《大品》义释显示巴利原文
Mahāvaggayojanā
第一 大犍度显示巴利原文
1. Mahākhandhakaṃ
既已作两部巴帝摩卡分别之义释,今当为《大品》犍度作释。
显示巴利原文 Evūbhatovibhaṅgassa , katvāna yojanānayaṃ; Mahāvaggakhandhakassa, karissaṃ yojanānayaṃ.
“两者”者,即两者。“巴帝摩卡”者,即巴帝摩卡之分别。以“巴帝摩卡”之取而于此处亦取其分别,或由不分离,或由后词省略故。“犍度”者,即制定之集合。此处“犍度”一词为制定之能诠。律之诸制定称为“犍度”。他们之集合名為犍度。又或,“犍度”者,聚也。盖“犍度”一词是聚义之能诠。律制定之聚名为犍度。“咖”音是显示之能诠。诸犍度之、律制定诸聚之显示者为犍度,即彼犍度。然此处作如是义释:于两部巴帝摩卡结集之后,由通达犍度、善巧于诸犍度之诸大长老所结集之彼犍度,今已至彼犍度之注释次第,故此为彼犍度之非显了义作注释也。显示巴利原文
Ubhinnanti ubhayesaṃ. Pātimokkhānanti pātimokkhavibhaṅgānaṃ. Pātimokkhagahaṇena hettha tesaṃ vibhaṅgopi gahito abhedena vā uttarapadalopavasena vā. Khandhakanti paññattisamūhaṃ. Khandhasaddo hettha paññattivācako. Vinayapaññattiyo vuccanti ‘‘khandho’’ti. Tesaṃ samūho khandhako. Athavā khandhoti rāsi. Khandhasaddo hi rāsatthavācako. Vinayapaññattirāsi vuccati ‘‘khandho’’ti. Kakāro pakāsakavācako. Khandhānaṃ vinayapaññattirāsīnaṃ ko pakāsakoti khandhako, taṃ khandhakaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ saṅgītisamanantaraṃ khandhakovidā khandhakesu kusalā mahātherā yaṃ khandhakaṃ saṅgāyiṃsu, tassa khandhakassa dāni saṃvaṇṇanākkamo yasmā sampatto, tasmā tassa khandhakassa ayaṃ anuttānatthavaṇṇanā hotīti.
“诸义”者,此为连结。“希”词是词之庄严。“诸”者,即诸词之。“他们”者,即他们义。“应有”者,即应有、能有之义。“他们”者,即诸义之。“何”者,即何利益。“他们”者,即诸义,“为知”者,此为连结。或者,“他们”者,即诸义,“未注释”者,此为连结。“唯他们”者,即唯诸义。然于此处此义释为:于词分别中,诸词之诸义由世尊所显示者,那些诸词者,此为文之余,若我等再说他们义,何时注释之终结、完成应有,实不应有,此为意趣。又诸义既已显了者,他们注释之有何利益,实无利益,此为意趣。以意趣与连结及以意趣与连结及以文词,然而诸义未显了者,他们义、或诸义未注释故不能知,故唯那些诸义之此注释法也。“如是”词是完结义。显示巴利原文
Ye atthāti sambandho. Hisaddo padālaṅkāro. Yesanti padānaṃ. Teti te atthe. Bhaveti bhaveyya, bhavituṃ sakkuṇeyyāti attho. Tesanti atthānaṃ. Kinti kiṃ payojanaṃ. Teti atthe, ñātunti sambandho. Athavā teti atthā, avaṇṇitāti sambandho. Tesaṃyevāti atthānameva. Ayaṃ panettha yojanā – padabhājanīye yesaṃ padānaṃ ye atthā bhagavatā pakāsitā, tesaṃ padānanti pāṭhaseso, te atthe puna vadeyyāma ce, kadā pariyosānaṃ saṃvaṇṇanāya pariniṭṭhānaṃ bhave, na bhaveyyāti adhippāyo. Ye ceva atthā uttānā, tesaṃ saṃvaṇṇanāya kiṃ payojanaṃ, na payojananti adhippāyo. Adhippāyānusandhīhi ca adhippāyena ca anusandhinā ca byañjanena ca ye pana atthā anuttānā, te atthe, atthā vā avaṇṇitā yasmā ñātuṃ na sakkā, tasmā tesaṃyeva atthānaṃ ayaṃ saṃvaṇṇanānayo hotīti. Itisaddo parisamāpanattho.
1 一、于“尔时……乃至……于韦兰若”等中,于作具格中如有特殊原因,于“尔时……乃至……初正自觉”此处虽无,此为义释。此为无比之譬喻。“虽”词是呵责义之显示,“然”词是赞叹义之显示。于“唯以作具格”此处,以“唯”字遮止于格或处格。“称呼”者,向面前义称呼者为称呼,即音声。“从初”者,从韦兰若章。“此”者,即“尔时世尊佛陀于优楼频螺”等之语。说“于其他亦”后,为示彼义而说“从此以后”。显示巴利原文
1. ‘‘Tena…pe… verañjāya’’ntiādīsu (pārā. 1) karaṇavacane visesakāraṇamatthi viya, ‘‘tena…pe… paṭhamābhisambuddho’’ti ettha kiñcāpi natthīti yojanā. Asadisopamāyaṃ. Kiñcāpisaddo garahatthajotako, pana-saddo sambhāvanatthajotako. ‘‘Karaṇavacanenevā’’ti ettha evakārena upayogavacanaṃ vā bhummavacanaṃ vā nivāreti. Abhilāpoti abhimukhaṃ atthaṃ lapatīti abhilāpo, saddo. Āditoti verañjakaṇḍato. Etanti ‘‘tena samayena buddho bhagavā uruvelāya’’ntiādivacanaṃ. ‘‘Aññesupī’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ito paresū’’ti.
若没有特殊原因,那么说此语有何用处?为提出质疑而说“然则此有何”等语。“此”即“尔时世尊佛陀于优楼频螺”等语。显示缘起即是其用处,这是义释。为阐明彼义而说“凡”等。“凡出家”与“凡达上”为世尊所允许,此为义释。又,凡所允许之诸事,此为连结。“他们”指出家等事。“正自觉者”即是以阿拉汉道智为近因的一切智,及以一切智为近因的阿拉汉道智。“菩提大坛场”即伟大之道智与一切智清净之处——菩提树根下,此是其义。如是等为结语。显示巴利原文
Yadi visesakāraṇaṃ natthi, kiṃ panetassa vacane payojananti codento āha ‘‘kiṃ panetassā’’tiādi. Etassāti ‘‘tena samayena buddho bhagavā uruvelāya’’ntiādivacanassa. Nidānadassanaṃ payojanaṃ nāmāti yojanā. Tamevatthaṃ vibhāvetumāha ‘‘yā hī’’tiādi. Yā pabbajjā ceva yā upasampadā ca bhagavato anuññātāti yojanā. Yāni ca anuññātānīti sambandho. Tānīti pabbajjādīni. Abhisambodhinti arahattamaggañāṇapadaṭṭhānaṃ sabbaññutaññāṇañca sabbaññutaññāṇapadaṭṭhānaṃ arahattamaggañāṇañca. Bodhimahāmaṇḍeti mahantānaṃ maggañāṇasabbaññutaññāṇānaṃ pasannaṭṭhāne bodhirukkhamūleti attho. Evantiādi nigamanaṃ.
“于彼处”,是指经文中“尔时,于优楼频螺”等语所说的那个地方。“优楼频螺”:“优楼”一词为“广大”的同义词,故说“大滩”。以“沙堆中”一语,表明“滩”字有堆积之意,从而排除了时限、界域等其他含义。然而,若“优楼”是沙的名称,“频螺”为边际,那便应理解为“沙之边际”之义;因此才说“因越滩而被带来的沙为优楼,即优楼频螺”。由此说明:以滩之越为滩,是省略了后面词语;以滩所带来之沙为优楼,则是词序颠倒。“此处”,即指“优楼频螺”这一词中。为了阐明其义,故有“昔时据说”等语。于尚未有佛出世时出家,这是语意上的连接。“苦行者出家”,即指仙人出家,而非沙门出家。“约定之规”:“所作之约定”名为“咖达”,依约定而转起名为“咖底咖”,此规则即是约定之规。据说他们奉行此规,这是连接。“某者”,指任何一人。“他人”,指与自己不同的人。彼应撒播,这是连接。“以叶袋”,即以叶片制成的袋。“由彼”,指由制定约定之规。“彼处”,即于该地域。“由彼”,指由生起大沙堆,此为与“外”的语意连接。“彼者”,指该地域。“那者”,指那大沙堆。显示巴利原文
Tatthāti yaṃ ‘‘tena samayena uruvelāya’’ntiādivacanaṃ vuttaṃ, tattha. Uruvelāyanti ettha urusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahāvelāya’’nti. ‘‘Vālikarāsimhī’’ti iminā velāsaddassa rāsatthaṃ dasseti, kālasīmādayo nivatteti. Yadi pana ‘‘urū’’ti vālikāya nāmaṃ, ‘‘velā’’ti mariyādāya, evañhi sati nanu uruyā velāti attho daṭṭhabboti āha ‘‘velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelā’’ti. Iminā velāya atikkamo velā uttarapadalopavasena, velāya āhaṭā uru uruvelā padavipariyāyavasenāti dasseti. Etthāti ‘‘uruvelāya’’ntipade. Tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘atīte kirā’’tiādi. Anuppanne buddhe pabbajitvāti sambandho. Tāpasapabbajjanti isipabbajjaṃ, na samaṇapabbajjaṃ. Katikavattanti karaṇaṃ kataṃ, katena pavattaṃ katikaṃ, tameva vattaṃ katikavattaṃ. Akaṃsu kirāti sambandho. Yoti yo koci. Aññoti attanā aparo. So ākiratūti sambandho. Pattapuṭenāti paṇṇena katena puṭena. Tatoti katikavattakaraṇato. Tatthāti tasmiṃ padese. Tatoti mahāvālikarāsijananato, paranti sambandho. Nanti taṃ padesaṃ. Tanti mahāvālikarāsiṃ.
关于“菩提树根”:此处为了说明无花果树因邻近而获得“菩提”之名,故说“菩提,是说四道中的智慧”等语。由此,以“觉悟四圣谛,故名菩提”的词义,显示四道之智即名为“菩提”。“此处”,指于菩提,或于菩提之中;此为表示邻近义的地格用法。“树亦”:其中的“亦”字,显示并非单指道智。“根处”,即近旁之处。“初正自觉”:因省略鼻音而形成连声,故说“最初正自觉”。用“成为”一词,显示“最初”在此作为名词化用法。与“于一切人中最先成为正自觉者”相连接。为了显示“单一跏趺坐”为限定复合词,故说“仅以一次跏趺坐”。而以“一次……乃至……结跏趺坐”来显示其限定性的效果。所谓跏趺坐,即双腿交叠的坐姿。关于“体验解脱之乐”:此处,于五种解脱中,以“止息”为名的果定才是此处所指,故说“果定之乐”。果定,即阿拉汉果定。此果定因脱离与之相违的随烦恼,故名为“解脱”;与此相应的快乐,即是“解脱乐”——指第四禅那层次的阿拉汉果定之乐。或者,由彼所生之乐为解脱乐,即一切烦恼苦息灭之乐。以“正在体验”显示“体验者”一词中加尾缀表主动之义,即能够再三善加言说、亲身经历者,为“体验者”。显示巴利原文
‘‘Bodhirukkhamūle’’ti ettha assattharukkhassa upacāravasena bodhīti nāmalabhanaṃ dassento āha ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇa’’ntiādi. Iminā cattāri saccāni bujjhatīti bodhīti vacanatthena catūsu maggesu ñāṇaṃ bodhi nāmāti dasseti. Etthāti bodhimhi, bodhiyaṃ vā. Samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Rukkhopīti pisaddena na maggañāṇamevāti dasseti. Mūleti āsanne. Paṭhamābhisambuddhoti anunāsikalopavasena sandhīti āha ‘‘paṭhamaṃ abhisambuddho’’ti. ‘‘Hutvā’’ti iminā ‘‘paṭhama’’ntipadassa bhāvanapuṃsakaṃ dasseti. Sabbapaṭhamaṃyevāti sabbesaṃ janānaṃ paṭhamameva abhisambuddho hutvāti sambandho. Eko eva pallaṅko ekapallaṅkoti avadhāraṇasamāsaṃ dassento āha ‘‘ekeneva pallaṅkenā’’ti. ‘‘Sakiṃ…pe… ābhujitenā’’ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti. Pallaṅkoti ca ūrubaddhāsanaṃ. Vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedīti ettha tadaṅgādīsu (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.104) pañcasu vimuttīsu paṭippassaddhisaṅkhātā phalasamāpatti evādhippetāti āha ‘‘phalasamāpattisukha’’nti. Phalasamāpattīti arahattaphalasamāpatti. Sā hi viruddhehi upakkilesehi muccitaṭṭhena vimuttīti vuccati, tāya sampayuttaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ, catutthajjhānikaṃ arahattaphalasamāpattisukhaṃ. Athavā tāya jātaṃ sukhaṃ vimuttisukhaṃ, sakalakilesadukkhūpasamasukhaṃ . ‘‘Paṭisaṃvedayamāno’’tiiminā ‘‘paṭisaṃvedī’’ti ettha ṇīpaccayassa kattutthaṃ dasseti. Punappunaṃ suṭṭhu vadati anubhavatīti paṭisaṃvedī. Paṭisaṃvedī hutvā nisīdīti sambandho.
“缘之行相”,即无明等诸缘生起的行相。为何缘之行相名为缘起?故说“缘之行相确实……”等语。“确实”,意谓真实,或表示原因。以“互相”指示“缘”字的对象;以“共在”说明“起”字之义;以“诸法”指示其自性。“此处”,指此律藏注疏中。“彼处”,指“顺逆”一词中,或于顺逆之中;其文意连接为:彼缘之行相即称为顺逆。以“由自身应作之事的完成”显示“顺”字的本义。“彼缘之行相”,即缘之行相本身。“彼事”,指自身应当完成的事。“不完成彼事”,即不完成自身应作之事;这显示了“逆”字的本义。以“依先前方式”,即依“无明缘行……”等先前的说明方式。“或”,是另一种解释。“流转”,指轮回的流转。“顺”,即随顺、相应。“另一者”,指以“唯无明……”等所说的缘之行相。“彼”,指流转。“逆”,即与之相违。在“顺逆”一词中,应如此了知其义。此处“义”即义本身,是所导致的结果;或者,依“以遮除其余词之义,词语表达其义”之论,为了显示其遮除其余词义,故说“然从最初……”等语。“乃至”一词,表示边际之义,与“带至极端”相连。“由此”,即由所说的此二义。关于“作意……”显示巴利原文
Paccayākāranti avijjādipaccayānaṃ uppādākāraṃ. Kasmā paccayākāro paṭiccasamuppādo nāmāti āha ‘‘paccayākāro hī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. ‘‘Aññamañña’’ntiiminā ‘‘paṭiccā’’tipadassa kammaṃ dasseti, ‘‘sahite’’tiiminā saṃsaddassatthaṃ. ‘‘Dhamme’’tiiminā tassa sarūpaṃ. Etthāti imissaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ. Tatthāti ‘‘anulomapaṭiloma’’ntipade, anulomapaṭilomesu vā. Sveva paccayākāro vuccatīti yojanā. ‘‘Attanā kattabbakiccakaraṇato’’tiiminā anulomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti. Svevāti paccayākāro eva. Taṃ kiccanti attanā kattabbaṃ taṃ kiccaṃ. Tassa akaraṇatoti attanā kattabbakiccassa akaraṇato. Iminā paṭilomasaddassa sabhāvatthaṃ dasseti. Purimanayenevāti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā purimanayeneva. Vāti athavā. Pavattiyāti saṃsārapavattiyā. Anulomoti anukūlo, anurūpo vā. Itaroti ‘‘avijjāyatvevā’’tiādinā vutto paccayākāro. Tassāti pavattiyā. Paṭilomoti paṭiviruddho, etthāti ‘‘anulomapaṭiloma’’ntipade. Attho daṭṭhabboti ettha attho evāti sambhavato tassa phalaṃ vā ‘‘saddantaratthāpohanena saddo atthaṃ vadatī’’ti vacanato (udā. aṭṭha. 1; dī. ni. ṭī. 1.1; ma. ni. ṭī. 1.mulapariyāyasuttavaṇṇanā; saṃ. ni. ṭī. 1.1.oghatarayasuttavaṇṇanā; a. ni. ṭī. 1.1.rupādivaggavaṇṇanā) saddantaratthāpohanaṃ vā dassento āha ‘‘ādito panā’’tiādi. Yāvasaddo avadhivacano. Yāva antaṃ pāpetvāti sambandho. Itoti imehi vuttehi dvīhi atthehi. ‘‘Manasākāsī’’ti ettha ikāralopavasena sandhīti āha ‘‘manasi akāsī’’ti. Tatthāti ‘‘manasākāsī’’tipade. Yathāti yenākārena. Idanti imaṃ ākāraṃ. Tatthāti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādipāṭhe avayavattho evaṃ veditabboti yojanā. Samāsamajjhe tasaddena pubbapadasseva liṅgavacanāni gahetabbānīti āha ‘‘avijjā ca sā paccayo cā’’ti . Vākye pana tasaddena parapadasseva liṅgavacanāni gahetabbāni. ‘‘Avijjāpaccayā’’tipadaṃ ‘‘sambhavantī’’tipadena sambandhitabbanti āha ‘‘tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantī’’ti. Sabbapadesūti ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇa’’ntiādīsu sabbesu padesu.
“然如”,即通过何种方式。“此”,指此方式。“彼处”,即在“无明……乃至……灭”等语句中。关于“唯无明之”,此处应如同在“唯跋地亚……”等中那样,把词语分割为“跋地亚,如此”,然而这里不应作“无明,如此”,而应作“无明,然则”,故说“无明,然则”。应知如同在“巴阿底摩卡、阿底巴摩卡……”等处以三个前缀来表达,此处也以三个不变词来表达。其中,以“唯”字遮遣众生、命我等;以“然则”字表示另一层面的意义:意谓由顺向作意转入称为逆的另一层面。“无余离贪灭”一词是不合规则的复合词,且是以后词构成的第三格复合词,故说“以称为离贪之道,无余灭”。其中,不将“无余”一词与“离贪”连接,而与“灭”连接来理解意义,这就称为不合规则复合词。通过“以道”显示“离贪”一词的意义:道因离染之义而称为“离贪”。关于“行之灭”,因为是由道所灭,所以是不生灭,故说“诸行之不生灭”。所谓不生灭,就是以不生而灭,因为是以断尽的方式灭尽之故。“如是”,意谓正如唯以无明之无余离贪灭而有行之灭那样,也是如此,这是它的意义。“彼处”,即在“如是此……”等语句中。“全”字是“整……显示巴利原文
Yathā panāti yenākārena pana. Idanti imaṃ ākāraṃ. Tatthāti ‘‘avijjāya…pe… nirodho’’tiādivākye. Avijjāyatvevāti ettha ‘‘bhaddiyotvevā’’tiādīsu viya ‘‘bhaddiyo iti evā’’ti padacchedo kattabbo, na evaṃ ‘‘avijjāya iti evā’’ti, atha kho ‘‘avijjāya tu evā’’ti kātabboti āha ‘‘avijjāya tu evā’’ti. ‘‘Pa atimokkhaṃ atipamokkha’’ntiādīsu (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) viya upasaggabyattayena vuttaṃ, evamidha nipātabyattayena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha evasaddena sattajīvādayo nivatteti. Tusaddo pakkhantaratthajotako. Anulomapakkhato paṭilomasaṅkhātaṃ pakkhantaraṃ manasākāsīti attho. Asesavirāganirodhasaddo ayuttasamāso, uttarapadena ca tatiyāsamāsoti āha ‘‘virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā’’ti. Tattha asesasaddaṃ virāgasaddena sambandhamakatvā nirodhasaddena sambandhaṃ katvā atthassa gahaṇaṃ ayuttasamāso nāma. ‘‘Maggenā’’tiiminā virāgasaddassatthaṃ dasseti. Maggo hi virajjanaṭṭhena virāgoti vuccati. Saṅkhāranirodhoti ettha maggena nirodhattā anuppādanirodho hotīti āha ‘‘saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hotī’’ti. Anuppādanirodhoti ca anuppādena nirodho samucchedavasena niruddhattā. Evanti yathā avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, evaṃ tathāti attho. Tatthāti ‘‘evametassā’’tiādivacane. Kevalasaddo sakalapariyāyoti āha ‘‘sakalassā’’ti, anavasesassāti attho. Athavā sattajīvādīhi amissitattā amissatthoti āha ‘‘suddhassa vā’’ti. ‘‘Sattavirahitassā’’ti iminā suddhabhāvaṃ dasseti. Dukkhakkhandhassāti ettha khandhasaddo rāsatthavācakoti āha ‘‘dukkharāsissā’’ti.
“了知此义”:为了显示“此”字所指的范围,而说“凡此……”等语。其中语句连接为:凡是此处所说之义,即“依无明等……乃至……灭”。“集起亦生”与此相连。“了知之时”,意为在明了显现之时,也就是著名的那个时刻。这里的“此”字指向所说之事。语句连接为:当彼义被了知之时。“以了知之故”,即通过分别了解的方式而知晓的状态。“与悦俱行之智所生起之”:即与悦以同生等方式相应的智所生起的;或者,与智相应、名为生起的发语就是感兴语,这是语句的连接。其中,感兴语是以什么意义而成为感兴语的呢?是以发语的意义、以喜悦的意义、以游乐的意义。什么是感兴语?是由喜悦的势力所生起的言辞。就好像某种应该用量具来量取的东西,无法被量取而流溢出去,称为“溢出”;就如水无法被池塘容纳而泛滥流走,称为“洪流”。同样地,由喜悦的势力而生起的寻思扩散开来,内心无法安住,变得强盛而内不平静,便从言门流出,不待接受者,这种特殊的言辞就称为“感兴语”。通过“发出悦意之语”显示“发”字根具有“言说”的意义。显示巴利原文
Etamatthaṃviditvāti ettha etasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yvāya’’ntiādi. Tattha ‘‘avijjādivasena…pe… nirodho hotī’’ti yvāyaṃ attho vuttoti yojanā. Samudayo ca hotīti sambandho. Viditavelāyanti pākaṭavelāyaṃ pasiddhakāleti attho. Imaṃ udānanti ettha imasaddo vuccamānāpekkho. Tasmiṃ atthe vidite satīti yojanā. Pajānanatāyāti pakārena jānanabhāvassa. Somanassayuttañāṇasamuṭṭhānanti somanassena ekuppādādivasena yuttena ñāṇena samuṭṭhānaṃ, yuttaṃ vā ñāṇasaṅkhātaṃ samuṭṭhānaṃ udānanti sambandho. Tattha udānanti kenaṭṭhena udānaṃ? Udānaṭṭhena, modanaṭṭhena, kīḷanaṭṭhena cāti attho. Kimidaṃ udānaṃ nāma? Pītivegasamuṭṭhāpito udāhāro. Yathā (udā. aṭṭha. ganthārambhakathā) hi yaṃ telādiminitabbavatthu mānaṃ gahetuṃ na sakkoti visanditvā gacchati, taṃ ‘‘avaseko’’ti vuccati. Yañca jalaṃ taḷākaṃ gahetuṃ na sakkoti, ajjhottharitvā gacchati, taṃ ‘‘ogho’’ti vuccati. Evamevaṃ yaṃ pītivegasamuṭṭhāpitaṃ vitakkavipphāraṃ hadayaṃ sandhāretuṃ na sakkoti, so adhiko hutvā anto asaṇṭhahitvā vacīdvārena nikkhamanto paṭiggāhakanirapekkho udāhāraviseso ‘‘udāna’’nti vuccati. ‘‘Attamanavācaṃ nicchāresī’’ti iminā udadhātussa udāhāratthaṃ dasseti.
“其”,应知这是自说的意义,这是语句的连接。“当……时”:此处为了显示助词 dā 的意义而用句义来表述,故说“于何时”。“have”是不变词,表示“显现”义。“显现”即“明了”的意思。“出现”:此处由于不变词 pātu 的意义已经被不变词“have”说出,因此为了单独显示词根 bhū 的意义,而说“生起”。“顺逆缘相通达之助成者”,即顺向与逆向的缘相通达的助成者。“菩提分法”,即菩提——道智之侧的三十七法。或者,为了显示不变词 pātu 与“bhavanti(有)”一词的义,而说“显现”。依此理路,“have”一词是决定意义的表达者,“have ekaṃsena(决定地有)”就是这个意思。“依现观”,即依道智。因为道智面向四谛而共同前往了知,故称为现观。显示巴利原文
Tassāti udānassa attho evaṃ veditabboti yojanā. Yadāti ettha dāpaccayassa atthavākyaṃ dassento āha ‘‘yasmiṃ kāle’’ti. Haveti ‘‘byatta’’nti imasmiṃ atthe nipāto. Byattaṃ pākaṭanti hi attho. Pātubhavantīti ettha pātunipātassa atthassa ‘‘have’’ti nipātena vuttattā bhūdhātusseva atthaṃ dassento āha ‘‘uppajjantī’’ti. Anuloma paṭiloma paccayākāra paṭivedhasādhakāti anulomato ca paṭilomato ca paccayākārassa paṭivijjhanassa sādhakā. Bodhipakkhiyadhammāti bodhiyā maggañāṇassa pakkhe bhavā sattatiṃsa dhammā. Athavā pātunipātena saha ‘‘bhavantī’’tipadassa atthaṃ dassento āha ‘‘pakāsantī’’ti. Imasmiṃ naye havesaddo ekaṃsatthavācako. Have ekaṃsenāti hi attho. Abhisamayavasenāti maggañāṇavasena . Maggañāṇañhi yasmā abhimukhaṃ cattāri saccāni samecca ayati jānāti, tasmā abhisamayoti vuccati.
