大官”,是因为他有大权力,所以叫大官。“权力”这个词在这里是表示权势的意思。所谓“侍者”,是侍奉国王、亲近国王的人。所谓“食禄兵”,是为了饭食和薪俸而当兵的人。所谓“他的”,是指国王士兵的。所谓“儿子、孙子、兄弟等”,用“等”字把外甥之类也包括进来了。所谓“然而谁”,是说那个国王士兵。所谓“交付”,就是委派。所谓“那个地方”,是指那个国王士兵的岗位。所谓“或者由谁”,是指或者由做工的人。所谓“因为什么工作”,是因为什么工作的缘故。所谓“或者谁”,是指或者国王士兵。所谓“令出家”,就是让他出家。巴利
90.Uccinathāti ettha cidhātuyā vaḍḍhanatthaṃ dassento āha ‘‘vaḍḍhethā’’ti. Sotāpannattāti bimbisārarañño =08 sotāpannabhāvato. Ghātethāti jīvitā voropetha. Hanathāti paharatha. Tatoti upajjhāyato. Ācariyo seṭṭhoti sambandho. Tatoti ācariyato. Idanti vacanaṃ, āgatanti sambandho. Āhaṃsu vohārikā mahāmattā musāvādenāti yojanā. Amaccoti sabbarājakiccesu amā saha raññā bhavatīti amacco. Amāsaddo sahatthe nipāto. ‘‘Amā’’ti nipātato bhavatthe accapaccayo (moggallāne 4.23 sutte). Mahāmattoti mahanto mattā issariyā etassāti mahāmatto. Mattāsaddo hettha issariyavācako. Sevakoti rājānaṃ sevati bhajatīti sevako. Bhattavetanabhaṭoti bhattavetanānamatthāya bhaṭo. Tassāti rājabhaṭassa. Puttanattabhātukādayotiādisaddena bhāgineyyādayo saṅgaṇhāti. Yo panāti rājabhaṭo pana. Niyyātetīti appeti. Taṃ ṭhānanti taṃ rājabhaṭaṭṭhānaṃ. Yena vāti kammakārena vā. Yaṃkammakāraṇāti yassa kammassa kāraṇā. Yo vāti rājabhaṭo vā. Pabbajassūti pabbājehi.
28. 关于盗贼的因缘故事巴利
28. Coravatthukathā
91 “先前见过”是说指鬘以前被人见过。“此人”指那个盗贼。“他”指指鬘。应当连起来理解为:从别人那里听到话语。“他们”指那些人。“身体惊恐”是说身体感到惊恐。“心里恐惧”是说内心感到恐惧。指鬘不是由比丘们剃度出家的,难道不是世尊亲自让他出家的吗?那为什么说“诸比丘,不可以”呢?因此说“世尊自己是法主”。“法主”就是法的主人,或者以法而为天人的主宰,意思是统治者。应当连起来理解为:为了比丘们不造作,即比丘们的学处。其中,即在“诸比丘,不得”等语句中。以“结缚旗帜”等语,旗帜的结缚为“旗结”,如旗结那样为“旗结”,成为旗结而行,即“旗结”,这是显示词义。因此,因为如旗结,所以。“他”指那个盗贼。“或劫掠道路”即或于道路上劫掠。“也被发现”中,“也”字是连接句子的意思。因为不仅行走,而且还被发现,这是意思。“此”指盗贼之业。“王位”指国王之身份。“他”指王子。“确实”指真实,或因为。“其中”指在王子中。“先前”指先前之时。“那”指那个盗贼。“如此”指以这种方式,应当连起来理解为:他们知道。“不显现”指不显现自己。这是针对穿墙破壁等的盗贼而说,不是针对庵婆罗布迦等的盗贼。“后来也”指作偷盗之后也。“他们亦”指盗贼亦。巴利
91.Diṭṭhapubboti aṅgulimālo pubbe diṭṭho. Ayanti coro. Soti aṅgulimālo. Aññesaṃ santikā vacanaṃ suṇantīti yojanā. Teti manussā. Ubbijjantipīti kāyena ubbijjantipi. Uttasantipīti cittena uttasantipi. Aṅgulimālo bhikkhūhi na pabbājito, nanu bhagavatā pana sayaṃ pabbājito, atha kasmā ‘‘na bhikkhave’’ti vuttanti āha ‘‘bhagavā sayaṃ dhammassāmī’’ti. Dhammassāmīti ca dhammassa issaro, dhammena vā devamanussānaṃ issaro, adhipatīti attho. Bhikkhūnaṃ akaraṇatthāya bhikkhūnaṃ sikkhāpadanti yojanā. Tatthāti ‘‘na bhikkhave’’tiādivacane. ‘‘Dhajaṃ bandhitvā’’tiādinā dhajassa bandhanaṃ dhajabandho, dhajabandho viyāti dhajabandho, dhajabandho hutvā caratīti dhajabandhoti vacanatthaṃ dasseti. Tasmāti yasmā dhajabandho, tasmā. Yoti coro. Panthaduhanaṃ vāti panthe duhanaṃ vā. Paññāyati cāti ettha casaddo vākyasampiṇḍanattho. Na kevalañhi vicaratiyeva, atha kho paññāyati cāti attho. Idanti corakammaṃ. Rajjanti rājabhāvaṃ. Soti rājaputto. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tasminti rājaputte. Pubbeti pubbakāle. Tanti coraṃ. Evanti iminākārena, jānanti ceti yojanā. Adissamānāti attānaṃ apaññāyamānā. Idaṃ sandhicchedādicore sandhāya vuttaṃ, na ambalabujādicore. Pacchāpīti theyyakaraṇato pacchāpi. Tepīti corepi.
92 “因恐惧”就是指由于害怕。“然而他们”是指那些比丘。“获得无畏”是因为从国王那里得到了无畏,这些人因此被称为获得无畏者,他们这种状态就叫获得无畏,所以这样说。“破狱者”这里,“狱”这个字可以用来指一种树,也可以指敬礼,还可以指关押人的地方,但这里指的是关押人的地方,所以注释里说“狱叫做牢狱”。因为建造牢狱,就是为了关进去的人受到伤害,所以叫“狱”。“于这些”是指在系缚之中。“或解开”是指或解开绳索系缚。“另一岛屿”是指从系缚之岛转移到另一岛屿。破坏轮围山系缚而前往轮围山之间者,在义注中未说。“他”是指非盗贼者。“市场”是指船只停泊处与车辆停泊处。“税”是指应缴纳给国王的收入。“埋藏物”是指挖掘后埋藏的财物。“取来”是指取来呈交国王等处。“他”是指以农耕等谋生的人。在“破狱者”这个词里,也可以理解为“或者破坏岛屿的系缚”。用这些词句说明:不仅仅牢狱才叫“狱”,其实脚镣系缚等也叫“狱”。“他”是指盗贼。“于这些”是指在系缚之中。“或解开”是指或解开绳索系缚。用这些词句说明:不仅仅因破坏牢狱才叫“破狱者”,其实以砍断、解开、打开等也叫“破狱者”。“另一岛屿”是指从系缚之岛转移到另一岛屿。“他”是指非盗贼者。“市场”是指船只停泊处与车辆停泊处。“税”是指应缴纳给国王的收入。“埋藏物”是指挖掘后埋藏的财物。“取来”是指取来呈交国王等处。“他”是指以农耕等谋生的人。在“破狱者”这个词里,也可以理解为“或者破坏岛屿的系缚”。巴利
92.Bhayenāti bhayato. Ete panāti bhikkhū pana. Laddhābhayattāti rājato laddho abhayo imehīti laddhābhayā, tesaṃ bhāvo laddhābhayattaṃ, tasmā. Kārabhedakoti ettha kārasaddo rukkhavisese =09 ca sakkāre ca bandhanālaye ca pavattati, idha pana bandhanālayeti dassento āha ‘‘kāraṃ vuccati bandhanāgāra’’nti. Bandhanāgārañhi karonti taṃ pavesite jane hiṃsanti etthāti ‘‘kārā’’ti vuccati. Idhāti ‘‘kārabhedako’’tipade. Dīpabandhanaṃ vā hotūti yojanā. Imehi padehi na kevalaṃ bandhanāgāraṃyeva kārā nāma hoti, atha kho andubandhanādīnipi kārāyeva nāmāti dasseti. Yoti coro. Etesūti bandhanesu. Muñcitvā vāti rajjubandhanaṃ nibbeṭhetvā vā. Imehi padehi na kevalaṃ kārāya bhindanato eva kārabhedako nāma hoti, atha kho chindanamuñcanavivaraṇehipi kārabhedakoyeva nāmāti dasseti. Dīpantaranti bandhanadīpato antaraṃ aññaṃ dīpanti attho. Cakkavāḷabandhanaṃ bhinditvā cakkavāḷantaraṃ gato aṭṭhakathāyaṃ na vutto. Soti nacorako. Gāmanigamapaṭṭanādīnīti ettha paṭṭananti nāvāpaṭṭanaṃ, sakaṭapaṭṭanañca. Keṇiyāti rañño dātabbaāyena. Tanti keṇiṃ. Nidhānanti nikkhaṇitvā ṭhapitaṃ dhanaṃ. Upasaṃharitvāti rājādīnaṃ santikaṃ haritvā. Tanti kasikammādīhi sampādetvā jīvantaṃ. Tatthevāti bandhāpitaṭṭhāneyeva.
93 “在该处”指在某个地方。要这样连接:任何逃走的人。“彼”指任何人,要这样连接:让人书写。“或于叶上”指或在吉祥草上。“对彼”指对那个人。“罚”指财物上的惩罚。“应书写者”指应当被书写,也就是已经书写,它本身就是应书写者。巴利
93.Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Yo koci palātoti sambandho. Nanti yaṃ kiñci janaṃ, likhāpetīti yojanā. Paṇṇe vāti kuse vā. Assāti janassa. Daṇḍanti dhanadaṇḍaṃ. Likhitakoti likhitabboti likhito, soyeva likhitako.
94 凡是被鞭子抽打者,此即语义关联。通过这句话,说明“被鞭打者”一词的含义:因为被别的鞭子抽打,所以叫被鞭打者。通过“这就当作对你的惩罚”,说明“已作惩罚业”一词的含义:对这个人所做的惩罚行为,就是已作惩罚业。“湿伤口”指湿润的伤口。“杀”是打、捶的意思。“肿块肿块”指一个个肿包。“肿块平复”指肿块与身体平齐地平复了。巴利
94. Yo pana kasāhi haññatīti sambandho. Iminā aññehi kasāhi haññatīti kasāhatoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Ayameva te daṇḍo hotū’’ti iminā kataṃ daṇḍakammaṃ imassāti katadaṇḍakammoti vacanatthaṃ dasseti. Allavaṇoti tintavaṇo. Ghātetvāti hanitvā paharitvāti attho. Gaṇḍigaṇḍiyoti phoṭaphoṭā. Sannisinnāsūti gaṇḍīsu pakatisarīrena samaṃ nisinnāsu.
95 95. “已受罚业的状态”先按前面说过的办法去理解,这暂且不论;那么,又该怎么理解“被烙上印记的状态”呢?所以接下来就说“然而,对于那……”等等。其中,“以灼热”就是用烧烫。“印记”就是标记。“那人”就是这个人。“自由者”意思是“有臂膀的人”,所以叫自由者。也就是说,他既不是由别人抚养,也不是由别人喂食,而是自己保护自己、自己进食,这样就叫具备自由者的条件。这里说的是“对于那人”,也就是对于被烙上印记的人。“伤口”就是疮伤。因为它们使肢体破碎,所以称为伤口。“愈合”就是长出新肉而愈合。与“对于具有三轮覆身、被烙上印记的人”相关联。巴利
95. Katadaṇḍakammabhāvo tāva purimanayeneva veditabbo hotu, kathaṃ pana lakkhaṇāhatabhāvo veditabboti āha ‘‘yassa panā’’tiādi. Tattha tattenāti tāpena. Lakkhaṇanti saññāṇaṃ. Soti jano. Bhujissoti bhujo etassatthīti bhujisso (ma. ni. ṭī. 2.426). Parehi apālito ca anajjhoharāpito ca hutvā sayameva attānaṃ pālanena ca bhojanaṃ ajjhoharaṇena ca samannāgatoti vuttaṃ hoti. Assāti lakkhaṇāhatassa. Vaṇāti arūni. Tāni hi yasmā vaṇanti gattāni vicuṇṇāni karonti, tasmā vaṇāti vuccanti. Rūḷhāti taruṇamaṃsena ruhā. Timaṇḍalavatthassa lakkhaṇāhatassa janassāti sambandho.
第33节 负债者的故事讲说巴利
33. Iṇāyikavatthukathā
96 96. “负债者”这个词:这里“债”是指借贷。因为这笔借贷会增长、变大,所以称为债。拿取它、持有它,就是负债者。或者说,“或人”要和“令人安置”连起来理解。“令人安置”的意思是,为了派他去办事,把他安置在债主那里。因为“令”这个字表示派遣的意思。“彼亦”里的“亦”字,是指前面说的那个人。用“持有”这个词,是在说明“负债者”这个后缀表示持有的意思。“其他”:指父母以外的其他人。“确实”:表示真实,或者表示因为。“他们”:指其他亲属,因为他们没有权力令人安置,所以不是负债者,应该这样连接理解。“其余”:指不是负债者的其他人。“对”:对那个人。“那”:那(不使)那个人。“于他们”:在亲属、血亲等当中。“如是之”:意思是自己的亲属、血亲。为了说明应该告知的方式,所以说“有因”等。其中,“有因”:是有能力的。“彼”:是侍者。“履行”:就是偿还。“此”:是净物。“不知”:是不知道负债者的身份。“见者”:是见到负债者的人。用“不见者无罪”,来说明见到却不施与的人是有罪的。巴利
96.Iṇāyikonāmāti ettha iṇanti uddhāro. So hi yasmā eti vuddhiṃ gacchati, tasmā iṇanti vuccati. Taṃ gaṇhāti, dhāretīti vā iṇāyiko. Yaṃ vāti janaṃ vā āṭhapetvāti sambandho. Āṭhapetvāti ca pesanatthāya dhanasāmikassa santike ṭhapetvāti attho. Ākāro hi pesanatthavācako. Sopīti pisaddo purimajane apekkhati. ‘‘Dhāretī’’ti iminā āyikapaccayo dhāraṇatthe hotīti dasseti. Aññeti mātāpitūhi aññe. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Teti aññe ñātakā, taṃ āṭhapetuṃ yasmā na issarā, tasmā na iṇāyikoti yojanā. Itaranti naiṇāyikato aññaṃ. Assāti janassa. Nanti taṃ janaṃ. Tesūti ñātisālohitādīsu. Tathārūpassāti attano ñātisālohitassāti attho. Ārocetabbākāraṃ dassento āha ‘‘sahetuko’’tiādi. Tattha sahetukoti bhabbo. Soti upaṭṭhāko . Paṭipajjatīti paṭidadāti. Etanti kappiyabhaṇḍaṃ. Ajānitvāti iṇāyikabhāvamajānitvā. Passantenāti iṇāyikaṃ passantena. ‘‘Apassantassa gīvā na hotī’’ti iminā passitvā adassentassa gīvā hotīti dasseti.
被问到时也一样,意思是即使被问“你是债务人吗?”时也一样。那个就是债务人。在那里,指在别的地方。那个就是债主。那个就是债主。这个就是债务人。这个就是话语。在那里,指在债务人出家这件事上。适宜,指符合法性。巴利
Pucchiyamānopīti ‘‘kiṃ tvaṃ iṇāyikosī’’ti pucchiyamānopi. Tanti iṇāyikaṃ. Tatthāti aññasmiṃ dese. Tanti iṇasāmikaṃ. Soti iṇasāmiko. Ayanti iṇāyiko. Ayanti vacanā. Tatthāti iṇāyikassa pabbājane. Sāmīcīti anudhammatā.
“他”是指债务人。“他”是指债主。“他的”是指长老的。“没有脖子”是连接关系。“请坐”是让他坐下、安坐的意思。“他”是指债务人。“这样的”是指有原因、具足行为的意思。“极令欢喜者”是指以言行举止让长老极为满足的人。巴利
Nanti iṇāyikaṃ. Soti iṇasāmiko. Assāti therassa. Gīvā na hotīti sambandho. Acchatūti āsatu upavesatūti attho. Soti iṇāyiko. Īdisoti sahetuko vattasampannoti attho. Atiārādhakoti vattācārena therassa atitosako.
34. 关于奴隶事的讨论巴利
34. Dāsavatthukathā
97 “家奴”就是仆役。他们确实被主人置于痛苦或恶行中,被压迫、被抛弃,所以叫作家奴。“其中”指四种家奴当中。“家奴女所生之子”这个说法,显示的是在家中、从家奴女腹中出生,所以叫“内生”。为了说明用钱财买来就叫“财买”这个含义,所以说“名叫财买”等等。用钱财买来就是财买,这个含义也是成立的。“家奴的行为”指随地方和时节而有的家奴行为。“在各地各处”指在各个地方,或者各个时节。巴利
97.Dāsāti ceṭakā. Te hi sāmikehi dukkhe vā duṭṭhakamme vā asīyanti khipīyantīti dāsāti vuccanti. Tatthāti catūsu dāsesu. ‘‘Gharadāsiyā putto’’ti iminā antogehe gharadāsiyā kucchimhi jāto antojātoti vacanatthaṃ dasseti. Dhanaṃ datvā kīto dhanakkītoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘dhanakkīto nāmā’’tiādi. Dhanena kīto dhanakkītoti vacanatthopi yuttoyeva. Dāsacārittanti desakālavasena dāsānaṃ cārittaṃ. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ dese, kāle vā.
名为“俘虏带来”(karamarānīta)这里,“俘虏”(karamara)就是被俘虏。他因为会被敌人的手杀死,所以被称为“俘虏”。以俘虏的身份被带来,就叫“俘虏带来”。“从外国带来”是上下文连接的意思。“或者诱骗”就是或者用诱惑。“因此”指从某个村子。“人类”就是人。因为男女共通、普遍,所以用中性词来说。“亦”字表示不仅带来财物,也带来了人类,这样总括起来。“在那里”指在人类当中。“这样俘虏带来的奴隶不应出家”是上下文连接的意思。“以一切共通的”指在解开束缚、清扫牢狱的时候,一切人共通而言。巴利
Karamarānīto nāmāti ettha karamaroti vandi. So hi sattūnaṃ karena hatthena maritabbattā karamaroti vuccati. Karamarabhāvena ānīto karamarānīto. Tiroraṭṭhā āharantīti sambandho. Upalāpetvāvāti palobhetvā vā. Tatoti kasmāci gāmato. Manussā eva mānussakāni. Itthipurisānaṃ sādhāraṇabhāvena sāmaññabhāvato napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ. Pisaddena na kevalaṃ dhanāniyeva āharanti, atha kho mānussakānipīti sampiṇḍeti. Tatthāti mānussakesu. Evarūpo karamarānīto dāso na pabbājetabboti yojanā. Sabbasādhāraṇenāti bandhanāgārasodhanakāle sabbesaṃ sādhāraṇena.