“以烧恼烦恼之义”:此句显示“热诚(ātāpo)”的词义,即“彻底烧恼烦恼”。并非泛指精进,而是特指正勤精进,故说“具足正勤精进者”。以此表明“热诚”中的ī词缀具有舍弃之意。“以所缘随观为相”:指以遍等所缘为所缘、随观为自性的禅那,即八等至;以及“以相随观为相”:指以无常等相为所缘、随观为自性的禅那,即观、道、果之禅那。“已舍恶者”:此句显示“已舍离诸恶,以此而为婆罗门”的词义。aṇa一词是恶的同义词。“漏尽者”:显示其特相。“于彼时”:即于彼时成为婆罗门之意。“凡所说之疑惑”:这是连接。以“究竟何者……乃至……说”等理路,及以“何者……乃至……说”等理路,于缘相中所说的,是释义。“非适当之问”:即不相应之问,是难问的意思。“如是”:如此,或异于彼。“以及十六种疑惑所来”:这是连接。“因未通达故有疑惑”:这是释义。“十六种疑惑”:过去所缘有五,未来所缘有五,现在所缘有六,共十六种疑惑。“消失”:即vi apayanti(离去),此处省略了i,是连音变化。前缀vi随顺词根。显示巴利原文
‘‘Kilesasantāpanaṭṭhenā’’ti iminā ābhuso kilese tāpetīti ātāpoti vacanatthaṃ dasseti. Na vīriyasāmaññaṃ hoti, atha kho sammappadhānavīriyamevāti āha ‘‘sammappadhānavīriyavato’’ti. Iminā ātāpīti ettha īpaccayassa vantuatthaṃ dasseti. Ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti kasiṇādiārammaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena aṭṭhasamāpattisaṅkhātena jhānena ca. Lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇena cāti aniccādilakkhaṇaṃ upagantvā nijjhānasabhāvena vipassanāmaggaphalasaṅkhātena jhānena ca. ‘‘Bāhitapāpassā’’ti iminā bāhito aṇo pāpo anenāti brāhmaṇoti vacanatthaṃ dasseti. Aṇasaddo hi pāpapariyāyo. ‘‘Khīṇāsavassā’’ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti. Athassāti atha assa, tasmiṃ kāle brāhmaṇassāti attho. Yā etā kaṅkhā vuttāti sambandho. ‘‘Ko nu kho…pe… avocā’’tiādinā (saṃ. ni. 2.12) nayena ca tathā ‘‘katamaṃ nu kho…pe… avocā’’tiādinā (saṃ. ni. 2.35) nayena ca paccayākāre vuttāti yojanā. No kallo pañhoti ayutto pañho, duppañho esoti attho. Tathāti evaṃ, tato aññathā vā. Yā ca soḷasa kaṅkhā (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) āgatāti sambandho. Apaṭividdhattā kaṅkhāti yojanā. Soḷasa kaṅkhāti atītavisayā pañca, anāgatavisayā pañca, paccuppannavisayā chāti soḷasavidhā kaṅkhā. Vapayantīti vi apayanti, ikāralopenāyaṃ sandhi. Vityūpasaggo dhātvatthānuvattako, apayanti – saddo apagamanatthoti āha ‘‘apagacchantī’’ti. ‘‘Nirujjhantī’’tiiminā apagamanatthameva pariyāyantarena dīpeti. ‘‘Kasmā’’ti iminā ‘‘yato pajānāti sahetudhamma’’nti vākyassa pubbavākyakāraṇabhāvaṃ dasseti. Sahetudhammanti ettha saha avijjādihetunāti sahetu, saṅkhārādiko paccayuppannadhammo. Sahetu ca so dhammo cāti sahetudhammoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘avijjādikenā’’tiādi . ‘‘Paṭivijjhatī’’ti iminā pajānā tīti ettha ñādhātuyā avabodhanatthaṃ dasseti, māraṇatosanādike atthe nivatteti. Itīti tasmā, vapayantīti yojanā.
2 “缘之灭尽”:意为诸缘灭尽之处即无为,这是连接。“于彼”:指第二自说。“诸缘于此灭尽”故为灭尽,即是涅槃,所以称为“诸缘灭尽之涅槃”。“证知”:以此显示“知”中的vida词根具足智义,遮止体验、获得等义。“故消失”:这是连接。“所说之类”:如第一自说中所说之类。“法”:即菩提分法,或四圣谛法。显示巴利原文
2.Paccayakkhayassāti paccayānaṃ khayaṭṭhānassa asaṅkhatassāti yojanā. Tatrāti dutiyaudāne. Khīyanti paccayā etthāti khayaṃ, nibbānanti āha ‘‘paccayānaṃ khayasaṅkhātaṃ nibbāna’’nti. ‘‘Aññāsī’’ti iminā avedīti ettha vidadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti, anubhavanalābhādike nivatteti. Tasmā vapayantīti sambandho. Vuttappakārāti paṭhamaudāne vuttasadisā. Dhammāti bodhipakkhiyadhammā, catuariyasaccadhammā vā.
3 “说此自说”:这是连接。“以何道了知”:是释义。“于彼”:指第三自说。“彼婆罗门住立”:这是连接。以已生的菩提分法,或依某圣道而令四圣谛法显现,即以该圣道驱散,这是释义。“所说之类”:如经集中所说之类。“魔军”:贪欲等十种魔军。“驱散”:以此显示“驱散(vidhūpayanti)”中dhūpa词根的驱散义,遮止涂抹等义。“驱散(vidhamento)”:以此显示“驱散”中dhamu词根的破坏义,遮止声音等义。“如日照耀”:为显示“如日”之义,故说“如”等。“日”:即太阳。因其令初劫者生起勇气,故称为日。“已升起”:向上前往虚空,或已升至虚空。abbha一词是虚空的同义词。因为虚空照耀(ābhuso)、发光,故称为abbha(虚空)。此处譬喻的连接是:如同太阳照耀而住立,婆罗门亦已通达诸谛;如同太阳驱散黑暗而住立,婆罗门亦驱散魔军。显示巴利原文
3. Imaṃ udānaṃ udānesīti sambandho. Yena maggena viditoti yojanā. Tatrāti tatiyaudāne. So brāhmaṇo tiṭṭhatīti sambandho. Tehi uppannehi bodhipakkhiyadhammehi vā yassa ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā, tena ariyamaggena vā vidhūpayanti yojanā. Vuttappakāranti suttanipāte vuttappakāraṃ. Mārasenanti kāmādikaṃ dasavidhaṃ mārasenaṃ. ‘‘Vidhamento’’tiiminā vidhūpayanti ettha dhūpadhātuyā vidhamanatthaṃ dasseti, limpanatthādayo nivatteti. ‘‘Viddhaṃ sento’’tiiminā vidhamentoti ettha dhamudhātuyā dhaṃsanatthaṃ dasseti, saddatthādayo nivatteti. ‘‘Sūriyova obhāsaya’’ntipadassa ‘‘sūriyo ivā’’ti atthaṃ dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Sūriyoti ādicco. So hi yasmā paṭhamakappikānaṃ sūraṃ janeti, tasmā sūriyoti vuccati. Abbhuggatoti abhimukhaṃ uddhaṃ ākāsaṃ gato, abbhaṃ vā ākāsaṃ uggato. Abbhasaddo hi ākāsapariyāyo. Ākāso hi yasmā ābhuso bhāti dippati, tasmā ‘‘abbha’’nti vuccati. Ayaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – yathā sūriyo obhāsayanto tiṭṭhati, evaṃ brāhmaṇo saccāni paṭivijjhanto. Yathā sūriyo andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati, evaṃ brāhmaṇo mārasenampi vidhūpayantoti.
“于此”:在这三则自说之中。“第一自说已生起”:此是关联。将本犍度巴利与自说巴利对照后,说“于自说中”等。“于自说中所说”:此是关联。“彼”:指自说中所说之语,“所说”是关联。“以超越”:以超过,为阐明其义而说“彼时”等。“彼时”:指“明日我将从座起”之念于夜间生起作意之时。“世尊作意”:关联。“前二自说偈是显示威力者”:关联。“其”:指缘相了知与缘灭尽的证得。“各一”:于顺逆中各有一。“及初夜”:此是持续关联的业格用法,指无间断的初夜时。“然于此”:然于此犍度中。为详说其义,说“世尊”等。“于彼,世尊说”:关联。“于毗舍佉满月”:于与毗舍佉星宿相应的满月。“‘黎明将升起’是应说之时”:关联。“一切智”:指一切智性,即无障智。“从彼”:从黎明升起时。“彼日”:此是处所义的业格用法,即于彼日;或为持续关联,即彼日时。“如是作意”:即如彼日顺逆作意那样,如是作意。“故”:如是。“于菩提树根……乃至……坐”,如是所说,彼七日,此为关联。显示巴利原文
Etthāti etesu tīsu udānesu. Paṭhamaṃ udānaṃ uppannanti sambandho. Imissā khandhakapāḷiyā udānapāḷiṃ saṃsandanto āha ‘‘udāne panā’’tiādi . Udāne pana vuttanti sambandho. Tanti udāne vuttavacanaṃ, vuttanti sambandho. Accayenāti atikkamena, tamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘tadā hī’’tiādi. Tadāti ‘‘sve āsanā vuṭṭhahissāmī’’ti rattiṃ uppāditamanasikārakāle. Bhagavā manasākāsīti sambandho. Purimā dve udānagāthā ānubhāvadīpikā hontīti yojanā. Tassāti paccayākārapajānanapaccayakkhayādhigamassa. Ekekamevāti anulomapaṭilomesu ekekameva. Paṭhamayāmañcāti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, nirantaraṃ paṭhamayāmakālanti attho. Idha panāti imasmiṃ khandhake pana. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘bhagavā hī’’tiādi. Tattha bhagavā udānesīti sambandho. Visākhapuṇṇamāyāti visākhāya yuttāya puṇṇamāya. ‘‘Aruṇo uggamissatī’’ti vattabbasamayeti sambandho. Sabbaññutanti sabbaññubhāvaṃ, anāvaraṇañāṇanti attho. Tatoti aruṇuggamanato. Taṃ divasanti bhummatthe upayogavacanaṃ, tasmiṃ divaseti hi attho. Accantasaṃyoge vā, taṃ divasaṃ kālanti hi attho. Evaṃ manasi katvāti yathā taṃ divasaṃ anulomapaṭilomaṃ manasākāsi, evaṃ manasi katvāti attho. Itīti evaṃ. ‘‘Bodhirukkhamūle…pe… nisīdī’’ti evaṃ vuttaṃ taṃ sattāhanti yojanā. Tatthevāti bodhirukkhamūleyeva.
二、阿阇波罗树事显示巴利原文
2. Ajapālakathā
4 “世尊不”:此处否定词应与“前往”一词关联,即不前往之义。“从彼定”:从彼阿拉汉果等至定。紧接着不前往,以譬喻显示而说“如”等。并非如是所说,此为关联。“此”:指此义类。“于此”:于“食后躺卧”一句中。“如是”:显示所喻者。“于此亦”:于“尔时世尊”等巴利中亦然。“此”:此义已被显示,此为关联。“于此”:于“尔时世尊”等文句中。显示巴利原文
4.Na bhagavāti ettha nakāro ‘‘upasaṅkamī’’ti padena yojetabbo, na upasaṅkhamīti hi attho. Tamhā samādhimhāti tato arahattaphalasamāpattisamādhito. Anantarameva anupasaṅkamanaṃ upamāya āvikaronto āha ‘‘yathā panā’’tiādi. Iccevaṃ vuttaṃ na hotīti yojanā. Idanti idaṃ atthajātaṃ. Etthāti ‘‘bhutvā sayatī’’ti vākye. Evanti upameyyajotako. Idhāpīti imissaṃ ‘‘atha kho bhagavā’’tiādipāḷiyampi. Idanti ayamattho dīpito hotīti yojanā. Etthāti ‘‘atha kho bhagavā’’tiādipāṭhe.
“其余”:指跏趺七日之外的其他七日。“于彼”:在“其余”等语句中。应关联为“世尊坐时”。“诸”字是显示详述之词。“何故”:是表示思量的不变词。“某些”:指那些少威德的诸天。“他们”:指诸天人。“力得处”:以力、以威力所得之处。“以不眨眼”:以不闭眼。“七日”:此是业格用法,或为持续关联。如是时,应知“时”为业格。“彼处”:以不眨之眼所观看之处。“其后”:在不眨七日之后。“宝经行”:在宝所成之经行处。“彼处”:经行之处。“从彼”:从经行七日。“宝屋”:宝所成之屋。“于彼”:在宝屋中思择阿毗达摩藏,此为关联。“于此”:在宝屋中,或在阿毗达摩藏中,此是简别的处格用法。“彼处”:思择阿毗达摩藏之处。显示巴利原文
Aparānipīti pallaṅkasattāhato aññānipi. Tatrāti ‘‘aparānipī’’tiādivacane. Bhagavati nisinne satīti yojanā. Kirasaddo vitthārajotako . Kiṃ nu khoti parivitakkanatthe nipāto. Ekaccānanti appesakkhānaṃ ekaccānaṃ. Tāsanti devatānaṃ. Balādhigamaṭṭhānanti balena tejasā adhigamaṭṭhānaṃ. Animisehīti ummisehi. Sattāhanti kammatthe cetaṃ upayogavacanaṃ, accantasaṃyoge vā. Evañhi sati ‘‘kāla’’nti kammaṃ veditabbaṃ. Taṃ ṭhānanti animisehi akkhīhi olokiyamānaṭṭhānaṃ. Athāti animisasattāhassa anantare. Ratanacaṅkameti ratanamaye caṅkame. Taṃ ṭhānanti caṅkamaṭṭhānaṃ. Tatoti caṅkamasattāhato. Ratanagharanti ratanamayaṃ gehaṃ. Tatthāti ratanaghare abhidhammapiṭakaṃ vicinantoti sambandho. Etthāti ratanaghare, abhidhammapiṭake vā, niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. Taṃ ṭhānanti abhidhammapiṭakavicinanaṭṭhānaṃ.
以“如是”等语,是以前一句作为结语,来显示与后一句的衔接。“以彼”指由于牧羊人坐下的因缘。“其”指那棵尼拘律树。所谓“即名为牧羊人尼拘律树”,是就其周围环境而得名的。因为牧羊的婆罗门在此处栖身,故称“牧羊处”;或指在热季时,牧羊人将进入其间的羊群庇护于自己的阴凉之下,故为“牧羊处”;又因它是牧羊处的尼拘律树,所以称为“牧羊人尼拘律树”——这些语义在别处也有显示。“于彼亦”指在那棵牧羊人尼拘律树那里。“从菩提”指从菩提树。“于此”指在那棵牧羊人尼拘律树。应当与“世尊坐时”连接起来理解。“于彼”指在“尔时有一”等文句中。“彼”指那位婆罗门。“名为见吉祥者”,含义是:在见、闻、思三类吉祥者中,称其为见吉祥者。又以“以学童身……乃至……被称为”等文句,说明了“因作‘哼’声而成为哼哼者,具有哼哼者的种姓与本性,故为哼哼种姓者”这一语义。显示巴利原文
Evantiādi pubbavacanassa nigamavasena pacchimavacanassa anusandhinidassanaṃ. Tenāti ajapālānaṃ nisīdanakāraṇena. Assāti nigrodhassa. ‘‘Ajapālanigrodhotveva nāma’’nti iminā upacāravasena nāmalabhanaṃ dasseti. Ajapā brāhmaṇā lanti nivāsaṃ gaṇhanti etthāti ajapālo, uṇhakāle vā antopaviṭṭhe aje attano chāyāya pāletīti ajapālo, ajapālo ca so nigrodho ceti ajapālanigrodhoti vacanatthānipi pakaraṇantaresu (udā. aṭṭha. 4) dassitāni. Tatrāpīti ajapālanigrodhepi. Bodhitoti bodhirukkhato. Etthāti ajapālanigrodhe. Bhagavati nisinneti yojanā. Tatthāti ‘‘atha kho aññataro’’tiādivacane. Soti brāhmaṇo. Diṭṭhamaṅgaliko nāmāti diṭṭhasutamutasaṅkhātesu tīsu maṅgalikesu diṭṭhamaṅgaliko nāma kirāti attho. ‘‘Mānavasena…pe… vuccatī’’ti iminā ‘‘huṃhu’’nti karotīti huṃhuṅko, huṃhuṅko jāti sabhāvo imassāti huṃhuṅkajātikoti vacanatthaṃ dasseti.
“以彼”指那位婆罗门。“达顶”意为达到最上。“彼”指优陀那的。“谁”指人,当与“自称”连接。以“非以见吉祥性”这句话,显示其限定性的果。以“已舍恶法性”这句话,显示“依此而舍除恶法者,称为已舍恶法者”的词义。以“以舍哼哼声”这句话,显示“无有哼哼声于此者,称为无哼哼者”的词义。以“以无贪等垢性”这句话,显示“无贪等垢秽于此者,称为无垢者”的词义。以“以修习相应之心性”这句话,显示“已调伏、已相应之自我或心,于此者称为已制御者”的词义。在此,“制御”一词是精进的同义词,源于词根‘制’;“自我”一词是心的同义词。为显示“制御”一词同样由词根‘制’而生起的特点,而说“以戒律仪或”等。以“已制御心性”这句话,显示“因为制御、调伏,故称为制御;制御之自我或心,于此者称为已制御者”的词义。以“知诸谛故为知者”的语义,显示以道智为知,故说“以四道智所摄之知”。应将“四道智所摄”作具格变化后,与“知”字连接。“边”指涅槃,因为它生于诸行的尽头,故称为边。或者,“边”即阿拉汉果,因为它生于道的尽头,故称为边。以“以道梵行之已圆满性”这句话,显示“已圆满道所摄之梵行以此”。显示巴利原文
Tenāti brāhmaṇena. Sikhāppattanti aggappattaṃ. Tassāti udānassa. Yoti puggalo, paṭijānātīti sambandho. ‘‘Na diṭṭhamaṅgalikatāyā’’ti iminā avadhāraṇaphalaṃ dasseti. ‘‘Bāhitapāpadhammattā’’ti iminā bāhito pāpo dhammo anenāti bāhitapāpadhammoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Huṃhuṅkārapahānenā’’ti iminā natthi huṃhuṅkāro imassāti nihuṃhuṅkoti vacanatthaṃ dasseti. Rāgādikasāvābhāvenāti iminā natthi rāgādikasāvo imassāti nikkasāvoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Bhāvanānuyogayuttacittatāyā’’ti iminā yataṃ anuyuttaṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti. Ettha hi yatasaddo vīriyavācako, yatadhātuyā nipphanno, attasaddo cittapariyāyo. Yatasaddassa yamudhātuyā ca nipphannabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sīlasaṃvarena vā’’tiādi. ‘‘Saññatacittatāyā’’ti iminā yamati saṃyamatīti yataṃ, yataṃ attaṃ cittaṃ imassāti yatattoti vacanatthaṃ dasseti. Saccāni vidanti jānantīti vedānīti vacanatthena maggañāṇāni vedāni nāmāti dassento āha ‘‘catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehī’’ti. ‘‘Catumaggañāṇasaṅkhātāna’’nti vibhattipariṇāmaṃ katvā ‘‘vedāna’’ntipadena yojetabbo. Antanti nibbānaṃ. Tañhi yasmā saṅkhārānaṃ avasāne jātaṃ, tasmā antanti vuccati. Puna antanti arahattaphalaṃ. Tañhi yasmā maggassa pariyosāne pavattaṃ, tasmā antanti vuccati. ‘‘Maggabrahmacariyassa vusitattā’’ti iminā vusitaṃ maggasaṅkhātaṃ brahmacariyaṃ anenāti vusitabrahmacariyoti vacanatthaṃ dasseti. Dhammena brahmavādaṃ vadeyyāti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘brāhmaṇo ahanti etaṃ vādaṃ dhammena vadeyyā’’ti. Dhammenāti bhūtena sabhāvena. Loketi ettha sattalokovādhippetoti āha ‘‘sakale lokasannivāse’’ti.
三、穆遮林达事显示巴利原文
3. Mucalindakathā
5 “非时云”这一词中,并非因为没有播种等时节而成为非时,而是因为还没有到雨季,所以称为非时,因此说“未到雨季时”。以“已生之云”这句话,说明“在非时生起的云,称为非时云”的词义。“夏季之最后月”指制德月与牟喇月。“从彼”指从那片云。“冷风恶日”这一词中,显示了“以冷风所毁坏的日子,在这周期中,称为冷风恶日”的语义,而说“然彼”等语。应当与“然彼七日周期名为冷风恶日”连接。以“生于池附近”这句话,显示“因生在牟遮邻德池附近,所以称为牟遮邻德”的词义。“牟遮邻德”即尼拘律树,它也被称为尼巴树或毕亚咖树。龙王的色身虽是一个,但因有七个头,所以用“以身”的复数形式表述。“从彼”应与“龙王住时”连接。“彼”指龙王的。“从彼”意思是:因为内部空间如同库房那样的大小。以此显示处所的原因,即“显示处因”,对应于“勿世尊冷”等文句。“彼”指那位龙王。“诸”指真实。经文里应引入“恼害”这一使动动词,因此说“勿以冷恼害世尊”。“于彼”指在“勿世尊冷”等语句中。应当与“七日周期时”连接。“彼也”指热。“勿”指世尊。“彼”指龙王的。“上穿”指上方的孔。“穿”字与“孔”字是同义词。天空被云层遮盖时,就像在近处一样。显示巴利原文
5.Akālameghoti ettha vappādikālassa abhāvā na akālo hoti, atha kho vassakāle asampattattā akāloti āha ‘‘asampatte vassakāle’’ti. ‘‘Uppannamegho’’ti iminā akāle uppanno megho akālameghoti vacanatthaṃ dasseti. Gimhānaṃ pacchime māseti jeṭṭhamūlamāse. Tasminti meghe. Sītavātaduddinīti ettha sītena vātena dūsitaṃ dinaṃ imissā vaṭṭalikāyāti sītavātaduddinīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘sā ca panā’’tiādi. Sā ca pana sattāhavaṭṭalikā sītavātaduddinī nāma ahosīti sambandho. ‘‘Samīpe pokkharaṇiyā nibbatto’’ti iminā mucalindassa samīpe nibbatto mucalindoti vacanatthaṃ dasseti. Mucalindoti ca niculo. So nīpoti ca piyakoti ca vuccati. Nāgassa bhogo ekopi sattābhujattā ‘‘bhogehī’’ti bahuvacanavasena vuttaṃ. Tasminti nāgarāje ṭhite satīti yojanā. Tassāti nāgarājassa. Tasmāti yasmā bhaṇḍāgāragabbhapamāṇaṃ ahosi, tasmā. Ṭhānassa kāraṇaṃ paridīpeti anenāti ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacanaṃ. Soti nāgarājā. Hīti saccaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘bādhayitthā’’ti kiriyāpadaṃ ajjhāharitabbanti āha ‘‘mā sītaṃ bhagavantaṃ bādhayitthā’’ti. Tatthāti ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacane. Sattāhavaṭṭalikāya satīti sambandho. Tampīti uṇhampi. Nanti bhagavantaṃ. Tassāti nāgarājassa. Ubbiddhanti uddhaṃ chiddaṃ. Viddhachiddasaddā hi pariyāyā. Ākāsaṃ meghapaṭalapaṭicchannaṃ āsannaṃ viya hoti, meghapaṭalavigame dūraṃ viya upaṭṭhāti, tasmā vuttaṃ ‘‘meghavigamena dūrībhūta’’nti. Vigatavalāhakanti ettha vigatasaddo apagatatthavācako, valāhakasaddo meghapariyāyoti āha ‘‘apagatamegha’’nti. Indanīlamaṇi viya dibbatīti devoti vacanatthena ākāso devo nāmāti āha ‘‘devanti ākāsa’’nti. Attano rūpanti attano nāgasaṇṭhānaṃ. Iminā sakavaṇṇanti ettha sakasaddo attavācako, vaṇṇasaddo saṇṭhānavevacanoti dasseti.
“乐远离”者:在此,于临时远离、镇伏远离、断尽远离、寂止远离、出离远离这五种远离中,应取涅槃所摄的出离远离;于身远离、心远离、依着远离这三种远离中,应取涅槃所摄的依着远离,因此说“涅槃所摄的依着远离”。“以四道智之满足”此语,于“满足者”中,乃为遮止钵食满足等义。“已闻法”者:此处“闻”字为遍知之同义词,故说“已显示法”,意为已彰显真谛法。“见者”:此处因肉眼可能被疑为作者,故说“以智眼”。“以不动性”此语,乃为显示“无恼害”中,“恼害”为嗔恚之同义词,而前缀“无”字具“有”之义。“以此”者,即以“无恼害”一词。“慈之前分”者,谓于无恼害之前分,依慈所生之性。“于生类之调御”:此处,因“生类”一词具同义语性,用于有情,故说“于有情及”。“悲之前分”者,谓于调御之前分,依悲所生之性。“谁”者,指谁人之离贪。因以不还道无余断除欲贪,故说“以此说不还道”。“谁”者,因以阿拉汉道灭尽我慢,故说“以我……乃至……说”。“从此”者,从阿拉汉道而言。显示巴利原文
Sukho vivekoti ettha tadaṅga vikkhambhana samuccheda paṭippassaddhinissaraṇavivekasaṅkhātesu pañcasu vivekesu nibbānasaṅkhāto nissaraṇaviveko ca kāyacittaupadhivivekasaṅkhātesu tīsu vivekesu nibbānasaṅkhāto upadhiviveko ca gahetabboti āha ‘‘nibbānasaṅkhāto upadhiviveko’’ti. ‘‘Catumaggañāṇasantosenā’’ti iminā tuṭṭhassāti ettha piṇḍapātasantosādike nivatteti. Sutadhammassāti ettha sutasaddo vissutapariyāyoti āha ‘‘pakāsitadhammassā’’ti, pākaṭasaccadhammassāti attho. Passatoti ettha maṃsacakkhussa karaṇabhāvena āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ñāṇacakkhunā’’ti. ‘‘Akuppanabhāvo’’ti iminā abyāpajjanti ettha byāpādasaddassa dosavācakabhāvo ca ṇyapaccayassa bhāvattho ca dassito. Etenāti ‘‘abyāpajja’’ntipadena. Mettāpubbabhāgoti abyāpajjassa pubbabhāge mettāya uppannabhāvo. Pāṇabhūtesu saṃyamoti ettha pāṇabhūtasaddā vevacanabhāvena sattesu eva vattantīti āha ‘‘sattesu cā’’ti. Karuṇāpubbabhāgoti saṃyamassa pubbabhāge karuṇāya uppannabhāvo. Yāti yā virāgatā. Anāgāmimaggassa kāmarāgassa anavasesapahānattā vuttaṃ ‘‘etena anāgāmimaggo kathito’’ti. Yāthāvamānassa arahattamaggena niruddhattā vuttaṃ ‘‘asmi…pe… kathita’’nti. Itoti arahattato.
四、王处树事显示巴利原文
4. Rājāyatanakathā
6 “东南角”:指东方之角,即东南方之方位。“王榕树”:即乳木。“然于彼时”:此处为显示“彼”字之所指,先问“于何时”后,再行解说。应连接为“当世尊坐时”。为排除其他如生主等天王之所指,故特称“帝释”。“彼”者,指诃梨勒果。应连接为“世尊仅受用后”。这是指世尊端坐之时。显示巴利原文
6.Pācīnakoṇeti puratthimaasse, pubbadakkhiṇadisābhāgeti attho. Rājāyatanarukkhanti khīrikārukkhaṃ. Tena kho pana samayenāti ettha tasaddassa visayaṃ pucchitvā dassento āha ‘‘katarena samayenā’’ti. Nisinnassa bhagavatoti yojanā. Devarājasaddassa aññe pajāpatiādayo devarājāno nivattetuṃ ‘‘sakko’’ti vuttaṃ. Tanti harītakaṃ. Paribhuttamattasseva bhagavatoti sambandho. Nisinne bhagavati.
“然于彼时”:以此句显示此义:世尊于王榕树根下就座之时,即是彼时。“郁伽拉州”:来自名为郁伽拉的地方。应连接为:世尊所住之地,即是彼地。“于此”:在“正前往彼地途中”这一句中。“他们”:指商人。因“亲属”与“同血缘者”二词互为同义,故说“亲属”时,同血缘者之义亦随之成立;为显此义,乃云“昔为亲属之天人”。“彼”:指天人。“他们”:指商贾。“从彼”:指消失之因缘。“他们”:指商人。“此”:指消失。“力”:意指供养。“他们”:指商人。为令文句前后相应,特将“配合一切蜜、糖浆等”一句置于中间。“奉侍”:在此,因语根目录中说“māna”根有尊敬与爱重之义,故以尊敬爱重为“供奉”,即以“供奉”之义出现,因此说为“奉侍”。“此是汝等所有”:此句中,“此”字乃尊敬之对象;“汝等”一词于三类“vo”字中,属第二人称代名词之替用,且此处具第四格(为格)之义,故说“此尊敬为汝等所有”。“vo”字共有三种用法:第二人称代名词之替用、关系代名词之替用,以及补足语气。其中,作为第二人称代名词之替用时,有五种格位,即主格、显示巴利原文
‘‘Tena kho pana samayenā’’ti iminā yena samayena bhagavā rājāyatanamūle nisīdi, tena kho pana samayenāti atthaṃ dasseti. Ukkalajanapadatoti ukkalanāmakā janapadamhā. Yasmiṃ dese bhagavā viharati, taṃ desanti yojanā. Etthāti ‘‘taṃ desaṃ addhānamaggappaṭipannā’’tipade. Tesanti vāṇijānaṃ. Ñātisālohitasaddānaṃ aññamaññavevacanattā ‘‘ñātī’’ti vutte sālohitasaddassa attho siddhoti dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ñātibhūtapubbā devatā’’ti. Sāti devatā. Nesanti vāṇijānaṃ. Tatoti apavattanakāraṇā. Teti vāṇijā . Idanti apavattanaṃ. Balinti upahāraṃ. Tesanti vāṇijānaṃ. ‘‘Sabbimadhuphāṇitādīhi yojetvā’’ti padaṃ pubbāparāpekkhaṃ, tasmā majjhe vuttaṃ. Patimānethāti ettha māna pūjāyaṃ pemaneti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 18 nakārantadhātu) vuttattā pūjanapemanaṃ nāma atthato upaṭṭhahananti āha ‘‘upaṭṭhahathā’’ti. Taṃ voti ettha taṃsaddo patimānanavisayo, vosaddo tīsu vosaddesu tumhasaddassa kāriyo vosaddo, so ca catutthyatthoti āha ‘‘taṃ patimānaṃ tumhāka’’nti. Vokāro hi tividho tumhasaddassa kāriyo, yovacanassa kāriyo, padapūraṇoti. Tattha tumhasaddassa kāriyo pañcavidho paccattaupayogakaraṇasampadānasāmivacanavasenāti. Tattha tumhasaddakāriyo sampadānavacano idhādhippeto. Tenāha ‘‘tumhāka’’nti. ‘‘Ya’’ntisaddassa visayo paṭiggahaṇatthoti āha ‘‘yaṃ paṭiggahaṇa’’nti. Assāti bhaveyya. Yo patto ahosīti yojanā. Assāti bhagavato. Soti patto. Sujātāya āgacchantiyā evāti sambandho. Anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Tenāti antaradhāyahetunā. Assāti bhagavato. Hatthesūti karaṇatthe cetaṃ bhummavacanaṃ. Hatthehīti hi attho. Kimhīti kena.
“从此”指从阿沙荼月白分第五日起。“此许时间”指这段期间,即四十九天。“饥”即想吃。“渴”即想喝。“assā”指世尊。因“内心”与“以心”两词需要关联,为显其关联,故说“自身”和“世尊”。这两个关联词因为不同,关联方式也不同。“自身”指四大天王。复合词以整体为主,语句则以各支分为主,为此说“从四方”。巴利原文中应连结“前来”来解读。“以石所成”即表示石所成也就是岩所成。“此”指“以岩所成之钵”一词。“他们”指青豆色石所成的钵。“从彼”指从献上以帝青宝所成之钵,与后文相连。“他们”指四大天王。连结“四位也都作意”。“如”指以什么方式,连结“于作意时”。“如一”指确定地相似。连结“于所作意之钵”。“于钵”是处格用作工具格,意为“以钵受取”。“paccaggheti”中,“e”字是处格的代用,故说“于极珍贵者”。将“paṭi”与“aggha”分解,“paṭi”有各别的含义,“aggha”是一般性词语,但具有大价值的意义。显示巴利原文
Itoti āsaḷhīmāsajuṇhapakkhapañcamito. Ettakaṃ kālanti etaṃ pamāṇaṃ ekūnapaññāsadivasakālaṃ. Jighacchāti ghasitumicchā. Pipāsāti pātumicchā. Assāti bhagavato. Cetasā-cetosaddānaṃ sambandhāpekkhattā tesaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano’’ti ca ‘‘bhagavato’’ti ca. Imehi sambandhisaddānamasadisattā sambandhopi asadisoti dasseti. Attanoti catunnaṃ mahārājānaṃ. Samāsoyeva avayavīpadhāno hoti, vākyaṃ pana avayavapadhānoyevāti dassento āha ‘‘catūhi disāhī’’ti. Pāḷiyaṃ ‘‘āgantvā’’ti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Silāmaye’’ti iminā silāmayameva selāmayanti atthaṃ dasseti. Idanti ‘‘selāmaye patte’’ti vacanaṃ. Yeti muggavaṇṇasilāmaye patte. Tatoti indanīlamaṇimayapattaupanāmanato, paranti sambandho. Tesanti catunnaṃ mahārājānaṃ. Cattāropi adhiṭṭhahīti sambandho . Yathāti yenākārena, adhiṭṭhiyamāneti yojanā. Ekasadisoti ekaṃsena sadiso. Adhiṭṭhite patteti sambandho. Patteti ca karaṇatthe bhummavacanaṃ. Pattena paṭiggahesīti hi attho. Paccaggheti ettha ekāro smiṃvacanassa kāriyoti āha ‘‘paccagghasmi’’nti. Paṭi agghanti padavibhāgaṃ katvā paṭisaddo pāṭekkattho, ‘‘aggha’’nti sāmaññato vuttepi mahagghatthoti dassento āha ‘‘pāṭekkaṃ mahagghasmi’’nti. Iminā cattāro ekato hutvā na mahagghā honti, pāṭekkaṃ pana mahagghā hontīti dasseti. Atha vā saupasaggo paccagghasaddo abhinavapariyāyoti āha ‘‘abhinave’’ti. Abhinavoti ca aciratanavatthussa nāmaṃ. Aciratanavatthu aciratanattā abbhuṇhaṃ viya hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘abbhuṇhe’’ti. ‘‘Taṅkhaṇe nibbattasmi’’nti iminā tamevatthaṃ vibhāveti. Dvevācikātipadassa samāsavasena ca taddhitavasena ca nipphannabhāvaṃ dassento āha ‘‘dve vācā’’tiādi. Pattāti ettha eko itisaddo luttaniddiṭṭho. Iti tasmā dvevācikāiti atthoti yojanā. Teti vāṇijā. Athāti tasmiṃ kāle. Teti kese. Tesanti vāṇijānaṃ. Pariharathāti attano abhivādanapaccuṭṭhānaṭṭhānanti paṭiggahetvā, paricchinditvā vā harathāti attho. Teti vāṇijā. Amatenevāti amatena iva, abhisittā ivāti yojanā.
五、梵天劝请事显示巴利原文
5. Brahmayācanakathā
7 “世尊前往”为连结。“于彼”即在牧羊人榕树下。“惯常修习”指已行、善行,并非仅一佛所行,而是一切诸佛的惯常修习,是极度、恒常修习之义。为详释略义,故说“因知道”等。“说法”指世尊之说法,或为听法而前往世尊处,或世尊即说法。“从彼”指由劝请之因缘。“hī”意为真实,或因为。因世间共住尊重梵天,故连结“将会生起”。此后为结语。显示巴利原文
7. Bhagavā upasaṅkamīti sambandho. Tasminti ajapālanigrodhe. Āciṇṇasamāciṇṇoti ācarito sammācarito, na ekassa buddhassa āciṇṇo, atha kho sabbabuddhānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo, atiāciṇṇo niccāciṇṇoti attho. Saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārento āha ‘‘jānanti hī’’tiādi. Dhammadesananti bhagavato dhammadesanaṃ, dhammadesanatthāya vā bhagavantaṃ, bhagavantaṃ vā dhammadesanaṃ. Tatoti yācanakāraṇā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Lokasannivāso brahmagaruko yasmā, iti tasmā uppādessantīti yojanā. Itītiādi nigamanaṃ.
“于彼”指在思惟相状的经文中。以“耽溺于五欲”这句话,显示“耽溺”的意思是以应喜乐的意味而执著于此,因此五欲称为“所著处”。“耽溺”即执著。也有读作“耽溺于五欲”的,若如此,“耽溺”则以应喜乐的含义而受用,故五欲为“所著处”的词义也成立。“耽溺”即受用。“他们”指五欲。对于“yadidaṃ”一词,可分解为“yaṃ”和“idaṃ”,恐有人怀疑这两个都是代名词,故说“yadidaṃ是不变词”。以此显示:因为它在三性、两数中没有消失、变化或差异,不进行曲折变化,所以称为不变词,然而其意义应当视同代名词。“彼”指“yadidaṃ”不变词的意义,连结“义”。“处”是“处”这个词。“缘起”是“缘起”这个词。其意义也应视为合理。“他们”指行等缘生之法。“缘”指无明等的因。以“唯此为缘”一语,在“idappaccayatā”中,“tā”后缀显示其自身之义,如同“天人”等处的例子。显示巴利原文
Tatthāti parivitakkanākārapāṭhe. ‘‘Pañcakāmaguṇesu allīya’’ntīti iminā allīyanti abhiramitabbaṭṭhena lagganti etthāti ālayā pañca kāmaguṇāti vacanatthaṃ dasseti. Allīyantīti lagganti. ‘‘Pañca kāmaguṇe allīyantī’’tipi pāṭho, evaṃ sati allīyanti abhiramitabbaṭṭhena seviyantīti ālayā pañca kāmaguṇāti vacanattho kātabbo. Allīyantīti sevanti. Teti pañca kāmaguṇā. ‘‘Yadida’’ntipadassa yaṃ idanti padavibhāgaṃ katvā ‘‘ya’’nti ca ‘‘ida’’nti ca sabbanāmapadanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘yadidanti nipāto’’ti. Iminā tīsu liṅgesu dvīsu ca vacanesu vināsaṃ, vikāraṃ vā visadisaṃ vā naayanattā nagamanattā abyayaṃ nāmāti dasseti, attho pana sabbanāmatthoyevāti daṭṭhabbaṃ. Tassāti ‘‘yadida’’ntinipātassa, atthoti sambandho. Ṭhānanti ‘‘ṭhānaṃ’’itipadaṃ. Paṭiccasamuppādanti ‘‘paṭiccasamuppādo’’itipadaṃ. Atthopi yuttoyevāti daṭṭhabbaṃ. Imesanti saṅkhārādīnaṃ paccayuppannānaṃ. Paccayāti avijjādikāraṇā. ‘‘Idappaccayā evā’’ti iminā idappaccayatāti ettha tāpaccayassa svatthaṃ dīpeti ‘‘devatā’’tiādīsu (khu. pā. aṭṭha. evamiccādipāṭhavaṇṇanā) viya.
“于我将有疲劳”:此处为显示“taṃ”字所指的对境,故说“名为不知者之说法”,由此显示“taṃ”字所指的是“我将说”与“他们不能了解”两个动词,而非单一动词。“so”:名为说法的身语运作;以此显示在语句语境中,“taṃ”字依随后面词语的性、数,而在复合词中间,“taṃ”字则依随前面词语的性、数。因此有“无明即是彼,亦是缘”以及“阿毗达摩即是彼,亦是藏”等语。“疲劳”:令身体疲劳之因。以此而生疲劳,故称“疲劳”。“assā”:应有。“sā”:名为身语运作的说法。“扰恼”:令身体受伤害之因。以此生起伤害,故称“扰恼”。然而诸佛内心既无疲劳亦无扰恼,因为已依阿罗汉道断除故。“paṭibhaṃsū”:此处“paṭi”与业格所支配的词连用,故“世尊”一处以属格表示自利之业格,故说“世尊之”。以“随奇妙”之语,排除“非奇妙”的词义分解,意为再三奇妙。“paṭibhaṃsū”:此处“paṭi”有现起之义,“bhā”语根有显现之义,故说“名为现起之智所行境,已成”。以“已成为所行境”,显示所谓显现的本质。显示巴利原文
So mamassa kilamathoti ettha taṃsaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘yā ajānantānaṃ desanā nāmā’’ti, iminā ‘‘deseyyaṃ, na ājāneyyu’’nti dvinnameva kiriyāpadānaṃ tasaddassa visayabhāvaṃ dasseti, na ekassa kiriyāpadassa. Soti desanāsaṅkhāto kāyavacīpayogo, iminā vākyavisaye tasaddo uttarapadasseva liṅgavacanāni gaṇhātīti dasseti, samāsamajjhe pana tasaddo pubbapadasseva liṅgavacanāni gaṇhāti. Tena vuttaṃ ‘‘avijjā ca sā paccayo cā’’ti (udā. aṭṭha. paṭhamabodhisuttavaṇṇanā) ca ‘‘abhidhammo ca so piṭakañcā’’ti ca (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dha. sa. aṭṭha. nidānakathā) ādi . Kilamathoti kāyakilamanahetu. Kilamati anenāti kilamatho. Assāti bhaveyya. Sāti kāyavacīpayogasaṅkhātā desanā. Vihesāti kāyavihiṃsāhetu. Vihiṃsati imāyāti vihesā. Cittena pana buddhānaṃ kilamatho vā vihesā vā natthi arahattamaggena samucchinnattā . ‘‘Paṭibhaṃsū’’ti ettha paṭīti kammappavacanīyayogattā ‘‘bhagavanta’’nti ettha sāmyatthe upayogavacananti āha ‘‘bhagavato’’ti. ‘‘Anu acchariyā’’ti iminā ‘‘na acchariyā’’ti padavibhāgaṃ nivatteti, punappunaṃ acchariyāti attho. Paṭibhaṃsūti ettha paṭisaddo paṭibhānattho, bhādhātu khāyanatthoti āha ‘‘paṭibhānasaṅkhātassa ñāṇassa gocarā ahesu’’nti. ‘‘Gocarā ahesu’’nti iminā khāyanaṃ nāma atthato gocarabhāvena bhavananti dasseti.
“我”:属我,或由我,连结“所证得之法,为了开示”。对于“逆流”,说对圣道流之逆,即是涅槃,故说“逆流者,谓涅槃”。“趣向涅槃者”:即圣道。因为圣道令趣向涅槃,故称为趣向涅槃者。“于暗聚”:此处“暗”字为无明的同义词,“聚”字有积聚之义,故说“以无明之积聚”。“所覆蔽”:显示“被覆盖”一词中,“vu”语根有遮蔽之义。“少事务之状态”:此处前缀“apa”有无之义,后缀“tā”有抽象名词之义,故说“无欲求之状态”。显示巴利原文
Meti mama, mayā vā, adhigataṃ dhammaṃ pakāsitunti sambandho. Ariyamaggasotassa paṭi paṭisotanti vutte nibbānamevāti āha ‘‘paṭisotaṃ vuccati nibbāna’’nti. Nibbānagāminti ariyamaggaṃ. Ariyamaggo hi yasmā nibbānaṃ gamayati, tasmā nibbānagāmīti vuccati. Tamokhandhenāti ettha tamasaddo avijjāpariyāyo, khandhasaddo rāsatthoti āha ‘‘avijjārāsinā’’ti. ‘‘Ajjhotthaṭā’’ti iminā āvuṭāti ettha vudhātu āvaraṇatthoti dasseti. Appossukkatāyāti ettha apatyūpasaggo abhāvattho, tāpaccayo bhāvatthoti āha ‘‘nirussukkabhāvenā’’ti.
8 “世间”:有情世间。“大梵天”:大梵天人。“少尘垢种类”:此处,“眼中尘垢少者”为少尘垢眼;“以少尘垢眼为种类、自性者”为少尘垢种类。为说明此词义,故说“慧眼”等语。“慧眼”:以此遮除肉眼之义。“他们”:诸有情。“法之”:与“tu”后缀连用时为第六格,表目的。“以ā为前缀的ñā词根有通达之义”,故说“通达者”。显示巴利原文
8.Loketi sattaloke. Mahābrahmeti mahābrahmāno. Apparajakkhajātikāti ettha appaṃ rajaṃ akkhimhi etesanti apparajakkhā, apparajakkhā jāti sabhāvo etesanti apparajakkhajātikāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘paññāmaye’’tiādi. ‘‘Paññāmaye’’ti iminā maṃsamayeti atthaṃ nivatteti. Etesanti sattānaṃ. Dhammassāti tupaccayayoge chaṭṭhīkammaṃ. Āpubbo ñādhātu paṭivijjhanatthoti āha ‘‘paṭivijjhitāro’’ti.
“染污存在于他们”即是有染污者,指富兰那迦叶等六师。“贪等”一词,是显示染污的自性。“未开启”一词,此处以ava和ā为前缀的pura词根有“开启”之义,故说“开启它”。将v读作p,亦有“开启”的读法。为避免将“甘露”理解为水等义,故说“涅槃的”。“这些有情听闻”是连接上下文。“无垢”一词,此处“vi”前缀有“无”的意思,故说“从无有”,由此显示“无染污存在于彼”即是“无垢”的语义。“正自觉者”一语,是显示其他词义的自性。“应以次第之道觉悟”即是“随觉”,此时应取四谛法,故说“四谛法”。显示巴利原文
Saṃvijjati malaṃ etesanti samalā, pūraṇakassapādikā cha satthāro, tehi. ‘‘Rāgādīhī’’ti iminā malasarūpaṃ dasseti. Avāpuretanti ettha avapubbo ca āpubbo ca puradhātu vivaraṇatthoti āha ‘‘vivara eta’’nti. Vakārassa pakāraṃ katvā ‘‘apāpureta’’ntipi pāṭho . Amatasaddassa salilādayo nivattetuṃ vuttaṃ ‘‘nibbānassā’’ti. Ime sattā suṇantūti sambandho. Vimalenāti ettha visaddo abhāvatthoti āha ‘‘abhāvato’’ti. Iminā natthi malaṃ etassāti vimaloti vacanatthaṃ dasseti . ‘‘Sammāsambuddhenā’’ti iminā aññapadatthasarūpaṃ dasseti. Anukkamena maggena bujjhitabbanti anubuddhanti vutte catusaccadhammo gahetabboti āha ‘‘catusaccadhamma’’nti.
“石所成”一词,是显示“由石而生,故名石所成”的语义。“以一切知智”一语,是显示遍眼的自性。“世尊,您亦”是连接词。“法”一词是“慧”的同义词,故说“法所成即慧所成”。“忧愁已离于此者”称为离忧者,即指世尊。“沉入忧愁”称为忧沉者,即指众人。“忧沉且为生老所制伏”,应当连接“和”字,以此显示“和”字为省略所表示的内容。显示巴利原文
‘‘Selamaye’’ti iminā silāya nibbatto seloti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Sabbaññutaññāṇenā’’ti iminā samantacakkhusarūpaṃ dasseti. Bhagavā tvampīti yojanā. Dhammasaddo paññāpariyāyoti āha ‘‘dhammamayaṃ paññāmaya’’nti. Apeto soko imassāti apetasoko, bhagavā. Sokaṃ avataratīti sokāvatiṇṇā, janatā. Sokāvatiṇṇañca jātijarābhibhūtañcāti casaddo yojetabbo. Iminā casaddo luttaniddiṭṭhoti dasseti.
“世尊”一词应连接于“勇者”等称号。“以具精进性”一语,是显示“精进存在于彼”故为“勇者”的语义。“在声论中,对呼格词不应作词析”,这是依呼格的用法而言,但在此处,为显示其义,应当知道已作了词析。“天子……乃至……由已调伏”,是显示“诸魔被此战胜的战斗”即为“战胜战斗者”的语义。此处,蕴魔被死魔所摄,二者一同被战胜。“有情载者”对应于第一字母,“商队载者”对应于第二字母。其中,若以譬喻说为“商队载者”,则对应于第二字母;若以主要含义说为“载运有情”即“有情载者”,则对应于第一字母。而此处是取第一字母,故说“载运有情故为有情载者”。“债不存在于此”即是无债者,指世尊。显示巴利原文
‘‘Bhagavā’’tipadaṃ ‘‘vīro’’tiādīsu yojetabbaṃ. ‘‘Vīriyavantatāyā’’ti iminā vīraṃ yassatthīti vīroti vacanatthaṃ dasseti. Saddasatthesu ālapanapadesu viggaho na kātabboti idaṃ ālapanāvatthaṃ sandhāya vuttaṃ, idha pana tesamatthadassanatthāya viggaho vuttoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Devaputta…pe… vijitattā’’ti iminā vijito mārehi saṃgāmo anenāti vijitasaṅgāmoti vacanatthaṃ dasseti. Ettha ca khandhamāro maccumārena saṅgahito dvinnaṃ mārānaṃ ekato vijitattā. ‘‘Sattavāho’’ti paṭhamakkharena ca ‘‘satthavāho’’ti dutiyakkharena ca yutto. Tattha satthavāho viyāti ‘‘satthavāho’’ti upacārena vutte dutiyakkharena yutto, satte vahahīti sattavāhoti mukhyato vutte paṭhamakkharena yutto. Idha pana paṭhamakkharena yuttoti āha ‘‘satte vahatīti sattavāho’’ti. Natthi iṇaṃ imassāti aṇaṇo bhagavā.
9 关于“佛眼”:这里,眼有两种,依肉眼与智眼而分。其中,肉眼又有两种,即净眼与扶尘根眼。在那里,净色称为净眼,被眉骨所围的肉团则称为扶尘根眼。然而智眼有五种:天眼、法眼、慧眼、佛眼和遍眼。其中,天眼通智名为天眼,下三圣道名为法眼,阿拉汉道智名为慧眼,根上下智及随眠智名为佛眼,一切知智名为遍眼。而在这里,由于是说“以佛眼”,仅指所说的这两种智,因此说“以根……乃至……智及”。“hi”是确实的意思。“他们”指那些众生。“信等”是以ādi字摄取精进、念、定、慧根。“锐利”即锐利,“钝”是更为微细,“行相”则是原因。这三对是依外义复合而说的。“易令知”指容易了知的人,同样地“难令知”指难以了知的人,为了显示其含义,所以说“他们以所说原因”等。“他世及罪过”指他世的罪过,“从怖畏见他们”指因为怖畏他世罪过而见的人,为了显示含义而说“他们”等。这二对是依kita而说,在这里,于最后一对中,虽没有说出“非少数他世罪过怖畏见者”的第二个词,但在《无碍解道》圣典中是成双而说的。“莲花存在于此”,依语义,丛、蔓、池或林都可称为“莲花林”,而这里说“在莲花林”。“唯沉没而”为连结,“滋养”。显示巴利原文
9.Buddhacakkhunāti ettha cakkhu duvidhaṃ maṃsacakkhuñāṇacakkhuvasena. Tatthāpi maṃsacakkhu duvidhaṃ pasādacakkhusasambhāracakkhuvasena. Tattha pasādarūpaṃ pasādacakkhu nāma, bhamukaṭṭhiparicchinno maṃsapiṇḍo sasambhāracakkhu nāma. Ñāṇacakkhu pana pañcavidhaṃ (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.3) dibbadhammapaññābuddhasamantacakkhuvasena. Tattha dibbacakkhuabhiññāñāṇaṃ dibbacakkhu nāma, heṭṭhimamaggattayaṃ dhammacakkhu nāma, arahattamaggañāṇaṃ paññācakkhu nāma, indriyaparopariyattañāṇañca āsayānusayañāṇañca buddhacakkhu nāma, sabbaññutaññāṇaṃ samantacakkhu nāma. Idha pana ‘‘buddhacakkhunā’’ti vuttattā yathāvuttadveñāṇāniyevāti āha ‘‘indriya…pe… ñāṇena cā’’ti. Hīti saccaṃ. Yesanti sattānaṃ. Saddhādīnīti ādisaddena vīriyasatisamādhipaññindriyāni saṅgaṇhāti. Tikkhānīti tikhiṇāni. Mudūnīti sukhumatarāni. Ākārāti kāraṇā. Imāni tīṇi dukāni bāhiratthasamāsavasena vuttāni. Sukhena viññāpetabbāti suviññāpayā, tathā duviññāpayāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ye kathitakāraṇa’’ntiādi . Paraloko ca vajjañca paralokavajjāni, tāni bhayato passantīti paralokavajjabhayadassāvinoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ye’’tiādi. Imāni dve dukāni kitavasena vuttāni, idha pacchimaduke ‘‘na appekacce paralokavajjabhayadassāvino’’ti dutiyapadaṃ na vuttaṃ, paṭisambhidāmaggapāḷiyaṃ (paṭi. ma. 1.111) pana yugaḷavasena vuttaṃ. Uppalāni ettha santīti uppalinīti vacanatthena gaccho vā latā vā pokkharaṇī vā vanaṃ vā ‘‘uppalinī’’ti vuccati, idha pana ‘‘vana’’nti āha ‘‘uppalavane’’ti. Nimuggāneva hutvāti sambandho. Posayantīti vaḍḍhanti, iminā antonimuggāneva hutvā posayantīti antonimuggaposīnīti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Udakena sama’’nti iminā udakena samaṃ samodakaṃ, samodakaṃ hutvā ṭhitānīti atthaṃ dasseti. ‘‘Atikkamitvā’’ti iminā accuggammātipadassa atiuggantvāti atthaṃ dasseti.