“奴隶性”就是奴隶的身份状态,也就是奴隶性。因此说“奴隶状态”。用“自己”这个词,是表明“自己”一词是表示“自己”含义的副词。“国王的自由身女子”就是国王的自由身女子。“以装饰奴女”指用来装点城市的女子。她们因为具有端庄美丽的奴女身份,所以称为装饰奴女。“她们的”指自由身女子的。“文书”指奴女的文书。“战士子群等”中的“等”字,把力士子群等也包括进来。以此显示多主人的奴隶。“以他们”指以战士子群等。“未给予不应出家”意思是:在众多主人中,即使只有一人未给予许可,也不应出家。“他们亦”指园奴也是如此。关于这园奴出家的事,注疏中说明,所以说“大筏疏”等。“酪”一词在“倾注”句中作直接宾语。“于头”一词在“倾注”句中表示处所。有些地方依当地习俗,把酪倾注在头上,用意是使奴隶成为自由人。说“我们给予园奴”这样的话,就是奴隶获得自由的话。“以任何言说”指用“我们给予园奴”“我们给予园奴奴隶”或“我们给予净人作者”等任何言辞。在两种注疏之说中,因为库伦德之说后出,所以应唯独以它为准。“困苦人”指遭遇困苦的人。“此”指困苦人。“不应令彼出家”是针对父母处于奴隶状态时所生的儿子说的。但如果父母已处于奴隶状态,而儿子不是,那么令其出家是可以的。“比丘的”一词,在“亲族或施主”等语中表示主属关系,在“给予”一词中表示受者。“其”指比丘的。“此”指奴隶。“乐住”指在比丘身份中乐住。“还俗”指逆转后行于在家状态。“如是说已而给予”是句子的连接。无主之奴指没有摄受之主的奴隶。无主之奴,国王是主人,所以若国王未摄受,就可以自己使自己成为自由人。若已被摄受,则应让国王来做。“不知者”指不知自己是奴隶的人。巴利
Dāsabyanti dāsassa bhāvo dāsabyaṃ, taṃ. Tena vuttaṃ ‘‘dāsabhāva’’nti. ‘‘Sayamevā’’ti iminā sāmaṃsaddo sayamatthe nipātoti dasseti. Bhujissitthiyoti rañño bhujissitthiyo. Vaṇṇadāsīhīti nagarasobhinīhi. Tā hi vaṇṇasampannadāsibhāvato vaṇṇadāsīti vuccanti. Tāsanti bhujissitthīnaṃ. Paṇṇanti dāsipaṇṇaṃ. Bhaṭiputtakagaṇādīnanti ādisaddena mallaputtagaṇādayo saṅgaṇhāti. Iminā bahusāmikadāsaṃ dasseti. Tehīti bhaṭiputtakagaṇādīhi. Adinnā na pabbājetabbāti bahūsu sāmikesu ekenapi adinnā na pabbājetabbā. Tepīti ārāmikadāsepi. Imasmiṃ ārāmikadāsapabbājane aṭṭhakathāvādaṃ dassento āha ‘‘mahāpaccariya’’ntiādi. ‘‘Takka’’nti padaṃ ‘‘āsittaka’’iti pade kammaṃ. ‘‘Sīse’’ti padaṃ ‘‘āsittaka’’iti pade ādhāro. Kesuci janapadesu desacārittavasena sīse takkassa āsiñcanaṃ dāsānaṃ bhujissakaraṇanti adhippāyo. ‘‘Ārāmikaṃ demā’’ti vacanaṃ dāsānaṃ bhujissavacananti vuttaṃ hoti. Yena kenaci vohārenāti ‘‘ārāmikaṃ demā’’ti vā ‘‘ārāmikadāsaṃ demā’’ti vā ‘‘kappiyakārakaṃ demā’’ti vā yena kenaci vohārena. Dvīsu aṭṭhakathāvādesu kurundivādassa pacchā vuttattā soyeva pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Duggatamanussāti dukkhaṃ gatamanussā. Eteti duggatamanusse. Taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭatīti mātāpitūnaṃ dāsabhāvaṃ upagatakāle jātaṃ puttaṃ sandhāya vuttaṃ. Atha pana mātāpitaro dāsabhāvaṃ upagatā, na putto, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. ‘‘Bhikkhussā’’tipadaṃ ‘‘ñātakā vā upaṭṭhākā vā’’tipadesu sāmisambandho, ‘‘dentī’’ti pade sampadānaṃ. Assāti bhikkhussa. Imanti dāsaṃ. Abhiramissatīti bhikkhubhāve abhiramissati. Vibbhamissatīti vinivattetvā gihibhāvaṃ bhamissati. Iti vatvā dentīti sambandho. Nissāmikadāsoti pariggāhakasāmikavirahito dāso . Nissāmikassa dāsassa rājā sāmī, tasmā raññā apariggahite attanāva attānaṃ bhujissaṃ kātuṃ vaṭṭati. Pariggahite rājānaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati. Ajānantoti attano dāsabhāvamajānanto.
“从阿努拉德普勒”是指从阿努拉德普勒城出发,这样前后相连。“他”指儿子。“这里”指在罗诃那。“问过母亲之后”是前后相连的说法。“来到”就是来了之后。“你们想越过”意思是你们想越过这里,这里没有什么可以布施的东西,你们想越过这里到别处去住,这就是所说的意思。“他们”指家主们。用四种资具照顾他们,让他们住下来,这是整句的搭配。巴利
Anurādhapurāti anurādhanagarato nikkhamitvāti sambandho. Soti putto. Idhāti rohaṇe. Mātaraṃ pucchitvāti sambandho. Āgammāti āgantvā. Aticchathāti atikkamitvā icchatha, idha kiñci deyyadhammaṃ natthi, idaṃ atikkamitvā aññattha ṭhātumicchathāti vuttaṃ hoti. Teti gharasāmikā. Catūhi paccayehi paṭijaggantā vasāpesunti yojanā.
35. 铁匠徒弟的故事等解说巴利
35. Kammārabhaṇḍuvatthuādikathā
98 98.“拿秤的秃头人”就是指拿着量具的秃头人。用“铁匠秃头人”这个说法,是在显示:这里的“铁匠”是“拿秤的人”的另一种叫法,“秃头人”是“秃头者”的另一种叫法。拿秤的人因为做装饰和加工变形的工作,又懂得这门手艺,所以叫“铁匠”。秃头的人因为头发被剃掉了,被人叫作“秃头”,所以叫“秃头人”。用“金匠之子”这个说法,是在显示他的真实身份。“请求允许”这里,带上前缀apa的loka这个词有询问的意思,所以说“询问”。“于秃头人的工作”,这里用“秃头人的工作”这个说法,是在显示此处表示那个意思的第四格。那里,即在“请求僧团允许”等语句中。属于界内的,即属于寺院界或近行界之内。那里,即比丘们集会的地方。于此及,即在询问及……“说为允许”,即在五种语句中,说出任一语句皆为允许。用pi这个词,也收摄“我请求这个秃头人的工作”这样的语句。巴利
98.Tulādhāramuṇḍakoti mānabhaṇḍadhāro muṇḍako. Iminā kammārabhaṇḍūti ettha kammārasaddo tulādhārapariyāyo, bhaṇḍusaddo muṇḍakapariyāyoti dasseti. Tulādhāro hi alaṅkāravikatikaraṇatthāya kammaṃ arati jānātīti kammāroti vuccati. Muṇḍako bhaṇḍīyati ‘‘muṇḍo’’ti paribhāsīyatīti bhaṇḍūti vuccati. ‘‘Suvaṇṇakāraputto’’ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti. Apaloketunti ettha apapubbo lokasaddo āpucchanatthoti āha ‘‘āpucchitu’’nti. ‘‘Bhaṇḍukammatthāyā’’ti iminā bhaṇḍukammāyāti ettha tadatthe catutthīti dasseti. Tatrāti ‘‘saṅghaṃ apaloketu’’ntiādivacane. Sīmāpariyāpanneti vihārasīmāya vā upacārasīmāya vā pariyāpanne. Tatthāti bhikkhūnaṃ sannipātaṭṭhānaṃ. Ettha cāti āpucchane ca. Vattuṃ vaṭṭatiyevāti pañcasu vākyesu yaṃkiñci vākyaṃ kathetuṃ vaṭṭatiyeva. Pisaddena ‘‘imassa muṇḍakammaṃ āpucchāmī’’ti vākyampi saṅgaṇhāti.
“他们”是指那二十位比丘等。“年少比丘或沙弥”这句话,是就身边的人而说的。派在家人去代为请求,也是可以的。为什么?因为文中说“或者除了想出家的人以外”。巴利
Tesanti vīsatiādīnaṃ bhikkhūnaṃ. ‘‘Daharabhikkhū vā sāmaṇere vā’’ti idaṃ āsannavasena vuttaṃ. Gihimpi pesetvā āpucchāpetuṃ vaṭṭati. Kasmā? ‘‘Pabbajjāpekkhaṃ vinā vā’’ti vuttattā.
让(他)出家的人完全没有犯戒。因为(他)是真正出家的人,所以(世尊)说“让(他)出家的人也没有犯戒”。巴利
Pabbājentassa anāpattiyeva, supabbajitoti āha ‘‘pabbājentassāpi anāpattī’’ti.
先说“已经问过才这样”,这是句子的连接方式。“断界”,是指在寺院界或近处界里面所处的断界。“然而那个人”,是指想出家的人。“或是散乱者”,是指刚散乱的人。对已出家的人来说,头发留到两指长是允许的,所以说“或两指长的头发”。这个人的头发超过两指,就是“超过两指长的头发”。也有只留一顶髻那么长的,这样连接理解。巴利
Āpucchitaṃ pagevāti yojanā. Khaṇḍasīmāyanti vihārasīmāya vā upacārasīmāya vā abbhantare ṭhitāyaṃ khaṇḍasīmāyaṃ. Yo panāti pabbajjāpekkho pana. Vibbhantako vāti navavibbhantako vā. Pabbajitānaṃ dvaṅgulakeso vaṭṭatīti āha ‘‘dvaṅgulakeso vā’’ti. Dvīhi aṅgulīhi atiritto keso imassāti dvaṅgulātirittakeso. Ekasikhāmattadharopi hotīti yojanā.
100 “死病”就是会夺命的病。它之所以被称为“死病”,是因为它会杀害众生,也会烧起种种痛苦。“以此蛇风病”这句话,是在说明:由像蛇毒一样的风所引发的病,就叫蛇风病。为了把这件事的意思详细展开,所以说了“于彼处”等话。其中,“于彼处”是指在那个家族里。这种病在那个家族中,先抓住两条腿的和四条腿的,然后才抓住家主——《法句注》里是这样说的。“如是”是指,就像别人打破墙壁或屋顶逃走,或者越过村庄等地方而脱身一样,这里说的就是家族中的父子得以脱身的意思。巴利
100.Mārabyādhināti māraṇābādho. So hi sattānaṃ māraṇaṭṭhena, vividhassa ca dukkhassa ādahaṭṭhena mārabyādhīti vuccati. Iminā ahivātakarogenāti ettha ahivisasadisena vātena pavatto rogo ahivātakarogoti vuccatīti dasseti. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘yatra hī’’tiādi. Tattha yatrāti yasmiṃ kule. So rogo tasmiṃ kule dvipade catuppade paṭhamaṃ gaṇhāti, pacchā gehasāmike gaṇhātīti dhammapadaaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvatīvatthu) vuttaṃ. Tathāti yathā añño bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā palāyitvā tirogāmādigato vā hutvā muccati, tathā. Ettha ca kule pitāputtā mucciṃsūti attho.
“驱鸦者”这个词,这里说“能驱赶乌鸦”所以叫驱鸦者,或者说“能把乌鸦赶走才有能力吃饭”所以叫驱鸦者。为了说明这个词的含义,就说了“以左手”等话。其中“赶走”是指让乌鸦飞到上空去。“彼”指的就是驱鸦者。巴利
Kākuḍḍepakanti ettha kāke uḍḍāpetīti kākuḍḍepako, kāke vā uḍḍāpetvā bhattaṃ bhuñjituṃ sakkotīti kākuḍḍepakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yo vāmahatthenā’’tiādi. Tattha uḍḍāpetvāti uddhaṃ ākāsaṃ gamanāpetvā. Tanti kākuḍḍepakaṃ.
102 “微少”这个词表示少量,是未完成词干,所以说“少量”。用“仅几日”这句话来显示它的含义。巴利
102.Ittarasaddo appamattakavācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘appamattako’’ti. ‘‘Katipāhamevā’’ti iminā tassa atthaṃ dasseti.
关于脱离依止的讨论巴利
40. Nissayamuccanakakathā
103 103. 在“以退失的众”这一句中,前缀“o”表示低劣的意思,所以说“以退失的众”。应在比自己年长的比丘面前受依止,所以说“如果这位比丘年长”等。其中,“这位”指那位没有经验的比丘。“受达上后”意思是让他受达上之后。“具寿的”即具寿,这里是作宾格用的属格;也可以理解为“具寿的教诫”。“一切处”即在一切处。“在请求听许时”指为了离去等目的而请求听许时。“此处”即在这个依止居住的地方。“彼”指所听到的那些内容。“其”指所闻的。巴利
103.Ogaṇenāti ettha otyūpasaggo lāmakatthavācakoti āha ‘‘parihīnagaṇenā’’ti. Attano vuḍḍhatarasseva bhikkhussa santike nissayo gahetabboti āha ‘‘sacāyaṃ vuḍḍhatara’’ntiādi. Tattha ayanti abyatto bhikkhu. Upasampadāyāti upasampādetvā. Āyasmatoti āyasmantaṃ, upayogatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Āyasmato vā ovādanti yojanā. Sabbatthāti sabbesu. Āpucchanesūti disāpakkamanādiatthāya āpucchanesu. Etthāti imasmiṃ nissayavasanaṭṭhāne. Tanti tattakaṃ sutaṃ. Tassāti sutassa.
第41节 罗睺罗因缘说巴利
41. Rāhulavatthukathā
105 在“迦毗罗卫”这个名称里,“迦毗罗”指的是肤色黄褐的仙人,他住在这里,所以叫迦毗罗卫,也就是他的修行处。因为这座城是在那个地方建起来的,所以城也叫迦毗罗卫。“此”是指接下来要说的内容。“苏托达那大王”里,“苏托达那”是那位国王的名字。另一种解释是,他有纯净的米饭,所以叫苏托达那;他就是那位大王,所以叫苏托达那大王。连接关系是“据说住着”。“他”指苏托达那大王。“王舍”就是王舍城。“萨度”是表示请求的语气词,意思是“我请求”。“我”指我的,与“儿子”相连,或作轻蔑属格。“他”指大臣。“萨度”是表示应允的语气词,意思是“如是”。“然后”指在那坐下之时。“他的”指那位有千人随从的大臣的。“因此”指因请求之故。“他”指那位有千人随从的大臣。“就在那里”指在王舍城。“他们”也指八位使者。“他们”指九位使者。巴利
105.Kapilavatthūti ettha kapiloti kaḷāravaṇṇo isi vuccati, so vasati etthāti kapilavatthu, assamo. Tasmiṃ ṭhāne māpitattā nagarampi kapilavatthūti (dī. ni. aṭṭha. 1.267; su. ni. aṭṭha. 2.362) vuccati. Ayanti vakkhamānakathā. Suddhodanamahārājāti ettha suddhodanoti tassa rañño nāmaṃ. Atha vā suddhaṃ odanaṃ imassāti suddhodano, soyeva mahārājā suddhodanamahārājā. Viharati kirāti sambandho. Soti suddhodanamahārājā. Rājagahanti rājagahanagaraṃ. Sādhūti āyācanatthe nipāto. Āyācāmīti hi attho. Meti mama, puttanti sambandho, anādare vā sāmivacanaṃ. Soti amacco. Sādhūti sampaṭicchanatthe nipāto. Evanti hi attho. Athāti tasmiṃ nisīdanakāle. Assāti purisasahassaparivārassa amaccassa. Tatoti yācanakāraṇā . Nanti purisasahassaparivāraṃ amaccaṃ. Tatthevāti rājagaheyeva. Tepīti aṭṭha dūtāpi. Teti nava dūtā.
“然后”是指在那之后。“一日所生”是指在某一天发生的事。“他”是指咖鲁达义大臣。“即使出家后”中的“即使”一词,也把“即使没有出家”的意思一并包含进来了。“同样地”的意思是:就像九位使者连同他们的随从都证得了阿拉汉果那样,这里也是如此。“他”就是咖鲁达义。“在已聚集时”是指已经收集、带来并完成的时候。“在已放下事务时”是指那些事务已经被他们放下,也就是在那个时候。“在已盛开时”是指已经长出美丽花朵的时候。“适合行道”是指为了行道,处在适宜、合适的时节。“称赞出行之美”是关联句。“约六十”是指以六十为量。“这个”是问:这个称赞的原因是什么?“是时候动身游行了”是句子的连接。“因此”是表示遣送意义的虚词。“世尊离开了”是关联句。“被围绕”是指从四周被围绕、被包围、被遮蔽,是关联句。“不急促的游行”是指不快速的游行。巴利
Athāti tato pacchā. Ekadivasajātakanti ekasmiṃ divase jātakaṃ. Soti kāḷudāyīamacco. Pabbajitvāpīti pisaddena ‘‘apabbajitvāpī’’ti atthaṃ sampiṇḍeti. Tathevāti yathā nava dūtā saparivārā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, tathevāti attho. Soti kāḷudāyī. Sambhatesūti sambharitesu gahetvā niṭṭhāpitesūti attho. Vissaṭṭhakammesūti vissaṭṭhā kammantā etesanti vissaṭṭhakammantā, tesu. Supupphitesūti sundarapupphasañjātesu. Paṭipajjanakkhameti paṭipajjanatthāya khame yogye. Gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesīti sambandho. Saṭṭhimattāhīti (bu. vaṃ. aṭṭha. nidānakathā 2) saṭṭhipamāṇāhi. Etanti etaṃ saṃvaṇṇassa kāraṇaṃ kinti pucchi. Cārikaṃ pakkamituṃ kāloti yojanā. Tena hīti uyyojanatthe nipāto. Bhagavā pakkāmīti sambandho. Parivutoti parisamantato vuto āvuto nivuto hutvāti sambandho. Aturitacārikanti ajavanacārikaṃ.
“如是”是按这种方式来说的。接着要这样理解:“当世尊离开之后”。“从出发那天算起”是指从跋古纳月满月后的第一天算起。“以最上饮食之味”是指用最上饮食的味道。“应当给”就是应当布施。“正是因此”是指正是因为生起信心的缘故。“他”指咖鲁达义。关联起来就是:世尊把他安置了。“此第一”就是这是第一。“即此”就是指这个人。“在此第一”就是在第一这个位置上。巴利
Evanti iminā nayena. Bhagavati pakkante ca satīti yojanā. Nikkhantadivasatoti phagguṇapuṇṇamiyā pāṭipadadivasato. Uttamabhojanarasassāti uttamabhojanarasena. Dassathāti dadeyyātha. Tenevāti saddhāya uppādanakāraṇeneva. Nanti kāḷudāyiṃ. Bhagavā ṭhapesīti sambandho. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Etadaggeti etadaggaṭṭhāne.
释迦族人(他们)也确实派了人,这个关系要连起来理解。“亲族中最殊胜”是指亲族里最尊贵的,或者说亲族本身就是最殊胜的,再连到“世尊”上。“尼拘律陀释迦的”是指名叫尼拘律陀的释迦族人。“在那里”是指在尼拘律陀释迦的园中。“迎接”是指起身走到对面去迎接。“从那里”是指从派人的地方,再连到“其他”。要连起来理解:派了王子们和王女们。“他们的”是指王子们和王女们的。“在那里”是指在尼拘律陀园中。慢是他们的生性,即“慢生类”,或者说因慢、或慢使他们僵固,即“慢僵固者”。“他们”是指释迦族人,再连到“他们说”。巴利
Sākiyāpi kho pahiṇiṃsūti sambandho. Ñātiseṭṭhanti ñātīnaṃ seṭṭhaṃ, ñātiyeva vā seṭṭhaṃ, bhagavantanti yojanā. Nigrodhasakkassāti nigrodhanāmakassa sakkassa. Tatthāti nigrodhasakkassa ārāme. Paccuggamananti paṭimukhaṃ uṭṭhahitvā gamanaṃ. Tatoti pahiṇato, paranti sambandho . Rājakumāre ca rājakumārikāyo ca pahiṇiṃsūti yojanā. Tesanti rājakumārarājakumārikānaṃ. Tatrāti nigrodhārāme. Māno jāti sabhāvo etesanti mānajātikā, mānena, māno vā thaddho etesanti mānathaddhā. Teti sākiyā, āhaṃsūti sambandho.
“他们”指的是释迦族人。“亲族”就是亲属。“从……出起”是指从第四禅出起。“他们”指亲属。“甘丹巴树根”是指一位名叫甘丹的园丁所种的芒果树附近。“王”是苏托达那大王。“你们”是“你们的”,和“足”相连,也就是“向你们的足(礼敬)”。“此”是礼敬。“在阎浮树荫下”是指在阎浮树的树荫下。“如是说”是连接。巴利
Tesūti sākiyesu. Neti ñātayo. Vuṭṭhāyāti catutthajjhānato vuṭṭhahitvā. Tesanti ñātīnaṃ. Kaṇḍambarukkhamūleti kaṇḍanāmakena uyyānapālena ropimassa ambarukkhassa āsanne. Rājāti suddhodanamahārājā. Voti tumhākaṃ, pādeti sambandho. Ayanti vandanā. Jambucchāyāyāti jamburukkhassa chāyāya. Iti āhāti yojanā.
“达到顶端”是指达到最高、达到极点。“从那里”是指从坐的地方,“其他”是连接关系。“莲池雨”是指像降在莲池中的雨。“铜色”就是红色。“那”是指世尊所说的不堕落,这是连接关系。巴利
Sikhāppattoti aggappatto, koṭippattoti attho. Tatoti nisīdanato, paranti sambandho. Pokkharavassanti padumavane vuṭṭhavassasadisaṃ. Tambavaṇṇanti lohitavaṇṇaṃ. Tanti apatanaṃ bhagavā kathesīti sambandho.