「以覆盖而覆盖」为覆盖者,非覆盖者为不覆盖者。不覆盖者名为从义理开显,故说「开显」。「so」者,圣道也。「hi」者,真实也。「最后二词」者,在偈颂之最上二词。「此即义」者,此将说之如是义应见,为连结。「hi」者,详说也。「我不说」者,于此,由最上人性故说「我」。「在天人中」应说,依单数余格故说「在人中」,故说「在天人中」。显示巴利原文
Paṭicchannena āropitāti pārutā, na pārutā apārutā. Apārutā nāma atthato vivaraṇāti āha ‘‘vivaṭā’’ti soti ariyamaggo . Hīti saccaṃ. Pacchimapadadvayeti gāthāya uttamapadadvaye. Ayamevatthoti ayaṃ vakkhamāno evaṃ attho daṭṭhabboti yojanā. Hīti vitthāro. Na bhāsinti ettha uttamapurisattā ‘‘aha’’nti vuttaṃ. ‘‘Devamanujesu’’ti vattabbe ekasesavasena ‘‘manujesū’’ti vuttanti āha ‘‘devamanussesū’’ti.
六、五群比丘事显示巴利原文
6. Pañcavaggiyakathā
10 10.「以因缘生起」者,以因缘而生起。「无垢种姓者」,此之种姓自性无垢,故为无垢种姓。虽然不加区别地说「智」,但从义理而言,唯是无障智,故说「一切知智」。「从此」者,从「我将说法」之思惟日起,与下文相连。然而天人只知阿拉喇之死亡,不知其生于无所有处。世尊则知一切,故说「生于无所有处」。以「已退失」一词,显示此处「大损失者」中「hā」字根之义。「彼之」者,阿拉喇之。应说「大损失者」,但将 k 音变为 y 音,故说「大损失者」。「非时」者,于梵行住无机会,意为无所有处。「昨日」者,前一过去日。「彼亦」者,伍达咖拉玛子亦然。「亦」字相对于阿拉喇而言。其中,阿拉喇咖喇玛获得直至无所有处禅那,故生于无所有处。伍达咖拉玛子获得直至非想非非想处禅那,故应知生于非想非非想处。为显示「多作」与「多利益」二种读法之合理性,故说「多作者,多利益」。「被遣送之状态」,应连接「玛」字。以此显示「被遣」一词中「阿德」字表示身体。显示巴利原文
10.Ṭhānuppattiyāti kāraṇena uppattiyā. Nikkileso jāti sabhāvo imassāti nikkilesajātiko. ‘‘Ñāṇa’’nti avisesena vuttepi atthato anāvaraṇañāṇamevāti āha ‘‘sabbaññutaññāṇa’’nti. Itoti ‘‘dhammaṃ desessāmī’’ti parivitakkadivasato, heṭṭhāti sambandho. Devatā pana āḷārassa kālaṅkaraṇameva jānāti, na ākiñcaññāyatane nibbattabhāvaṃ. Bhagavā pana sabbaṃ jānāti, tena vuttaṃ ‘‘ākiñcaññāyatane nibbatto’’ti. ‘‘Parihīnattā’’ti iminā mahājāniyoti ettha hādhātuyā atthaṃ dasseti. Assāti āḷārassa. Mahatī jāniassāti ‘‘mahājāniko’’ti vattabbe kakārassa yakāraṃ katvā ‘‘mahājāniyo’’ti vuttaṃ. Akkhaṇeti brahmacariyavāsāya anokāse, ākiñcaññāyataneti attho. Hiyyoti anantarātītāhe. Sopīti udako rāmaputtopi. Pisaddo āḷārāpekkho. Tattha āḷāro kālāmo yāvaākiñcaññāyatanajhānalābhī hoti, tasmā ākiñcaññāyatane nibbatto. Udako rāmaputto yāvanevasaññānāsaññāyatanajhānalābhī hoti, tasmā nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Bahukārā’’ti ca ‘‘bahūpakārā’’ti ca pāṭhassa dvidhā yuttabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bahukārāti bahūpakārā’’ti. Pesitattabhāvaṃ manti yojanā. Iminā pahitattanti ettha attasaddo kāyavācakoti dasseti.
11 因与“中间”一词相应,此处“伽耶、菩提”在属格义上使用了业格,故说“伽耶与菩提道场之间”。显示巴利原文
11. Antarāsaddena yuttattā ‘‘gayaṃ, bodhi’’nti ettha sāmyatthe upayogavacananti āha ‘‘gayāya ca bodhimaṇḍassa cā’’ti.
为显示偈颂中四个“一切”里,第二个“一切”是无余义,其余为有余义,故说“一切三地法”等。词义极易了知。阿拉汉果也因渴爱灭尽,而说“于渴爱灭尽之涅槃”。“自己”一词是“自我”的同义词,而“证知”一词以“tvā”后缀结尾,故说“自己证知后”。又以“一切四地法”一句,显示动词“知”根的业处。“此是我师”一句,则显示宣示的方式。显示巴利原文
Gāthāya catūsu sabbasaddesu dutiyo sabbasaddo anavasesattho, sesā sāvasesatthāti dassento āha ‘‘sabbaṃ tebhūmakadhamma’’ntiādi. Vacanattho suviññeyyova. Arahattaphalassāpi taṇhākkhayattā vuttaṃ ‘‘taṇhākkhaye nibbāne’’ti. Sayaṃsaddo attapariyāyo, abhiññāyasaddo tu tvāpaccayantoti āha ‘‘attanāva jānitvā’’ti. ‘‘Sabbaṃ catubhūmakadhamma’’nti iminā ñādhātuyā kammaṃ dasseti. ‘‘Ayaṃ me ācariyo’’ti uddisanākāradassanaṃ.
以“出世间法”一词,显示对于世间法也有老师。“对等者”:此处“对”字是“对应”之义,故说“相对应之人”,意指没有相似的人。“清凉者”:成为清凉而安住,或达至清凉的状态。显示巴利原文
‘‘Lokuttaradhamme’’ti iminā lokiyadhamme pana ācariyo (mi. pa. 4.5.11) atthīti dasseti. Paṭipuggaloti ettha paṭisaddo paṭibhāgatthoti āha ‘‘paṭibhāgapuggalo’’ti. Sadisapuggalo nāma natthīti attho. Sītibhūtoti sīti hutvā bhūto, sītibhāvaṃ vā patto.
“迦尸诸”者,因以复数说,故为诸地方之名。因地方群体为国名,故说“迦尸国”。以“城”字,显示“布喇”字为城之同义词。“为获得”者,为令获得之目的。以“鼓”字,显示“敦杜毗”字为鼓之表示词。鼓以“敦杜”之声充满两边,故称敦杜毗。将德音与喇音结合,亦有“敦德儒毗”之读法,此为非正读。“我将击”,此处以“击打”一词,显示“将被击打”中以“阿”为首之“哈那”字根之义;以“我将”一词,显示现在时之未来时态中将发生之状态;以“伊提”一词,显示表示行相之“伊提”字之省略。显示巴利原文
Kāsīnanti bahuvacanavasena vuttattā janapadānaṃ nāmaṃ. Janapadasamūhassa raṭṭhanāmattā vuttaṃ ‘‘kāsiraṭṭhe’’ti. ‘‘Nagara’’nti iminā purasaddo nagarapariyāyoti dasseti. Paṭilābhāyāti paṭilābhāpanatthāya. ‘‘Bheri’’nti iminā dundubhisaddo bherivācakoti dasseti. Bheri hi ‘‘duṃdu’’ntisaddena ubhi pūraṇametthāti dundubhīti vuccati. Dakārarakārānaṃ saṃyogaṃ katvā dundrubhītipi pāṭho atthi, so apāṭhoyeva. ‘‘Paharissāmī’’ti ettha pahārasaddena āhaññinti ettha āpubbahanadhātuyā atthaṃ dasseti, ssāmisaddena ajjataniiṃvibhattiyā anāgatakāle pavattabhāvaṃ, itisaddena gamanākāravācakassa itisaddassa lopabhāvaṃ dasseti.
“无边胜者”:以称为“无边”的一切知智为近因,依阿拉汉道智战胜一切烦恼敌。这里是藉果的邻近施设,显示其无边胜者的状态。“胡韦亚巴伍索”应拆分为“胡韦亚、阿毗、阿伍索”等词:“胡”字根表存在义,“阿毗”表“如是”之名。为显示此义,说“具寿,应如是存在”。又将瓦音转为巴音,读作“胡贝亚”亦合理。显示巴利原文
Anantajinoti anantasaṅkhātassa sabbaññutaññāṇassa padaṭṭhānabhūtena arahattamaggañāṇena sabbakilesārīnaṃ jitavā, etena phalūpacārena anantajinabhāvaṃ dasseti. Huveyya pāvusoti ettha ‘‘huveyya api āvuso’’ti padavibhāgaṃ katvā hudhātu sattatthavācako, apisaddo evaṃnāmavācakoti dassento āha āvuso ‘‘evaṃ nāma bhaveyyā’’ti. Vakārassa pakāraṃ katvā ‘‘hupeyyā’’ti pāṭhopi yujjatiyeva.
12 “为义而行”:以此显示“为众多事义而行者,即多事者”的语义。“精勤”:由于难行之行而精勤。“已失”:显示“迷乱”中,以vi为前缀的bhamu字根具有不安住义,故从意义上说为“已失”。“耳”:此处“耳”字指耳识等,故说“耳根”。“威仪”:此处解释词义:所谓“行动、行为即是威仪”,故指难行之行。“汝等知否”:此处“no”音即是“nu”的意义,故说“汝等知否”。“句”:能表示义理。为显示“令知”的表达方式,故说“我是佛”。显示巴利原文
12. ‘‘Atthāya paṭipanno’’ti iminā bāhullassa atthāya paṭipanno bāhullikoti vacanatthaṃ dasseti. Padhānatoti dukkaracariyāya padahanato. ‘‘Bhaṭṭho’’ti iminā vibbhantoti ettha vipubbabhamudhātuyā anavaṭṭhānattho nāma atthato bhaṭṭhoti dasseti. Sotanti ettha sotasaddassa sotaviññāṇādivācakattā ‘‘sotindriya’’nti vuttaṃ. Iriyāyāti ettha iriyanaṃ caraṇaṃ iriyāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘dukkaracariyāyā’’ti. Abhijānātha noti ettha nosaddo nusaddatthoti āha ‘‘abhijānātha nū’’ti. Vākyanti vācakaṃ. Saññāpetuntipadassa saññāpanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ahaṃ buddho’’ti.
13 “如是”:从“作眼”等开始。“句义”:从词与义,或从诸词之义。“如是”:如所说。“确实”:真实。“经文之说”:依经文所说之语。显示巴利原文
13.Itoti ‘‘cakkhukaraṇī’’tiādito. Padatthatoti padato ca atthato ca, padānaṃ atthato vā. Itoti yathāvuttato. Hīti saccaṃ. Suttantakathanti suttantavasena vuttavacanaṃ.
18 “以天众”:以称为梵天之天众。“彼具寿已住立”为连结。“那即是善来比丘具足戒”为结合。显示巴利原文
18.Devatākoṭīhīti brahmasaṅkhātāhi devatākoṭīhi. Patiṭṭhitassa tassa āyasmatoti sambandho. Sāva ehibhikkhuupasampadāti yojanā.
19 “于第二日生起法眼”为连结。“第二日”等,是参照太阴日而说。“月之”:指阿萨离月黑分。“彼一切比丘”为结合。“以无我经”:以无我相经。显示巴利原文
19. Dutiyadivase dhammacakkhuṃ udapādīti sambandho. ‘‘Dutiyadivase’’tiādi pāṭipadadivasaṃ upanidhāya vuttaṃ. Pakkhassāti āsaḷhīmāsakāḷapakkhassa. Sabbeva te bhikkhūti yojanā. Anattasuttenāti anattalakkhaṇasuttantena (mahāva. 20; saṃ. ni. 3.59).
“第五日”者,即月之第五日。“世间”者,指有情世间。“人中阿拉汉”者,以此显示天界阿拉汉众多之义。显示巴利原文
Pañcamiyā pakkhassāti pakkhassa pañcamiyā. Lokasminti sattaloke. ‘‘Manussaarahantoti iminā devaarahanto bahūti dasseti.
七、出家事显示巴利原文
7. Pabbajjākathā
31 “旧与随旧”者,属于过去与相续的种种有。“六十一”者,即一加六十,或说超一之六十,故为六十一。显示巴利原文
31.Porāṇānuporāṇānanti purāṇe ca anupurāṇe ca bhavānaṃ. Ekasaṭṭhīti eko ca saṭṭhi ca, ekena vā adhikā saṭṭhi ekasaṭṭhi.
“于彼”者,在那六十一位人阿拉汉中。“前行”者,指先前所作的方便,即前方便之意。“以群结”者,结为群体。“他们”为五十五人。“将烧”者,将燃烧。“带出”者,从村落中带出。“于他们”者,在那五十五人之中。此处须连接“除了五人”。“其余”者,即除此五人外的其余人等。“彼”指亚萨童子自身。“他们亦”指另外四人也如此。“于彼处”指在身体上。“彼一切亦”指亚萨的父母、妻子连同其同伴。“以此”即以此前方便。显示巴利原文
Tatrāti tesu ekasaṭṭhimanussaarahantesu. Pubbayogoti pubbe kato upāyo, pubbūpanissayoti attho. Vaggabandhenāti samūhaṃ katvā bandhena. Teti pañcapaññāsa janā. Jhāpessāmāti ḍayhissāma. Nīhariṃsūti gāmato nīhariṃsu. Tesūti pañcapaññāsajanesu. Pañca jane ṭhapetvāti sambandho. Sesāti pañcahi janehi avasesā. Soti yaso dārako. Tepīti cattāropi janā. Tatthāti sarīre. Te sabbepīti yasassa mātāpitubhariyāhi saddhiṃ sabbepi te sahāyakā. Tenāti pubbayogena.
“告”,即是说。显示巴利原文
Āmantesīti kathesi.
32 为了说明“天界诸境中的有为之天的贪索”,故说“名为天”等。“贪索”即名为贪的系缚。“不听闻性”在此处是具格的意义,故说“以不听闻性”。“退失”是指以何而退失?因此说“从殊胜证得”。“从殊胜证得”即从名为道果的殊胜证得中退失。显示巴利原文
32. Dibbesu visayesu bhavā dibbā lobhapāsāti dassento āha ‘‘dibbā nāmā’’tiādi. Lobhapāsāti lobhasaṅkhātā bandhanā. Asavanatāti ettha karaṇatthe paccattavacananti āha ‘‘asavanatāyā’’ti. Parihāyantīti ettha kena parihāyantīti āha ‘‘visesādhigamato’’ti. Visesādhigamatoti maggaphalasaṅkhātassa visesassa adhigamato.
33 “作终极卑劣”是为了显示“终极”的词义,故说“卑劣”。“下劣有情”表明终极的自相。此为呼唤语。“彼”指贪索。“嘿”指真实。“彼”指魔波旬。因为连在空中行走者的五神通也是系缚,所以它于空中行、转起;由此词义,魔波旬称贪索为“空中行者”。显示巴利原文
33. Antaṃ lāmakaṃ karotīti antakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘lāmakā’’ti. ‘‘Hīnasattā’’ti iminā antakassa sarūpaṃ dasseti. Āmantanapadametaṃ. Tanti rāgapāsaṃ. Hīti saccaṃ. Soti māro pāpimā. Antalikkhe carantānaṃ pañcābhiññānampi bandhanattā antalikkhe carati pavattatīti antalikkhacaroti vacanatthena rāgapāso ‘‘antalikkhacaro’’ti mārena pāpimatā vutto.
34 “从种种国土”:即从同一方的种种国土。关于“我听许……出家”等文中的判定,应如此了知:其关联是,应由度人出家的比丘令其出家。“被遮止之人”的关联:“于他”是指于他人,以“诸比丘!不应……令出家”的经文为起始。“他们”指被遮止之人,“彼亦且”指那人自身。应联系为:唯被听许者应令出家。“彼之且”指人之且,或他们父母之且,这是语序的颠倒。应联系为:我将解说听许之相。显示巴利原文
34.Nānājanapadatoti ekissāpi disāya nānājanapadato. ‘‘Anujānāmi…pe… pabbājethā’’tiādimhi vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Pabbājentena bhikkhunā pabbājetabboti sambandho. Ye paṭikkhittā puggalāti yojanā. Paratoti parasmiṃ. ‘‘Na bhikkhave…pe… pabbājetabbo’’ti pāḷiṃ (mahāva. 89) ādiṃ katvāti yojanā. Teti paṭikkhittapuggale. Sopi cāti sopi ca puggalo. Anuññātoyeva pabbājetabboti sambandho. Tassa cāti puggalassa ca, atha vā tesañca mātāpitūnaṃ. Vacanavipallāso hesa. Anujānanalakkhaṇaṃ vaṇṇayissāmāti sambandho.
“如是”:依以上所说的方法。“且”字的作用是总括句义。意思是:若未剃发,且同一界内还有其他比丘。“其他”是指除自己以外的其他人。“剃”即剃发,那项工作称为剃发业。“彼之”是指剃发业的。“机会”指出家的时机。说了“不得机会”之后,为显示其原因而说“若”等。显示巴利原文
Evanti iminā vuttanayena. Casaddo vākyasampiṇḍanattho. Sace acchinnakeso hoti ca, sace ekasīmāya aññepi bhikkhū atthi cāti attho. Aññepīti attanā aparepi. Bhaṇḍūti muṇḍo, soyeva kammaṃ bhaṇḍukammaṃ. Tassāti bhaṇḍukammassa. Okāsoti pabbajjāya khaṇo. ‘‘Okāsaṃ na labhatī’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sace’’tiādi.
「未说者亦」者,此中虽说了「亦」字,但何名为说耶?为显示此而说。「令对戒师出家」者,此中出家有四种:苦行出家、游方者出家、沙马内拉出家、达上出家。其中,剃除须发名为苦行出家,因从取树皮衣等之初即应舍弃故。仙人出家亦是彼之别名。仅剃除须发名为游方者出家,因从取袈裟等之初即应舍弃故。剃除须发及披袈裟名为沙马内拉出家,因从受三归之初即应舍弃故。达上出家有三种:来比丘达上出家、受三归达上出家、白四甘马达上出家。其中,于来比丘达上出家,剃除须发等一切仅于一时即成就,因由世尊「来,比丘」之语而生起故。受三归达上出家即与沙马内拉出家相似。剃除须发、披袈裟及受三归名为白四甘马达上出家,因从受羯磨之初即应舍弃故。其中,乃意指沙马内拉出家而说「令对戒师出家」。「对戒师」者,即限定于戒师之侍奉义务处。其义为:于出家羯磨中不作自己之主宰。年少比丘应作三事:剃发、披袈裟、授三归。有些人将「然三归应自授」之读法引至此处,说年少比丘不应授三归,此不应采纳,因年少者已是比丘,且比丘们得令出家故。若戒师不作剃发及披袈裟,仅为出家目的而授三归,出家不成就,因未作出家应作事故。若诵甘马语而令达上,达上成就,因未得衣者达上成立故,且无羯磨过失故。「界内」者,即近行界内之结界。「令出家后」者,乃意指剃发而说,因「披袈裟」对披袈裟另说故。因沙马内拉之授三归不成就,故说「然三归应自授」。「令人出家」为连接。「是」者,即真实。「依命令」者,即依比丘们之命令。「任何人」者,即在家与出家者中任何人。显示巴利原文
Avuttopīti ettha pisaddo vutto pana kā nāma kathāti dasseti. Upajjhāyaṃ uddissa pabbājetīti ettha pabbajjā catubbidhā tāpasapabbajjā paribbājakapabbajjā sāmaṇerapabbajjā upasampadapabbajjāti. Tattha kesamassuharaṇaṃ tāpasapabbajjā nāma vakkalādigahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Isipabbajjātipi tassāyeva nāmaṃ. Kesamassuharaṇameva paribbājakapabbajjā nāma kāsāyādigahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Kesamassuharaṇañca kāsāyacchādanañca sāmaṇerapabbajjā nāma saraṇagahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Upasampadapabbajjā tividhā ehibhikkhuupasampadapabbajjā saraṇagahaṇūpasampadapabbajjā ñatticatutthavācikūpasampadapabbajjāti. Tattha ehibhikkhūpasampadapabbajjāyaṃ kesamassuharaṇādi sabbaṃ ekatova sampajjati ‘‘ehi bhikkhū’’ti bhagavato vacanena abhinipphannattā. Saraṇagahaṇūpasampadapabbajjā sāmaṇerapabbajjasadisāyeva. Kesamassuharaṇañca kāsāyacchādanañca saraṇagahaṇañca ñatticatutthavācikūpasampadapabbajjā nāma kammavācāgahaṇato paṭhamameva vajitabbattā. Tattha sāmaṇerapabbajjaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘upajjhāyaṃ uddissa pabbājetī’’ti. Upajjhāyaṃ uddissāti upajjhāyassa veyyāvaccakaraṭṭhānaniyamaṃ katvā. Pabbajjākamme attano issariyamakatvāti attho. Daharena bhikkhunā kesacchedanaṃ kāsāyacchādanaṃ saraṇadānanti tīṇi kiccāni kātabbāniyeva. Keci ‘‘saraṇāni pana sayaṃ dātabbānī’’ti pāṭhaṃ idhānetvā daharena bhikkhunā saraṇāni na dātabbānīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ daharassa bhikkhuttā, bhikkhūnaṃ pabbājetuṃ labhanattā ca. Upajjhāyo ce kesacchedanañca kāsāyacchādanañca akatvā pabbajjatthaṃ saraṇāniyeva deti, na ruhati pabbajjā pabbajjāya akattabbattā. Kammavācaṃ sāvetvā upasampādeti, ruhati upasampadā apattacīvarānaṃ upasampadasiddhito, kammavipattiyā abhāvato ca. Khaṇḍasīmanti upacārasīmaṭṭhaṃ baddhasīmaṃ. Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā’’ti kāsāyacchādanassa visuṃ vuttattā. Sāmaṇerassa saraṇadānassa aruhattā ‘‘saraṇāni pana sayaṃ dātabbānī’’ti vuttaṃ. Purisaṃ pabbājetunti sambandho. Hīti saccaṃ. Āṇattiyāti bhikkhūnaṃ āṇattiyā. Yena kenacīti gahaṭṭhapabbajitesu yena kenaci.
说“堪能者”之后,为显示其含义而说“有因者”。“有因者”,指依于道果的近依而转起者。“有名声者”,指具足眷属之名声与美誉者。“即使已给机会”是说,即使已给了机会。“自己”,指不应让其他人去吩咐。“只从此处”,指只从见到的地方。“彼”指求出家者。“疥癣或”,指痒或。“疥疮或”也是一种读法,其义为疥疮。“疮或”,指疱疮。“以此量”,指以此量进行摩擦沐浴的量。“不退转法”,指不退转至居士状态的性质。“知恩”,指了知已被施予利益的性质。“识恩”,指使已被施予的利益变得显著明了。显示巴利原文
‘‘Bhabbarūpo’’ti vatvā tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sahetuko’’ti. Sahetukoti maggaphalānaṃ upanissayehi saha pavatto. Yasassīti parivārayasena ca kittiyasena ca samannāgato. Okāsaṃ katvāpīti okāsaṃ katvā eva. Sayamevāti na añño āṇāpetabbo. Ettoyevāti dassanaṭṭhānatoyeva. Assāti pabbajjāpekkhassa. Khajju vāti kaṇḍuvanaṃ vā. ‘‘Kacchu vā’’tipi pāṭho, pāmaṃ vāti attho. Piḷakā vāti phoṭā vā. Ettakenāti etapamāṇena ghaṃsitvā nhāpanamattena. Anivattidhammāti gihibhāvaṃ anivattanasabhāvā. Kataññūti katassūpakārassa jānanasīlā. Katavedinoti kataññūpakārassa vedaṃ pākaṭaṃ karonto.
“非出离论”,指诸如“随心所欲地睡眠,随心所欲地进食,戏乐于心念,无有厌倦地安住”等言论。在显示了不应说的之后,为显示应说的而说:“那么,应对他”。“他”指求出家者。为显示告知的方式而说:“由告知者…”等语。“以色、形状、香、意向、处所等方式”,即应以这些方式告知,这是连接。“是”,是为显示果报,即要说告知的果报。“彼”指求出家者。“先前”,指于前生,或是于出家之前。如同想要刺破棘刺而成熟的疮,智便会生起,这是连接。“彼”指求出家者的。“因陀罗之矛”,即帝释天的金刚武器。它由因陀罗投掷、射出,故称因陀罗之矛。如同因陀罗之矛粉碎于山岩,一切烦恼亦被粉碎,这是连接。“如刀锋”,指如同刀的尖端。其义为如同刀业的终点。“是”,意为真实。“因此”,指因已获得,所以如此。“彼”指求出家者的。显示巴利原文
Aniyyānikakathāti yāvadatthaṃ supitvā yāvadatthaṃ bhuñjītvā cittakeḷiṃ karonto anukkaṇṭhito viharāhītiādikā kathā. Nakathetabbaṃ dassetvā kathetabbaṃ dassento āha ‘‘athakhvassā’’ti. Assāti pabbajjāpekkhassa. Ācikkhanākāraṃ dassento āha ‘‘ācikkhantena cā’’tiādi. Vaṇṇa…pe… vasenāti vaṇṇo ca saṇṭhānañca gandho ca āsayo ca okāso ca, tesaṃ vasena, ācikkhitabbanti sambandho. Hīti phalajotako, ācikkhanassa phalaṃ vakkhāmīti attho. Soti pabbajjāpekkho. Pubbeti pubbabhave, pabbajanato pubbe vā. Kaṇṭakavedhāpekkho paripakkagaṇḍo viya ñāṇaṃ pavattatīti yojanā. Assāti pabbajjāpekkhassa. Indāsanīti sakkassa vajirāvudho. So hi indena asīyati khipīyatīti indāsanīti vuccati. Indāsani pabbate cuṇṇayamānā viya sabbe kilese cuṇṇayamānaṃyevāti yojanā. Khuraggeyevāti khurassa koṭiyameva. Khurakammapariyosāneyevāti attho. Hīti saccaṃ. Tasmāti yasmā pattā, tasmā. Assāti pabbajjāpekkhassa.
“居士味”,指住在家中者的气味。“然而亦”,表示即使覆蔽,这是连接。“彼”指求出家者的。“师”指授皈依的师、或授甘马语的师、或授教诫的师。“仅彼”指仅那位求出家者。“由那位比丘”指由作为师或戒师的比丘。显示巴利原文
Gihigandhanti gehe ṭhitassa janassa gandhaṃ. Athāpīti yadipi acchādetīti sambandho. Assāti pabbajjāpekkhassa. Ācariyo vāti saraṇadānācariyo vā kammavācācariyo vā ovādācariyo vā. Taṃyeva vāti pabbajjāpekkhameva vā. Tena bhikkhunāvāti ācariyupajjhāyabhikkhunā eva.
“非依命令”者,即非依师、戒师之命令。以此显示:若非依师、戒师之命令,任何人不应穿着下衣等。“比丘”者,是师、戒师比丘。“仅彼”者,指那求出家者。“以戒师为根本”者,是以戒师为根本进行着下衣、披覆上衣。“此”为决断。显示巴利原文
Anāṇattiyāti ācariyupajjhāyehi anāṇattiyā. Iminā ācariyupajjhāyehi anāṇattena yena kenaci nivāsanādīni na kātabbānīti dasseti. Bhikkhunāti ācariyupajjhāyabhikkhunā. Tassevāti pabbajjāpekkhasseva. Upajjhāyamūlaketi upajjhāyamūlake nivāsanapārupane. Ayanti vinicchayo.
“于彼处”者,指出家、达上之处。“他们”者,指比丘们。“然”者,指于令其礼拜之后,或礼拜的无间。“如是说”者,以圣典方式的例示,显示注释的方式:“我所说者,你应当说。”“然”者,指此无间。“彼”者,指那求出家者,应授予,如此连接。“即使一句”者,即在三语句中哪怕一句,或在九种格尾词中哪怕一词。“即使一字”者,即在二十四字中哪怕一字。显示巴利原文
Tatthāti pabbajjūpasampadaṭṭhāne. Tesanti bhikkhūnaṃ. Athāti vandāpanato pacchā, vandāpanassa anantarā vā. ‘‘Evaṃ vadehī’’ti pāḷinayanidassanamukhena ‘‘yamahaṃ vadāmi, taṃ vadehī’’ti aṭṭhakathānayaṃ nidasseti. Athāti tadanantaraṃ. Assāti pabbajjāpekkhassa, dātabbānīti sambandho. Ekapadampīti tīsu vākyapadesu ekaṃ vākyapadampi, navasu vā vibhatyantapadesu ekapadampi. Ekakkharampīti catuvīsatakkharesu ekakkharampi.
“一边清净”者,仅由一位羯磨师之处所与作法具足而清净。“两边清净”者,由授予皈依的师与沙弥两者之清净。“处所、作法具足”者,指诸如胸部等处所以及收摄等作法之具足。“说”者,是说处所、作法具足。“不能”者,应理解为“不能说”。显示巴利原文
Ekatosuddhiyāti ekasseva kammavācācariyassa ṭhānakaraṇasampattiyā sujjhanena. Ubhato suddhiyāvāti ubhayesaṃ saraṇadānācariyasāmaṇerānaṃ sujjhanena eva. Ṭhānakaraṇasampadanti uraādiṭṭhānānañca saṃvutādikaraṇānañca sampadaṃ. Vattunti ṭhānakaraṇasampadaṃ vattuṃ. Na sakkotīti vattuṃ na sakkotīti yojanā.
“这些”是指诸皈依。“而”字为接续之词,亦为庄严文句之用。“一连结”意为同一连结。应作鼻音结尾,于授予时,在“佛”与“皈依”二词之间,以及“皈依”与“我去”二词之间不作间隔,唯作同一连结而授予,这是所说的。为什么?因为三词之间无任何间隔字母。“间断”是指作间隔。应作 m 音结尾,于授予时,三词之间不作同一连结,唯作间隔而授予,这是所说的。为什么?因为三词之间有出音 m 作为间隔存在。“在安达咖注疏中所说”是连接之词。“那”是言说,于“无”一词中是作者,于“未说”一词中是所作。“如是”是指:以“尊者,我是佛护”等方式,凡不如此说者,皈依不坏;唯有破坏 bu、da 等字母之情形,或虽具足作法者,皈依方坏,这是意趣所在。显示巴利原文
Imānīti saraṇāni. Casaddo upanyāso, panasaddo padālaṅkāro. Ekasambandhānīti ekato sambandhāni. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle ‘‘buddhaṃ’’iti ‘‘saraṇaṃ’’iti padānañca ‘‘saraṇaṃ’’iti ‘‘gacchāmi’’iti padānañca antarā vicchedamakatvā ekasambandhameva katvā dātabbānīti vuttaṃ hoti. Kasmā tiṇṇaṃ padānamantarā byavadhānassa kassaci akkharassa abhāvato. Vicchinditvāti vicchedaṃ katvā. Makārantaṃ katvā dānakāle tiṇṇaṃ padānamantarā ekasambandhamakatvā vicchinditvā eva katvā dātabbānīti vuttaṃ hoti. Kasmā? Tiṇṇaṃ padānamantarā byavadhānassa nissarassa makārassa atthibhāvato. Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Tanti vacanaṃ, ‘‘natthī’’tipade kattā, ‘‘na vutta’’ntipade kammaṃ. Tathāti ‘‘ahaṃ bhante buddharakkhito’’tiādinā ākārena, avadantassa saraṇaṃ na kuppati, bukāradakārādīnaṃ byañjanānaṃ ṭhānakaraṇasampadaṃ hāpentasseva saraṇaṃ kuppatīti adhippāyo.
“三次”以此显示一次或二次都不可以。然而超过三次,即使千次也是可以的。“于此”是指于那些出家与具足戒中。“从他”是指从他人。“彼”是指具足戒。但出家则是被允许的,这是连接。“从他亦”中的“亦”字关联前文。“彼”是指出家。“以此”是指以此剃发、披袈裟衣、授予皈依。“因为”是为了显示结果。显示巴利原文
‘‘Tikkhattu’’nti iminā sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā na vaṭṭatīti dīpeti. Tikkhattuto adhikaṃ pana sahassakkhattumpi vaṭṭatiyeva. Tatthāti tāsu pabbajjāupasampadāsu. Paratoti parasmiṃ. Sāti upasampadā. Pabbajjā pana anuññātā evāti sambandho. Paratopīti pisaddo pubbāpekkho. Sāti pabbajjā. Ettāvatāti ettakena kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānena. Hīti phalajotako.
“此”是指此沙弥。说“有行”之后,为显示其义而说“具有智者种性”。“若”是指如是之时。“对彼”是指对此沙弥。“于彼处”是指在沙弥地位所安住之处。应连接为:如世尊所教示,应当那样教示。“此”是指“我允许……乃至……离受持金银”的教示。显示巴利原文
Esāti eso sāmaṇeroti attho. ‘‘Gatimā’’ti vatvā tassatthaṃ dassento āha ‘‘paṇḍitajātiko’’ti. Athāti evaṃ sati. Assāti sāmaṇerassa. Tasmiṃyeva ṭhāneti sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitaṭṭhāneyeva. Yathā bhagavatā uddiṭṭhāni, tathā uddisitabbānīti yojanā. Etanti ‘‘anujānāmi…pe… jātarūpa rajatapaṭiggahaṇā veramaṇī’’ti vacanaṃ.
「那」者,乃安达罗注疏中所说之言。「如巴利」者,「唯」字表确定之义,由此应当唯依巴利而教示,以此为遮止“应离巴利而以他式教示”之说。若离巴利而另式诵“我受持离杀生学处”者,亦无过失。「因为」者,真实义,或因由义。「他们」者,指诸学处。「只要」者,应连属为:只要多久期间尚未知解、尚未善巧。「仅近侍行者」者,唯在师与依止师之近处而行。「对彼」者,对沙弥而言。「净与不净」者,离十学处为净,触摸等为不净,不触摸等为净。「由彼亦」者,由沙弥亦能作。「灭摈支分」者,指相状灭摈之支分。「应善学」者,针对不善学者,有相状灭摈及杖羯磨灭摈,此是意趣所在。显示巴利原文
Tanti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanaṃ. Yathāpāḷiyāvāti evasaddo sanniṭṭhānattho, tena yathāpāḷiyāva uddisitabbāni. Yathāpāḷiṃ visajjetvā aññathā eva uddisitabbānīti vādaṃ nivāreti. Yathāpāḷiṃ visajjetvā aññathā ‘‘pāṇātipātā veramaṇiṃ sikkhāpadaṃ samādiyāmī’’ti uddisantopi niddosoyeva. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tānīti sikkhāpadāni. Yāvāti yattakaṃ kālaṃ na jānāti, na kusalo hotīti sambandho. Santikāvacaroyevāti ācariyupajjhāyānaṃ samīpe avacārova. Assāti sāmaṇerassa. Kappiyākappiyanti dasasikkhāpadavinimuttaṃ kappiyaṃ parāmāsādiñca akappiyaṃ aparāmāsādiñca. Tenāpīti sāmaṇerenāpi. Nāsanaṅgānīti liṅganāsanaaṅgāni. Sādhukaṃ sikkhitabbanti sādhukaṃ asikkhantassa liṅganāsanañca daṇḍakammanāsanañca hotīti adhippāyo.
十、第二魔事显示巴利原文
10. Dutiyamārakathā
35 为显示「我的」一词在「已得、已作证」等句中属格作作者之义,故说「我,是义」。以「或者」等句,显示「我的」一词在「从如理作意、从如理正勤」等句中的关联性。「从如理作意、从如理正勤」此中,从格表原因义,故说「以彼为因」。又以「又」等句,将「我的」一词以属主之义连接于「从如理作意、从如理正勤」等句,复以作者之义连接于「已得、已作证」等句,应作格位转换,如是显示。显示巴利原文
35.Mayhantipadassa ‘‘anuppattā sacchikatā’’tipadesu chaṭṭhīkattubhāvaṃ dassento āha ‘‘mayā khoti attho’’ti. ‘‘Atha vā’’tiādinā ‘‘mayha’’ntipadassa ‘‘yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’tipadesu sambandhabhāvaṃ dasseti. ‘‘Yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’ti ettha kāraṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘tena hetunā’’ti. ‘‘Punā’’tiādinā ‘‘mayha’’ntipadaṃ ‘‘yoniso manasikārā, yoniso sammappadhānā’’tipadesu sāmyatthe sāmibhāvena yojetvā puna ‘‘anuppattā, sacchikatā’’ti padesu kattutthe sāmibhāvena vibhattivipallāso kātabboti dasseti.
十一、跋达瓦基亚组事显示巴利原文
11. Bhaddavaggiyakathā
36 「具足善妙之色与心者,故名善妙者。」结缚之聚名为品,依省略后词之法,以品而行者称为品行者。他们既是善妙者,又是品行者,故略去迦音,名为善妙品行者。为明此义,故说「善妙品行者」等句。「'沃'声仅为不变词」,此句遮止对「汝」词及「窝」格作出任何作用。「嘿」者,真实也。「德」者,即指善妙品行者。「伊德」者,守护五戒。「先前业」者,前世所积集之善业。显示巴利原文
36. Bhaddaṃ rūpañca cittañca etesamatthīti bhaddakā. Vaggabandhanaṃ vaggo uttarapadalopena, vaggena carantīti vaggiyā. Bhaddakā ca te vaggiyā cāti bhaddavaggiyā kakāralopenāti atthaṃ dassento āha ‘‘bhaddavaggiyā’’tiādi. ‘‘Vokāro nipātamatto’’ti iminā tumhasaddassa ca yovacanassa ca kāriyabhāvaṃ nivatteti. Hīti saccaṃ. Teti bhaddavaggiyā. Idanti pañcasīlarakkhanaṃ. Pubbakammanti pubbe upacitaṃ kusalakammaṃ.
十二、伍卢韦拉神变事显示巴利原文
12. Uruvelapāṭihāriyakathā
38 「应遍取」者,于此处,达达都之巴利与阿帝二前缀,有制伏之义,故说「应制伏」。显示巴利原文
38.Pariyādiyeyyanti ettha dādhātussa parīti ca āti ca upasaggavasena abhibhavanatthoti āha ‘‘abhibhaveyya’’nti.
39 「后置」者,义谓结集之后,由书写贝叶者所增置。显示巴利原文
39.Pacchāpakkhittāti saṅgītito paraṃ potthakārūḷhehi ṭhapitāti attho.
44 「如是说者如从窝那德」,以此句显示「阿哈勒哈托」一词之二次派生性。因口扩展故,缓慢、低劣、极口者,以语义,火盆被称为缓慢口者,故说「被称为火器皿」。显示巴利原文
44. ‘‘Evaṃ vadanto viya oṇato’’ti iminā ‘‘āharahattho’’tipadassa taddhitabhāvaṃ dasseti. Vitthiṇṇamukhattā mandaṃ hīnaṃ atimukhametāsanti vacanatthena aggikapālā mandāmukhiyoti vuccantīti āha ‘‘aggibhājanāni vuccantī’’ti.
51 由于调伏龙的那段时期长久延续、持续进行,故称彼为“长久延续者”;从彼时起便已净信,此为文句连属。为阐明此义,故说“从长时以来”。显示巴利原文
51. Yasmā yo nāgadamanakālo ciraṃ patati pavattati, tasmā so cirapatikoti vuccati, tasmā cirapatikā paṭṭhāya abhippasannāti yojanā. Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘cirakālato paṭṭhāyā’’ti.
52 “一切处”,即于“结发者”等一切文句之处。“肩荷”者,于此,水瓶等游方者的资具称为“荷”,以称为“荷”的重担所盛满的担子,即是“肩荷”。为以一分来显示此义,故说“荷担”。显示巴利原文
52.Sabbatthāti sabbesu ‘‘jaṭāmissa’’ntiādipadesu. Khārikājanti ettha kamaṇḍaluādikā tāpasaparikkhārā khārīti vuccanti, khārisaṅkhātena bhārena pūrito kājo khārikājoti atthaṃ ekadesena dassento āha ‘‘khāribhāro’’ti.
十三、频婆娑罗会见事显示巴利原文
13. Bimbisārasamāgamakathā
55 “拉提”一词乃幼树之称谓,如“芒果幼树”等处的用法。此处为表明幼棕榈树名为拉提,故说“于棕榈园中”。“瓦德树”即榕树。此处以“瓦德”一词显示:榕树因多根而善安立,以善安立之义,名为“善立”。又以“树”这一词,显示此处之塔庙语乃就塔庙树而言,排除了神殿与佛塔。“其”指榕树的。“此”即“善立塔庙”这一名称。为显示“尼由德”,即依世俗言说,从十千之数中取出而应结合之义,也就是说,十千名为尼由德,故说“一尼由德即十千”。亦有读作“那由德”的,但并不适当,因其与那由德所称之数混误的缘故。“他们”,指十二尼由德的婆罗门居士。显示巴利原文
55.Laṭṭhisaddo taruṇarukkhavācako ‘‘ambalaṭṭhikāya’’ntiādīsu (dī. ni. 1.2), idhāpi taruṇatālarukkho laṭṭhi nāmāti dassento āha ‘‘tāluyyāne’’ti. Vaṭarukkheti nigrodharukkhe. Ettha ‘‘vaṭa’’iti iminā vaṭarukkho bahumūlattā suṭṭhuṃ patiṭṭhātīti atthena suppatiṭṭho nāmāti dasseti. ‘‘Rukkhe’’iti iminā cetiyasaddo cetiyarukkhe vattatīti dasseti, devālayañca thūpañca nivatteti. Tassāti vaṭarukkhassa. Etanti ‘‘suppatiṭṭhe cetiye’’ti etaṃ nāmaṃ. Lokavohāravasena dasasahassasaṅkhāte saṅkhyāvisese nīharitvā yujjitabbanti niyutanti vacanatthena dasasahassaṃ niyutaṃ nāmāti dassento āha ‘‘ekaniyutaṃ dasasahassānī’’ti. ‘‘Nahuta’’ntipi pāṭho, so ayutto nahutasaṅkhātena saṅkhyāvisesena missībhāvena pasaṅgattā. Tesanti dvādasaniyutānaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ.
「因身瘦故」一句,是说明「这些之中谁的身瘦」,即显示「瘦者」的词义。其中的「咖」字在这里是「我」的意思。「教诫者」一词,是说明「教诫」的「于」后缀在此处表动作主体之义。因偈颂格律的关系,短音「阿」变为长音。又,「或者」等句,是说明:自己成为瘦者而又教诫他人,即是「瘦教诫者」的词义。「此」是指这个义类,或这个意义。「汝已舍」是连接。「德」是「你」的意思。「如是所说」是结合。显示巴利原文
‘‘Kisasarīrattā’’ti iminā kiso ko attā etesanti kisakāti vacanatthaṃ dasseti. Kakāro hettha attavācako. ‘‘Ovādako’’ti iminā ovadānoti ettha yupaccayo kattutthoti dasseti. Gāthābandhattā akārassa dīgho. ‘‘Atha vā’’tiādinā kisako hutvā aññe ovadāno kisakovadānoti vacanatthaṃ dasseti. Idanti idaṃ atthajātaṃ, ayamattho vā. Tvaṃ pahāsīti sambandho. Tanti tuvaṃ. Iti vuttaṃ hotīti yojanā.
「欲女」一词,是因为「伊」音脱落而形成连音,所以解释为「欲与女」。「于依」之中,这里是指在欲依、蕴依、烦恼依、行依这四种依中,指蕴依,故说「于蕴依」。显示巴利原文
Kāmitthiyoti ekāralopavasena sandhīti āha ‘‘kāme itthiyo cā’’ti. Upacīsūti ettha kāmakhandhakilesaabhisaṅkhārasaṅkhātesu catūsu upadhīsu khandhupadhi adhippetoti āha ‘‘khandhupadhīsū’’ti.
「何行」:这里的「何」字,正如「何为汝力,大王」等句中的用法,是「何处」之义,因此说「何处行」。它只是一个不变词。显示巴利原文
Kocarahīti ettha kosaddo ‘‘ko te balaṃ mahārājā’’tiādīsu (jā. 2.22.1880) viya kvasaddatthoti āha ‘‘kvacarahī’’ti. Nipātoyevesa.
为了排除「足」字在「足迹」「足掌」等方面的意义,所以称为「涅槃足」。以「寂静自性故」等说明:此足的自性是寂静的,因此是寂静。这里没有依着,所以是无依。这里没有任何事物,所以是无所有。于三有中不再产生,所以是不着。不会变成别的样子,所以是不异变。不应以任何其他方式引导,即是显示「不应异引」的词义。「以彼」:即以「寂静」等词。「我」:我的;「意」表示连结。这里,「于天人世间我意所喜乐」,我要说什么呢?如此显示这个含义作为结合。显示巴利原文
Padasaddassa caraṇapadādayo nivattetuṃ vuttaṃ ‘‘nibbānapada’’nti. ‘‘Santasabhāvatāyā’’tiādinā santo sabhāvo imassa padassāti santaṃ. Natthi upadhayo etthāti anupadhikaṃ. Natthi kiñcanametthāti akiñcanaṃ. Tīsu bhavesu na sañjatīti asattaṃ. Aññathā na bhavatīti anaññathābhāvi. Aññena kenaci na netabbanti anaññaneyyanti vacanatthaṃ dasseti. Tenāti ‘‘santa’’ntiādipadena. Meti mama, manoti sambandho. Ettha devamanussaloke me mano rato nāmāti kiṃ vakkhāmi. Iti imamatthaṃ dassetīti yojanā.
56 「彼」:即声闻性。显示巴利原文
56.Tañcāti sāvakabhāvañca.
57 「阿萨萨咖」:此处「阿」前缀与「萨萨」词根相连,「阿」前缀与「西萨」词根相似。由于属于第六格(所有格)的用法,并加上表示状态的后缀「ṇvu」,因此说「阿西萨那」(希望)。以「巴塔那」(希求)一词显示「阿」前缀「西萨」词根的含义。「阿萨」:指频婆娑罗王。「塔塔」:于三宝中。「尼差亚嘎玛那梅瓦」:以「萨拉纳」即「皈依」的决定而了知,即已达到。「阿塔桑尼亚达那」:自己将自己交付于三宝。以此显示在自我交付、礼拜、依止、以弟子身份承担这四种皈依中,此处显示的是自我交付的皈依。「阿亚」:频婆娑罗王。「达」:决定的皈依性。「巴尼巴达嘎玛那差」:此处「巴尼」即手。如同「巴达」「巴达」等词通过长短音而形成「遮拉纳」(足)一样,「巴尼」「巴尼」等词表示「咖拉」(手)。因此说「巴尼即手」。「巴达那」为「巴达」,手的「巴达」即「巴尼巴达」(合掌)。从义理上讲,就是合掌礼拜的意思。行与作者的含义。以此显示礼拜的皈依。「差」字也应连接到「巴咖德」(明显)一词。明显地做,这就是它的意思。显示巴利原文
57.Assāsakāti ettha āpubbo sāsadhātu āpubba sisadhātunā sadiso, ‘‘me’’ti chaṭṭhīyogattā ṇvupaccayo ca bhāvatthoti āha ‘‘āsisanā’’ti. ‘‘Patthanā’’ti iminā āpubbasisadhātuyā atthaṃ dasseti. Assāti bimbisārarañño. Tatthāti ratanattaye. Nicchayagamanamevāti ‘‘saraṇa’’itinicchayena jānanameva gato. Attasanniyyātananti attano attānaṃ ratanattaye sanniyyātanaṃ. Iminā attasanniyyātana, paṇipāta, tapparāyana, sissabhāvūpagamanasaṅkhātesu catūsu saraṇagamanesu (dī. ni. aṭṭha. 1.250; ma. ni. aṭṭha. 1.56; khu. pā. aṭṭha. 1.saraṇagamanagamakavibhāvanā) attasanniyyātanasaraṇagamanaṃ dīpeti. Ayanti bimbisāro rājā. Tanti niyatasaraṇataṃ. Paṇipātagamanañcāti ettha paṇīti karo. Yathā hi pādapadasaddā dīgharassavasena hutvā caraṇaṃ vadanti, evaṃ pāṇipaṇisaddā karaṃ vadanti. Tasmā vuttaṃ ‘‘paṇīti karo’’ti. Patanaṃ pāto, paṇino pāto paṇipāto. Atthato añjalipaṇamananti vuttaṃ hoti. Tassa gamanañca gacchantoti attho. Iminā paṇipātasaraṇagamanaṃ dīpeti. Casaddo ‘‘pākaṭa’’nti etthāpi yojetabbo. Pākaṭañca karontoti hi attho.
58 “Siṅgīnikkhasavaṇṇa”:在此,“siṅgī”所称的“nikkha”即“siṅgīnikkha”,与它颜色相同者便是“siṅgīnikkhasavaṇṇa”。为显示词义,故说“与 siṅgī 金 nikkha 颜色相同”。其中,用“suvaṇṇa”一词显示“nikkha”在此处是金的意思,排除了五金等义。以“samāna”一词显示“savaṇṇa”中的“sa”字正是“samāna”的意思。“sabbesu”:于一切眼等诸根之中。“danto”:已调伏。说的就是根律仪。为使此义明显,说“世尊确实”等。显示巴利原文
58.Siṅgīnikkhasavaṇṇoti ettha siṅgīsaṅkhāto nikkho siṅgīnikkho, tena samāno vaṇṇo etassāti siṅgīnikkhasavaṇṇoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘siṅgīsuvaṇṇanikkhena samānavaṇṇo’’ti. Tattha ‘‘suvaṇṇa’’itipadena nikkhasaddassa suvaṇṇatthaṃ dasseti, pañcasuvaṇṇādayo atthe nivatteti. ‘‘Samāna’’itipadena savaṇṇoti ettha sakāro samānasaddasseva kāriyoti dasseti. Sabbesūti akhilesu cakkhādiindriyesu. Dantoti damito. Indriyasaṃvaroti vuttaṃ hoti. Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘bhagavato hī’’tiādi.
59 “Oṇītapattapāṇī”:为显示词义,说“从钵……”等,意即“手已从钵移开者”。用“apanītapāṇi”显示“oṇīta”一词有“移开”的意思,并且应与“pāṇi”一词相连。以“sallakkhetvā”显示,应把余下的经文中的业格“bhagavantaṃ”与“sallakkhetvā”连接起来。“ekamantaṃ”:此中“anta”字有附近或边际的意思,且业格用在这里是处格之义,为了说明这一点而说“于一处”。又因为可能出现“atthika”的用法,所以说“或为礼敬佛陀而来,或为听法而来”。“appākiṇṇaṃ”:此中“appa”字是否定的意思,因此说“anākiṇṇaṃ”(不混杂)。也有“abbokiṇṇaṃ”的读法。“appanigghosaṃ”:此中以“appasadda”一词已经包含了语声,所以用这种遮遣的方法来表示只应取其城市的喧嚣声,说“以城市的喧嚣声为 appanigghosa”。在三种读法中,以第一种读法显示分别:众人之风为 janavāto,离彼即是 vijanavātaṃ。以第二种读法显示分别:众人之论为 j…”},{显示巴利原文
59. Oṇīto pattato pāṇi yenāti oṇītapattapāṇīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pattato cā’’tiādi. ‘‘Apanītapāṇi’’nti iminā oṇītasaddo apanītattho, pāṇisaddena ca sambandhitabboti dasseti. ‘‘Sallakkhetvā’’ti iminā ‘‘bhagavanta’’nti imaṃ kammaṃ ‘‘sallakkhetvā’’ti pāṭhasesena yojetabbanti dasseti. Ekamantanti ettha antasaddo samīpadesattho, koṭidesattho vā hoti , upayogavacanañca bhummatthe hotīti dassento āha ‘‘ekasmiṃ padese’’ti. Atthikapayoge karaṇassa sambhavato āha ‘‘buddhābhivādanagamanena vā dhammassavanagamanena vā’’ti. Appākiṇṇanti ettha appasaddo paṭisedhatthoti āha ‘‘anākiṇṇa’’nti. ‘‘Abbokiṇṇa’’ntipi pāṭho. Appanigghosanti ettha ‘‘appasadda’’ntipadena vacanasaddassa gahitattā iminā pārisesanayena nagaranigghosasaddoyeva gahetabboti āha ‘‘nagaranigghosasaddena appanigghosa’’nti. Tīsu pāṭhesu paṭhamena pāṭhena janassa vāto janavāto, tena virahitaṃ vijanavātanti vikappaṃ dasseti. Dutiyena janassa vādo janavādo, tena virahitaṃ vijanavādanti vikappaṃ dasseti. Tatiyena janassa pāto sañcaraṇaṃ janapāto, tena virahitaṃ vijanapātanti vikappaṃ dasseti. Rahassaṃ karīyati etthāti rāhasseyyakaṃ. Manussānaṃ rāhasseyyakaṃ manussarāhasseyyakanti vacanatthaṃ dasseti ‘‘manussāna’’ntiādinā.