“第二天”是指到达迦毗罗卫城之后的第二天。“因德柱”就是城门柱。“怎样”是问他们以什么方式行走,这是连接关系。“他们来了”是问他们为什么来、怎样来,这是连接关系。“次第乞食”是指不破坏一家一家顺序的乞食行为。“从那里”是指从作意开始,“另外”是连接关系。“这就是传统”:这就是过去诸佛的传统。“这一传承”是同一个意思的另一种说法。“随学”是指随顺类似的方式而学。“已入住之家”是指为了安住而进入的家中。“主”是主人、主宰的意思。“悉达多太子”:一切世间之义在他那里存在,故为悉达多,那位太子就是悉达多太子。“狮笼”是窗,因为形状像狮笼而得名。“为见而忙”是正在看,或为了看而忙碌。罗睺罗母妃也告知了,这是连接关系。“持颅”是世尊手中持颅,成为持颅,这是连接关系。“种种离欲清净”是指在种种处所离欲清净。“观察佛陀”是连接关系。巴利
Dutiyadivaseti kapilavatthuṃ pattadivasato dutiye divase. Indakhīleti nagarassa ummāre. Kathanti kenākārena cariṃsu nu khoti yojanā. Agamaṃsu kiṃ cariṃsu kinti yojanā. Sapadānacāranti gharapaṭipāṭikhaṇḍanavirahitena saha pavattaṃ cāraṃ. Tatoti āvajjanato, paranti sambandho. Ayameva vaṃsoti pubbabuddhānaṃ ayameva vaṃso. Ayaṃ paveṇīti tasseva vevacanaṃ. Anusikkhantāti anu paṭibhāgaṃ sikkhantā. Niviṭṭhagehatoti nivāsanatthāya visitagehato. Ayyoti adhipo sāmīti attho. Siddhatthakumāroti sabbalokassa siddho attho asmiṃ atthīti siddhattho, soyeva kumāro siddhatthakumāro. Sīhapañjaranti vātapānaṃ. Tañhi sīharūpaṃ dassetvā katapañjarattā sīhapañjaranti vuccati. Dassanabyāvaṭoti dassane, dassanatthāya vā byāvaṭo. Rāhulamātāpi devī ārocesīti sambandho. Kapālahatthoti kapālo hatthesu assa bhagavatoti kapālahattho, hutvāti sambandho. Nānāvirāgasamujjalāyāti nānāṭhānesu virāgāya samujjalāya. Virocamānaṃ bhagavantanti sambandho.
“头巾”是指缠在头上的东西。因为它是在头顶上洗、绑的,或者说是被洗、被绑的,所以称为头巾。“以人狮偈为名”是指以人狮偈为名称。因为人是一切众生中的狮子、最胜者,是人中狮子,或者在人群中如狮子般最胜,所以叫人狮;阐明这一含义的偈颂就是人狮偈,因此称为人狮偈。“王”指岳父王,或舅父王。“心震动”指心摇动。“使安立”指好好地安立。“急急”指从急到更急,意思是极快。“什么,尊者”指因为什么缘故,尊者。“你曾是这样想的”是指:在称为过去时第二人称的词尾中,√hū 词根的 ū 音有 u 的替换,因此“你们曾是这样想的”是连接。 “种姓传统”是指这乞食之行是来自种姓、传统的行持。“其中”指在大三末多刹帝利族中。“这”指大三末多刹帝利族。“街道中”指街道之中。“站立着说”是连接。巴利
Uṇhīsatoti siroveṭhanato. Tañhi uparisīse nahati bandhati, nahīyati bandhīyatīti vā uṇhīsoti vuccati. Narasīhagāthāhi nāmāti narasīhagāthānāmakāhi. Tā hi yasmā naroyeva sabbasattānaṃ sīho seṭṭho, narānaṃ, naresu vā sīho seṭṭhoti narasīho, tassa pakāsakā gāthā honti, tasmā narasīhagāthāti vuccanti. Raññoti sassurarañño, mātularañño vā. Saṃviggahadayoti calanacitto. Saṇṭhāpayamānoti suṭṭhu ṭhāpayamāno. Turitaturitanti turitato turitaṃ, atisīghanti attho. Kiṃ bhanteti kiṃ kāraṇā bhante. Ahuvatthāti hiyyattanīmajjhimapurisasaṅkhātāya tthavibhattiyā hūdhātussa ūkārassa uvādeso hoti, tasmā tumhe evaṃsaññino ahuvatthāti yojanā. Vaṃsacārittametanti etaṃ piṇḍāya caraṇaṃ vaṃsato paveṇito cārittaṃ. Tattha cāti mahāsammatakhattiyavaṃse ca. Ayanti mahāsammatakhattiyavaṃso. Antaravīthiyanti vīthiyā majjhe. Ṭhitova āhāti sambandho.
为乞食而站立,或者起身后站在乞食的地方,这叫“站立”。所谓“法善行”,是指应当好好修行的、也就是所谓比丘乞食行的法。“行”就是应当去行。“行法者”,是指以修行所谓比丘乞食行之法为习惯的沙门。“安乐而卧”是就特征来说的;其余的行住坐卧各种威仪,因为作用相同,也应当按特相理趣来理解。此即今世与来世的连接。巴利
Uttiṭṭheti uddissa, uṭṭhahitvā vā piṇḍāya tiṭṭhane. Dhammaṃ sucaritanti suṭṭhu caritabbaṃ bhikkhācariyasaṅkhātaṃ dhammaṃ. Careti careyya. Dhammacārīti bhikkhācariyasaṅkhātaṃ dhammaṃ caraṇasīlo samaṇo. Sukhaṃ setīti upalakkhaṇavasena vuttaṃ. Sesairiyāpathāpi lakkhaṇahāravasena gahetabbā samānakiccattā. Asmiñca loke paramhi ca loketi yojanā.
不要去做那种被称作“妓女等行处”的恶行,也就是不该去做那种恶劣的行为。巴利
Na taṃ duccaritaṃ careti vesiyādigocarasaṅkhātaṃ duṭṭhu caritabbaṃ taṃ dhammaṃ na careyya.
在这里要明白:先在城里的街道上说了第一首偈颂,让国王证入入流果;然后在父亲的住处说了第二首偈颂,让大爱道·果德弥证入入流果,让国王证入一来果。“听闻了护法本生”是指第二天又听闻了《护法本生》。“临终时”是指死亡之时,或者接近死亡的时候;这里的位格表示“接近”的意思。巴利
Ettha ca paṭhamagāthaṃ antaravīthiyaṃ kathetvā rājānaṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi, dutiyagāthaṃ pitunivesane kathetvā mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale, rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpesīti daṭṭhabbaṃ. Dhammapālajātakaṃ sutvāti puna aparasmiṃ divase (jā. aṭṭha. 4.98 ādayo; dha. pa. aṭṭha. 1.nandattheravatthu) dhammapālajātakaṃ (jā. aṭṭha. 4.mahādhammapālajātakavaṇṇanā) sutvā. Maraṇasamayeti maraṇāsannakāle, maraṇasamayasamīpe vā, samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ.
证得入流果之后供养,这是句子的关联。“整个内宫”指全部后宫。因为那确实是“女人的家”,所以称为“内宫”。按这个说法,主要取的是“宫”本身的意思,而王妃们则是引申出来的,应当这样理解。“然而她”指罗睺罗的母亲。“与随从一起”指与眷属一起。“子”指贵公子。“王”这个词在“令……取”这个短语里是使役的对象,“钵”这个词在这里则是动词的对象。“王女”指善觉王的女儿。“她”指这位王女。“在脚踝处”指在脚踝的关节处,应理解为“抓住世尊”,或者理解为“抓住世尊的脚踝”。应当知道,这里的处格表示宾格义。巴利
Sotāpattiphalaṃ sacchikatvā parivisīti sambandho. Sabbaṃ itthāgāranti sabbo orodho. So hi itthīnaṃ agāranti itthāgāranti vuccati. Iminā vacanatthena agārameva mukhyato labbhati, rājitthiyo pana upacārenāti daṭṭhabbaṃ. Sā panāti rāhulamātā pana. Parijanenāti parivārena. Nanti ayyaputtaṃ. ‘‘Rājāna’’ntipadaṃ ‘‘gāhāpetvā’’tipade kāritakammaṃ, ‘‘patta’’ntipadaṃ tattheva dhātukammaṃ. Rājadhītāyāti suppabuddharañño dhītāya. Sāti rājadhītā. Gopphakesūti caraṇagaṇṭhīsu bhagavantaṃ gahetvāti yojanā. Atha vā bhagavato gopphake gahetvāti yojanā. Evañhi sati upayogatthe bhummavacananti daṭṭhabbaṃ.
“国王说”是关联句。“并非稀奇”,即“不是稀奇的事”,是不值得惊叹的意思。应这样连接理解:王女守护自己,这并不稀奇。巴利
Rājā kathesīti sambandho. Anacchariyanti na acchariyaṃ, accharaṃ paharituṃ na yogyanti attho. Rājadhītā yaṃ attānaṃ rakkhi, idaṃ anacchariyanti yojanā.
“就在那一天”是指在第二天,也就是从到达迦毗罗卫城之日起的第二日。“解开头发”是指解开在王冠宝珠系缚仪式上、童子时期所扎的、称为顶髻的头发,也就是松开的意思。“系额带”是指把金制的额带系在额头上,表示“某人是国王”。“入宅吉祥”是指进入新居时的吉祥仪式。“婚礼吉祥”是指在婚礼上举行的吉祥仪式。“伞盖吉祥”是指在升起王伞时举行的吉祥仪式。“说了吉祥的话”是指讲了与吉祥相应的法语。“国中美女”是指在国中具足美貌的女子。“迅速”是指非常快。难陀王子也是如此。以上是总结。在《法句经注》中则说“在第三日令南达出家”。巴利
Taṃdivasamevāti tasmiṃ dutiyadivaseyeva. Kesavisajjananti rājacūḷāmaṇibandhanatthaṃ kumārakāle bandhitasikhāveṇisaṅkhātassa kesassa visajjanaṃ, mocananti attho. Paṭṭabandhoti asuko nāma rājāti nalāṭe suvaṇṇamayassa paṭṭassa bandhanaṃ. Gharamaṅgalanti abhinavagharaṃ pavesanamaṅgalaṃ. Āvāhamaṅgalanti āvāhe pavattaṃ maṅgalaṃ. Chattamaṅgalanti rājachattussāpanakāle pavattaṃ maṅgalaṃ. Maṅgalaṃ vatvāti maṅgalasaṃyuttaṃ dhammakathaṃ kathetvā. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇasamannāgatā. Tuvaṭṭaṃ khoti khippameva. Sopīti nandarājakumāropi. Itītiādi nigamanaṃ. Dutiyadivaseti kapilavatthupattadivasato dutiye divase. Dhammapadaaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.nandattheravatthu; theragā. aṭṭha. 1.nandattheragāthāvaṇṇanā) pana ‘‘tatiyadivase nandaṃ pabbājesī’’ti vuttaṃ.
“第七日”是指到达迦毗罗卫城那天算起的第七天。经文要连起来理解:“看见这位沙门。”“梵色相”是说他的容貌就像梵天神的容貌一样,所以叫梵色相,指的就是那种容貌。“此”指这位沙门。“那些财宝是沙门的”指那些财宝属于这位沙门。“那些”指那些财宝。“沙门的”指沙门的。“他”指沙门。“乞求”就是你去乞求吧,这是一个带双宾语的动词。“实”意思是真实,或者表示原因。因为儿子是父亲财产的主人,所以经文要连起来理解为“给我”。“相应的话”指合适的话。“随行世尊”就是紧跟在世尊身后走。巴利
Sattame divaseti kapilavatthupattadivasatoyeva sattame divase. Etaṃ samaṇaṃ passāti yojanā. Brahmarūpavaṇṇanti brahmuno rūpasaṅkhāto vaṇṇo viya vaṇṇo imassāti brahmarūpavaṇṇo, taṃ. Ayanti ayaṃ samaṇo. Tyassāti te assa. Teti nidhayo. Assāti samaṇassa. Nanti samaṇaṃ. Yācāti yācāhi. Ayaṃ dvikammikadhātu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Putto pitusantakassa sāmiko, iti tasmā me dehīti yojanā. Anurūpaṃ vacananti sambandho. Bhagavantaṃ anubandhīti bhagavato piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
不能承受,就是不能维持。这里应这样连接理解:这个童子想要属于父亲的财物。随轮回流转,就是伴随着轮回之苦。有恼害,就是伴随着五种怨敌的恼害。童子的,就是属于这个童子的。那,就是指这个童子。此,就是指这个童子。继承物,就是如此得名:取用父母财产的人,称为继承人,也就是儿子;这份父母的财产是属于他的,所以叫继承物,也就是父母的财产。巴利
Na visahatīti na samattheti. Ayaṃ kumāro pitusantakaṃ yaṃ dhanaṃ icchati, tanti yojanā. Vaṭṭānugatanti vaṭṭadukkhaṃ anugataṃ. Savighātakanti vighātakehi pañcahi verehi sahitaṃ. Assāti kumārassa. Nanti kumāraṃ. Ayanti kumāro. Dāyajjanti dāyasaṅkhātaṃ mātāpitūnaṃ dhanaṃ ādadātīti dāyādo, putto, tassa idanti dāyajjaṃ, mātāpitūnaṃ dhanaṃ.
“尊者,我该怎么让罗睺罗童子出家?”——为什么这样问呢?难道具寿舍利弗不知道在波罗奈以三皈依所允许的出家吗?所以说了“现在”等话。应当这样连接文意:那种出家与达上是已被允许的。“于彼”:指出家与达上。“排除了达上”:这是文意的连接。“疑虑”:指种种欲望。“此义”:就是指这个被称为疑虑的含义。“法将所说”:这是文意的连接。“世尊的那份意趣”:这是文意的连接。巴利
‘‘Kathāhaṃ bhante rāhulakumāraṃ pabbājemī’’ti kasmā āha, nanu āyasmā sāriputto bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaṃ pabbajjaṃ na jānātīti āha ‘‘idānī’’tiādi. Yā sā pabbajjā ca upasampadā ca anuññātāti yojanā. Tatoti pabbajjāupasampadato. Upasampadaṃ paṭikkhipitvāti sambandho. Vimatīti vividhā icchā. Imañcapanatthanti imameva vimatisaṅkhātamatthaṃ. Dhammasenāpati āhāti sambandho. Bhagavato taṃ ajjhāsayanti yojanā.
“那时……他让出家”这句话里,童子剃发等一切事务,难道都是具寿舍利弗亲自做的吗?所以接着说了“大目犍连长老”等话。“教诫老师”是指在穿下衣、披上衣等应学戒条和行仪方面给予教诫的老师。那为什么又说“具寿舍利弗让罗睺罗童子出家”呢?因此说了“然而”等话。“在那里面”是指在那个出家与受达上的事情中。“不是老师”是指出家的老师和教诫的老师并不是主导者。巴利
‘‘Atha kho…pe… pabbājesī’’ti ettha kiṃ kumārassa kesacchedanādīni sabbakiccāni āyasmā sāriputtoyeva karotīti āha ‘‘mahāmoggallānatthero’’tiādi. Ovādācariyoti nivāsanapārupanādīsu sekhiyavattesu, ābhisamācārikesu ca ovādako ācariyo. Atha kasmā ‘‘āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesī’’ti vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Tatthāti tassaṃ pabbajjāupasampadāyaṃ. Na ācariyoti pabbajjācariyo ca ovādācariyo ca na issaro.
心里生起了惊惧,这里用的是表示“处于这种状态”的工具格。应当这样理解:心已经生起了惊惧。“一切”:就是“一切”这个说法。巴利
Uppannasaṃvegena hadayenāti ettha itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Uppannasaṃvego hadayo hutvāti hi yojanā. Sabbanti sabbaṃ vacanaṃ.
这里“其中”是指前面那句话。“不加区分”是指不把“财富”或“其他”、“有过失”或“无过失”区分开来,而是就共同的一般意义来说。“诸佛也不”这里,“也”字表明:不只是不合适,而且还说明诸佛也不习惯这样做。“所”是指所愿的。“如是难陀”这里,为了说明“如是”一词有显示所比喻之含义的作用,所以说“犹如据说”等。应这样连接:犹如他们为菩萨授记,据说也照样为难陀、为罗睺罗授记。不过在圣典中应这样连接:尊者,就像世尊出家时我有不少苦,同样难陀出家时也有不少苦,同样罗睺罗出家时也有极大的苦。“占相者”是指说吉凶之相的人,所以叫占相者。“子”是指长子悉达多童子。“因出家”是指以出家为因、以出家为缘由,或者以出家为相。“从彼”是指从世尊出家。“彼也”是指难陀也。“如是”是指如此。意思是:就像世尊出家时那样,有极大的愿求受挫。“彼也”是指罗睺罗也。“以此”是指以此出家之因。“国王的”应连接起来。“生起”应连接起来。“由是”是指从忧生起,或者从求愿。巴利
Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ. Avisesenāti ‘‘dhana’’nti vā ‘‘añña’’nti vā ‘‘sāvajja’’nti vā ‘‘anavajja’’nti vā visesamakatvā sāmaññena. Na ca buddhānanti ettha casaddena na kevalaṃ apaṭirūpameva, atha kho buddhānañca na āciṇṇanti atthaṃ dasseti. Yanti yaṃ varaṃ. Tathā nandeti ettha tathāsaddassa upameyyatthajotakabhāvaṃ dassento āha ‘‘yatheva kirā’’tiādi. Yatheva bodhisattaṃ byākariṃsu, evaṃ nandampi rāhulampi byākariṃsu kirāti yojanā. Pāḷiyaṃ pana yathā bhagavati me bhante pabbajite anappakaṃ dukkhaṃ ahosi, tathā nande pabbajite anappakaṃ dukkhaṃ ahosi, tathā rāhule pabbajite adhimattaṃ dukkhaṃ ahosīti yojanā. Nemittakāti subhāsubhanimittaṃ kathentīti nemittakā. Puttassāti jeṭṭhaputtassa siddhatthakumārassa. Pabbajjāyāti pabbajjāhetu pabbajjākāraṇā, pabbajjānimittaṃ vā. Tatoti bhagavato pabbajjato. Tampīti nandampi. Itīti īdisaṃ. Bhagavato pabbajjāya mahantaṃ icchāvighātasadisanti attho. Tampīti rāhulampi. Tenāti pabbajjāhetunā. Assāti rañño. Uppajjīti sambandho. Itoti sokuppattito varayācanato vā.
So指的是国王。Yatra hi nāma就是yo nāma的意思。应该这样连接理解:像我这样身为佛弟子、法弟子、僧弟子的人,竟然也无法忍受。Aññe指我所解释的其他人。苦指的是与亲人分离的痛苦。出离之因指的是从人们的责骂、讥嫌和辱骂中出离的因由。巴利
Soti rājā. Yatra hi nāmāti yo nāma. Ahampi nāma yo yādiso buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako samāno, so tādiso ahampi na sakkomīti yojanā. Aññeti mayā apare. Dukkhanti ñātiviyogadukkhaṃ. Niyyānikakāraṇanti manussānaṃ garahaupavādaakkosato niyyānikaṃ kāraṇaṃ.
这里“于彼”是指在“未允许”等话语中。“能生者”就是生母,也就是母亲;“能生者”就是生父,也就是父亲。用这个来排除养育的父母。也可以这样连接:或者母亲已经死了。“或者就是他本人”,就是指或者儿子本人。说“我已获准”,就是以真话或假话而说“我已获准”。也可以这样连接:或者母亲自己已经出家了。“他父亲的”,就是指他父亲。“他的”,就是指儿子的。“别住”,就是指因为某种原因而与母亲分离。巴利
Tatthāti ‘‘ananuññāto’’tiādivacane. Janetīti jananī, mātā. Janetīti janako, pitā. Iminā posāvanikamātāpitaro nivatteti. Mātā vā matā hotīti yojanā. So eva vāti putto eva vā. Anuññātomhīti vadatīti saccena vā alikena vā ‘‘anuññātomhī’’ti vadati. Mātā vā sayaṃ pabbajitāti yojanā. Pitassāti pitā assa. Assāti puttassa. Vippavutthoti mātuyā kenaci kāraṇena pavāso.
“小母”等这些词里的“等”字,把“大母”等也包括进来了。“养育者”就是使其成长的人。“在他们”这里,也包括养育者的母亲和父亲等人。巴利
Cūḷamātādīnantiādisaddena mahāmātādīni saṅgaṇhāti. Posanakāti vaḍḍhanakā. Tesupīti posanakamātāpitaresupi.
然而“不允许儿子”这句话,说的是关联。“为了那个生命本身”的意思是:为了那个生命本身,或者是为了那位使比丘出家的(授戒者),而不是为了去别的地方等目的。“他们”指的是父母。巴利
Yaṃ pana puttaṃ nānujānantīti sambandho. Jīvassevāti tassa jīvassa eva, pabbājentassa vā bhikkhussa, na desantaragamanādīnamatthāyāti attho. Tesanti mātāpitūnaṃ.
“大旷野”是指什么呢?要靠什么水才能越过去呢?是旷野;从主要意义上说,就是没有水的旷野。按照习惯用法,还有五种旷野:野兽旷野、盗贼旷野、非人旷野、饥荒旷野、沙漠旷野。大的旷野,就是“大旷野”。巴利
Mahākantāroti kena udakena taritabboti kantāro, nirudakakantārova mukhyato labbhati, vāḷakantāro corakantāro amanussakantāro dubbhikkhakantāro marukantāroti ime pañca kantārā rūḷhīvasena. Mahanto kantāro mahākantāro.