14. 舍利弗与摩嘎剌那出家的故事显示巴利原文
14. Sāriputtamoggallāna pabbajjākathā
60 「Te」:指舍利弗與摩嘎剌那。「agamaṃsu kirā」:此為連接。「tatrā」:於山頂集會。「athā」:思量之後。「tassā」:指 Sañcaya 的。「pāraṃ」:彼岸。「etthā」:於汝等之說中。「idaṃ」:此說唯此而已之義。「yo」:任何人。「tvañca ahañca amhe, tesu」:於名為「tumha」等三詞中,以單數法應作時,唯應作最後之單數。「tenā」:以作約定之因。显示巴利原文
60.‘‘Teti sāriputtamoggallānā. Agamaṃsu kirāti yojanā. Tatrāti giraggasamajje. Athāti parivitakkanānantaraṃ. Tassāti sañcayassa. Pāranti paratīraṃ. Etthāti tumhākaṃ vāde. Idanti ayaṃ vādo ettakoyevāti attho. Yoti yo koci. Tvañca ahañca amhe, tesu. Nāmatumhasaṅkhātesu hi tīsu saddesu ekasesena kattabbesu pacchimasseva ekaseso kātabbo. Tenāti katikakaraṇahetunā.
为以广说开显略说之义,故说“此确实”等。“atthīkehī”:以求不死为希求者。“upaññātaṃ maggaṃ”:不死之道已由亲近而了知。既已知又已亲近,故连同前缀转释词义,以显示前缀之义与词根之义彼此各别。或为显示“我等求不死者应追随已亲近了知的不死之道”,故说“或者”等。以道果省察智亲近而应知为“upaññātaṃ”涅槃。为显示“magga”词根有寻求之义,故说“pariyesanto”(寻求)。显示巴利原文
Saṃkhepena vuttaṃ vitthārena dassento āha ‘‘idaṃ hī’’tiādi. Atthīkehīti amatena atthikehi. Upaññātaṃ magganti amatassa maggo upagantvā ñāto. Ñāto ceva upagato cāti saha upasaggena padaṃ parivattitvā atthaṃ kathento upasaggattho ca dhātuttho ca visuṃyeva hotīti ñāpeti. Atthikehi amhehi upaññātaṃ nibbānaṃ maggaṃ magganto anubandheyyanti vā dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Maggaphalapaccavekkhaṇañāṇehi upagantvā ñātabbanti upaññātaṃ nibbānaṃ. Maggadhāthuyā anvesanatthaṃ dassento āha ‘‘pariyesanto’’ti.
舍利弗也提出问题,这是连接。“kamaṇḍaluto”:从水瓶。“paṭisandhāro”:由于自己与他人都不言语,从而在中间封住间隙,故称“paṭisandhāro”。“etthā”:在“na tyāhaṃ sakkomī”这一句中。应这样理解其中的意趣,这是连接。“ettakaṃ”:这样的问题。“imassā”:指那位游方者的。“avisayabhāvaṃ”:指不是自己所能企及的境界。显示巴利原文
Sāriputtopi pañhaṃ pucchīti sambandho. Kamaṇḍalutoti kuṇḍikato. Attano ca paresañca akathanena antare vivaraṃ paṭisandahatīti paṭisandhāro, taṃ. Etthāti ‘‘na tyāhaṃ sakkomī’’tipade. Adhippāyo evaṃ veditabboti yojanā. Ettakanti ettakaṃ pañhaṃ. Imassāti paribbājakassa. Avisayabhāvanti attano avisayabhāvaṃ.
“hetuppabhavā”:依“因缘而生”的词义,五蕴被称为因所生,为表明此义,故说“名因所生者即五蕴”。“tenā”:以“ye dhammā hetuppabhavā”这一句。“assā”:指舍利弗游方者。“tesaṃ hetu nāma samudayasaccaṃ”:以此显示——依“果从此而生”的词义,集谛名为因。“tañca”:此即集谛。“tesaṃ”:为显示此处“ta”字所涵盖的范围,故说“二谛中的”。“nirodho”:在此以不转起的方式而灭。“tañca”:此即灭。“tenā”:以“tesañca yo nirodho”这一句。“assā”:指舍利弗游方者。“etthā”:在这首偈颂中,或在四谛中。“nayato”:由无间道而引导,或由不离性而引导,或由教导方法而引导。为使此义明显,故说“于灭中”等。或者,以部分相似的一分道,应当取道谛,为显示此义,故说“或者”等。灭与灭的方法合称为“灭”,应作部分相似的一分。“tesañca”:此处以“ca”字未显的集合义,也应取道谛,这样说。这一理趣在注疏中并未说明。显示巴利原文
Hetuṃ paṭicca bhavantīti hetuppabhavāti vacanatthena pañcakkhandhā hetuppabhavā nāmāti dassento āha ‘‘hetuppabhavā nāma pañcakkhandhā’’ti. Tenāti ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’ti padena. Assāti sāriputtaparibbājakassa. ‘‘Tesaṃ hetu nāma samudayasacca’’nti iminā hinoti etasmā phalanti hetūti vacanatthena samudayasaccaṃ hetu nāmāti dasseti. Tañcāti samudayasaccañca. Tesanti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ubhinnampi saccāna’’nti. Apavattivasena nirujjhati etthāti nirodho. Tañcāti nirodhañca. Tenāti ‘‘tesañca yo nirodho’’tipadena. Assāti sāriputtaparibbājakassa. Etthāti imissaṃ gāthāyaṃ, catūsu saccesu vā. Nayatoti nānantarikanayato, avinābhāvanayato vā, nettidesanāhāranayato vā. Tamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘nirodhe hī’’tiādi. Ekadesasarūpekasesanayena vā maggasaccaṃ gahetabbanti dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Nirodho ca nirodhūpāyo ca nirodhoti ekadesasarūpekaseso kātabbo. Tesañcāti ettha avuttasampiṇḍanatthena casaddena maggasaccaṃ gahetabbantipi vadanti. Ayaṃ nayo aṭṭhakathāyaṃ na vutto. Tamevatthanti catusaccasaṅkhātaṃ tamevatthaṃ. Paṭipādentoti nigamento.
「若」者,以此说明「若」字之义。「仅此许」者,以此说明「仅此」字之义。「从此以上无有」者,以此显示「仅」字之果。「从此」者,即从入流果。「此……乃至……应得」者,以此显示「仅此许」字之义相。「此即法」者,以此说明「此即法」句之义。「通达义」者,「遍」为前缀的「知」界,此处有通达之义,故说「通达义」。「汝等」者,指马胜长老而说。以此显示「通达」者,此处为昨日过去时、为他句、中士夫、复数义之语尾。「劫那由他」者,以劫之那由他,即百千俱胝之百那由他之义。「已超越」者,已超越。义为:被我等未见而令超越。显示巴利原文
‘‘Sacepī’’ti iminā yadīti padassatthaṃ vaṇṇeti. ‘‘Ettakamevā’’ti iminā tāvadevāti padassatthaṃ vaṇṇeti. ‘‘Ito uttari natthī’’ti iminā evakārassa phalaṃ dasseti. Itoti sotāpattiphalato. ‘‘Idaṃ…pe… pattabba’’nti iminā ‘‘ettakamevā’’ti padassa atthasarūpaṃ dasseti. ‘‘Eso eva dhammo’’ti iminā ‘‘eseva dhammo’’tipadassa atthaṃ vaṇṇeti. Paccabyatthāti patiavapubbo idhātu paṭividdhatthoti āha ‘‘paṭividdhatthā’’ti. Tumhehīti assajittheraṃ sandhāyāha. Iminā ‘‘paccabyatthā’’ti ettha hiyyattanīparassapadamajjhimapurisabahuvacanatthavibhattiṃ dīpeti. Kappanahutehīti kappānaṃ nahutehi, koṭipakoṭisatasahassānaṃ satehi nahutehīti attho. Abbhatītanti abhiatītaṃ. Amhehi adiṭṭhameva hutvā atikkamāpitanti attho.
62 六十二、作为所缘之涅槃,因其甚深性,作为能缘之智亦意指甚深,故说「甚深智」。如细布之缝制,意指细针。「诸依之正尽灭义,涅槃名为依灭」,故说「依灭者,于涅槃」。「以彼为所缘」者,以彼涅槃为所缘。「解脱」者,果解脱。「声闻波罗蜜智」者,于上首声闻波罗蜜智。「他们」者,于舍利弗与摩嘎剌那。半月而住立于阿拉汉,是关联。显示巴利原文
62. Ārammaṇabhūtassa nibbānassa gambhīrattā ārammaṇikabhūtaṃ ñāṇampi gambhīramevādhippetanti āha ‘‘gambhīrassa ca ñāṇassā’’ti. Yathā hi saṇhavatthassa sibbanatthāya saṇhasūci adhippetāti. Upadhīnaṃ sammā khayaṭṭhena nibbānaṃ upadhisaṅkhayaṃ nāmāti āha ‘‘upadhisaṅkhayeti nibbāne’’ti. Tadārammaṇāyāti taṃnibbānārammaṇāya. Vimuttiyāti phalavimuttiyā. Sāvakapāramīñāṇeti aggasāvakapāramīñāṇe. Tesūti sāriputtamoggallānesu. Aḍḍhamāsena arahatte patiṭṭhitoti sambandho.
「过去」者,于超过劫百千之无数劫顶。「彼」者,于佛陀处愿求上首声闻性,是连结。「牟尼处」者,于牟尼之处。彼处,从贪等,或从粗重,贪等平息于此,故称为牟尼处,于彼处。愿求而遣送,是关联。「于彼处」者,于青莲华台。「他们」者,于苦行者之最胜者。显示巴利原文
Atīteti kappasatasahassādhike asaṅkhyeyyamatthake. Tassāti buddhassa santike aggasāvakabhāvaṃ patthesīti yojanā. Assameti munīnaṃ ṭhāne. Tañhi ā kodhaṃ, ā bhuso vā rāgādayo samenti etthāti assamoti vuccati, tasmiṃ. Patthayitvā ca pesesīti sambandho. Tatthāti nīluppalamaṇḍape. Tesūti tāpasaseṭṭhīsu.
63 六十三、「他们」指诸家族。「寡妇性」以此显示“寡妇的状态即寡居”的语义。「寡妇」即离夫者。因她离夫,故称「寡妇」;或因她失夫,故称「寡妇」。「以二者」即指子出家与夫出家这两种。显示巴利原文
63.Yesanti kulānaṃ. ‘‘Vidhavabhāvāyā’’ti iminā vidhavāya bhāvo vedhabyanti vacanatthaṃ dasseti. Vidhavāti ca patisuññā. Sā hi dhavena vigatāti ‘‘vidhavā’’ti ca, vigato dhavo imissāti ‘‘vidhavā’’ti ca vuccati. Ubhayenāpīti puttapabbajjapatipabbajjasaṅkhātena duvidhenapi.
「散泽耶之」:此处以依止喻所依,故依止中有能依之喻,因此说为“散泽耶的弟子们”。或者,后缀“那”表示“属于彼”之义,故说为“散泽耶的弟子们”。「摩揭陀之」:因为是复数形式,故为国土之名,说为“摩揭陀国”。「王舍城」:此处“瓦迦”意为金刚,故“瓦迦”即山;此城有如金刚之山环绕,故称王舍城,是以山脚环绕之势而筑的城。「大精进者」以此显示“他们具大雄力,如来为大雄”的语义。「以法引导者,何有嫉妒于知者」:此处依迦旃延文法,嫉妒一词在使用时可能涉及为格,若有疑惑,故说“于‘地’义中为主格,或于对格义中”。「于知者」即于了知的如来,或指知者。显示巴利原文
Sañcayānīti ettha nissayūpacārena nissaye nissitūpacāro hotīti āha ‘‘sañcayassa antevāsikānī’’ti. Atha vā ṇapaccayo tassedamatthe hotīti āha ‘‘sañcayassa antevāsikānī’’ti. ‘‘Magadhāna’’nti bahuvacanavasena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘magadhānaṃ janapadassā’’ti. Giribbajanti ettha vajo viyāti vajo, giri. Vajasadiso giri etthāti giribbajaṃ padaheṭṭhupariyavasena, nagaraṃ. ‘‘Mahāvīriyavanto’’ti iminā mahanto vīro etesaṃ tathāgatānanti mahāvīrāti vacanatthaṃ dasseti. Dhammena nayamānānaṃ kā usūyā vijānatanti ettha kaccāyananayena (kaccāyane 277 sutte) usūyapayoge sampadānaṃ hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘bhummatthe sāmivacanaṃ, upayogatthe vā’’ti. Vijānantānanti vijānantesu tathāgatesu, vijānante vā.
15. 依止师的义务之说显示巴利原文
15. Upajjhāyavattakathā
64 「无亲教师者」:此处,为显示其义——“亲近而审察可犯与不可犯者,名为亲教师;这些人没有亲教师,故为无亲教师者”——而说“可犯与不可犯”等。「举立钵」:以此显示其义:为托钵而举起站立,或以此钵而站立者,称为举立;那举立本身即是钵,故为举立钵。然而,在“于举立中不应放逸”等(《法句》168)中,托钵行乞被称为“举立”。因此,在那里,“为托钵而举起站立”应作为“举立”一词的语义。“为托钵而行持之钵”这句话,应越过“因为人们对此存有残食之想”一句,与“故说为举立钵”相连。因此,由于是为托钵而行持之钵,故说为举立钵。对于人们对此存有何想,则说:“因为人们对此存有残食之想”。其连接是:正是那举立钵,由于是出家者受用之物,人们不应将其丢弃、不应将其抛弃,故人们存有残食之想。意旨是:就出家者而言,由于是为托钵而行持之钵,故说为举立钵;而就人们而言,由于是不应丢弃之钵,故说为残食钵。为显示“举立钵”一词是句子而非复合词,而说“或者”等。以“举起后”显示:“举立”一词在此省略了后缀“已”。以“拿取”显……显示巴利原文
64.Anupajjhāyakāti ettha vajjāvajjaṃ upagantvā jhāyatīti upajjhāyo, so natthi etesanti anupajjhāyakāti atthaṃ dassento āha ‘‘vajjāvajja’’ntiādi. ‘‘Piṇḍāya caraṇakapatta’’nti iminā piṇḍāya uddissa, uṭṭhahitvā vā tiṭṭhati anenāti uttiṭṭho, soyeva patto uttiṭṭhapattoti atthaṃ dasseti. ‘‘Uttiṭṭhe na pamajjeyyā’’tiādīsu (dha. pa. 168) pana piṇḍāya caraṇaṃ ‘‘uttiṭṭha’’nti vuccati. Tasmā tattha piṇḍāya uddissa, uṭṭhahitvā vā tiṭṭhanaṃ uttiṭṭhanti vacanattho kātabbo. ‘‘Piṇḍāya caraṇapatta’’nti idaṃ vacanaṃ ‘‘tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino’’tipadaṃ laṅghitvā ‘‘tasmā uttiṭṭhapattanti vutta’’ntipadena yojetabbaṃ, tasmā piṇḍāya caraṇakapattattā uttiṭṭhapattanti vuttanti vuttaṃ hoti. Tasmiṃ manussā kiṃsaññinoti āha ‘‘tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino’’ti. Tasmiñhi tasmiṃ eva uttiṭṭhapatte pabbajitānaṃ paribhogabhāvena manussehi avasajjitabbattā, avachaḍḍetabbattā vā manussā ucchiṭṭhasaññino hontīti yojanā. Pabbajitānaṃ piṇḍāya caraṇakapattattā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ, manussānaṃ pana avasajjitapattattā ucchiṭṭhapattanti vuttanti adhippāyo. Uttiṭṭha pattantipadaṃ vākyameva, na samāsotipi dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. ‘‘Uṭṭhahitvā’’ti iminā uttiṭṭhāti ettha tvālopoti dasseti. ‘‘Gahetu’’nti iminā pāṭhasesaṃ dasseti. Gehasitapemavasenāti gehe nissitapemavasena, mettāpubbaṅgamapemavasenāti attho. Sagāravā hutvā sappatissā hutvā viharantāti atthaṃ dassento āha ‘‘upaṭṭhapetvā’’ti. ‘‘Sabhāgajīvikā’’ti iminā sabhāgavuttikāti ettha vuttisaddo jīvikatthoyeva, na vivaraṇādyatthoti dasseti. Upajjhāyabhāvaṃ sampaṭicchati etehīti upajjhāyabhāvasampaṭicchanāni, tāniyeva vevacanāni upajjhāyabhāvasampaṭicchanavevacanāni. Tikkhattunti ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, sakimpi vaṭṭatiyeva. Padassa vasena viññāpetīti sambandho. Hīti saccaṃ. Etthāti upajjhāyagahaṇaṭṭhāne. Yadidaṃ vācāya vā sāvanaṃ, yadidaṃ kāyena vā atthaviññāpanaṃ atthi, idameva sāvanaatthaviññāpanameva upajjhāyagahaṇanti yojanā. Sādhūti sampaṭicchananti upajjhāyena pañcasu padesu yasmiṃ kismiṃci vutte saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanaṃ. Tanti kesañci vacanaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etthāti upajjhāyagahaṇe. ‘‘Na sampaṭicchanaṃ aṅga’’nti iminā āyācanadānāniyeva aṅgāni nāmāti dasseti. Saddhivihārikenāpi ñātunti sambandho. Iminā padenāti ‘‘sādhū’’ti iminā padena.
“于彼,此为正确行持”——此处为了显示“彼”的所指范围,而说“应正确行持者”。这仅显示动作的所指,而非实物的所指。“此”即所说之人,“彼”即同住者。“为保护洗净之足”:为了保护洗净的脚,避免沾染尘土等。“诸鞋”即那些鞋。“于清晨时分”:从清晨时分起,此处为属格作离格使用。“从彼”:从那三支齿木中,为离格;或指在那三支齿木中。“所取之”:指所取的那支齿木。“尔时”:指取用之时。显示巴利原文
Tatrāyaṃ sammāvattanāti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yaṃ vuttaṃ sammā vattitabba’’nti. Iminā kiriyāvisayabhāvameva dīpeti, na dabbavisayabhāvaṃ. Ayanti vuccamānā. Assāti saddhivihārikassa. Dhotapādapariharaṇatthāyāti dhotassa pādassa paṃsumakkhanādīnaṃ pariharaṇatthāya. Tāti upāhanāyo. Kālassevāti paccūsakālatoyeva, nissakkatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Tatoti tehi tīhi dantakaṭṭhehi, vibhattaapādānametaṃ. Tesu vā tīsu dantakaṭṭhesu. Yanti yaṃ dantakaṭṭhaṃ. Athāti tasmiṃ gahaṇe.
“从彼”指从冷水或热水中,或者在冷水或热水中。“享用”即受用。“水”指洗脸水。“从厕所”这一句也涵盖了小便处。“如是”指在打扫的时候。“非空”指因有人的声音而不空寂。“座位”即长老的座位。句义连接为:应为坐在那座位的长老作应作之事。为了显示“此处有杂乱”的意思,而说“被某种垃圾所覆盖”。此处依词义:散落物为“散”,残食为“杂”,聚集为“乱”,故说为“杂乱”。依词义:此处可被梳理、可被系束者称为“梳”;以此被遮覆、被欲求者称为“梳垢”。“以手”的“以”字,也包含“以布片”等方式。显示巴利原文
Tatoti sītuṇhodakehi, sītuṇhodakesu vā. Vaḷañjetīti paribhuñjati. Udakanti mukhadhovanodakaṃ. ‘‘Vaccakuṭito’’ti iminā passāvakuṭīpi gahetabbā. Evanti sammajjiyamāne. Asuññanti janasaddato atucchaṃ. Āsananti therassa āsanaṃ. Tasminti āsane. Nisinnassa therassa vattaṃ kātabbanti sambandho. Uklāpo asmiṃ dese atthīti uklāpoti atthaṃ dassento āha ‘‘kenaci kacavarena saṃkiṇṇo’’ti. Ettha ca saṅkāro ucchiṭṭho kalāpo samūho uklāpoti vacanatthena uklāpoti vuccati. Kacīyati bandhīyati asmiṃ deseti kaco, so varīyati icchīyati anenāti kacavaroti vacanatthena kacavaroti vuccati. Hatthenapīti ettha pisaddo pilotikenapītiādiṃ saṅgaṇhāti.
“合而为一”:即合为同一层。为何说“僧伽梨”?答:“一切……”等。以“因已缝合”显示词义:应被缝合,故称僧伽梨。连接句:当亲教师转身回望时,同住者应前往迎接。连接句:或以一步的距离。钵本身属于热、重物类,故为“钵所摄”;钵中所盛的粥等,也属于“钵所摄”。“于托钵处”:即托钵行乞之处。连接句:或指在乞得的粥等处。“彼”:指亲教师。“彼钵”:指属于热物等的那个钵。“或于其他处”:指在寺院等处。“彼”:指亲教师。连接句:在话语未完之时。“从此起”:即从“亲教师正在说话时”这一处所说的否定方式开始。以此显示:前文所说“不应走得太远”等以“不”字遮止的诸事中,无有违犯。“于任何处”:指在“不应于热处放置袈裟”等那些处所中的任何一处。“此”:指恶作罪。“盖”:即真实。为了显示“罪之附近”的含义,乃说“近于罪”。以“近”字显示:“附近”是“近”的同义词,并表明此处为受格作从格用法。连接句:尊者,说这样的话语实属应当。显示巴利原文
Ekato katvāti ekato samānapaṭalaṃ katvā. Kasmā saṅghāṭīti āha ‘‘sabbaṃ hī’’tiādi. ‘‘Saṅghaṭitattā’’ti iminā saṃharitabbāti saṅghāṭīti vacanatthaṃ dasseti. Nivattitvā olokentaṃ upajjhāyaṃ saṃpāpuṇātīti yojanā. Ekena vā padavītihārenāti sambandho. Pattoyeva uṇhabhārikesu pariyāpannoti pattapariyāpanno, patte pariyāpanno yāguādiko pattapariyāpannotipi yujjatiyeva. Bhikkhācāreti bhikkhācāraṭṭhāne. Yāguyā vā laddhāyāti sambandho. Tassāti upajjhāyassa. So pattoti uṇhādīsu pariyāpanno so patto. Aññatra vāti ārāmādīsu vā. Tassāti upajjhāyassa. Vacane aniṭṭhiteti sambandho. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha vuttanakārato paṭṭhāya. Iminā heṭṭhā vuttesu ‘‘nātidūre gantabba’’ntiādīsu nakārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Yattha katthacīti ‘‘na ca uṇhe cīvaraṃ nidahitabba’’ntiādīsu yesu kesuci. Ayanti dukkaṭāpatti. Hīti saccaṃ. Āpattisāmantāti ettha āpattiyā sāmantā āpattisāmantāti atthaṃ dassento āha ‘‘āpattiyā āsanna’’nti. ‘‘Āsanna’’nti iminā sāmantāsaddassa āsannavevacanatañca upayogatthe nissakkavacanatañca dasseti. Īdisaṃ vacanaṃ bhante vattuṃ vaṭṭati nāmāti yojanā.
“比村庄先”:先于亲教师到达村庄。“正以彼”:即以亲教师。连接句:与正在折返的同住者。说“浸湿”之后,为显示同一义,又说“为汗所湿”。这是表明:因汗所湿而湿透,即是“浸”的意思。以“超过而”显示“提起”一词的意趣,即一再向上提起。为了说明后句是前句的原因,故问“何因”。为了显示折叠在中间的过失,而说“使之齐平”等。连接句:从使之齐平折合起,因此常常破损。或者,从中间的折损起,因此薄弱。“此”指“提起四指之角”一语。连接句:以被折合的方式。为了显示“袈裟受用之内侧边际弯曲”的意思,而说“腰带”等。显示巴利原文
Gāmatopaṭhamataranti gāmato upajjhāyassa paṭhamataraṃ. Tenevāti upajjhāyeneva. Nivattantena saddhivihārikenāti sambandho. ‘‘Tinta’’nti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sedaggahita’’nti. Iminā sedena sīdatīti sinnanti atthaṃ dasseti. ‘‘Atirekaṃ katvā’’ti iminā ussāretvātipadassa adhippāyatthaṃ dasseti, uddhaṃ uddhaṃ sāretvāti vuttaṃ hoti. Pacchimavākyassa pubbavākyakāraṇabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kiṃ kāraṇā’’ti. Majjhe bhaṅgassa dosaṃ āvikaronto āha ‘‘samaṃ katvā’’tiādi. Tatoti samaṃ katvā saṃharaṇato, niccaṃ bhijjamānanti sambandho. Majjhe bhaṅgato vā, dubbalanti sambandho. Etanti ‘‘caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā’’ti etaṃ vacanaṃ. Yathāti yenākārena saṃhariyamāneti sambandho. Cīvarabhogassa oro anto obhogoti atthaṃ dassento āha ‘‘kāyabandhana’’ntiādi.
“yo”指亲教师。先说“在村中”,为进一步说明这一含义,所以又说“在居家之间或在回来途中”。“或在回来途中”即在食堂中。“彼”指亲教师。“得食者”指已托得食钵的人,或其所得到的食物。与“钵食”连读成句。“彼”指亲教师。与“无钵食”连接成义。“自己所得者亦”——这个“亦”字,将“亲教师所得者亦”的意思一并含摄在内。“请拿来吧”——这是表示请求的语气助词,意思是“请拿来吧”。“时”指用餐之时。“已食”即已经进食,与“于此时”连接成义。“将近”指临近正午之时。显示巴利原文
Yoti upajjhāyo. ‘‘Gāmeyevā’’ti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘antaraghare vā paṭikkamane vā’’ti. Paṭikkamane vāti bhojanasālāyaṃ vā. Tassāti upajjhāyassa. Laddhā bhikkhā yenāti laddhabhikkho, tassa vā. Piṇḍapāto hotīti yojanā. Tassāti upajjhāyassa. Piṇḍapāto na hotīti sambandho. Attanā laddhopīti pisaddo upajjhāyena laddhopīti atthaṃ sampiṇḍeti. Āhariyatūti ettha tuvibhatti pucchāyaṃ hoti, āhariyatu kinti attho. Kāloti bhojanakālo. Bhuñjitthāti bhutto, tasmiṃ satīti sambandho. Upakaṭṭhoti majjhanhikassa āsanno.
“无间隙”:这里“间隙”指隐没在内的东西,如席片、皮片等。“此钵地无间隙”,为显示“无缺损”的意思,故说“无缺损”。或为黑色,或为白灰固定,或为无尘土——这是连接。“钵”即钵。“已洗之砂”即清净之砂。“于彼”指于尘土、砂、石等。“复于彼”指于叶托等。“此语已说”——这是连接。“以面向”指以自己的面向。“倾斜”即倾斜。“然于端”指在衣的边角。“放置者之同住弟子之衣之受用”——这是连接。显示巴利原文
Anantarahitāyāti ettha antaradhāyatīti antarahito, taṭṭikacammakhaṇḍādi, natthi antarahito etasmiṃ pattabhūmīnamantareti anantarahitoti atthaṃ dassento āha ‘‘anatthatāyā’’ti. Kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā nirajamattikā hotīti yojanā. Tanti pattaṃ. Dhotavālikāyapīti suddhavālikāyapi. Tatthāti paṃsurajasakkharādīsu. Puna tatthāti paṇṇādhārakesu. Idaṃ vacanaṃ vuttanti sambandho. Abhimukhenāti attano abhimukhena. Saṇikanti sinnaṃ . Ante panāti cīvarassa koṭiyaṃ pana. Nikkhipantassa saddhivihārikassa cīvarassa bhogoti yojanā.