对于“多少”这个词,这里的“多少”一词是表示数量的意思,所以说“于多少”。巴利
Yāvataketi ettha yāvasaddo pamāṇatthoti āha ‘‘yattake’’ti.
42. 学处与罚甘马事论巴利
42. Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā
106 “灭摈事”,就是灭摈所依的根据,也就是说,这是它的原因。接下来“最后五种”,是连接上文来说的。“罚甘马事”,就是罚甘马的原因。巴利
106.Nāsanavatthūti liṅganāsanāya adhiṭṭhānaṃ, kāraṇanti vuttaṃ hoti. Pacchimānaṃ pañcannanti yojanā. Daṇḍakammavatthūti daṇḍakammassa kāraṇaṃ.
107 107.“不恭敬”:在这里,对比丘的话不恭敬地听,不把比丘们安置在上座的位置,这就叫“不恭敬”。为了说明这一点,所以说了“比丘们于上座之位”等话。“同活者”:用这个来说明“不同分活命”的意思。这里“同分”这个词是“相同”的同义词,“活命”这个词是“生计”的同义词,这样来显示。“努力”:这里因为“sakka”一词在《词根表》中列为表示“行动”的词根,所以加上前缀“pari”的“sakka”一词就是“行动”的意思,因此说了“努力”。“Kinti”即“如何”。“iti”这个词在这里是“eva”(即)的意思,即“以何种方便”之义。“呵责”:以种姓等呵责。“分裂”:令分裂。“作障碍”:这里“障碍”一词是“遮止”一词的同义词,所以说“作遮止”。“于何处”:于哪个精舍,或于住处。“以雨季”:以雨安居数计算。(“其”:精舍住处的。“近”:附近的。)“门口”:由称为口的大门应吞入之物。“说者”:以此语业显示恶作罪,“放置者”:以此身业。“无行仪者”:在罚甘马中无行仪者。“尔许名罚甘马”:在尔许名称为令取水等相的罚甘马中。“此”:粥饭等。“你将获得”:你将得到。为了显示所说“尔许名罚甘马”这句话的合理性,说了“由世尊”等。“罚甘马”:以彼罚彼调伏,故为“罚”,那正是应作故为“业”,即罚业,障碍等。“随罪”:随违犯之罪。“那也”:令取水、木、沙等也。“那也”:那作。“将退缩”:以身将退缩。“将止息”:以语将止息。“热石”等中,以“或”一词也摄受其他自热令他热等业。巴利
107.Appatissāti ettha bhikkhūnaṃ vacanassa paṭimukhaṃ ādarena asavanaṃ bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne na ṭhapenti nāmāti dassento āha ‘‘bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne’’tiādi. ‘‘Samānajīvikā’’ti iminā asabhāgavuttikāti ettha sabhāgasaddo samānasaddapariyāyo, vuttisaddo jīvikapariyāyoti dasseti. Parisakkatīti ettha sakka gatiyantidhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 ḷakārantadhātu) vuttattā paripubbo sakkasaddo gatyatthoti āha ‘‘parakkamatī’’ti. Kintīti kimeva. Itisaddo hettha evasaddattho, kena eva upāyenāti hi attho. Akkosati cevāti jātiādīhi akkosati ceva. Bhedetīti bhedāpeti. Āvaraṇaṃ kātunti ettha āvaraṇasaddo nivāraṇasaddavevacanoti āha ‘‘nivāraṇaṃ kātu’’nti. Yatthāti yasmiṃ pariveṇe, senāsane vā. Vassaggenāti vassagaṇanāya. (Tassāti pariveṇasenāsanassa. Upacāreti āsanne). Mukhadvārikanti mukhasaṅkhātena dvārena ajjhoharitabbaṃ. ‘‘Vadatopī’’ti iminā vacīpayogena dukkaṭāpattiṃ dasseti, ‘‘nikkhipatopī’’ti iminā kāyapayogena. Anācārassāti daṇḍakamme anācārassa. Ettake nāma daṇḍakammeti ettake nāma udakāharāpanādisaṅkhāte daṇḍakamme. Idanti yāgubhattādiṃ. Lacchasīti labhissasi. ‘‘Ettake nāma daṇḍakamme’’ti vuttavacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘bhagavatā hī’’tiādi. Daṇḍakammanti daṇḍenti damenti etenāti daṇḍo, soyeva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ āvaraṇādi. Aparādhānurūpanti vītikkamassa aparādhassa anurūpaṃ. Tampīti udakadāruvālikādiāharāpaṇampi. Tañca khoti tañca karaṇaṃ. Oramissatīti kāyena oramissati. Viramissatīti vācāya viramissati. Uṇhapāsāṇe vātiādīsu vāsaddena aññānipi attatāpanaparitāpanādīni kammāni saṅgaṇhāti.
不请示与遮止事等论巴利
43. Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā
108 108.“不向依止师请假”:这里说的是没有向依止师禀告就离开。接着问“一切情况下什么事都不该做吗”,于是说“你们的……”等话。“他应受罚甘马”:意思是他要受罚甘马。“他”:指那个沙弥。“与依止师同住者”:就是同住弟子。“住在依止师等身边近处者”:就是近住弟子,这里只指已受具足戒的人。巴利
108.Upajjhāyaṃ anāpucchāti ettha upajjhāyaṃ anāpucchitvā. Sabbathā kiṃ na kātabbanti āha ‘‘tumhāka’’ntiādi. Daṇḍakammamassāti daṇḍakammaṃ assa. Assāti sāmaṇerassa. Saddhiṃ upajjhāyena viharantīti saddhivihārikā. Nissayācariyādīnaṃ ante samīpe vasantīti antevāsikā, upasampannāyeva.
“驱离”在这里:因为词根汇编(《声论·界说论》第18 ḷ 韵母界)中说“laḷa”是亲近、侍奉的意思,所以应当理解为从laḷa、从亲近中使离开。这里为了显示真正想表达的意思,才说了“你们的”等话。“应驱离”就是应当使另一个人从亲近、侍奉中离开。“在众会中的沙弥与受具足戒者”是句子的关联。所谓“过患”,就是依止无道德者而住的过失。就像你为了洗澡而来,却涂了一身粪便;依止无道德者而住的人,也就成了无道德者——这是句子的关联。“无道德”这个词同时关涉前面和后面的词,所以放在两个词的中间。当该词关涉前面的词时,说的是已说过的行为;当该词关涉后面的词时,说的是未说过的行为。“他”指沙弥与受具足戒者。“或依止师”是就沙弥说的。“或依止”是就受具足戒者说的。巴利
Apalāḷentīti ettha laḷa upasevāyanti dhātupāṭhesu vuttattā (saddanītidhātumālāyaṃ 18 ḷakārantadhātu) there laḷato upasevato apagamentīti attho daṭṭhabbo. Idha pana adhippāyatthaṃ dassento āha ‘‘tumhāka’’ntiādi. Apalāḷetabbāti aññaṃ laḷato upasevato apagametabbā. Parisabhūte sāmaṇerūpasampanneti yojanā. Ādīnavanti dussīlaṃ nissāya vasanassa dosaṃ. Nhāyituṃ āgatena tayā gūthamakkhanaṃ kataṃ viya dussīlaṃ nissāya viharantena dussīlaṃ katanti yojanā. ‘‘Dussīla’’nti padaṃ purimapacchimapadāpekkhaṃ, tasmā dvinnaṃ padānaṃ majjhe vuttaṃ. Tattha purimapadāpekkhakāle vuttakammaṃ, pacchimapadāpekkhakāle avuttakammaṃ. Soti sāmaṇerūpasampanno. Upajjhāyaṃ vāti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Nissayaṃ vāti upasampannaṃ sandhāya vuttaṃ.
关于三种灭摈,就是所谓的共住灭摈、形相灭摈、处罚甘马灭摈这三种灭摈。“彼”指沙弥。“种种罪”指巴拉基格、土喇咤亚、巴吉帝亚等罪。“实”就是真实,或者表示原因。“疥癣虫”在这里是说:被那些吃肉的众生咬噬,所以是“疥”;或者因为它能持住地面,所以是“癣”。巴利
Tīsunāsanāsūti saṃvāsaliṅgadaṇḍakammanāsanasaṅkhātāsu tīsu nāsanāsu. Yoti sāmaṇero. Nānāāpattiyoti pārājikathullaccaya pācittiyāpattiyo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Kunthakipillikampīti ettha pāṇakhādakehi sattehi kuthiyati hiṃsiyatīti kuntho, kuṃ pathaviṃ vā dhāretīti kundho.
就像把“虫”本身称为“幼虫”,再把“虫”这个词省略mi音而说成“kipillika”。其实pillika一词就是potaka的同义词。所谓“诸虫中的pillika,或在诸虫中的pillika,即kipillika”,意思就是:仅以形相来灭摈,就只是以形相灭摈的状态。“就在那时”,就是指在杀害、破坏的那一刹那。“彼”,指沙弥。“住所的取得也平息了”,意思是说安居因此中断。“或混杂的过失”,是指由形相灭摈的过失和处罚甘马灭摈的过失混在一起,成为混杂的过失。“违犯”就是违背。“如所穿所覆的沙弥”,这是关联。“因此”,是因为皈依、受达上和甘马词的相似性。就像由比丘所受持的那样,由这个人也已受持了,这是连接。“如是”,是指如是成就,或如是受持。“为坚固义”,是为学处之坚固义;“为确立义”,是为沙弥之确立义;“得”,是将获得;“应由僧团给予”,这是关联。“求听”,是请问僧团。以此显示破安居者。巴利
Kimiyeva pillikaṃ potakaṃ kipillikaṃ mikārassa lopaṃ katvā. Pillikasaddo hi potakapariyāyo. Kimīnaṃ, kimīsu vā pillikaṃ kipillikaṃ. Nāsetabbataṃyevāti liṅgena nāsetabbabhāvameva. Tāvadevāti tasmiṃ māraṇabhindanakkhaṇeyeva. Assāti sāmaṇerassa. Senāsanaggāho ca paṭippassambhatīti vassacchedo hotīti adhippāyo. Ākiṇṇadosovāti liṅganāsanadosena ca daṇḍakammanāsanadosena ca ākuladosova. Virajjhitvāti virādhetvā. Yathānivatthapārutasseva sāmaṇerassāti sambandho. Tasmāti saraṇagamanaupasampadakammavācānaṃ sadisattā. Bhikkhunā samādinnaṃ viya imināpi samādinnāneva hontīti yojanā. Evanti evamijjhane, samādinne vā. Daḷhīkaraṇatthanti sikkhāpadānaṃ daḷhīkaraṇatthaṃ. Patiṭṭhāpanatthanti sāmaṇerassa patiṭṭhāpanatthaṃ. Lacchatīti labhissati. Saṅghena dātabboti sambandho. Apaloketvāti saṅghaṃ āpucchitvā. Iminā chinnavassakaṃ dasseti.
在“不与取”这一条里,连用一根草茎那么点东西(来偷)也算不上沙门,这是句子的连接方式。“以违犯”是指以偏离的方式去做。“所说”是指在言说中。“知”就是确实知道。这里要补上“唯/正是”这个强调词,所以经文说“不是不知”。“诸五学处”是句子的连接。“彼”指沙弥。“为安立”是指为了安立诸学处。“此”指巴拉基格。“差别”是指与比丘的巴吉帝亚不同。巴利
Adinnādāne tiṇasalākamattenāpi vatthunā asamaṇo hotīti yojanā. Vippaṭipattiyāti vikārena paṭipajjanato. Bhaṇiteti bhaṇane. Jānitvāti jānitvā eva. Evakāro hettha ajjhāharitabbo, tena vuttaṃ ‘‘na ajānitvā’’ti. Yāni pañca sikkhāpadānīti yojanā. Assāti sāmaṇerassa. Ṭhapanatthāyāti sikkhāpadānaṃ ṭhapanatthāya. Ayanti pārājiko. Visesoti bhikkhūnaṃ pācittiyato viseso.
以相反方面来说:沙弥若以“不是应供者、不是正自觉者”等话,或以“恶说”等话,或以“恶行”等话,从对立的角度来呵责,就应当制止他——这是上下文的关系。为“甘达迦灭摈”:是指对名叫“甘达迦”的沙弥施行杖罚甘马和驱摈。“得彼”:是指诽谤之语和邪见。“罪”:是指违犯,或者过失。“应令忏悔”:应当以“尊者,罪过追上了我”等话让他忏悔。“那适当”:是指“应以衣相灭摈而灭摈”这句话是合适的。“确实”:是真实,或者因为。“此中”:是指在篇章中,或者在“应灭摈沙弥”的言说中。巴利
Paṭipakkhavasenāti ‘‘anarahaṃ asammāsambuddho’’tiādinā ca ‘‘dvākkhāto’’tiādinā ca ‘‘duppaṭippanno’’tiādinā ca paṭiviruddhavasena garahanto sāmaṇero nivāretabboti sambandho. Kaṇḍakanāsanāyāti kaṇḍakanāmakassa sāmaṇerassa daṇḍakammanāsanāya. Taṃ laddhinti avaṇṇabhāsanadiṭṭhiṃ. Accayanti atikkamaṃ, dosaṃ vā. Desāpetabboti ‘‘accayo maṃ bhante accagamā’’tiādinā desāpetabbā. Taṃ yuttanti ‘‘liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti taṃ vacanaṃ patirūpaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idhāti khandhake, ‘‘sāmaṇeraṃ nāsetu’’ntivacane vā.
正是这个方法,为了把所说的这句话讲清楚,他说常见、断见等等等。应当这样连接:某个持某种见解的沙弥。这里“于此”,是指在十种驱摈事项当中。用“欲”这个词,是通过归咎无益重复之过来显示呵责。用“然而”这个词,则是通过舍离这些过失来显示认可。应当这样连接:非梵行的沙弥。适合授予达上,意思是授予达上是合适的。应当这样连接:染污比丘尼的沙弥。这里“出家也”是为了显示“也”字带有呵责的含义,所以说“更何况达上”。此义即如是之义。巴利
‘‘Eseva nayo’’ti vuttavacanaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘sassatucchedānañhī’’tiādi. Aññataradiṭṭhiko sāmaṇeroti yojanā. Etthāti dasasu nāsanaṅgesu. ‘‘Kāma’’ntipadena punaruttiniratthakadosāropanena garahaṃ dasseti. ‘‘Panā’’tipadena tesaṃ dosānaṃ pahānena sambhāvanaṃ dasseti. Abrahmacāriṃ sāmaṇeranti sambandho. Upasampādetuṃ vaṭṭatīti upasampādanaṃ vaṭṭati. Bhikkhunidūsako sāmaṇeroti sambandho. Pabbajjampīti ettha pisaddassa garahatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pageva upasampada’’nti. Etamatthanti etādisamatthaṃ.
47. 关于黄门(不能男)的案例讨论巴利
47. Paṇḍakavatthukathā
109 109. 因为“年幼”“年少”这些词是同义词,所以说“年幼……中略……年少”。“摩离嘎喇”这个词是指粗大的身体,属于未派生的词干,因此说“摩离嘎喇,即粗大身体”。在“象货”这个词里,如果按“这些的货物是称为象的”而说成“象货”,那就意味着“象的守护者”,所以说“象的守护者”。不过在《阿毗达那灯论》(《阿毗达那灯论》第367偈)中,则写作“象牧”。巴利
109. Daharataruṇasaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘dahare…pe… taruṇe’’ti. Moḷigallasaddo thūlasarīravācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘moḷigalleti thūlasarīre’’ti. Hatthibhaṇḍeti ettha hatthisaṅkhātaṃ bhaṇḍaṃ etesanti hatthibhaṇḍāti vutte hatthigopakāti āha ‘‘hatthigopake’’ti. Abhidhāne (abhidhānappadīpikāyaṃ 367 gāthāyaṃ) pana ‘‘hatthimeṇḍo’’ti pāṭho atthi.
所谓黄门,就是堕入残缺状态的人,所以叫黄门。为把前面简略说过的意思详细展开,论师又说“其中”等等。这里,“谁的”指黄门的。“以不净”指以精液。“应被灌注的”指应当被灌注的对象。这句话说明的词义是:应当用这不净之物灌入口中,所以叫“应被灌注”。“此人”指黄门。“邪行”指性交的邪行。“由生起的嫉妒”这句话说明的词义是:嫉妒就叫“嫉”。“以努力”指以勤力。“种子”指睾丸。这句话说明的词义是:以这努力从这(身体)移除种子,所以叫“被努力移除者”。处于半月期间的黄门叫“半月黄门”;在半月期间止息了灼热的黄门,也叫“半月黄门”。为了说明这个词义,论师又说“某一类”等等。其中,前一个词义中,“半月”应理解为时间上的半月;后一个词义中,“半月”应理解为热月。应将“由不善异熟之力”这一句与“成为黄门”这一句联系起来。“他的”指黄门的。所谓“非男非女黄门”,是说像男人一样,对怨敌不能以殊胜方式加以压制,也不能作男子汉式的压制,所以叫“非男”。既非男也非女,所以叫“非男非女”——依照词源学的方式,对“非男非女”一词作“非男非女”的构词,也有人这样说。非男非女本身就是黄门,即“非男非女黄门”。“于他们”指于五种黄门之中。“于他们亦”指于被努力移除者等三类之中亦。“于半月期间”这句话,遮止了在每一个半月期间都有黄门状态。“他的”指黄门的。“于此”指于五种黄门之中。“他亦”指黄门亦。“从此”指从黄门这一门类。“同样的方法”这句话,只是指出了对性别的废除。巴利
Paṇḍakoti paḍati vikalabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako. Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha yassāti paṇḍakassa. Asucināti sambhavena. Āsittassāti āsiñcitabbassa. Iminā asucinā mukhe āsiñcitabboti āsittoti vacanatthaṃ dasseti. Ayanti paṇḍako. Ajjhācāranti methunajjhācāraṃ. ‘‘Usūyāya uppannāyā’’tiiminā usūyatīti usūyoti vacanatthaṃ dasseti. Upakkamenāti vāyāmena. Bījānīti aṇḍāni. Iminā upakkamena etasmā bījāni apanītānīti opakkamikoti vacanatthaṃ dasseti. Pakkhe pavatto paṇḍako pakkhapaṇḍako, pakkhe pariḷāhavūpasamo paṇḍako pakkhapaṇḍakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ekacco panā’’tiādi. Tattha pubbavacanatthe pakkheti kālapakkheti attho daṭṭhabbo. Pacchimavacanatthe pakkheti juṇhapakkheti attho daṭṭhabbo. ‘‘Akusalavipākānubhāvenā’’ti padaṃ ‘‘paṇḍako hotī’’tipadeyeva sambandhitabbaṃ. Assāti paṇḍakassa. Napuṃsakapaṇḍakoti puriso viya sātisayaṃ paccāmitte na puṃsaketi abhimaddanaṃ kātuṃ na sakkotīti napuṃsako. Na pumā na itthīti napuṃsakoti katvā napumanaitthisaddassa niruttinayena napuṃsakakaraṇampi vadanti. Napuṃsakoyeva paṇḍako napuṃsakapaṇḍako. Tesūti pañcasu paṇḍakesu. Tesupīti opakkamikādīsu tīsupi. ‘‘Yasmiṃ pakkhe’’ti iminā pakkhe pakkhe paṇḍakabhāvaṃ nivatteti. Assāti paṇḍakassa. Etthāti pañcasu paṇḍakesu. Sopīti paṇḍakopi. Itoti paṇḍakavārato. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā liṅganāsanameva atidisati.
第48章 盗住者事例的讨论巴利
48. Theyyasaṃvāsakavatthukathā
110 “达到衰败的人”是指:衰败即衰退,指主权、财富等的丧失;那种状态就是衰败;达到了它,就是“达到衰败的人”,这是对那个人的称呼。也有连同“u”音一起读作“pārijuññapattassa”的写法。“尽族姓”中,生于家族中就是族姓,用的是“ṇya”后缀,并增加了“n”音。为了说明“他的族姓已尽,所以叫尽族姓”这个语义,论师说“从母方父方”等。其中,“从母方父方”是指:母亲那边是母方,父亲那边是父方,母方和父方合起来就是母方父方。“令增长”中,“phā”这个词根是增长的意思,所以说“令增长”。用“被询问”这句话,是在说明“被追问”:借助前缀“anu”,“yuja”这个词是询问的意思。巴利
110.Pārijaññapattassāti parihāyatīti parijāni, issariyabhogādi, tassa bhāvo pārijaññaṃ, issariyabhogādikkhayo, taṃ pattoti pārijaññapatto, tassa. ‘‘Pārijuññapattassā’’tipi ukārena saha pāṭho atthi. Khīṇakolaññoti ettha kule jātā kolaññā, ṇyapaccayo, nakārāgamo. Khīṇā kolaññā assāti khīṇakolaññoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘mātipakkhapitipakkhato’’tiādi. Tattha mātipakkhapitipakkhatoti mātuyā pakkho mātipakkho, pituno pakkho pitipakkho, mātipakkho ca pitipakkho ca mātipakkhapitipakkhā. Phātiṃ kātunti ettha phā-dhātu vaḍḍhanatthoti āha ‘‘vaḍḍhetu’’nti. ‘‘Pucchiyamāno’’ti iminā anuyuñjiyamānoti ettha anutyūpasaggavasena yujasaddo pucchanatthoti dasseti.