“应以粉调和”:此处为了表明“应以粉的调和来导引”的意思,故说“应作团”。“于一无烟处”:以此显示“一边”在这里是“在一端之处”的含义。“火室”:即火堂。那里面确实燃着火,火在其中,故称为火;或因为在此处产生身汗,故称为火,这间屋就是火室。“以供养而作”:为了显示“前行”的意义,施炭等便称为前行。显示巴利原文
Cuṇṇaṃsannetabbanti ettha cuṇṇasamodhānena netabbanti atthaṃ dassento āha ‘‘piṇḍi kātabbā’’ti. ‘‘Ekasmiṃ niddhūme ṭhāne’’ti iminā ekamantanti ettha ekasmiṃ ante ṭhāneti atthaṃ dasseti. Jantāghareti aggisālāyaṃ. Sā hi jalati dibbati aggi etthāti jantā, janeti sarīrasedametthāti vā jantā, sā eva gharaṃ jantāgharanti vuccati, tasmiṃ. Paripūjāvasena karīyatīti parikammanti atthena aṅgāradānādikaṃ parikammaṃ nāmāti dassento āha ‘‘parikammaṃ nāmā’’tiādi.
“非以任何病”等语句,是显示精勤的原因。“实”:即真实。意思是,即便是一位无病的六十岁同住弟子,也应该这样做。“以不恭敬”:指做事情时带着不恭敬。“于与否定词相应”:即与表示遮止的否定词 na 相应的地方。“诸处”:在“不应在老师说话时中间插话”等句子所指的那些处所。“于地”:是以标示的方式来说,因为即便是墙壁也不应摩擦。“及椅凳”:这是用来显示门柱。这里是用“椅”这个词来表示椅凳,或是通过省略后词,或是以部分来通名而显示。“以不触”:以此显示“以不摩擦”,这里展示了“摩擦”这一词根的意义。“以此善护自己及他人”:是“相续”,它也就是“相续物”,以此义来显示虫巢、蜘蛛网、线等名为“相续物”,故说“相续物”等。“向上看”:指的是帷幕。它确实是向上悬挂、系缚着的,所以称为“向上看”,将 c 变作 k,也说成 ulloca。以 to 词来显示 ā 字具有源语的作用。“应除去”:即应移除。也有“应取下”的读法,它的意思是:应向下取、应落下。显示巴利原文
‘‘Na kenaci gelaññenā’’tiādinā ussahanassa kāraṇaṃ dasseti. Hīti saccaṃ. Agilānena saṭṭhivassena saddhivihārikenāpi kātabbanti yojanā. Anādarenāti vattakaraṇassa anādarena. Nakārapaṭisaṃyuttesūti paṭisedhavācakena nakārena paṭisaṃyuttesu. Padesūti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbā’’tiādīsu vākyesu. Bhūmiyanti upalakkhaṇavasena vuttaṃ bhittiyampi apaṭighaṃsitabbattā. ‘‘Piṭhasaṅghāṭañcā’’ti iminā kavāṭapīḷanti ettha pīṭhasaddena piṭhasaṅghāṭaṃ vuccati uttarapadalopavasena vā ekadesavohāravasena vāti dasseti. ‘‘Acchupantenā’’ti iminā appaṭighaṃsantenāti ettha ghaṃsadhātuyā atthaṃ dasseti. Sammā tāyati attānañca parañca anenāti santānaṃ, tameva santānakanti atthena kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi santānakaṃ nāmāti dassento āha ‘‘santānaka’’ntiādi. Ullokatoti vitānato. Tañhi uddhaṃ lucīyate bandhīyateti ullokanti vuccati, cakārassa kakāramakatvā ‘‘ulloca’’ntipi vuccati. Tosaddena ākārassa smāvacanassa kāriyabhāvaṃ dasseti. Apaharitabbanti apanetabbaṃ. ‘‘Avaharitabba’’ntipi pāṭho, heṭṭhā haritabbaṃ pātetabbanti attho.
“光孔之部分”:此处“部分”一词因并列关系而指别处,前面的词也应各自结合,故说“光孔的部分及角的部分”。为了显示其义,而说“内外”等。以“窗扇”表明“光孔”一词是窗扇的同义词。以“角”表明“角”一词就是角的同义词。显示巴利原文
Ālokasandhibhāgāti ettha bhāgasaddassa dvandato parattā pubbapadesupi paccekaṃ yojetabboti āha ‘‘ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā cā’’ti. Tassa atthaṃ dassento āha ‘‘antarabāhirā’’tiādi. ‘‘Vātapānakavāṭakānī’’ti iminā ālokasandhisaddassa vātapānakavāṭakapariyāyabhāvaṃ dasseti. ‘‘Koṇā’’ti iminā kaṇṇasaddassa koṇavevacanabhāvaṃ dasseti.
以「如初」等句,是说明唯应如最初所制而制立,不应以他法。此是就适当的最初所制而言。若最初所制变得不适当,也可依他法制立。所谓「正是为此义」,正是为了应如所制而制之义。「若已制立,在如是之时」这是结句。「此」指拆墙而制立。「于敷具、毯中,因有精华、最上者,故说‘敷具精华’」。「转回」指收回。「东方」一词,在此省略了y字母而作说明,故说“puratthimāyā(东方)”。显示巴利原文
‘‘Yathā paṭhama’’ntiādinā paṭhamapaññattameva paññapetabbaṃ, na aññathāti dasseti. Idaṃ patirūpaṃ paṭhamapaññattaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamapaññatte apatirūpe aññathāpi paññapetabbaṃ. Etadatthamevāti yathāpaññattaṃ paññapetabbassa atthāya eva. Sace paññattaṃ ahosi, evaṃ satīti yojanā. Idanti bhittiṃ mocetvā paññāpanaṃ. Kaṭesu kiḷañjesu sārattā uttamattā kaṭasārakoti vuccati. Nivattetvāti saṃharitvā. Puratthimāti ettha yakāralopena niddesoti āha ‘‘puratthimāyā’’ti.
「应使离去」:于此,kasa词根有行走之义,故说「应带往他处」。其意思是:带着亲教师应去往他处。「他处」指另一处所。「应分离」:于此,为了显示应从邪见分离亲教师,故说「应令舍离」。说了「应当另请一位」之后,以「长老」等显示其方式。「应请彼彼比丘」是连结。「应使他人给予」的意思是:应由自己使另一比丘给予亲教师别住。「以何方便」的意思是:应以何种方便而给予?「iti」一词实为决定之义。复注中也以这个「以何方便」来说明此理则。「一切处」是指在一切「以何方便应退回」等句子中。在七种羯磨中,由于三种举罪甘马的重大,故说「不作举罪」。为了详述那意义,因此说「那么」等。显示巴利原文
Vūpakāsetabboti ettha kasadhātu gatyatthoti āha ‘‘aññattha netabbo’’ti. Upajjhāyaṃ gahetvā aññattha gantabboti attho. Aññatthāti aññaṃ ṭhānaṃ. Vivecetabbanti ettha diṭṭhigatato upajjhāyaṃ vivecetabbanti dassento āha ‘‘vissajjāpetabba’’nti. ‘‘Añño vattabbo’’ti vatvā tassa ākāraṃ dasseti ‘‘thera’’ntiādinā. So so bhikkhu yācitabboti sambandho. Aññena dāpetabboti attanā aññena bhikkhunā upajjhāyassa parivāso dāpetabboti attho. Kinti nu khoti kena eva upāyena dadeyya nukhoti attho. Itisaddo hi avadhāraṇattho. Aṭṭhakathāyapi imameva nayaṃ dasseti ‘‘kena nu kho upāyenā’’ti iminā. Sabbatthāti sabbesu ‘‘kinti nu kho paṭikasseyyā’’tiādivākyesu. Sattasu kammesu tividhassa ukkhepanīyakammassa garukattā vuttaṃ ‘‘ukkhepanīyaṃ akatvā’’ti. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘tena hī’’tiādi.
「应由那位同住弟子乞请」,这是连结。「若正在作时」是指若比丘们正在作羯磨时。「又若正在作时」是指若比丘们正在作举罪甘马时。「尔时」是当那羯磨作了之后。「如是」是指以这样的乞请。「不」是指那位亲教师。显示巴利原文
Tena saddhivihārikena yācitabbāti sambandho. Sace karontiyevāti bhikkhū sace kammaṃ karontiyeva. Puna sace karontiyevāti bhikkhū sace ukkhepanīyakammaṃ karontiyeva. Athāti tasmiṃ kamme kate. Itīti evaṃ yācanena. Nanti taṃ upajjhāyaṃ.
“转回”一词:此处如“抛弃团食者”等处所说,“转回”一词乃动作之修饰语;ka语尾表示分离之义,故说“转回又转回”。“乃至”即“直到”。“乃至”一词实为“直到”的同义语,因此说“不应即刻离去”。只要还有少许染料滴落,便不应即刻离去,这是其中的理趣。“由异类人”者,即由作为作具的异类人。“不应不问戒师而入村”,是说在此情况下,不应为了做其他应做的事而入村。然而,可能有人会疑虑:“若为乞食则应可入”,因此说“或为乞食”等。“不问而”中的“而”字,在此显示“不问”处之ā音为tvā语尾的作用。“乞食之行处”,即为了乞食而行之处,应由戒师前往,这是其中的理趣。“住处”,指戒师的住处。“见”,即见戒师。显示巴利原文
Samparivattakanti ettha ‘‘piṇḍukkhepaka’’ntiādīsu (pāci. 620) viya samparivattakantipadaṃ kiriyāvisesanaṃ, kapaccayo ca vicchatthoti āha ‘‘samparivattetvā samparivattetvā’’ti. Yadīti yāva. Yadisaddo hi yāvapariyāyo, tena vuttaṃ ‘‘na tāva pakkamitabba’’nti. Yāva appamattakampi rajanaṃ galati, na tāva pakkamitabbanti yojanā. Visabhāgapuggalenāti visabhāgena puggalena karaṇabhūtena. Na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabboti ettha na aññeneva karaṇīyena pavisitabbo. Piṇḍāya pana pavisitabboti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘piṇḍāya vā’’tiādi. ‘‘Anāpucchitvā’’ti iminā anāpucchāti ettha ākāro tvāpaccayassa kāriyoti dasseti. Bhikkhācāranti bhikkhāya caraṇaṭṭhānaṃ, upajjhāyena gantabbanti yojanā. Pariveṇanti upajjhāyassa pariveṇaṃ. Passatīti upajjhāyaṃ passati.
“或为见”,即是或为见不净。以此也断除了“仅为住宿不应前往”的疑虑。“事”者,指作为离去之因的事。依于不许可而说“乃至三次”。“彼”指戒师。“有”者,指同住弟子有(如是之事)。“若不成就”,以此显示:若能成就,则不应离去。“唯”字,表示离开诵经等成就。在如是遭到戒师阻止时,这是其中的理趣。“从病(愈)”,以此显示“痊愈”一词具有界限期许的意义。“有”者,指戒师有(病)。“他”者,指自己以外的其他人。“彼”者,指那位比丘。显示巴利原文
Dassanatthāya vāti asubhadassanatthāya vā. Imināpi vāsatthāya eva na gantabbanti āsaṅkaṃ nivatteti. Kammanti pakkamanassa kāraṇaṃ kammaṃ. Ananujānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘yāvatatiya’’nti. Tanti upajjhāyaṃ. Assāti saddhivihārikassa. ‘‘Na sampajjatī’’ti iminā sace sampajjati, na pakkamitabbāti dasseti. Kevalanti vinā uddesādisampajjanehi. Evarūpe upajjhāye nivārentepīti yojanā. ‘‘Gelaññato’’ti iminā vuṭṭhānasaddassa avadhiapekkhataṃ dasseti. Assāti upajjhāyassa. Aññoti attanā añño. Tassāti aññassa bhikkhussa.
16. 同住弟子义务之论显示巴利原文
16. Saddhivihārikavattakathā
67 “于正行中的判定,应如是了知”,这是文句的连结。“由诵经等”的“等”字,包含了遍问等。“摄”字在摄取与简略把握的意义上也有使用,故说为“随摄”。或者,当面应作摄受,背后应作随摄。或以资具作摄受,以法作随摄。或为现法利益作摄受,为来世利益作随摄。或为世间利益作摄受,为出世间利益作随摄。“于彼”者,即对所说的“诵经、遍问、教诫、教诫”等事。于其中,诵示经文名为诵经,在词义上显示,读诵圣典即名诵经,因此说“诵经者,即圣典读诵”。“以圣典之义理解说”,以此显示再三地、或全面地询问圣典之义,即遍问之义。“于事”者,于应行、应止之事。“此”指应行之事。“又此”指应止之事。“语”者,以此在词义上显示,教诫即是教诫。于所陷入之事中,“应作此,不应作此”之语,名为教诫,这是文句的连结。“再三之语”,以此显示教诫中“anu”字具有不间断的意义。“若戒师有钵”者,虽以一般方式表述,但并非指其原先使用的钵,而是指多余的钵,故说“多余的钵”。“一切处”,即指一切如“若戒师有衣”等句所说之处。“其他”,指衣钵以外的其他物品。“沙门资具”,指伞、鞋等沙门资具。“于此”,即于共住弟子的行持中。“以理”,即依于道理。显示巴利原文
67. Sammāvattanāyaṃ vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Uddesādīhīti ādisaddena paripucchādayo saṅgaṇhāti. Saṅgahasaddassa saṅkhepagahaṇesupi vuttito ‘‘anuggaho’’ti vuttaṃ. Atha vā sammukhā saṅgaho ca parammukhā anuggaho ca kātabbo. Āmisena vā saṅgaho, dhammena vā anuggaho. Diṭṭhadhammikatthāya vā saṅgaho, samparāyikatthāya vā anuggaho. Lokiyatthāya vā saṅgaho, lokuttaratthāya vā anuggaho kātabbo. Tatthāti yaṃ vuttaṃ ‘‘uddesena paripucchāya ovādena anusāsanīyā’’ti. Tattha uddisanaṃ uddesoti vacanatthena pāḷivācanā uddeso nāmāti dassento āha ‘‘uddesoti pāḷivācanā’’ti. ‘‘Pāḷiyā atthavaṇṇanā’’ti iminā punappunaṃ, samantato vā pāḷiyā atthassa pucchanaṃ paripucchāti atthaṃ dasseti. Vatthusminti cārittavārittavatthusmiṃ. Idanti cārittaṃ. Puna idanti vārittaṃ. ‘‘Vacana’’nti iminā ovadanaṃ ovādoti vacanatthaṃ dasseti. Otiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ anusāsanī nāmāti yojanā. ‘‘Punappunaṃ vacana’’nti iminā anusāsanīti ettha anusaddassa naupacchinnatthaṃ dasseti. ‘‘Sace upajjhāyassa patto hotī’’ti sāmaññato vuttepi na pakatipatto hoti, atha kho atirittapatto hotīti āha ‘‘atirekapatto’’ti. Sabbatthāti sabbesu ‘‘sace upajjhāyassa cīvaraṃ hotī’’tiādīsu padesu. Aññopīti pattacīvarehi aññopi. Samaṇaparikkhāroti chattupāhanādi samaṇaparikkhāro. Idhāti saddhivihārikavatte. Nayenāti ñāyena. Uppajjamānaupāyapariyesananti uppajjamānassa, uppajjamānatthāya vā upāyassa pariyesanaṃ. Itoti ‘‘kinti nu kho saddhivihārikassa parikkhāro uppajjiyethā’’ti pāḷito. Cīvaraṃ rajantenāti ettha rajantena upajjhāyenāti attho na daṭṭhabbo, saddhivihārikenāti attho evāti dassento āha ‘‘upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantenā’’ti. Upajjhāyato upāyanti upajjhāyato laddhaṃ upāyaṃ.
不正行等之说显示巴利原文
Nasammāvattanādikathā
68 “戒师行”者,指对戒师应履行之行仪。“彼”者,指共住弟子。“犯恶作”者,义为彼犯,或彼犯恶作,此为文句连结。“应摈出”者,此处前缀“pa”加于词根“nud”,依义理等,于此作驱摈义,故说“应驱摈”。“过度”者,指超过限量。“家居之爱”者,指慈爱与亲昵。所言“以所说对治之理”者,即依黑分所说对治之理。“足以摈出”者,此处“alaṃ”一字,于“应当”义与“拒绝”义二者中,此处取应当义,故说“应当摈出”。显示巴利原文
68.Upajjhāyavattanti upajjhāyamhi vattitabbaṃ vattaṃ. Soti saddhivihāriko. Dukkaṭaṃ āpajjatīti assa, so vā dukkaṭaṃ āpajjatīti yojanā. Paṇāmetabboti ettha papubba namudhātu atthapakaraṇādivasena idha apasādanatthoti āha ‘‘apasādetabbo’’ti. Adhimattanti adhikappamāṇaṃ. Gehasitapemanti mettāsinehaṃ. Vuttapaṭipakkhanayenāti kaṇhapakkhe vuttena paṭipakkhena nayena. Alaṃ paṇāmetunti ettha alaṃsaddassa arahatthapaṭikkhittesu dvīsu atthesu arahatthoti āha ‘‘yutto paṇāmetu’’nti.
“有过失者”:此处指超越常态而转起依止,是为过失,是为过患。彼具有此者,即是有过失者,为显示此义故说“有过错者”。为显示其义,故说“犯戒”。“罪”者,指恶作罪。“彼”者,指此行仪。显示巴利原文
Sātisāro hotīti ettha pakatibhāvaṃ atikkamitvā saraṇaṃ pavattanaṃ atisāro, doso. Saṃvijjati so etassāti sātisāroti dassento āha ‘‘sadoso hotī’’ti. Tassatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘āpattiṃ āpajjatī’’ti. Āpattinti dukkaṭāpattiṃ. Tanti vattaṃ.
“他们”者,指共住弟子们。“行”者,指对众多共住弟子所行之行仪。“接受或……乃至……愚者”者,此处为显示愚者之原因,故说“不知接受或不接受”。因不知接受或不接受,故为愚者,此为所说义。为显示不知之原因,故说“愚者”。因愚故,不知接受或不接受,此为所说义。“于他们”者,指于众多共住弟子中。“彼”者,指具足此行仪之比丘。“他们”者,指其余诸共住弟子。显示巴利原文
Tesanti saddhivihārikānaṃ. Vattanti bahukānaṃ saddhivihārikānaṃ vattaṃ. Sādiyanaṃ vā…pe… bālo hotīti ettha bālassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sādiyanaṃ vā asādiyanaṃ vā na jānātī’’ti. Sādiyanassa vā asādiyanassa vā ajānanattā bālo hotīti vuttaṃ hoti. Ajānanassa kāraṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bālo hotī’’ti. Bālattā sādiyanaṃ vā asādiyanaṃ vā na jānātīti vuttaṃ hoti. Tesūti bahukesu saddhivihārikesu. Tassāti vattasampannabhikkhussa. Tesanti itaresaṃ saddhivihārikānaṃ.
拉达婆罗门事缘之说显示巴利原文
Rādhabrāhmaṇavatthukathā
69 “尊者舍利弗虽知”一句,是与上文连接;以此遮止“岂有不知而问”的疑惑。“世尊欲许可”亦与上文连接。‘pana’字有责备之义,表示“虽如此知道”。‘轻’为含摄于原因中的特定修饰语;意谓因轻而拒绝。‘彼之’指世尊的,与‘意趣’连接。为说明“知意趣”一语的理由,故说“诸佛实……”等。‘实’即真实。‘而此’指舍利弗长老。‘最上’即顶点、极致。‘最胜’即殊胜、最上。显示巴利原文
69. Kiñcāpi āyasmā sāriputto jānātīti yojanā. Iminā ‘‘kiṃ nu kho ajānanto pucchī’’ti āsaṅkaṃ nivāreti. Bhagavā anuññātukāmo hotīti sambandho. Panasaddo garahattho, tathā jānantopīti attho. Lahukanti hetuantogadhavisesanaṃ. Lahukattā paṭikkhipitvāti vuttaṃ hoti. Assāti bhagavato, ajjhāsayanti sambandho. ‘‘Ajjhāsayaṃ viditvā’’tivacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘buddhānaṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ. Ayañcāti sāriputtatthero ca. Aggoti koṭiukkaṃso. Seṭṭhoti pavaro uttamo.
在“善巧比丘、有能力者”一句中,为显示善巧与有能力的差别,故说“名为善巧者……”等。其中,凡能流利诵出附有义疏的律藏者,即名为善巧——应如此连接。“因此”指在律藏诵习的比丘之中。“凡彼”指那比丘。“善受持”即善加受持义疏。“此亦”的“亦”字指向前述比丘。“于此义”即于此一事、于此境界之义。为以遮遣与随顺的方式显示有能力,故说“然凡……”等。“然凡不能”应连接。“为何”故说“或因咳嗽、痨病、痰等……”等。其中,咳嗽、痨病与痰,是这些疾病中为首的,故称咳嗽、痨病、痰等,以“等”字包含羊痫、哑等。唇、齿与舌,是这些部位中为首的,故称唇、齿、舌等,指这些部位。“以句与字”即依文句与字母。“字”一词在此表示字母义。“减损”指因喉咙而减损。“或应以他法说”指应以其他松弛等方式来说。“以他法说”指以其他浓重等方式来说。“彼之相反”指与那无能力者相反的比丘——应如此连接。“从彼”指从应令知者。“凡”指凡此方式,此为主动业;“僧团”此为令作业。此处之令作业,据“吉德”所说。显示巴利原文
‘‘Byattena bhikkhunā paṭibalenā’’ti ettha byattapaṭibalānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘byatto nāmā’’tiādi. Tattha yassa sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakavācuggataṃ pavattati, ayaṃ byatto nāmāti yojanā . Tasminti vinayapiṭakaṃ vācuggatabhikkhumhi. Yassāti bhikkhuno. Suggahitanti sāṭṭhakathāya suṭṭhu gahitaṃ. Ayampīti pisaddo purimabhikkhuṃ apekkhati. Imasmiṃ attheti imasmiṃ vatthumhi, imasmiṃ visayeti attho. Byatirekānvayavasena paṭibalaṃ dassento āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yo pana na sakkotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘kāsasosasemhādinā vā’’tiādi. Tattha kāso ca soso ca semho ca, te ādayo yassa gelaññassāti kāsasosasemhādi, ādisaddena eḷamūgādayo saṅgaṇhāti. Oṭṭho ca danto ca jivhā ca, tā ādayo yesaṃ tāluādīnanti oṭṭhadantajivhādayo, tesaṃ. Padabyañjanehīti padaakkharehi. Byañjanasaddo hettha akkharavācako. Hāpetīti galattā hāpeti. Aññathā vā vattabbanti aññena sithilādinā ākārena vā vattabbaṃ. Aññathā vadatīti aññena dhanitādiākārena vadati. Tabbiparītoti tassa apaṭibalassa viparīto bhikkhūti sambandho. Tatoti jānāpetabbato. Yanti yaṃ ākāraṃ dhātukammametaṃ, saṅghoti kāritakammametaṃ. Idha kāritakammaṃ kito vadati.
71 “达上后立即”一句中,为遮止“达上者之立即”的误解,故说“成为达上者之后立即”;以‘eva’字遮止长时间。“令拔济”一词中,前缀‘ud-’加词根‘lup’,或以前缀之力,或以义之增上之力,由于词根多义,此处取前缀‘ud-’加词根‘dhar’之义——为表明此义,故说“令拔出”。令起立,或令举起而持,此为释义。为表同一含义,故说“不善……”等。其中,“令从不善起立”以此义与自性之持,显示前缀‘ud-’之义;“令安立于善”以此义与自性之持,显示词根‘dhar’之义。为显示前缀‘ud-’的举起义,又说“或从沙弥身份拔出”。‘依’字在‘依取’中,不取‘近处取’的词义,因约定俗成之义明显,故直接显示其约定意义,即是显示意趣。显示巴利原文
71.Upasampannasamanantarāti ettha upasampannassa samanantarāti atthaṃ nivārento āha ‘‘upasampanno hutvāva samanantarā’’ti. Evasaddena cirakālaṃ nivatteti. Ullumpatūti ettha upubbalupadhātuyā upasaggavasena vā atthātisayavasena vā dhātūnamanekatthattā idha upubbadharadhātuyā atthe vattatīti dassento āha ‘‘uddharatū’’ti. Uṭṭhāpetvā, ukkhipitvā vā dharatūti attho. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘akusalā’’tiādi. Tattha ‘‘akusalā vuṭṭhāpetvā’’ti iminā sahāvadhinā utyūpasaggassa atthaṃ dasseti. ‘‘Kusale patiṭṭhāpetū’’ti iminā sahādhārena dharadhātussa atthaṃ dasseti. Utyūpasaggassa ukkhipanatthaṃ dassento āha ‘‘sāmaṇerabhāvā vā uddharitvā’’ti. ‘‘Paṭiccā’’ti iminā upādāyāti ettha samīpe ādiyitvāti saddatthamagahetvā saṅketatthavasena pākaṭattā tassa saṅketatthaṃ dasseti, adhippāyatthaṃ dassetīti attho.
73 “所依止”于此显示词义:“adhi”意为恒常,即恒常安住、流转,故称“adhiṭṭhitā”,因此说“恒常流转”。问:“为何四缘称为依止?”答:“因为……”等。所谓“四”,即依止四缘,自体安住流转,故为依止,以此显示未予明说的业之义。显示巴利原文
73.Adhiṭṭhitāti ettha adhi niccavasena ṭhāti pavattatīti adhiṭṭhitāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘niccappavattinī’’ti. Kasmā cattāro paccayā nissayāti vuttāti āha ‘‘yasmā’’tiādi. ‘‘Cattāro’’tiādinā cattāro paccaye nissāya attabhāvo seti pavattatīti nissāyāti avuttakammatthaṃ dasseti.