贼住者:把“thena”(贼)里的“na”音换成“ya”音,成为“theyya”(盗),再与“saṃvāsako”(共住者)组合,就是“为盗而共住者”,即贼住者。这里要知道,并不只是计算戒腊等才叫“共住”,其实为了盗取而接受形相,也同样叫“共住”。因此,为了说明它有三种情况,就说“三种”等。其中,“盗取形相”就是盗相者,其余几种也照同样方式理解。为了详细说明这个含义,就说“于彼”等。在那里,“谁”指贼住者。“仅相”这里用“仅”这个字,是为了排除“共住”等含义。巴利
Theyyasaṃvāsakoti thenanaṃ theyyaṃ nakārassa yakāraṃ katvā, theyyāya saṃvāsako imassāti theyyasaṃvāsako. Ettha ca na kevalaṃ vassagaṇanādikoyeva saṃvāso nāma hoti, atha kho theyyāya liṅgagahaṇampi saṃvāsoyeva nāma. Tasmā tassa tividhabhāvaṃ dassento āha ‘‘tayo’’tiādi. Tattha liṅgaṃ thenetīti liṅgathenako, eseva nayo itaresupi. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha yoti theyyasaṃvāsako. Liṅgamattassevāti ettha mattasaddena saṃvāsādayo nivatteti.
“他国”是指离开自己的国家而分离出去的国家。这里的“韦”字是表示分离的意思。或者,“韦”是指遥远的国家,这里的“韦”字是表示遥远的意思。“虚妄”是在“不真实”这个意义上的第二格终结词,意思是说不真实的话。“阻止”是指阻挡别人。“名为住盗者”这里,什么叫“住”呢?难道不是指同一甘马等吗?所以说“比丘瓦萨计算等”。“比丘瓦萨计算等”中的“等”字,包含了按戒腊长幼礼拜、接受、阻止座位、在伍波萨他和自恣等场合中出现的这些情况。用“行为之差别”这句话,是在显示:以“一起住于此”这个语义为“住”,行为的差别就叫作“住”。“于此义中”是指在这件事上、在这个地方的意思。以此说明:但在巴拉基格等情形中,同一甘马等就叫作“住”。巴利
Videsanti attano desato viyogaṃ desaṃ. Visaddo hettha viyogatthavācako. Atha vā vi dūraṃ desaṃ. Visaddo hettha dūratthavācako. Musāti abhūtatthe dutiyantanipāto, abhūtaṃ vacananti attho. Paṭibāhatīti aññe nivāreti. Saṃvāsathenako nāmāti ettha ko saṃvāso nāma, nanu ekakammādikoti āha ‘‘bhikkhuvassagaṇanādiko’’tiādi. Bhikkhuvassagaṇanādikoti ādisaddena yathāvuḍḍhaṃ vandanasādiyanaṃ āsanapaṭibāhanaṃ uposathapavāraṇādīsu sandissananti imāni saṅgaṇhāti. ‘‘Kiriyabhedo’’ti iminā saṃ ekato vasiyati anenāti saṃvāsoti vacanatthena kiriyabhedo saṃvāso nāmāti dasseti. Imasmiṃ attheti imasmiṃ vatthumhi, imasmiṃ ṭhāneti attho. Iminā pārājikādiṭṭhāne pana ekakammādiko saṃvāso nāmāti dasseti.
此处借“相与共住”一句,以双重方式显示两者的形态。巴利
‘‘Liṅgassa ceva saṃvāsassa cā’’ti iminā ubhayathenakoti ettha ubhayasarūpaṃ dasseti.
这里说的“在此处”,是指贼住者的情形。王……乃至……诸怖畏:这里的“怖畏”一词要分别搭配。意思是:因为王的怖畏、因为饥荒的怖畏、因为旷野的怖畏、因为疾病的怖畏、因为怨敌的怖畏。“为取衣之故”,就是为了拿衣的目的;或者这本身就是正确的读法。“或”这个词,表示原因的意思,或者表示与格的意思。这首偈颂因为格位顺序颠倒,所以未能摆脱被称为“破格”的修辞过失。“相”,就是沙门相。“于此”,就是在这教法之中。巴利
Etthāti theyyasaṃvāsakaṭṭhāne. Rāja…pe… bhayehi vāti ettha bhayasaddo paccekaṃ yojetabbo. Rājabhayena ca dubbhikkhabhayena ca kantārabhayena ca rogabhayena ca veribhayena cāti hi attho. Cīvaragahaṇatthanti cīvarāharaṇatthaṃ, ayameva vā pāṭho. Vāsaddo hetvatthaṃ vā sampadānatthaṃ vā sampiṇḍeti. Ayaṃ gāthā vibhattiyā uppaṭipāṭittā bhaggarītisaṅkhātā alaṅkāradosā na muttā. Liṅganti samaṇaliṅgaṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane.
“不容受”就是不接受。“乃至”是指多长时间。不过这里应当这样连接:在这个教法里,如果有人因为国王……乃至……因为害怕,或者为了取得衣服而穿上沙门相,那么只要他怀着清净心、尚未接纳共住,在这段时间里,他就还不被称为“贼住者”。巴利
Nādhivāsetīti na sampaṭicchati. Yāvāti yattakaṃ kālaṃ, ayaṃ panettha yojanā – idha yo rāja…pe… bhayena vā cīvaragahaṇatthaṃ vā liṅgaṃ ādiyati, so suddhamānaso hutvā yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva eso ‘‘theyyasaṃvāsako nāmā’’ti na vuccatīti.
这里说的是:在那些偈颂里。这里说的是:在这个教法里。如是说的是:在取相的时候。于彼人说的是:在那些人当中。未进入而说的是:还没有进入。除去相说的是:把自己所取的沙门相毁掉。出家者之住处说的是:出家者的影子。于前说的是:前面说的贼住者。巴利
Tatrāti tāsu gāthāsu. Idhāti imasmiṃ sāsane. Evanti liṅge gahiyamāne. Tasminti jane. Anosaritvāvāti anokkamitvāva. Liṅgaṃ apanetvāti sayaṃ gahitaṃ samaṇaliṅgaṃ vināsetvā. Pabbajitālayanti pabbajitachāyaṃ. Pubbeti saṃvāsathenake.
一切外道食:指所有专门布施给外道的食物。巴利
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbāni pāsaṇḍaṃ uddissa dinnāni bhattāni.
运载众生的,就是“载众生者”。应当远离的就是怨敌;令它生起的人,就叫作怨敌者。应当用身体来护持的,就是“身所应护持的”。“那”就是你。“还归下劣状态”,就是还归下劣的在家状态。巴利
Satte vahatīti sattavāho. Viramitabbanti veraṃ, taṃ pavattetīti veriko. Kāyena pariharitabbānīti kāyaparihāriyāni. Tanti tuvaṃ. Hīnāyāvattabhāvanti hīnāya gihibhāvāya āvattabhāvaṃ.
还俗之后,就是做出了舍离出家身份的行为。那个含义,就是所谓的还俗之义。他,指的是那位大沙弥。巴利
Uppabbajitvāti pabbajaviyogaṃ katvā. Tamatthanti uppabbajitasaṅkhātamatthaṃ. Assāti mahāsāmaṇerassa.
这里“vā”这个词是责备的意思。这是在说明“更何况年幼”。要接上“不善巧”来理解。“彼”指的是沙弥。巴利
Mahanto vāti ettha vāsaddo garahattho. Pageva daharoti dasseti. Abyatto hotīti yojanā. Soti sāmaṇero.
这里“牛犊、牛、守护等”当中,“牛犊”指小牛。因为它待在母亲身边,所以叫牛犊;或者在与母亲分离时啼哭,所以称为牛犊。用这个说法,也笼统地包括了驯牛、老牛和病牛。“牛”指田地。牛犊和牛合起来就是“牛犊与牛”,守护它们就是“牛犊与牛的守护”,以这类守护为开端的农耕等事务,就是“牛犊、牛之守护等”。“善受具足者”这句是说明:如果让在家者受具足戒,就显示他已是善受具足者。“未受具足戒时”就是指沙弥时期。“律之抉择”:律藏中所说关于盗住者的抉择。成为盗住者,是因为其相已被除去。巴利
Vacchagorakkhādīnīti ettha vacchoti taruṇagoṇo. So hi mātusantike vasatīti vaccho. Mātuyā viyogakāle vā vassatīti vacchoti vuccati. Iminā dammagavajaraggavāpi sāmaññato gahitā. Go vuccati khettabhūmi. Vaccho ca go ca vacchagavā, tesaṃ rakkhanaṃ vacchagorakkho, so ādi yesaṃ kasikammādīnanti vacchagorakkhādīni. ‘‘Sūpasampanno’’ti iminā gahaṭṭhampi sace upasampādeti, sūpasampannoti dasseti. Anupasampannakāleyevāti sāmaṇerakāleyeva. Vinayavinicchayeti vinaye vuttassa theyyasaṃvāsakassa vinicchaye. Theyyasaṃvāsako hoti liṅgassa apanītattā.
他不是盗住者,因为他安住在沙门标相上。这个人也不是盗住者,因为他于袈裟精勤不懈。他是盗住者,因为他舍弃了对袈裟的职责。巴利
Theyyasaṃvāsako na hoti saliṅge ṭhitattā. Ayampi theyyasaṃvāsako na hoti kāsāye saussāhattā. Theyyasaṃvāsako hoti kāsāye dhurassa nikkhittattā.
他不是盗住者,因为他安住在沙门相上。他也并非盗住者,因为他适当地勤勉于袈裟。“行淫等”这个“等”字,把杀生等也包括进来了。他是盗住者,因为他对袈裟舍弃了应尽的责任。“内卷”是指向下卷起来做。“暂时守护”就是暂时守护,因为他审察之后才穿下衣。“相”就是沙门相。他是盗住者,因为他接受了在家人的相。巴利
Theyyasaṃvāsako na hoti saliṅge ṭhitattā. Neva theyyasaṃvāsako hoti kāsāye saussāhattā. Methunasevanādīhītiādisaddena pāṇātipātādayo saṅgaṇhāti. Theyyasaṃvāsako hoti kāsāye dhurassa nikkhittattā. Ovaṭṭikanti adhovaṭṭena karaṇaṃ. Rakkhati tāvāti tāva rakkhati vīmaṃsanena nivāsitattā. Liṅganti samaṇaliṅgaṃ. Theyyasaṃvāsako hoti gihiliṅgassa sampaṭicchitattā.
他审察或接受时仍然守护着,因为白衣内部本来就有袈裟的性质。为了阐明“比丘尼也是同样的方法”这句已经说过的话,他接着说“她也是”等等。巴利
Vīmaṃsati vā sampaṭicchati vā rakkhatiyeva odātavatthassa antokāsāyabhāvato. ‘‘Bhikkhuniyāpi eseva nayo’’ti vuttamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘sāpī’’tiādi.
年长出家的沙弥,这是关联。在经文里也是如此说。就像鹰抓起一块肉飞走那样,他端起钵里的饭团拿了就走。他不是贼住者,因为没有计算戒腊。巴利
Vuḍḍhapabbajito sāmaṇeroti sambandho. Pāḷiyampīti pantiyampi. Seno maṃsapesiṃ gahetvā gacchati viya bhattapiṇḍe pattaṃ upanāmetvā gahetvā gacchati. Theyyasaṃvāsako na hoti vassānaṃ agaṇanattā.
48. 关于投奔外道者的讨论巴利
48. Titthiyapakkantakakathā
110 110. “离去”就是已离去。用“已进入”这个词,是为了显示 kamu 这个词根有“足迹散布”的意思,并把它转回到“想要离去”这个含义上。“彼”指投靠外道的离去者。“于彼”就是在投靠外道的离去者那里。“已受具足戒的比丘前往”是前后连接的关系。“他们”指外道。“因为先前就已经执取了‘我要成为外道’这样的邪见,所以说“在刚取到标志时”。“拘奢衣等”里,kusa 叫作木签。cīra 是行列,意思是串列。用草绳贯穿木签所作成的衣是拘奢衣,它等于是那些的初者,所以是“拘奢衣等”。用“等”这个词,包含 phalakacīra 等。用拘奢草作成的衣,也说为拘奢衣。“裸形”就是无衣者。“活命者”指采取无衣者之禁戒而活命,所以是活命者。“他们”指活命者。“被教诫后”是前后连接的关系。巴利
110. Pakkamatīti pakkanto, ‘‘paviṭṭho’’ti iminā kamudhātuyā padavikkhepatthaṃ dasseti, icchākantiatthe nivatteti. Soti titthiyapakkantako. Tatrāti titthiyapakkantake. Upasampanno bhikkhu gacchatīti sambandho. Tesanti titthiyānaṃ. ‘‘Titthiyo bhavissāmī’’ti pubbeva laddhigahitattā vuttaṃ ‘‘liṅge ādinnamatte’’ti. Kusacīrādīnīti ettha kuso vuccati salākā. Cīroti panti, āvalīti attho. Kuse rajjunā āvunitvā kato cīro kusacīro, so ādi yesaṃ tānīti kusacīrādīni. Ādisaddena phalakacīrādayo saṅgaṇhāti. Kusatiṇehi kato cīro kusacīrotipi vadanti. Naggoti acelako. Ājīvakoti acelakavatamādāya jīvatīti ājīvako. Tesanti ājīvakānaṃ. Ovadito hutvāti sambandho.
“如何”是指什么戒?“使人拔除”是指除去。“孔雀翎等”里,piñcha 叫作翅膀。因为它用这翅膀在空中飞行,所以叫作 piñcha。pichi 是行走的意思,这是词根表里的说法。孔雀的翅膀就是孔雀翎,以它为首的这些东西就是孔雀翎等。用“等”这个字,也把猫头鹰翎之类都包括进去了。“乃至不接受”是指乃至不接受邪见。“他”是指正在审察的比丘。“邪见”是指外道的邪见。“守护”是指守护他不至于成为投靠外道者。因为邪见不存在,所以不会成为投靠外道的人,这是这句话的意思。“无破衣”:这里 ākāra 是呵责的意思,或者是一半的意思,chidda 这个词是损坏的意思。因此应该理解为:因为没有呵责,或者因为一半,破就是损坏,所以是无破。也有读作“未破”的。“他有不破的衣”就是无破衣者。“外道住处”是指外道的居住处,意思是外道的精舍。巴利
Kinti kiṃ vataṃ. Luñcāpetīti apanayāpeti. Morapiñchādīnīti ettha piñchaṃ vuccati pakkho. So hi piñchati ākāse gacchati anenāti piñchanti vuccati. Pichi gatiyanti dhātupāṭho. Morassa piñchaṃ morapiñchaṃ, taṃ ādi yesaṃ tānīti morapiñchādīni. Ādisaddena ulūkapiñchādayo saṅgaṇhāti. Yāva na sampaṭicchatīti yāva laddhiṃ na sampaṭicchati. Nanti vīmaṃsamānaṃ bhikkhuṃ. Laddhīti titthiyaladdhi. Rakkhatīti titthiyapakkantakato rakkhati. Laddhiyā abhāvena titthiyapakkantako na hotīti adhippāyo. Acchiddacīvaroti ettha ākāro kodhattho, aḍḍattho vā hoti, chiddasaddo dūsanattho hoti. Tasmā ākodhena aḍḍena vā chiddo dūsitoti acchiddoti attho daṭṭhabbo. ‘‘Acchinno’’tipi pāṭho. Acchiddaṃ cīvarametassāti acchiddacīvaro. Titthāyatananti titthīnaṃ nivāsaṭṭhānaṃ, titthiyānaṃ upassayanti attho.
畜生道的故事巴利
49. Tiracchānagatavatthu
111 这位龙虽然享受着如同天界成就一般的自在成就,为什么还是苦恼于龙的出生呢?所以接着说了“虽然”等话。巴利
111. Devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhavantopi so nāgo kasmā nāgayoniyā aṭṭīyatīti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi.
这里,“他感受”是关联的意思。“虽然”这个词在这里表示可能性,“然而”这个词表示责备。“以善果报”是指以无因的善果报。“它的”指那条龙。“同类的”指同一种类的母龙。“水中游行的青蛙为食”应这样理解:出现了习性于水中游行、称为青蛙的食物。“它”指那条龙。“苦恼”是指感到不适而受逼迫。“羞耻”:这里的 har 词根有羞耻的意思,所以说“感到羞耻”。这个以 e 结尾的词根属于 bhū 等类(在《词根集》的《词根花环》中为第 16 个以 r 结尾的词根)。“厌恶”:这里展示 gup 词根的业用,所以说“自身”。“那位比丘”一词应与“已离开”一词连接,因此在处格中为属格,所以说“在那位比丘中”。或者,“那位比丘的”因为与属格相连,在“已离开”一词中为状态义,具足 māna 后缀,所以说“在离开中”。以此,“已离开”一词中不是 anta 后缀,而是说明 māna 后缀本身变为 anta 后所说。“放逸的”是指失念的。“在那”指在那位比丘中。“以猴睡之故”是指以猴的睡之故。或者,“以猴睡之故”应理解为:如以猴睡而睡。“又躺下”是指再次躺下。“发出异声”:这里 vis 一词表示变异之义,sara 一词表示声音,说明这一点后说“发出变异的大声”。巴利
Tattha kiñcāpi anubhotīti sambandho. Kiñcāpisaddo hettha sambhāvanājotako, panasaddo garahatthajotako. Kusalavipākenāti ahetukakusalavipākena. Tassāti nāgassa. Sajātiyāti samānajātiyā nāgiyā. Udakasañcārimaṇḍūkabhakkhanti udake sañcaraṇasīlaṃ maṇḍūkasaṅkhātaṃ bhakkhaṃ pātubhavatīti yojanā. Soti nāgo. Aṭṭīyatīti aramaṇaṃ pīḷiyati. Harāyatīti ettha haredhātu lajjanatthoti āha ‘‘lajjatī’’ti. Ekāranto dhātu bhūvādigaṇiko (saddanītidhātumālāyaṃ 16 rakārantadhātu). Jigucchatīti ettha gupadhātuyā kammaṃ dassento āha ‘‘attabhāva’’nti. ‘‘Tassa bhikkhuno’’tipadassa ‘‘nikkhante’’tipadena yojitabbattā bhummatthe sāmivacananti āha ‘‘tasmiṃ bhikkhusmi’’nti. Atha vā tassa bhikkhunoti sāmiyogattā ‘‘nikkhante’’ti ettha bhāvatthe mānapaccayoti āha ‘‘nikkhamane’’ti. Iminā nikkhanteti ettha na antapaccayo, mānapaccayasseva antabhāvaṃ katvā vuttoti dasseti. Vissaṭṭhoti sativissajjito. Tasminti bhikkhumhi. Kapimiddhavasenevāti kapino middhavasena eva. Atha vā kapimiddhavasena niddāyanto iva niddāyantoti yojanā. Paṭinipajjīti puna nipajji. Vissaramakāsīti ettha visaddo virūpatthajotako, sarasaddo saddavācakoti dassento āha ‘‘virūpaṃ mahāsaddamakāsī’’ti.
“把 a 音省略掉”这句话,是针对“tumhe khotthā”这个地方说的。把它拆成“tumhe kho atthā”几个词之后,就说明 o 音后面的 a 音被省略了。也有写成“akārassa alopaṃ”的版本。如果是那样,就应该理解成不省略 a 音。照这个读法,把“tumhe kho atthā”分词之后,在 a 音前面把 o 音变成 v 音,于是显示出“tumhe khvatthā”这样的读法。为什么说“在这法与律中不能成长的法”呢?因此说“禅那……乃至……没有能力”。“bhavathā”这个词在这里是“有”的意思,说明 asa 这个词根表示“存在”的意思,tha 是词尾变化。“同类”这里说“同一种类”,是指同一种类的龙女,所以说“只有龙女”。“人女等”这里的“等”字,把畜生趣的女众、饿鬼女、天女都包括进去了。“比丘们,有两种因缘”这段教导是有所保留的教导,所以指出“在这里且”。“在这里”是指在畜生趣的这个事例中。“频繁”就是时时、再三的意思。巴利
‘‘Akārassa lopaṃ katvā’’ti iminā tumhe khotthāti ettha ‘‘tumhe kho atthā’’ti padavibhāgaṃ katvā okārato parassa akārassa lopaṃ dasseti. ‘‘Akārassālopa’’ntipi pāṭho. Evañhi sati akārassa alopaṃ katvāti attho daṭṭhabbo. Iminā ‘‘tumhe kho atthā’’ti padacchedaṃ katvā akāre pare okārassa vakāraṃ katvā tumhe khvatthā’’ti pāṭho dassito. Kasmā imasmiṃ dhammavinaye avirūḷhidhammāti āha ‘‘jhāna…pe… abhabbattā’’ti. ‘‘Bhavathā’’ti iminā atthāti ettha asadhātu sattatthavācako thavibhattīti dasseti. Sajātiyāti ettha samānā jāti etissāti sajātīti vutte nāgī evāti āha ‘‘nāgiyā evā’’ti. Manussitthiādīti ettha ādisaddena tiracchānagatitthīpetitthīdevitthiyo saṅgaṇhāti. ‘‘Dveme bhikkhave paccayā’’ti desanā sāvasesadesanāti dassento āha ‘‘ettha cā’’ti. Etthāti tiracchānagatavatthumhi. Abhiṇhanti abhikkhaṇaṃ punappunanti attho.
这里说到“畜生趣”时,问的是:它是指恶趣所摄者,还是指以恶趣无因结生者呢?于是说“或者成为龙……”等等。巴利
Tiracchānagatoti ettha kiṃ apāyapariyāpanno duggatiahetukapaṭisandhikovādhippetoti āha ‘‘nāgo vā hotū’’tiādi.
第50节 杀母者等事例的讨论巴利
50. Mātughātakādivatthukathā
112 “离去”在这里:因为与“此恶业”有属格关系,所以在表示状态的意义上加上ti后缀,所以说“离去”。“带走”是指从恶趣结生的运载中离开。“由谁”要与“由成为人的谁断绝了生命”连起来理解。“成为女人”是指成为人类女人,或者达到了人类女人的状态。这里排除了畜生趣的雌性等。“生母”这个词排除了养母等。“自己也”——这里的“也”字表明不只是母亲,儿子也是如此。“活着”指存在的。“唯有人类所生,唯成为人类而断绝生命”是连接方式。在紧接着的存在中产生果报,所以是无间业,即杀母业;因此,杀同种类而非生母者,以及杀生母而破坏种姓者,都不是无间业,其出家与受达上也未被禁止——为了说明这一点,所以说“然而……”等。其中,“养育”即抚养,就是“养育者”,将“养育者”一词中的v变成k,将y变成k,成为“posāvanikā”,她既是养育者又是母亲,所以是“养育者母亲”。“她的”指儿子的。这个词组前后相关。其中,前一部分与状态有关,后一部分与所属有关。一切情况下都是同样的规则,所以说“即使……”等。“妓女”是作为举例而说的。因为无论任何女人所生的儿子都应被包括在内。不知道“这是我的父亲”才是标准。“以此”指以此儿子。通过“被称为杀父者”这一说法,说明即使杀母者,在不知道“这是我的母亲”的情况下杀害,也被称为杀母者。巴利
112.Nikkhantinti ettha ‘‘imassa pāpakammassā’’ti chaṭṭhīyogattā bhāvatthe tipaccayoti āha ‘‘nikkhamana’’nti. Apavāhananti apāyapaṭisandhivahanato apagamanaṃ. Yenāti manussabhūtena yena jīvitā voropitāti sambandho. Manussitthibhūtāti manussitthī hutvā bhūtā, manussitthībhāvaṃ vā bhūtā pattā. Iminā tiracchānagatitthiādayo nivatteti. ‘‘Janikā’’ti iminā posāvanikamātādayo nivatteti. Sayampīti ettha pisaddo na kevalaṃ mātāyeva, atha kho puttenāpīti dasseti. Satāti santena. Manussajātikeneva satā manussajātiko eva hutvā voropitāti yojanā. Anantare bhave phalaṃ nibbattetīti ānantariyaṃ, mātughātakakammaṃ, tena jātisāmaññampi ajanikaṃ ghātento ca janikampi jātibhedaṃ ghātento ca na anantariko hoti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritāti dassento āha ‘‘yena panā’’tiādi. Tattha poseti vaddhetīti posāpaniyā, sā eva posāvanikā pakārassa vakāraṃ, yakārassa ca kakāraṃ katvā, posāvanikā ca sā mātā ceti posāvanikamātā. Assāti puttassa. Idaṃ padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Tattha pubbapade bhāvasambandho, pacchimapade sāmisambandho. Sabbathā eseva nayo hotīti āha ‘‘sacepī’’tiādi. Vesiyāti upalakkhaṇavasena vuttaṃ . Yāya kāyaci itthiyā puttassāpi gahetabbattā. ‘‘Ayaṃ me pitā’’ti ajānanameva hi pamāṇaṃ. Anenāti iminā puttena. ‘‘Pitughātakotveva saṅkhyaṃ gacchatī’’ti iminā mātughātakepi ‘‘ayaṃ me mātā’’ti ajānitvā ghātentopi mātughātakotveva saṅkhyaṃ gacchatīti dasseti.
114 114. 为了把略说之义详细展示出来,所以说道“在人类生中”等。“未出家”指在家人。“他的出家与”——这里用“与”字表明达上也被遮止了。“他的”指杀阿拉汉者的。“其余的”指阿拉汉以外的。“他的”指杀圣者的。应当理解为:不是无间业,但因为属于畜生趣,所以他的出家被遮止了。“在这里”指在杀母等业中。“为杀”——这是表示那个意义的第四格,所以说“为杀义”。用“杀”这个词表明“为杀义”中的“杀”字根是伤害义。用“被带走”这个词表明“被带走”中的“o”前缀是随顺字根意义的。然而所说之语与……有关联。其语之义是……的连接。“如果说‘ca’这个不变词被说了”,以此表明由于被恐惧所逼迫以及于语言中不善巧,以戏谑之言、以大声之言,这个不变词是由盗贼所说的。“如果说‘sace ca’这样读也可以”,以此表明即使他们那样说了,在结集时或入书时,因为如实结集、如实入书,如实的读法存在。“在那里”指在这些处所中。是依格作限定。“其”指“sacajja maya”这个读法。用“sace ajja maya”表明e音消失连声。用“sacejja maya”以a音消失连声也有读法存在。巴利
114. Saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘manussajātiyaṃ hī’’tiādi. Apabbajitanti gihibhūtaṃ. Pabbajjā cassāti ettha casaddena upasampadāpi vāritāti dasseti. Assāti arahantaghātakassa. Avasesanti arahantato avasesaṃ. Assāti ariyaghātakassa. Ānantariyo na hoti tiracchānagatattā panassa pabbajjā vāritāti attho netabbo. Etthāti mātughātakādikammesu. Vadhāyāti tadatthe catutthīti āha ‘‘vadhatthāyā’’ti. ‘‘Māretu’’nti iminā ‘‘vadhatthāyā’’ti ettha hanadhātu hiṃsanatthoti dasseti. ‘‘Nīyantī’’ti iminā onīyantīti ettha otyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti dasseti. Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Tassa vacanassa atthoti yojanā. ‘‘Sacā ca iti ayaṃ nipāto vutto’’ti iminā bhayapīḷitattā ca niruttīsu akusalattā ca davābhaṇanena ravābhaṇanena ayaṃ nipāto corehi vuttoti dasseti. ‘‘Sace ca icceva vā pāṭho’’ti iminā tehi tathā vuttepi saṅgītikāle vā potthakārūḷhakāle vā yathābhūtaṃ saṅgītattā, potthakārūḷhattā ca yathābhūto pāṭho atthīti dasseti. Tatthāti tesu padesu. Niddhāraṇe bhummaṃ. Tassāti ‘‘sacajja maya’’nti pāṭhassa. ‘‘Sace ajja maya’’nti iminā ekāralopasandhiṃ dasseti. ‘‘Sacejja maya’’nti akāralopasandhināpi pāṭho atthi.
115 “本性”是指:依本性而言,以戒所成的自体,就是她的自性,因此称为“本性”,也就是指那个。由于以身体接触比丘尼就犯巴拉基格,所以说“令戒毁坏”。应当这样连接理解:对比丘尼并非自愿。巴利
115.Pakatattanti pakatiyā sīlasaṅkhāto attā sabhāvo etissāti pakatattā, taṃ. Kāyasaṃsaggena bhikkhunīnaṃ pārājikattā vuttaṃ ‘‘sīlavināsaṃ pāpetī’’ti. Anicchamānaṃyeva bhikkhuninti sambandho.
想要穿白衣的人,就是希望穿白色衣服的人。因为她不是比丘尼,所以他不是玷污比丘尼的人,应该这样连接理解。与戒行败坏的比丘尼相连接,应该这样连接理解。巴利
Icchamānanti odātavatthavasanaṃ icchamānaṃ. Yasmā abhikkhunī hoti, tasmā bhikkhunīdūsako na hotīti yojanā. Sīlavipannaṃ bhikkhuninti sambandho.
就像提婆达多破僧团一样,说“破”,应当这样连接。“非法”,就是背离法。“非律”,就是背离律。“四种甘马”,就是白甘马等四种甘马。巴利
Yo devadatto saṅghaṃ bhindati viya, bhindatīti yojanā. Uddhammanti dhammato virahitaṃ. Ubbinayanti vinayato virahitaṃ. Catunnaṃ kammānanti apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ.
就像提婆达多令出血一样,应这样连接:令出血。这里“以恶心”并不是说任何恶心都叫恶心,而是指杀害心,所以说“以杀害心”。“身体”,指身体内部。因为如来具有不可破坏的身性,靠外力切破皮肤来令出血,是不可能的。至于像吉瓦咖施行手术那样,应连接为:施行手术。“血”,指腐败的血。巴利
Yo devadatto lohitaṃ uppādeti viya, uppādetīti yojanā. Duṭṭhacittenāti ettha na yaṃkiñci duṭṭhacittaṃ duṭṭhacittaṃ nāma, atha kho vadhakacittanti āha ‘‘vadhakacittenā’’ti. Sarīreti sarīrabbhantare. Tathāgatassa hi abhejjakāyattā parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitassa uppādanaṃ nāma natthi. Yo pana jīvako phāsuṃ karoti viya, phāsuṃ karotīti yojanā. Lohitañcāti pūtilohitañca.
第54节 关于双性人的事论巴利
54. Ubhatobyañjanakavatthukathā
116 116. 关于“两性人”:这里为了说明外在义复合词,说道“从生起女相的业,以及……”等等。其中,通过“女……(中略)……从业”这一说法,显示两种形相。应接续补足为“从两种业而转起”。“相”就是标志。“他的”指人的。“作或令作”:这里通过“作”这一词根,显示纯粹业与使役业,所以说道“以男相”等等。其中,通过“逾越”显示纯粹业,通过“他人”显示使役业。“令行”就是令遣散。为了显示其两种情形,说道“两种”等等。其中,以女性特征为标志的两性人,就是女两性人。其余情形也是同样的道理。巴利
116.Ubhatobyañjanakoti ettha bāhiratthasamāsaṃ dassento āha ‘‘itthinimittuppādanakammato cā’’tiādi. Tattha ‘‘itthi…pe… kammato cā’’ti iminā ubhayasarūpaṃ dasseti. Ubhato kammato pavattanti pāṭhaseso yojetabbo. Byañjananti nimittaṃ. Assāti janassa. Karotipi kāretipīti ettha karadhātuyā suddhakammakāritakammāni dassento āha ‘‘purisanimittenā’’tiādi. Tattha ‘‘vītikkama’’nti iminā suddhakammaṃ dasseti, ‘‘para’’nti iminā kāritakammaṃ dasseti. Samādapetvāti uyyojetvā. Tassa duvidhabhāvaṃ dassento āha ‘‘duvidho’’tiādi. Tattha itthibhāvena lakkhito ubhatobyañjanako itthiubhatobyañjanako. Esa nayo itaratthāpi.
这里,指两种两性人当中。女相,就是女人的性器官。男相也是同样的道理。显露和隐藏,从自性来说,有显露的,也有隐藏的。再说隐藏和显露,是指因为贪欲而隐藏的变成显露。令他人取,意思是让他人取来。此,指原因。他们,指两种两性人。不过《库伦德》注里所说的,要连起来理解为“所说的内容是什么”。其中,指两性人当中。审察次第,就是审视的顺序。也有写本作“其中审察次第”。审察次第应当从《法集论注》了解,但这里应当知道什么,所以说“这里应当知道此”。其中,此,指不得出家受具足戒的原因。这里,指这部律注中。巴利
Tatthāti duvidhesu ubhatobyañjanakesu. Itthinimittanti itthiyā aṅgajātaṃ. Eseva nayo ‘‘purisanimitta’’nti etthāpi. Pākaṭaṃ paṭicchannanti sabhāvato pākaṭaṃ paṭicchannaṃ. Puna paṭicchannaṃ pākaṭanti rāgavasena paṭicchannaṃ pākaṭaṃ. Paraṃ gaṇhāpetīti parameva gaṇhāpetīti attho. Idanti kāraṇaṃ. Etesanti dvinnaṃ ubhatobyañjanakānaṃ. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ, kiṃ vuttanti yojanā. Tatthāti ubhatobyañjanake. Vicāraṇakkamoti vīmaṃsanānukkamo. ‘‘Tattha vicārakkamo’’tipi pāṭho. Vicāraṇakkamo dhammasaṅgahaṭṭhakathāya veditabbo, idha pana kiṃ veditabbanti āha ‘‘idamidha veditabba’’nti. Tattha idanti napabbajjūpasampadakāraṇaṃ. Idhāti imissaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ.
55. 关于没有依止师等人事的讨论巴利
55. Anupajjhāyakādivatthukathā
117 “那时”在这里是为了说明“那”这个词具有不确定指代的性质,所以说“在某个时候”。“学处尚未制定”,指的是“诸比丘,不应让没有依止师的人受达上”这一学处还没有制定。用“没有依止师”这句话,是在说明“无依止师”这个词里的“无”含有缺少的意思。应该连起来理解为“没有依止师的、想要受达上的人”。用“如是”等话是在显示过失。“没有让他取依止师”,就是没有让他说“尊者,请您做我的依止师”这样的话来取依止师。应该连起来理解为“对让[他人]受达上的、作甘马的僧团”。而“业”,指的是受达上的甘马。“这个道理也一样”,是用这句话来进一步说明“使[他人]受达上者有罪,但甘马不坏”。巴利
117.Tena kho pana samayenāti ettha tasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dassento āha ‘‘yena samayenā’’ti. Sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hotīti ‘‘na bhikkhave anupajjhāyako upasampādetabbo’’ti sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti. ‘‘Upajjhāyavirahita’’nti iminā anupajjhāyakanti ettha akārassa virahatthaṃ dasseti. Upajjhāyavirahitaṃ upasampadāpekkhanti sambandho. ‘‘Eva’’ntiādinā dosaṃ dasseti. Upajjhaṃ agāhāpetvāti ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti (mahāva. 65; mahāva. aṭṭha. 64) upajjhaṃ agāhāpetvā. Upasampādentassa kārakasaṅghassāti yojanā. Kammaṃ panāti upasampadakammaṃ pana. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā upasampādentassa āpatti, kammaṃ pana na kuppatīti vacanaṃ atidisati.
56. 关于无钵等事由的讨论巴利
56. Apattakādivatthukathā
118 “若在手中得到一团食物”,应当这样连接理解。“为了那个目的”,就是为了那团食物。“譬如外道”这里,“譬如”这个词表示比喻;“外道”这个词是指名为邪命外道的外道,为了说明这一点,所以说“如同名为邪命外道的外道”。因此,是以称为邪命外道的外道作比喻来指责,所以说“用羹和菜”等。“实”表示真实,或者表示原因。“他们”指邪命外道。然而业不会失效,意思是:即使钵与衣不存在,因为在甘马文中已经宣称“具足钵与衣”,所以业不会失效。巴利
118. Yo piṇḍo hatthesu labbhatīti yojanā. Tadatthāyāti tassa piṇḍassa atthāya. Seyyathāpi titthiyāti ettha seyyathāpisaddo upamattho, titthiyasaddo ājīvakanāmake titthiye hotīti dassento āha ‘‘yathāpi ājīvakanāmakā titthiyā’’ti. Tasmā ājīvakasaṅkhāte titthiye upamaṃ katvā ujjhāyantīti āha ‘‘sūpabyañjanehī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Teti ājīvakā. Kammaṃ pana na kuppatīti pattacīvaresu asantesupi kammavācāya ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti parikittitattā kammaṃ na kuppatīti adhippāyo.
这里“被乞求而取”的意思是:被人请求之后才拿取,这就叫“被乞求而取”。为了说明这一点,论师说“以乞求而取”。“像这样实在……”等话,是用来显示过失的。“因此”,是因为有罪,所以这样说。“那”指的是求受达上的人。应当这样连接理解:“以无所求的阿阇梨、依止师等人”。“舍弃之后”,是指以梵施而舍弃。因为未决意、未受用的衣钵不算衣钵,所以说“决意、受用的衣钵”。“黄叶”,是指求做沙弥预备者的人。他按惯例被称为黄叶。或者,就像黄叶既不是青色也不是枯干,同样,那个求出家的人也既不是在家人,也不是沙弥,所以求做沙弥预备者的人被称为“黄叶”。巴利
Yācitakenāti ettha yācito hutvā gahito yācitakoti dassento āha ‘‘yācitvā gahitenā’’ti. ‘‘Īdisena hī’’tiādinā dosaṃ dasseti. Tasmāti yasmā āpatti hoti, tasmā. Tassāti upasampadāpekkhassa. Nirapekkhehi ācariyupajjhāyādīhīti yojanā. Nissajjitvāti brahmadeyyena nissajjitvā. Anadhiṭṭhānupagānaṃ pattacīvarānaṃ apattacīvarattā vuttaṃ ‘‘adhiṭṭhānupagaṃ pattacīvara’’nti. Paṇḍupalāsanti samaṇuddesabhāvāpekkhaṃ. So hi rūḷhivasena paṇḍupalāsoti vuccati. Atha vā yathā paṇḍupalāso na harito, nāpi sukkho hoti, evaṃ sopi pabbajāpekkho na gihī hoti, nāpi sāmaṇero, tasmā samaṇuddesabhāvāpekkho ‘‘paṇḍupalāso’’ti vuccati.
“住着的黄叶”要这样连接。“不应触食”是指比丘们不应触碰的最上等份食物。“与沙弥份相等”是指与沙弥们所得的份额相等而进行的。“其”是指黄叶的。就像为沙弥做一切照料之事是合适的,为这黄叶做也是合适的,这就是句子的连接方式。巴利
Vasantassa paṇḍupalāsassāti sambandho. Anāmaṭṭhapiṇḍapātanti bhikkhūhi anāmasitabbaggaṃ piṇḍapātaṃ. Sāmaṇerabhāgasamakoti sāmaṇerehi laddhena bhāgena samaṃ pavatto. Assāti paṇḍupalāsassa. Sāmaṇerassa sabbaṃ paṭijagganakammaṃ kātuṃ vaṭṭati viya, assa kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.
57. 关于手被砍断等情形的论述巴利
57. Hatthacchinnādivatthukathā
119 119. 在“断手”等条目中,为了说明“手被砍断的人,就称为断手者”这类说法的含义,所以说了“其……”等话。“腕”是指前臂的末端。因为人在这个地方系上叫做宝珠的装饰品,所以称为“腕”。“肘”是指肘关节。因为人用这个地方去顶撞、伤害别人的背,所以称为“肘”。如果一个人的手被砍断了,这个人就叫做断手者,这是句子的连接方式。其余各种情况也是同样的道理。“或者一只脚”,这是句子的连接。前文“或者一只手,或者两只手”在这里也是同样的道理。在四手四脚中,“两只”是指一只手和一只脚,或者两只。“耳”是指听声的器官。因为人用它们来听、来流闻声音,所以称为“耳”。“系于耳”是指系在耳孔上。“集合”是指使之集合,意思是使之绑结。“山羊足迹”是指像山羊足迹形状的地方。“鼻”是指鼻。因为它们使人发出不清楚的声音,所以称为“鼻”。“小鼻”就是鼻。“安立”是指好好地安放,意思是按本来状态安放。“爪余”是指被砍断的手指唯余爪,那就是“爪余”。“尖端先前突起”是指拇指。用“如所说方式”这句话,是指示“不显示爪余”的说法。“名为筋腱”是指名为大筋。因为它们支撑身体,所以称为筋腱,这是把dhakāra变成ḍakāra。 “于其中”是指在筋腱中,这是依止格中的限定格。巴利
119. Hatthacchinnādivatthūsu hatthā chinnā yassāti hatthacchinnotiādivacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Maṇibandheti pakoṭṭhante. So hi yasmā ettha maṇisaṅkhātaṃ alaṅkāravikatiṃ bandhati, tasmā maṇibandhoti vuccati. Kappareti kapoṇiyaṃ. Sā hi paresaṃ piṭṭhīsu kapati hiṃsati anenāti ‘‘kapparo’’ti vuccati. Yassa hatthā chinnā honti, ayaṃ hatthacchinno nāmāti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Eko vā pādoti yojanā. Heṭṭhā ‘‘eko vā dve vā hatthā’’ti etthāpi eseva nayo. Catūsu hatthapādesu dve vāti eko hattho, eko pādoti dve vā. Kaṇṇāti saddaggahā. Te hi kaṇṇati savati etehīti kaṇṇāti vuccanti. Kaṇṇābaddheti kaṇṇacchiddassa ābaddhe. Saṅghāṭetunti saṅghaṭanaṃ kātuṃ, ābandhanaṃ kātunti attho. Ajapadaketi ajapadasaṇṭhāne ṭhāne. Nāsāti ghānāni. Tāni hi nāsati abyattasaddaṃ karoti etāhīti nāsāti vuccanti. Nāsikāti nāsāyeva. Saṇṭhāpetunti suṭṭhu ṭhapetuṃ, pakatiyā ṭhapetunti attho. Nakhasesanti nakhoyeva seso chinnaṅgulitoti nakhaseso, taṃ. Agge pure uṭṭhahatīti aṅguṭṭho. ‘‘Vuttanayenevā’’ti iminā ‘‘nakhasesaṃ adassetvā’’ti vacanaṃ atidisati. Kaṇḍaranāmakāti mahāsiranāmakā. Te hi kaṃ sarīraṃ dhārentīti kaṇḍarāti vuccanti dhakārassa ḍakāraṃ katvā. Yesūti kaṇḍaresu, niddhāraṇe bhummaṃ.
如果手指像蝙蝠的翅膀那样连在一起,这个人就叫作蹼手,这是句子的连接方式。“此”指的就是蹼手。有六根手指等情况也应当归入蹼手一类,所以说“即使有人有六根手指”等等。即使有人有六根手指,这个人也依照引申用法而称为蹼手。巴利
Yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambandho honti, ayaṃ phaṇahatthako nāmāti yojanā. Etanti phaṇahatthakaṃ. Chaḷaṅgulādayopi phaṇahatthakeyeva saṅgahetabbāti āha ‘‘yassapi cha aṅguliyo’’tiādi. Yassapi cha aṅguliyo honti, ayampi phaṇahatthako nāma upacārena.
这里,“驼背”是指身体驼背的人,为了说明“驼背”这个词的含义,所以说“驼背身”。为什么叫驼背呢?所以说“或者胸”等等。而身体弯曲的人,也叫驼背,这是句子的连接方式。“弯曲”就是歪曲。“实”是真实,或者表示原因。“梵直身”是指正直的身体,即直身;像梵天神那样直的身体一样,这位大人有直的身体,所以叫“梵直身”,也就是大人。巴利
Khujjoti ettha khujjo sarīro yassatthīti khujjoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘khujjasarīro’’ti. Kasmā khujjoti āha ‘‘urassa vā’’tiādi. Yassa pana vaṅkaṃ, ayampi khujjo nāmāti yojanā. Vaṅkanti ca kuṭilaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Brahmujugattoti ujuṃ gattaṃ ujugattaṃ, brahmuno ujugattaṃ viya ujugattaṃ imassa mahāpurisassāti brahmujugatto, mahāpuriso.
用简要方式说的义理,为了详细地显示出来,所以说了“矮腿者确实”等话。“其等”,指两种身体。“众生”,指非人、毗舍遮鬼、饿鬼。“有自体如”,这是连接语。“圆满”,指从四周看都是圆形的身体。巴利
Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘jaṅghavāmanassa hī’’tiādi. Yesanti ubhinnaṃ kāyānaṃ. Bhūtānanti amanussānaṃ pisācakapetānaṃ. Attabhāvo hoti viyāti yojanā. Parivaṭumoti parisamantato vaṭṭulasarīro.
喉瘤:在这里,“喉瘤”是指喉咙里长了个瘤子,所以叫喉瘤。为了说明这个词的含义,就说了“其……”等话。“此”,指的是“喉瘤”这个词。“于彼”,是指在喉瘤出家者之中。“该”,是个语助词。巴利
Galagaṇḍīti ettha gale gaṇḍo yassatthīti galagaṇḍīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Etanti ‘‘galagaṇḍī’’ti etaṃ vacanaṃ. Tatthāti galagaṇḍipabbājane. Yanti vacanaṃ.
这里“西巴迪”是指松弛的脚,所以说到“西巴迪”时,应当取“重脚”本身的意思,因此说“称为重脚”。脚是重的人,就是重脚。应当知道这两种用在粗脚病患者身上。“生疮疱”是指长了疮肿。“包扎”是指厚厚的绑缚。“水坑”是指充满水的坑。“水沙”是指被水浸湿的沙。为了使血管显现出来,就这样把它们揉合起来,这是句子的连接方式。“这样的”是指血管显现、小腿涂油、管状的样子。“如是”是指像出家时所作的那样去做,这就是它的意思。巴利
Sipadīti ettha sithilaṃ padaṃ imassāti sipadīti vutte bhārapādoyeva gahetabboti āha ‘‘bhārapādo vuccatī’’ti. Bhāraṃ pādaṃ yassāti bhārapādo. Ete dve thūlapādarogīsu vattantīti daṭṭhabbaṃ. Sañjātapiḷakoti sañjātaphoṭo. Upanāhanti bhusaṃ bandhanaṃ. Udakaāvāṭeti udakena puṇṇāyaṃ kāsuyaṃ. Udakavālikāyāti udakatintena marunā. Yathā sirā paññāyanti, evaṃ milāpetunti yojanā. Īdisanti sirāpaññāyanajaṅghatelanāḷikasabhāvaṃ. Tathāti yathā pabbajjākāle karoti, tathā katvāti attho.
“恶病者”这里,为了说明恶病的具体样子,就说“痔疮”等等。其中,痔疮、瘘管、胆病、痰病、咳嗽、痨病,这是并列组合;以这些为首的,就是“痔疮……中略……痨病为首”。用“等”这个字,把前面说过的疾病都包括进来。其中,通过“胆、痰”这两个词,应当理解为由它们所生起的病。用“恒常患病者”这句话,是在说明“恶病者”这个词里,那个表示“具有”意义的后缀“ī”,带有恒常相连的意思。巴利
Pāparogīti ettha pāparogassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘arisa’’itiādi. Tattha ariso ca bhagandaro ca pittañca semho ca kāso ca soso cāti dvando, te ādayo yesaṃ teti arisa…pe… sosādayo. Ādisaddena heṭṭhā vutte ābādhe saṅgaṇhāti. Tattha pittasemhasaddehi taṃsamuṭṭhāno rogo gahetabbo. ‘‘Niccāturo’’ti iminā pāparogīti ettha mantutthe pavattassa īpaccayassa niccayogatthaṃ dasseti.
“众会污染者”这里,“iti”这个词是名称的同义词,意思是“名为众会污染者”。一个人因为自己长得丑而污染众会,这个人就叫“众会污染者”——这是句子的连接方式。接着以六种身体缺陷为首,详细说明众会污染的情形,所以说“过长者”等等。“过长者”这里,不只是比旁人长出两指等这么一点,而是指长出一倍等,所以说“他人”等等。“脐部”就是自己的脐部。就像对过长者,要通过别人的话才能知道过长者的样子,对过短者等等,也应当同样知道过短者的样子。“大腹龙王者”就是大肚子。“壶头者”就是像象头,或者双头。这里“壶”这个词表示“双”的意思。“耳饰发者”就是长着像耳饰一样的头发。“以生来白发”这句,是排除被老风所击而生的白发。“本性赤发者”这里,用“本性”这个词排除因某种原因而变成的赤发。“发旋头者”:反复旋转所以叫“发旋”,就是头发旋,它长在这个人头上,所以叫发旋头。“以向上发端”就是以向上的发尖。“如以网所缚”就是像被网绑住一样。巴利
Parisadūsanoti ettha itisaddo nāmapariyāyo, parisadūsano nāmāti hi attho. Yo attano virūpatāya parisaṃ dūseti, ayaṃ parisadūsano nāmāti yojanā. Chasarīradosaṃ ādiṃ katvā parisadūsanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘atidīgho vā’’tiādi. Atidīgho vāti ettha na kevalaṃ paresaṃ dvaṅgulādimattadīgho, atha kho diguṇādidīghovādhippetoti āha ‘‘aññesa’’ntiādi. Nābhipadesoti attano nābhipadeso. Yathā hi atidīghe paravacanena atidīghassa sarūpaṃ veditabbaṃ, tathā atirassādīsupi atirassasarūpanti daṭṭhabbaṃ. Mahodaroti mahāudaro. Kappasīso vāti hatthisīso viya yugasīso vā. Kappasaddo hettha yugatthavācako. Kaṇṇikakeso vāti kaṇṇikasadisehi kesehi samannāgato. ‘‘Jātipalitehī’’ti iminā jarāvātena pahataṃ palitaṃ nivatteti. Pakatitambakesoti ettha pakatisaddena kenaci payogena tambakesaṃ nivatteti. Āvaṭṭasīsoti punappunaṃ vaṭṭatīti āvaṭṭo, kesāvaṭṭo, so etassa sīse atthīti āvaṭṭasīso. Uddhaggehīti uddhaṃ koṭīhi. Jālabaddhena viyāti jālena baddhena iva.
眉毛连在一起的人,就是两边眉毛互相连接的人。猴眉者:眉毛像猴子的眉毛,所以叫猴眉者。以斧刃角:就是用斧头刃的那一角。不规则轮额者:这里说的是,以轮子的形状来回转动,或者取轮子的形状,所以叫轮额者。斜眼者:就是斜视的人。因为他做丑陋的事,所以被称为斜眼者。如蟹:就像螃蟹一样。鼠耳者:就是老鼠耳朵的人。蝙蝠耳者:就是蝙蝠耳朵的人。无孔耳者:就是耳朵没有孔洞的人。希:意思是真实,或者因为。索:就是无孔耳者。耳瘘者:耳朵有瘘管的人,就是耳瘘者。耳痈者:耳朵有痈的人。耳流脓者:就是耳朵流脓的人。凿耳者:耳朵被凿过的人,就是凿耳者。牛饭筒者:就是为牛做吃饭喝水用的筒。极黄眼者:眼睛极黄,像猫眼一样,所以叫极黄眼者。蜜黄眼者:眼睛黄得像蜜的颜色,所以叫蜜黄眼者。无睫毛眼者:这里说的是,睫毛就是眼睛里长出来的毛。因为它长在眼睛的两边,所以叫睫毛。眼睛没有睫毛的人,就是无睫毛眼者。流泪眼者:眼睛流泪的人,就是流泪眼者。眼生翳者:眼睛生翳的人,就是眼生翳者。眼溃烂者:眼睛溃烂的人,就是眼溃烂者。眼病者:就是眼睛边缘发炎化脓的病。巴利
Sambaddhabhamuko vāti aññamaññasambaddhabhamuko vā. Makkaṭabhamukoti makkaṭassa bhamu viya bhamu etassāti makkaṭabhamuko. Vāsikoṇenāti tacchanīkoṭiyā. Visamacakkaloti ettha cakkākārena lāti pavattati, cakkākāraṃ vā lāti gaṇhātīti cakkalo. Kekaroti valiro. So hi kucchitaṃ karotīti kekaroti vuccati. Kakkaṭassevāti kakkaṭassa iva. Mūsikakaṇṇoti ākhukaṇṇo. Jaṭukakaṇṇoti vaggulikaṇṇo. Aviddhakaṇṇoti acchiddakaṇṇo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Soti aviddhakaṇṇo. Kaṇṇe bhagandaro etassāti kaṇṇabhagandaro, soyeva kaṇṇabhagandariko. Gaṇḍo kaṇṇe etassāti gaṇḍakaṇṇo. Paggharitapubbenāti paggharitapūyena. Ṭaṅkito kaṇṇo yassāti ṭaṅkitakaṇṇo. Gobhattanāḷikāyāti gunnaṃ bhattapānatthaṃ katāya nāḷikāya. Biḷārakkhi viya atipiṅgalaṃ akkhi etassāti atipiṅgalakkhi. Madhuvaṇṇo viya piṅgalaṃ akkhi etassāti madhupiṅgalakkhi. Nippakhumakkhīti ettha pakhumaṃ vuccati akkhamhi jātaṃ lomaṃ. Tañhi akkhino pakkhadvaye jātattā pakhumanti vuccati. Natthi pakhumaṃ akkhimhi etassāti nippakhumakkhi. Assupaggharaṇaṃ akkhimhā etassāti assupaggharaṇakkhi. Pupphaṃ sañjātaṃ yassa akkhinoti pupphitaṃ. Pupphitaṃ akkhi yassāti pupphitakkhi. Akkhipākenāti akkhino dalapariyantesu paccanakena rogena.
塌鼻者,就是鼻梁不隆起的人。像鹦鹉嘴一样,就是和鹦鹉的嘴相似。巴利
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Sukatuṇḍasadisāyāti suvānaṃ mukhena sadisāya.
像名为“蝗”的青蛙的嘴形一样,就是嘴形与之相似,这样连接理解。与钵口边缘相似:与钵口的边缘相似。与鼓皮相似:与鼓面上所蒙的皮相似。口水口者:他的嘴常为唾液所流淌,所以叫口水口。焦烂口者:他的嘴是焦烂溃病,所以叫焦烂口。螺喙者:他的嘴唇与螺的喙相似,所以叫螺喙者。巴利
Paṭaṅgamaṇḍūkassevāti paṭaṅganāmakassa maṇḍūkassa mukhanimittaṃ iva mukhanimittaṃyevāti yojanā. Ukkhalimukhavaṭṭisadisehīti ukkhaliyā mukhavaṭṭinā sadisehi. Bhericammasadisehīti bheriyā mukhe nahitacammena sadisehi. Eḷamukhoti eḷāya niccapaggharitaṃ mukhametasseti eḷamukho. Uppakkamukhoti uppakkaṃ kuthikaṃ mukhametassāti uppakkamukho. Saṅkhatuṇḍakoti saṅkhassa tuṇḍena sadiso oṭṭho etassāti saṅkhatuṇḍako.
像八颗犁齿那样的,就是用名叫“八”的犁的齿来比喻。接着要连起来理解:是用齿遮住的。齿间,就是齿缝里,或者牙齿中间。像松鼠的牙齿那样,就是像黑兽的牙一样。巴利
Aṭṭhakadantasadisehīti aṭṭhakanāmakassa naṅgalassa dantehi sadisehi. Dante pidahitunti sambandho. Dantantareti dantavivare, dantamajjhe vā. Kalandakadanto viyāti kāḷakānaṃ danto viya.
大颚者:他的颚很大,所以叫大颚者。塌颚者:颚不隆起。无须无髭者:他没有须也没有髭,所以叫无须无髭者。落肩峰者:他的肩峰塌落下来,所以叫落肩峰者。蜥蜴身者:他的身体像蜥蜴的身体,所以叫蜥蜴身者。此一切:指这一切“疥身者”等说法。于此:即在这些说法中。应知这是抉择,如此连接。巴利
Mahāhanukoti mahanto hanu etassāti mahāhanuko. Cipiṭahanukoti anunnatahanuko. Nimmassudāṭhikoti natthi massu ca dāṭhi ca etassāti nimmassudāṭhiko. Bhaṭṭhaaṃsakūṭoti bhaṭṭho patito aṃsakūṭo imassāti bhaṭṭhaaṃsakūṭo. Godhāgattoti godhāya gattaṃ viya gattaṃ imassāti godhāgatto . Sabbaṃpetanti sabbampi etaṃ ‘‘kacchugatto’’tiādivacanaṃ. Etthāti ‘‘kacchugatto’’tiādivacane. Vinicchayo veditabboti yojanā.
塌臀者:臀部塌陷,所以叫塌臀者。因为臀部过度突出,这里要连起来理解。风囊者:阴囊被风充满,所以叫风囊者。碰膝者:因为膝盖向内弯,两膝互相碰撞,所以叫碰膝者。歪脚者:就是横着走路的人。半腿者:为了说明半腿者的情况并加以区分,所以说“他有两种”等等。这里应当这样连接:那个半腿者具有两种情形。或者应当这样连接:那个半腿者,或者具有下方垂下的大腿肚,或者具有上方隆起的大腿肚,所以有两种。背脚者:脚从背上生出,所以叫背脚者。瘤指者:手指从瘤生出,所以叫瘤指者。此一切:此一切人。污染众会:污染众会。巴利
Bhaṭṭhakaṭikoti bhaṭṭhā pannā kaṭi etassāti bhaṭṭhakaṭiko. Accuggatehi ānisadamaṃsehīti sambandho. Vātaṇḍikoti vātena pūrito aṇḍakoso etassāti vātaṇḍiko. Saṅghaṭṭanajāṇukoti anto natattā aññamaññaṃ saṅghaṭṭanaṃ jāṇu etassāti saṅghaṭṭanajāṇuko. Vikaṭoti tiriyagamanapādo. Upaḍḍhapiṇḍikassa atthaṃ saha bhedena dassento āha ‘‘so duvidho’’tiādi. Tattha duvidho so upaḍḍhapiṇḍiko samannāgatoti yojanā. Atha vā so upaḍḍhapiṇḍiko heṭṭhā orūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vā upari ārūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vāti duvidhoti yojanā. Piṭṭhikapādoti piṭṭhiyaṃ uṭṭhito pādo etassāti piṭṭhikapādo. Gaṇḍikaṅguli vāti gaṇḍena uṭṭhito aṅguli etassāti gaṇḍikaṅguli. Sabbopesāti esa sabbopi jano. Parisaṃ dūsetīti parisadūsano.
“以前等”这个词里的“等”字,还应该包括其他会障碍眼净的事物。应这样连接:以两只眼,或以一只眼。“两者皆”是指两位注释师的两种说法都取。因为在圣典中没有说“令盲人出家”,而是说“令独眼人出家”,所以这里说“以方便之说”。在大注疏中,“生盲”一词是就双眼都盲的人而说的。“曲手者”:“曲那”就是收缩,此人有这种收缩的状态,所以称为曲手者。“跛者”:以行走功能残缺的状态行走,所以是跛者。“拘陀足者”:这里“拘陀”就是跛者的名称。跛者妨碍行走,所以称为拘陀。为什么叫拘陀足者?为什么用足背中央行走?回答说:“因为脚在中央收缩。”这就说明了拘陀足者以及用足背中央行走的原因。接下来的句子也是同样的道理。“此一切”:就是这所有的人。巴利
Pubbādīhītiādisaddena cakkhupasādassa antarāyakarāni aññānipi vatthūni gahetabbāni. Dvīhi vā akkhīhi, ekena vā akkhināti yojanā. Ubhayampīti dvinnaṃ aṭṭhakathācariyānaṃ ubhayampi vacanaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘andhaṃ pabbājentī’’ti avatvā ‘‘kāṇaṃ pabbājentī’’ti vuttattā ‘‘pariyāyenā’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyañhi ‘‘jaccandho’’ti iminā dveakkhikāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Kuṇīti kuṇanaṃ saṃkocanaṃ kuṇaṃ, tametassatthīti kuṇī. Khañjoti khañjati gativekallabhāvena pavattatīti khañjo. Kuṇḍapādakoti ettha kuṇḍoti khañjasseva nāmaṃ. Khañjo hi kuḍati gamanaṃ paṭihanatīti kuṇḍoti vuccati. Kasmā kuṇḍapādako? Kasmā piṭṭhipādamajjhena caṅkamantoti āha ‘‘majjhe saṃkuṭitapādattā’’ti. Iminā hi kuṇḍapādassa ca piṭṭhipādamajjhena caṅkamanassa ca hetuṃ dasseti. Eseva nayo anantaravākyepi. Sabbopesāti esa sabbopi jano.
这里“失翼者”的意思是:某人有一边翅膀坏了、毁了,所以叫失翼者。为了说明这个含义,就说“或者一只手”等等。“翼落”也是一种写法,但那根本不是正确的读法。因为“翼”这个词是表示部分、肢体的,并不是指手残的人。“以座行者”是说:以座而行,惯常行走,所以称为以座行者。通过“因为衰老而虚弱”这句话,说明衰老就是老,因为这种衰老而虚弱,就是老弱的意思。“有力者”是说:因为没有外来的疾病,所以有力。“语破不转”是说:以这句话说明只有嘴在动、在转,而语破不在这里产生,因此是哑者。若人的语破不转,此人就名为哑者,这是连接。Mammananti是错乱之语。若人把同一个字说四五次,这就是它的名称。巴利
Pakkhahatoti ettha eko pakkho hato vināso etassāti pakkhahatoti atthaṃ dassento āha ‘‘eko hattho vā’’tiādi. ‘‘Pakkhapāto’’tipi pāṭho, so apāṭhoyeva. Pakkhasaddo hi koṭṭhāsavācako, na paṅgulapariyāyo, pīṭhasabbī vuccatīti pīṭhena sabbati gacchati sīlenāti pīṭhasabbī vuccati. ‘‘Jiṇṇabhāvena dubbalo’’ti iminā jīraṇaṃ jarā, tāya dubbalo jarādubbaloti vacanatthaṃ dasseti. Balavā hotīti āgantukarogānamabhāvena balavā hoti, ‘‘vacībhedo nappavattatī’’ti iminā mukhamattameva gacchati pavattati, na vacībhedo ettha janeti mūgoti dasseti. Yassa vacībhedo na pavattati, ayaṃ mūgo nāmāti yojanā. Mammananti khalitavacanaṃ. Yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetamadhivacanaṃ.
“聋者”就是听觉残缺的人。所谓“杀”,就是对耳根清净的破坏、毁灭,这种破坏持续进行,所以称为聋者。完全听不到任何声音的人,就叫聋者,这是句子的连接方式。这里显示的是耳根清净已经丧失的状态。“以两种过失来说”:这是从标示的角度说的,因为在盲、哑、聋者能否出家的抉择中,也以三种过失的方式说过。“他们”:指断手等三十二种人。有的人还没有达到可以被接纳的程度,僧团却接纳了他,这是句子的连接方式。“接纳”:令其入于僧团中。巴利
Badhīroti sutihīno. So hi hananaṃ sotapasādassa nāsanaṃ vadho, taṃ īrati gacchatīti badhīroti vuccati. Yo sabbena sabbaṃ na suṇāti, ayaṃ badhīro nāmāti yojanā. Iminā naṭṭhapasādataṃ dasseti . Ubhayadosavasenāti upalakkhaṇavasena vuttaṃ andhamūgabadhirapabbājane tidosavasenapi vuttattā. Teti hatthacchinnādayo dvattiṃsajane. Osāraṇaṃ apatto puggalo atthi, taṃ puggalaṃ saṅgho osāreti ceti yojanā. Osāretīti saṅghe paveseti.
无惭者的依止处讨论巴利
58. Alajjīnissayavatthukathā
120 “无惭者的教诫”这句话,配合上下文其余部分来理解时,用表示“所有”意义的属格也能成立。没有说明这个道理,就说成了“表示受格意义的属格”。“与比丘同分”这句话,是在显示词义:与比丘共通的戒等功德,是此人的一部分,所以叫“比丘同分”,这种状态就是“比丘同分性”。“惭愧的状态”这句话,是在显示表状态后缀本身的形式。“新住处”,就是前所未有的住处。与已去的比丘,这是连接关系。巴利
120. ‘‘Alajjīnaṃ ovāda’’nti pāṭhasesena yojite sāmyatthe sāmivacanampi yujjateva. Taṃ nayaṃ adassetvā ‘‘upayogatthe sāmivacana’’nti vuttaṃ. ‘‘Bhikkhūhi sabhāgata’’nti iminā bhikkhūhi samāno sīlādiguṇasaṅkhāto bhāgo imassāti bhikkhusabhāgo, tassa bhāvo bhikkhusabhāgatanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Lajjibhāva’’nti iminā bhāvapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Navaṭṭhānanti abhinavaṭṭhānaṃ. Gatena bhikkhunāti sambandho.
长老,就是授予依止的长老。想要受取的人,就是想要受取依止的人。行仪,就是已受持依止者的行仪。当日,就是在他离去的那一天。因为已经作意,而且不知道黎明升起,所以说无犯。即使不知道黎明升起,但因为没有作意,所以说黎明升起时犯恶作。二三日这句话,按照特相理趣,也应该包括四日、五日、六日,因为未依止而住的果报相同。因此说我将住七日。得除罪者,就是已经获得除罪、罪已除去,这个人就是得除罪者。巴利
Theroti nissayadāyako thero. Gahetukāmoti nissayaṃ gahetukāmo. Ācāranti nissayapaṭipannassa ācāraṃ. Tadahevāti tasmiṃ gataahani eva. Ābhogassa katattā, aruṇuggamanassa ca ajānanattā vuttaṃ ‘‘anāpattī’’ti. Aruṇuggamanaṃ ajānantopi ābhogassa akatattā vuttaṃ ‘‘aruṇuggamane dukkaṭa’’nti. ‘‘Dve tīṇi divasānī’’ti padena catu pañca cha divasānipi gahetabbāni lakkhaṇahāranayena anissitena vasitabbabhāvena samānaphalattā. Tenāha ‘‘sattāhaṃ vasissāmī’’ti. Laddhaparihāroti laddho parihāro āpattiapanayanaṃ yenāti laddhaparihāro.
59. 关于游方者等依止处事的讨论巴利
59. Gamikādinissayavatthukathā
121 “应作依止”这句话,是通过省略后一个词的方式来表示“依止”的取受,即依止由“应作依止”这个复合词省略后分而成;依止应当由这个人来做,所以叫“应作依止”,这显示出形容词后置的结构。“未得依止者”这里,什么叫做不得依止呢?于是说“自己……”等。“曾住者”就是曾经居住过。“即使只住一夜”中的“亦”字,是在说明住两夜等情形就更不必说了。“为休息或为寻找商队”是句子的连接方式。“乘船去者”是指乘船走上长途旅程的人。巴利
121. ‘‘Karaṇīyanissayo’’ti iminā nissayagahaṇaṃ nissayo uttarapadalopavasena, so karaṇīyo imassāti nissayakaraṇīyoti visesanaparanipātabhāvaṃ dasseti. Nissayaṃ alabhamānenāti ettha kiṃ nissayassa alabhanaṃ nāmāti āha ‘‘attanā’’tiādi. Vutthapubbanti vasitapubbaṃ. Ekarattaṃ vasantenāpīti pisaddo dvirattādike kā nāma kathāti dasseti. Vissamanto vā satthaṃ pariyesanto vā hutvāti yojanā. Nāvāya gacchantassāti nāvāya addhānamaggaṃ paṭipannassa.
这里说“被请求时”,因为涉及多个行为者,所以用了“那个病人”这个说法。用“māna”这一分词词尾,是为了排除不可能被请求等情况。巴利
Yāciyamānenāti ettha bahukattupasaṅgattā vuttaṃ ‘‘tena gilānenā’’ti. ‘‘Mānenā’’ti iminā yācitumasakkuṇeyyatādīni nivatteti.
“安乐”这句话里,如果因为住处等适宜而让人怀疑“安乐”是指什么,所以就说“以证得止观而言”。“确实”就是真实的意思。“此免除”是指这种安乐住的免除。“以达到力量的观”是连接方式。“或者止还幼弱”也是连接方式。“唯此”就是指这个初学止观的比丘。“依止彼”这里是指依止他的教诫,这是连接方式;或者也可以把属格当作受格来理解,意思就是依止那位给予依止的人。“凡有阿萨荼满月之时,即彼时”是连接方式。“阿萨荼满月”这里,因为“直至”是虚词的用法,所以应看作表示遍取义的从格。“其中”是指在那个地方。巴利
Phāsu hotīti ettha āvāsasappāyādivasena phāsu hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘samathavipassanānaṃ paṭilābhavasenā’’ti. Hīti saccaṃ. Imaṃ parihāranti imaṃ phāsuvihāraparihāraṃ. Thāmagatāya vipassanāyāti yojanā. Samatho vā taruṇo hotīti yojanā. Etassevāti taruṇasamathavipassanikasseva bhikkhuno. Tassa nissāyāti ettha tassa ovādaṃ nissāyāti yojanā. Atha vā upayogatthe sāmivacanaṃ. Taṃ nissayadāyakaṃ nissāyāti hi attho. Yattako kālo āsaḷhīpuṇṇamā atthi, tattakaṃ kālanti yojanā. ‘‘Āsaḷhīpuṇṇamā’’ti ettha ‘‘yāvā’’ti nipātapayogattā abhividhiavajhatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
122 122. 在巴利原文中,“以姓氏”这个说法里,用“pi”这个词表明:不只是用名,还要用姓氏来告知。因此,告知“具寿毕巴离萨”这个名字之后,也应该接着告知“具寿大迦叶”这个姓氏。所以才有“大迦叶”等说法。由此可知,在“你的亲教师叫什么名字?尊者,我的亲教师名叫具寿大迦叶”这类说法中,姓氏也被名字所包含,这一点就成立了。巴利
122. Pāḷiyaṃ gottenapīti ettha pisaddena na kevalaṃ nāmeneva, atha kho gottenapi sāvetunti dasseti. Tasmā ‘‘āyasmato pippalissā’’ti nāmaṃ sāvetvātipi ‘‘āyasmato mahākassapassā’’ti gottaṃ sāvetvāpi anusāvetabbaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘mahākassapassā’’tiādi. Iminā ‘‘konāmo te upajjhāyo? Upajjhāyo me bhante āyasmā mahākassapo nāmā’’tiādīsu gottampi nāmeneva saṅgahitanti siddhaṃ hoti.
123 对于“一告白”这个词,为了排除它是同格有财释复合词的可能,注释者说“一起告白”。其中“一起”是指在同一刹那,或者以同一次动作。因为下文将会说到“在同一刹那”以及“唯以同一次动作”。由此显示“这些一起告白”构成“一告白”这个非同格有财释复合词。“以一位”是指以一位负责告白的老师。“对一位”是指对一位求受达上者。“在同一刹那”这句话显示“一起”这个词的含义。“令受达上”是指令两位求受达上者受达上。巴利
123.Ekānusāvaneti padassa samānādhikaraṇabāhiratthasamāsabhāvaṃ nivattento āha ‘‘ekato anusāvane’’ti. Tattha ekatoti ekakkhaṇe, ekapahārena vā. Vakkhati hi ‘‘ekakkhaṇe’’ti ca ‘‘ekapahārenevā’’ti ca. Iminā ekato anusāvanametesanti ekānusāvanāti asamānādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. Ekenāti ekena anusāvanācariyena. Ekassāti ekassa upasampadāpekkhassa. ‘‘Ekakkhaṇe’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Upasampādetu’’nti dvinnaṃ upasampadāpekkhānaṃ upasampādetuṃ.
“依照前面的方式”就是指像前面已经说过的“由一位对一位,由另一位对另一位”等等那样,仍然按照先前所说的方式。“一起作告白”是指由三位老师在同一刹那,为三位求受达上的人作告白,也就是“由一位对第一位,由另一位对另一位,再由剩下那位对剩下那位”。“那个”在这里是为了显示“作告白”这个词所涉及的意义范围,所以说“告白的行为”。“二或三”里的“或”表示不确定的选择。如果一位老师为两个人作告白,就应该说“这位是佛护,这位是丹玛·拉奇达”;如果为三个人作告白,就应该说“这位是佛护,这位是丹玛·拉奇达,这位是桑卡拉奇达”。正如一位老师可以同时为两个人或三个人作告白,也有说法认为,两位或三位老师也可以为一个人作告白。这里是指以一位戒师作为施行者,或者说由一位戒师来成就的意思。“唯以一次同时”这句话,是在显示“一起”这个词的含义。“二或三甘马语”是指:由两位老师就有二甘马语,由三位老师就有三甘马语。为了说明——如果由同一位戒师作告白,那么一位、两位或三位老师都可以;但如果由不同戒师作告白,那就只适合由不同的老师来进行——所以说了“但若”等话。“帝萨长老”是指担任甘马语老师的帝萨长老。“对苏玛那长老”是指对担任戒师的苏玛那长老。“此”是指由不同戒师、由一位老师作告白的情况。“这是拒绝”是指“但并非由不同戒师”所表达的拒绝之义。巴利
Purimanayenevāti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayeneva. Ekatoanusāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena aññassa, itarena itarassā’’ti evaṃ tīhi ācariyehi tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ ekakkhaṇe anusāvane kātuṃ. Tañca khoti ettha tasaddassa ‘‘anusāvane kātu’’nti padasseva atthavisayataṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anusāvanakiriya’’nti. Dve vā tayo vāti ettha vāsaddo aniyamavikappattho. Sace ekenācariyena dve anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Sace tayo anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca ayaṃ saṅgharakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Yathā ekenācariyena dve vā tayo vā ekato anusāvetabbā, evaṃ dvīhi vā tīhi vā ācariyehi eko anusāvetabbotipi vadanti. Ekena upajjhāyena karaṇabhūtena, eko upajjhāyo hutvāti vā attho. ‘‘Ekapahārenevā’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. Dve tisso kammavācāti dvīhi ācariyehi dve, tīhi ācariyehi tisso kammavācā. Ekena upajjhāyena anusāvane eko vā dve vā tayo vā ācariyā vaṭṭanti, nānupajjhāyena anusāvane pana nānācariyā eva vaṭṭantīti dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tissattheroti kammavācācariyabhūto tissatthero . Sumanattherassāti upajjhāyabhūtassa sumanattherassa. Idanti nānupajjhāyena ekassācariyassānusāvanaṃ. Esa paṭikkhepoti ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti eso paṭikkhepo.
63. 受达上仪轨的说明巴利
63. Upasampadāvidhikathā
126 “那亲教师”,就是那位亲教师。而“亲教师”和“亲教师”这两个词,在意义上是一个,只是文字不同,就像“会堂、会堂”那样。这里,“亲教师”这个词属于王等类,“亲教师”这个词属于男子等类。“会堂”这个词是阴性,“会堂”这个词是阳性或中性。“展开”这个词是名词性动词根,所以说“身体变得展开”。“展”这个词因为是表示物质的词,所以是名词;因变异而身体僵硬,这些人就是“展”,把“展”字中的“ddh”省略,由此而有“展”的后缀。“Yanti”(即“yaṃ”):凡已生起的障碍。“你的身体”就是在你的身上。用“生起”这个词,显示这里“生”字中生动词根的生起义;用“存在”这个词,显示“生”动词根的显现义。“存在”就是被发现。应说“如是”等,这是连接。巴利
126.Taṃ upajjhanti taṃ upajjhāyaṃ. ‘‘Upajjhā’’ti ca ‘‘upajjhāyo’’ti ca hi atthato ekaṃ, byañjanameva nānaṃ yathā ‘‘sabhā sabhāya’’nti. Ettha upajjhāsaddo rājādigaṇo (rupasiddhi 599 sutte; saddanīti 1140 sutte), upajjhāyasaddo purisādigaṇo. Sabhāsaddo itthiliṅgo, sabhāyasaddo pulliṅgo vā napuṃsakaliṅgo vā. ‘‘Vitthāyantī’’ti saddo nāmadhātūti āha ‘‘vitthaddhagattā hontī’’ti. Vitthasaddo hi dabbavācakattā nāmasaddo, vikārena thaddho gatto etesanti vitthā, ddhakārassa lopaṃ katvā, tato āyapaccayo hoti. Yanti yaṃ antarāyajātaṃ. Tava sarīreti tuyhaṃ kāye. ‘‘Nibbatta’’nti iminā ‘‘jāta’’nti ettha janadhātuyā jananatthaṃ dasseti, ‘‘vijjamāna’’nti iminā janīdhātuyā pātubhāvatthaṃ dasseti. Santanti saṃvijjamānaṃ. Itiādi kathetabbanti yojanā.
关于四种依止等的讨论巴利
64. Cattāronissayādikathā
128 128.“刚受具足戒之后”意思是:成为具足戒者之后紧接着,而不是隔了一段时间,这就是含义。“一人量”这里,“人”这个词用在上面详细说明的臂量和人量上。人的量就是一人量,在表示“量”的意义上用了ṇapaccaya后缀。“影”就是没有阳光。“应量”就是应测量。“雨季”等句子,是在“应说明季节的量度”这里,展示说明的方式。为了排除“季节的量度”这个意思,而说“这里且”等。它反复运行、回来,所以称为“时节”(utu);年以此被测量、被划定,所以称为“量”(pamāṇa)。“未满”应连接“由若干日”来理解。“其”指日分。某个季节未满时,应补上“其季节”(tassa utuno)这样的省略语来连接。为了显示“应说明季节量度”“应说明日分”这些语句还有另一种义释,而说“或者”等。其中,“此为何名季节”即此季节名为“雨季”,或名为“冬季”,或名为“热季”。“上午”即白天的前段,此为上午。其中,后一种方式更为可取。为什么?在前一种方式中,当季节圆满时没有对日分的说明;而后一种方式中,无论季节圆满或不圆满,都应说明季节量度。受具戒的日分应说明为“上午”或“傍晚”。为了显示“合诵”(saṃgīti)的词义——共同集合后应唱诵、应宣说——而说“将这一切共同集合”等。其中,“如何”指“什么季节”。“此名”指此季节之名。“你应说”是为了让来者知道长老、新戒等的身份而说。巴利
128.Upasampannasamanantaramevāti upasampanno hutvā samanantarameva, na kālantareti attho. Ekaporisāti ettha porisasaddo upari vitthate bhujapamāṇe ca posapamāṇe ca vattati. Purisassa pamāṇā porisā, pamāṇatthe ṇapaccayo. Chāyāti ātapābhāvo. Metabbāti pametabbā. ‘‘Vassāno’’tiādi ‘‘utupamāṇaṃ ācikkhitabba’’nti ettha ācikkhaṇākāradassanaṃ. Utuno pamāṇanti atthaṃ nivārento āha ‘‘ettha cā’’tiādi. Arati punappunaṃ gacchatīti utu, pamiyati saṃvaccharo paricchijjiyati anenāti pamāṇaṃ. Yattakehi divasehi aparipuṇṇoti sambandho. Yassāti divasabhāgassa. Yo utu aparipuṇṇo, tassa utunoti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ, divasabhāgo ācikkhitabbo’’ti padānaṃ aparampi atthavikappaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Tattha ayaṃ nāma utūti ayaṃ utu vassāno nāmāti vā hemanto nāmāti vā gimho nāmāti vā. Pubbanhoti ahassa pubbo pubbanho. Tattha pacchimanayova pāsaṃsataro. Kasmā? Purimanaye utuparipuṇṇe divasabhāgācikkhaṇassa abhāvā, pacchimanaye pana paripuṇṇaṃ vā aparipuṇṇaṃ vā utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Upasampannadivasabhāgova ‘‘pubbanho’’ti vā ‘‘sāyanho’’ti vā ācikkhitabbo. Saṃgītīti ettha saṃ ekato katvā gāyitabbā kathetabbāti saṃgītīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘idameva sabbaṃ ekato katvā’’tiādi. Tattha kinti kiṃ utuṃ. Idaṃ nāmāti idaṃ nāma utuṃ. Vadeyyāsīti āgantukānaṃ vuḍḍhanavakabhāvādiñāpanatthaṃ katheyyāsi.
129 “第二”是指同伴比丘、沙弥或男子。“不应作”是指已受具足戒的人不应做的事。“黄叶”在这里,“黄”是白与黄混合的颜色,“叶”这个词是指叶子,不是指绿色,也不是指紫矿树,为了说明这一点,所以说“黄色的叶子”。“黄叶”这个词,无论是作为复合词还是作为分析词,都成立。作复合词时,应理解为:黄色是它所有的,所以是“黄”;那本身就是“叶”,所以是“黄叶”。“系花果等”是以“系”的含义来说,“系”这个词是茎的同义词,所以说“从茎”。“大石”在这里,“大”这个词是“大”的同义词,所以说“大石”。巴利
129.Dutiyanti sahāyaṃ bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā purisaṃ vā. Akaraṇīyānīti upasampannehi akattabbāni. Paṇḍupalāsoti ettha paṇḍūti setapītamisso vaṇṇo, palāsasaddo paṇṇavācako, na haritavācako, nāpi kiṃsukadumavācakoti dassento āha ‘‘paṇḍuvaṇṇo paṇṇo’’ti. Paṇḍupalāsoti samāsopi byāsopi yuttoyeva. Samāsakāle paṇḍu yassatthīti paṇḍu, soyeva palāso paṇḍupalāsoti kātabbo. Pupphaphalādiṃ bandhatīti bandhananti vacanatthena bandhanasaddo vaṇṭapariyāyoti āha ‘‘vaṇṭato’’ti. Puthusilāti (ma. ni. aṭṭha. 3.60) ettha puthusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahāsilā’’ti.
130 对于应受举罪甘马的比丘来说,这(“那”)指的就是他。和合,就是僧团的和合。以那,是指由那位应受举罪甘马的比丘。共享,是指以财物和法作为共同受用的原因。在这里,连同一处住宿也算在内,因为它具有犯戒的性质。无犯,是因为没有被举罪,所以没有巴吉帝亚罪;又因为没有无惭的特征,所以应当知道也没有恶作罪。巴利
130.Tassāti ukkhepanīyakammārahassa bhikkhuno. Sāmaggīti saṅghasāmaggī. Tenāti ukkhepanīyakammārahena bhikkhunā. Sambhogeti āmisena ca dhammena ca sambhogahetu. Ettha sahaseyyāpi saṅgahitā āpattibhāvato. Anāpattīti anukkhittakabhāvato pācittiyāpattiyā anāpatti, alajjilakkhaṇābhāvato dukkaṭena anāpattīti daṭṭhabbaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10