18. 师事之说显示巴利原文
18. Ācariyavattakathā
75 “汝等何”一词中,因脱落“e”音而成连音,故说为“kiṃ te ayaṃ”。“应教诫”以此显示“ovadiyo”中“ṇya”后缀的业之义。“为彼之”则因见后句“即此结群者”中的“ya”字,而于前句令知“ta”字,意为“为彼众多”。显示巴利原文
75.Kintāyanti ettha ekāralopavasena sandhi hotīti āha ‘‘kiṃte aya’’nti. ‘‘Ovaditabboti’’iminā ovadiyoti ettha ṇyapaccayassa kammatthaṃ dasseti. ‘‘Tadatthāyā’’ti iminā ‘‘yadidaṃ gaṇabandhika’’nti uttaravākye yaṃsaddaṃ disvā pubbavākye taṃsaddaṃ ñāpeti, tassa bāhullassa atthāyāti attho.
76 “彼”指游方者巴苏罗。“由彼”指由优陀夷长老。“如法地”即与法相应、与理相应。“善巧”应是前文所说的相貌;然而,“有能力”如何得知?故说“若复能……”等。“若复能”应作连接。“且”意为真实。“此”指有能力性,或指“以五……乃至……能调伏”等语句。显示巴利原文
76.Soti pasūro paribbājako. Tenāti udāyittherena. Sahadhammikanti saha dhammena kāraṇena. Byatto tāva pubbe vuttalakkhaṇo hotu, paṭibalo pana kathaṃ ñātabboti āha ‘‘yo panā’’tiādi . Yo pana sakkotīti sambandho. Cāti saccaṃ. Etanti paṭibalattaṃ, ‘‘pañcahi…pe… vinetu’’ntivacanaṃ vā.
77 “于转向外道派者”,指转投于称为外道的教法对立派者。“行仪与正行之教授”,指极应行持的上品正行戒之教授。以此教授行仪,故称为师,这是显示该词的语意。“仅名而已”,指“老师”或“弟子”仅是名称而已。“异”,指有别于依止师或同住弟子。显示巴利原文
77.Titthiyapakkhasaṅkantesūti titthiyasaṅkhātaṃ sāsanassa paṭipakkhaṃ saṅkamantesu. Ācārasamācārasikkhāpanakanti ativiya caritabbaṃ ābhisamācārikasīlaṃ sikkhāpanakaṃ. Iminā ācāraṃ sikkhāpetīti ācariyoti vacanatthaṃ dasseti. Nāmamattamevāti ‘‘ācariyo’’ti vā ‘‘antevāsiko’’ti vā nāmamattameva. Nānanti upajjhāyato vā saddhivihārikato vā nānaṃ.
20. 礼敬与谢罪之论显示巴利原文
20. Paṇāmanākhamāpanākathā
80 “所说之相”,为连接。“应由依止弟子作”,为配合。“出家、受具、法弟子”,指出家弟子、受具弟子及法弟子。“对他们”,指对出家、受具、法弟子等。“于他们”,指于此三种弟子。“对老师”,指出家弟子对出家老师,受具弟子对受具老师,这是其义。“近处”,指依止老师及法老师之近处。“因此”,指因为弟子应对老师正确行持,所以如此。“老师亦”,指依止、出家、受具、法老师亦然。教诫老师亦包含于他们之中。“于他们”,指于四种弟子。显示巴利原文
80. Yaṃ lakkhaṇaṃ vuttanti sambandho. Nissayantevāsikena kātabbanti yojanā. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehīti pabbajjantevāsikena ca upasampadantevāsikena ca dhammantevāsikena ca. Etesanti pabbajjāupasampadādhammantevāsikānaṃ. Etesūti etesu tīsu antevāsikesu. Ācariyassāti pabbajjantevāsiko pabbajjācariyassa, upasampadantevāsiko upasampadācariyassāti attho. Samīpeti nissayācariyassa ca dhammācariyassa ca āsanne. Tasmāti yasmā antevāsikena ācariyamhi sammā vattitabbaṃ, tasmā. Ācariyenāpīti nissayapabbajjā upasampadā dhammācariyenāpi. Ovādācariyo tesu saṅgahaṃ gacchati. Tesūti catūsu antevāsikesu.
22. 依止舍断之论显示巴利原文
22. Nissayapaṭippassaddhikathā
告白之抉择显示巴利原文
Āṇattivinicchayo
83 “于依止止息”,是总体的依处。“依止师已离去或”等,是部分的依处。“欲离住”,以此显示无依恋的状态。如是去者,即如是依止师已去,这是连接。“于其他时亦”,指于其他时亦然,意为依止师令其别住之时。“同一共受用同受用”,指由自己或由依止师,同一资具的共受用及法的共受用。“乃至一日”,“乃至”一词为呵责义,二日以上更不待言,这是其义。“无避免”,指无罪的避免,即无罪的回避、无罪的除去,这是意趣。“有惭耻心、可爱”,指有惭耻心且戒行可爱的比丘,这是连接。“当日即”,指于彼依止师离去之日即可。“如是”,如问“依止师将速来”那样,答“我将速来”,这是其义。“若说”,指若老师说,这是连接。“彼”,指比丘的。“同类”,指有惭耻心且戒行可爱的状态。显示巴利原文
83. ‘‘Nissayapaṭipassaddhīsū’’ti samūhādhāro. ‘‘Upajjhāyo pakkanto vātiādīsū’’ti avayavādhāro. ‘‘Vippavasitukāmo’’ti iminā nirālayabhāvaṃ dasseti. Evaṃ gateti evaṃ upajjhāye gateti yojanā. Aññadāpīti aññasmimpi kāle. Upajjhāyena pavāsitakāleti attho. Ekasambhogaparibhogoti attanā vā upajjhāyena vā eko paccayasambhogo ca dhammaparibhogo ca. Ekadivasampīti pisaddo garahattho, dvihādikaṃ pana pagevāti attho. Parihāro natthīti āpattiparihāro natthi, āpattiyā pariharaṇaṃ apanayanaṃ natthīti adhippāyo. Lajjī pesaloti lajjī hutvā piyasīlo bhikkhūti sambandho. Tadahevāti tasmiṃ upajjhāyassa pakkantaahani eva. Tathāti yathā ‘‘upajjhāyo lahuṃ āgamissatī’’ti pucchati, tathā ‘‘ahaṃ lahuṃ āgamissāmī’’ti vuttanti attho. Sace vadatīti sace ācariyo vadatīti yojanā. Assāti bhikkhussa. Sabhāgatanti lajjipesalabhāvaṃ.
“直至来”:直至依止师归来。“不”:指不依止依止师。“令住”一词为使役用法。“于彼处”:于依止师所去之处。“由彼”:由依止师。“进行”:进行。“或因河满而受扰”:此为连接,意为因河水上涨而等待水退,或因遭盗贼等扰害而寻求同伴。“彼”:依止师。显示巴利原文
Yāva āgamanāti upajjhāyassa yāva āgamanā. Nanti upajjhāyaṃ. ‘‘Vāsentiyevā’’tipade kāritakammaṃ. Tatthāti upajjhāyassa gataṭṭhāne. Tenāti upajjhāyena. Pavattīti pavattanaṃ. Nadīpūrena vā upaddutoti sambandho. Nadīpūrattā udakosakkanaṃ āgameti, corādīnaṃ upaddutattā sahāye pariyesati. Soti upajjhāyo.
“依止驱摈”:以此显示“命令”一词具有“命令”的语义,因此“依止驱摈”称为“命令”。“依止驱摈”意为对依止师、老师进行驱摈。因此被驱摈——这是连接。“以‘已请问’等”:此处以“等”字含摄“勿请问我墓地行”等句。“由彼”:由同住弟子。“应令容忍”:应令其忍受。显示巴利原文
‘‘Nissayapaṇāmanā’’ti iminā āṇāpanaṃ āṇattīti vacanatthena nissayapaṇāmanā āṇattīti vuccatīti dasseti. Nissayapaṇāmanāti nissayassa upajjhācariyassa paṇāmanā. Tasmā paṇāmito hotīti sambandho. ‘‘Āpucchītiādinā’’ti ettha ādisaddena ‘‘mā maṃ susānagamanaṃ āpucchī’’tiādayo saṅgaṇhāti. Tenāti saddhivihārikena. Khamāpetabboti titikkhāpetabbo.
“那些”:指由诸大长老,或先由诸大长老。“往他处”:从依止师的住处前往另一住处。“或许”:连接为“或许能堪忍”之义。“于彼处”:即在他处。“饥馑等过失”:此处以“等”字应含摄亲族别离等过失。“彼处”:自己曾住的那一处。“他人”:连接为“依止师以外的其他比丘”。以此显示:由于被此依止师所舍弃,即使在与依止师合诵的情况下,依止关系也不会止息。显示巴利原文
Tāvāti mahātherehi, mahātherānaṃ vā paṭhamaṃ. Aññatthāti upajjhāyassa vihārato aññaṃ vihāraṃ. Appevāti api eva nāma khameyyāti yojanā. Tatrevāti aññattheva. Dubbhikkhādidosenāti ettha ādisaddena ñātiviyogādidoso gahetabbo. Taṃyevāti attanā vasitaṃ tameva ṭhānaṃ. Aññassāti upajjhāyato aññassa bhikkhussāti sambandho. Iminā upajjhāyena pariccattattā upajjhāyasamodhāne nissayapaṭippassaddhi natthīti dīpeti.
合诵之抉择显示巴利原文
Samodhānavinicchayo
「已询问」:指询问过弟子之后。「对他们亦是」:对老师与弟子等也是如此。「何时」:在什么时候。「傍晚或夜间」:指今天傍晚或夜间。「就在那刹那」:即在他接受的那一刹那。显示巴利原文
Āpucchitvāti =00 antevāsikaṃ āpucchitvā. Tatrāpīti ācariyantevāsikesupi. Kadāti kasmiṃ kāle. Sāyanhe vā rattiṃvāti ajja sāyanhe vā rattiṃ vā. Taṃkhaṇeyevāti tasmiṃ sampaṭicchanakkhaṇeyeva.
「彼」:指弟子。「从彼处」:从村落。「善逝」:善去,意指依止止息。「又」:再者。说明询问后离去之判定后,为显示未询问而离去的情形,便说「未询问老师」等。「逾越近行界」:当逾越近行界时,或因逾越的缘故。此中所谓近行界,若于有围墙的住处,即指围墙本身;若无围墙,即指应有围墙之处。显示巴利原文
So cāti antevāsiko ca. Tatoti gāmato. Sugatoti suṭṭhu gato, nissayo paṭippassambhatīti adhippāyo. Athāpīti puna ca paraṃ. Āpucchitvā pakkamane vinicchayaṃ dassetvā āpucchitvā pakkamane taṃ dassento āha ‘‘ācariyaṃ anāpucchā’’tiādi. Upacārasīmātikkameti upacārasīmāya atikkame sati, atikkamanahetu vāti yojanā. Ettha ca upacārasīmā nāma parikkhittassa vihārassa parikkhepoyeva, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ.
「傍晚或夜分」:指今天傍晚或夜分。「明日」:指明天。显示巴利原文
Sāyanhe vā rattibhāge vāti ajja sāyanhe vā rattibhāge vā. Sveti suve.
「界外」:指近行界之外。「从彼处」:指从界外。「二掷石距」:指距弟子二掷石之远。「越」:指越过近行界外弟子与同住者的住处之后。显示巴利原文
Bahisīmanti upacārasīmato bahi. Tatoti bahisīmato. Dvinnaṃ leḍḍupātānanti antevāsikato dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ. Atikkamitvāti upacārasīmato bahi antevāsikasaddhivihārikānaṃ vasanaṭṭhānato atikkamitvā.
「欲脱离」:即渴望脱离弟子身份。「逐出」:以身业与语业逐出。「有依恋」:指对老师怀有依恋。为说明「无依恋」之义,故说「今非」等语。「如是」:即使在卸责时亦然。当双方卸责时,或因卸责之故而止息——这是其中的关联。「被逐出者应行」:这也是一种关联。显示巴利原文
Muccitukāmoti antevāsikamhā muccitukāmo eva. Paṇāmetīti kāyavācāhi paṇāmeti. Sālayoti ācariye sāpekkho. ‘‘Nirālayo’’ti vatvā tassa atthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘na dānī’’tiādi. Evampīti dhure nikkhittepi. Ubhinnaṃ dhuranikkhepe sati, dhuranikkhepahetu vā paṭippassambhatīti yojanā. Paṇāmitena paṭipajjitabbanti sambandho.
为详细阐述前述之义,故说「若」等语。「老师」:指依止师。「或礼敬塔」:应与「和尚」连接;「或正行道」:应与「和尚」连接。「因远」:指由于处在远处。「楼阁之上」:指楼阁的上方。「彼」:指和尚。「坐着」:应与「和尚」连接。显示巴利原文
Vuttamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘sace hī’’tiādi. Ācariyanti nissayācariyaṃ. Cetiyaṃ vā vandantaṃ upajjhāyanti sambandho, maggappaṭipannaṃ vā upajjhāyanti yojanā. Dūrattāti dūrabhāvato. Uparipāsādeti pāsādassa upari. Tanti upajjhāyaṃ. Nisinnaṃ upajjhāyanti sambandho.
应知:依于听闻而对合诵所作的抉择,此为连接。「亲教师之声」亦应连接。显示巴利原文
Savanavasena samodhāne vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Upajjhāyassa saddanti sambandho.
23. 应授具足戒五法之论显示巴利原文
23. Upasampādetabbapañcakakathā
84 今此「所说之相」应作连接。「简略」者,不逐项列出支分,而以总括方式说明。「于此」指「诸比丘,具足五支之比丘……」等处。「以无德之支」即以缺乏功德的支分。「彼」指比丘。在「不应授具足戒」处,恐有人怀疑:「是否作为甘马语师即不应授具足戒?」故特别说明「作为戒师不应授具足戒」。「于此」即在此五法之中。「等」字——前文中的「伊帝」是举例之义,「伊帝」声省略,其义为「伊帝等」。「以不相应之方式」即以不相称的方式。「彼」指比丘。「因为」即真实,或因由。「令他人受持」应连接。「于此」指戒蕴等。「守护」即从危难中守护大众,令其脱离。「彼之」即比丘的。「以戒等」一词,在「退失」一词中为从格,在「不增长」一词中为具格。「因此」等,指已成就的功德。「以彼」即以比丘。为何不依犯戒支而说?由此说「因为不……」等。「因为」即因为。「唯彼」即唯指漏尽者。「不应说」:因漏尽者不会生起不乐,故不应这样说。若非仅漏尽者被开许为戒师与亲教师,为何又说漏尽五法?因此说「然而因为……」等。「因为不退失」应连接。显示巴利原文
84. Idāni =01 yaṃ lakkhaṇaṃ vuttanti sambandho. Saṅkhepatoti aṅgāni anuddharitvā samāsato. Tatthāti yaṃ ‘‘pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena bhikkhunā’’tiādimāha, tattha. Aguṇaṅgehīti guṇavirahitehi aṅgehi. Soti bhikkhu. Na upasampādetabbanti ettha kammavācācariyena hutvā na upasampādetabbanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘upajjhāyena hutvā na upasampādetabba’’nti. Etthāti etesu pañcakesu. Ādīsūti ettha pubbo nidassanattho itisaddo lopo hoti. Itiādīsūti hi attho. Ayuttavasenāti ananurūpavasena. Yoti bhikkhu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Pare ca samādapetunti sambandho. Tatthāti sīlakkhandhādike. Pariharatīti parisaṃ parissayato harati apaneti. Tassāti bhikkhuno. ‘‘Sīlādīhī’’tipadaṃ ‘‘parihāyatiyevā’’tipade apādānaṃ, ‘‘na vaḍḍhatī’’tipade karaṇaṃ. Tasmātiādi laddhaguṇaṃ. Tenāti bhikkhunā. Kasmā āpattiaṅgavasena na vuttanti āha ‘‘na hī’’tiādi. Hīti yasmā. Tassevāti khīṇāsavasseva. Na vadeyyāti khīṇāsavānaṃ anabhiratiyā anuppannattā na vadeyya. Yadi na khīṇāsavasseva upajjhāyācariyabhāvo anuññāto, atha kasmā khīṇāsavapañcako vuttoti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Yasmā na parihāyatīti sambandho.
「边执见」:执取常见与断见之劣边,或令他人执取,故称边执见;「以彼」即以此边执见。「以见」即以邪见。「所闻之量」:即比丘尼教诫学处中所说的所闻之量。「以彼」即以所闻。「应以所闻了知犯戒等义」,此应连接。显示巴利原文
Antaggāhikāyāti sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ lāmakaṃ gaṇhāti, gaṇhāpetīti vā antaggāhikā, tāya. Diṭṭhiyāti micchādiṭṭhiyā. Yattakaṃ sutanti bhikkhunovādakasikkhāpade (pāci. aṭṭha. 145-147) vuttaṃ yattakaṃ sutaṃ. Tenāti sutena ऋ. Yaṃ āpattādi tena jānitabbanti yojanā.
“不知犯戒”:此处为显示“不知已犯戒”之义,故说“此名为”等。其中,“已犯”一词显示应将“犯戒”一词依“已犯”的语尾变化来连接。显示巴利原文
Āpattiṃna jānātīti ettha āpattiṃ āpannoti na jānātīti atthaṃ dassento āha ‘‘idaṃ nāmā’’tiādi. Tattha ‘‘āpanno’’ti iminā ‘‘āpatti’’ntipadaṃ ‘‘āpanno’’tipāṭhasesena yojetabbanti dasseti.
“增上善行”:在此,依于两部律所摄之戒,应特别正行,故名增上善行,即犍度所摄的行持轨仪戒;依彼而制者,为增上善行,即犍度所摄之学,以此。“初梵行”:在此,名为“道”的梵行之开端、边际为初梵行,于其中所施设者即初梵行,即两部律所摄之学,以此。“学制”:以应学之义为学,彼由世尊所制,故称学制;或谓学习为学,为彼学习故由世尊所制,故学制即两部律所摄之学。“阿毗达摩”:在此,胜于经文的巴利、殊胜之法为阿毗达摩,就所说名色分别而言,故说“于名色分别”,即阿毗达摩藏。“阿毗律”:在此,制伏身语而得调御,故为阿毗律;即以此制伏身语而调御,或依此而得调御,故说“于全律藏”。“一切处”:于一切句,或一切句之……“应见义”,当连接。“以因”:在此,以“因”声遮止“从法”中“法”声的自性义等,而显示因义;以“耶那”声显示“德巴”接尾词的特殊意义。“如是”:依如上所说方式,此是义。“第四”:于第四组五法。从第四五法中取三句,从第五五法中取二句合为五法,故说“四个五法”。显示巴利原文
Ābhisamācārikāyāti ettha ubhatovibhaṅgapariyāpannasīlato abhivisesena sammā caritabbanti ābhisamācāraṃ, khandhakapariyāpannaṃ vattapaṭipattisīlaṃ, taṃ ārabbha paññattā ābhisamācārikā, khandhakapariyāpannā sikkhā, tāya. Ādibrahmacāriyakāyāti ettha maggasaṅkhātassa brahmacariyassa ādi mariyādo ādibrahmacariyo, tasmiṃ pavattā ādibrahmacariyakā =02, ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhā, tāya. Sekkhapaṇṇattiyanti sikkhitabbaṭṭhena sikkhā, sā eva bhagavatā paññattattā sekkhapaṇṇatti. Atha vā sikkhanaṃ sikkhā, tāya sikkhanatthāya bhagavatā paññapīyatīti sekkhapaṇṇatti ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāyeva, tassaṃ. Abhidhammeti ettha suttantapāḷito abhi atireko, abhivisiṭṭho vā dhammo abhidhammoti vutte nāmarūpaparicchedakaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘nāmarūpaparicchede’’ti. Abhivinayeti ettha abhibhavitvā kāyavācaṃ vinetīti abhivinayo, abhibhavitvā kāyavācaṃ vineti ettha, etenāti vā abhivinayoti vutte vinayapiṭakanti āha ‘‘sakale vinayapiṭake’’ti. Sabbatthāti sabbesu padesu, sabbesaṃ vā padānaṃ. Attho daṭṭhabboti yojanā. ‘‘Kāraṇenā’’ti ettha kāraṇasaddena ‘‘dhammato’’ti ettha dhammasaddassa sabhāvatthādayo nivāretvā kāraṇatthataṃ dīpeti, enasaddena topaccayassa visesanatthaṃ. Itīti evaṃ yathāvuttanayenāti attho. Catuttheti catutthapañcake. Catutthapañcakato tīṇi padāni, pañcamapañcakato dve padāni gahetvā pañcakaṃ katvā vuttaṃ ‘‘cattāro pañcakā’’ti. Aṭṭhasu pañcakesūti sambandho.
24. 应授具足戒六轮释显示巴利原文
24. Upasampādetabbachakkakathā
85 “Tan”者,即“少于十年”之句。“Sabbatthā”者,于一切六法中。“Tatthā”者,即于六法中。由于说“巴帝摩卡以广说”,故应依分别而理解,故说“依两部分别而说”。以论母分别方式应善为分别者,为善分别;以语言流出方式而于此有妙转起者,为善流转;于经句上应善决择者,为善决择;为显此义,故说“以论母分别方式”等。显示巴利原文
85.Tanti ūnadasavassapadaṃ. Sabbatthāti sabbesu chakkesu. Tatthāti chakkesu. ‘‘Pātimokkhāni vitthārenā’’ti vuttattā vibhaṅgavasena gahetabbānīti āha ‘‘ubhatovibhaṅgavasena vuttānī’’ti. Mātikāvibhaṅgavasena suṭṭhu vibhajitabbānīti suvibhattāni, vācuggatavasena sundarā pavatti etesanti suppavattīni, suttato anubyañjanato suṭṭhu vinicchitabbānīti suvinicchitabbānīti atthaṃ dassento āha ‘‘mātikāvibhaṅgavasenā’’tiādi.
25. 外道先前事缘之说显示巴利原文
25. Aññatitthiyapubbavatthukathā
86 “Yo panā”指先为外道者。“Añño pī”指除游方者外的另一者。“Idhā”指在此教法中。“Tasmī”指在先为外道者中。“Tatthā”指在“诸比丘,彼另一者”等语中。“Ayan”指别住。说“仅对裸形游方者”之后,为显示其差别而说“对命者或裸形者”。其中,命者仅以一片布从腋下缠覆上身,下身裸露;而裸形者则全身裸露。“So pī”即裸形游方者。“Vālakambalādīnī”指毛毯等物,“等”字含摄发毯等。“Assā”指游方者。“Aññassā”指裸形游方者以外的某一者。“Paṇḍaraṅgādikassā”指身披白衣的白身者,“等”字含摄青身者等。显示巴利原文
86.Yo panāti yo pana aññatitthiyapubbo. Aññopīti pasūrato aparopi. Idhāti imasmiṃ sāsane. Tasminti aññatitthiyapubbe. Tatthāti ‘‘yo so bhikkhave aññopī’’tiādivacane. Ayanti parivāso. Naggaparibbājakassevāti vatvā tassa bhedaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ājīvakassa vā acelakassa vā’’ti. Tattha ājīvako upari ekameva vatthaṃ upakacchake pavesetvā paridahati, heṭṭhā naggo. Acelako pana sabbena sabbaṃ naggoyeva. Sopīti =03 naggaparibbājakopi. Vālakambalādīnanti vālena kataṃ kambalaṃ, ādisaddena kesakambalādayo saṅgaṇhāti. Assāti paribbājakassa. Aññassāti naggaparibbājakato aparassa. Paṇḍaraṅgādikassāti paṇḍaraṃ setavatthaṃ aṅge sarīre etassatthīti paṇḍaraṅgo, ādisaddena nīlaṅgādayo saṅgaṇhāti.
『如此』,指剃除须发等[事]。与『正在令[外道]出家的比丘们』相接成义。『于彼』者,在先前曾为外道者[仍]坐着之时——与『坐着时』连读。此处地格表不恭敬之意。『彼』者,先前曾为外道者也。『这些』,与『比丘们』相接成义。『彼』者,先前曾为外道者也。显示巴利原文
Evanti iminā kesamassuoropanādinā. Pabbājentehi bhikkhūhīti sambandho. Tasminti aññatitthiyapubbe, nisinneyevāti yojanā. Anādare cetaṃ bhummavacanaṃ. Tassāti aññatitthiyapubbassa. Nayimeti na ime, bhikkhūti sambandho. Tanti aññatitthiyapubbaṃ.
87 “如是……乃至……不成就者”此段即为“母论”,应如此连接。“Assā”指先为外道者。“Tassevā”仅指彼母论。“Tatthā”指在分别中。“Atikālenā”的句义:为说明用完餐后正在履行义务之时即名为“过时”,故说“正在履行义务之时”;以此亦显示处格用作具格义。“Tatthevā”指正在俗众家中。“Aññadatthū”意为绝对、一向地,以“作者”一词显示其余文句。如此,此“作者”亦指先为外道者,应如此连接。以“成就者”一语,为显示“不成就者”中“成就”的成就义,而遮止满足等义。显示巴利原文
87. ‘‘Evaṃ kho…pe… anārādhako’’ti ayaṃ kathā mātikāti yojanā. Assāti aññatitthiyapubbassa. Tassevāti tassāyeva mātikāya. Tatthāti vibhaṅge. Atikālenāti ettha bhattakiccaṃ katvā vattakaraṇavelāyeva atikālo nāmāti dassento āha ‘‘vattakaraṇavelāyamevā’’ti. Iminā bhummatthe karaṇavacanantipi dasseti. Tatthevāti kulagharesuyeva. Aññadatthūti ekaṃsena, ‘‘karonto’’ti iminā pāṭhasesaṃ dasseti. Evampi karonto aññatitthiyapubboti yojanā. ‘‘Sampādako’’ti iminā anārādhakoti ettha ārādhasaddassa sādhanatthaṃ dasseti, tosanatthādayo nivatteti.
谓“因求交媾而入此处”,故为妓女;或谓佩戴称为美妙形色的饰物,故为妓女。因此说“易得行”等。“Āmiso yeva kiñjakkho appamattakaṭṭhenā”意为:利养即微物,以少许义故;微物一词是修饰性的后分句。或者,利养及另外的微物合称利养微物,其与格即利养微物之与格。微物一词本指须发等,但此处依惯用表示少许。“Vidhavā”:此处“夫”字仅指丈夫,并非指树种,为显示此义故说“死夫者或”等。通过这些语句显示语义:从死或从离去,丈夫离去于这些女人,或以夫离去者为无夫。“Tā”指无夫女。因达到青春或超越青春,故粗大的少女为粗大少女,为显示此义故说“达青春”等。“Paṇḍakā”:此处,在被侵犯的黄门等五种黄门中,意指无性黄门,故说“无性者”。“Samānapabbajjā”:与诸比丘同出家。“Tato”:从信赖。显示巴利原文
Ajjhācāratthikā visanti pavisanti etthāti vesiyā, sobhaṇarūpasaṅkhātaṃ vesaṃ dhāretīti vā vesiyā. Tena vuttaṃ ‘‘sulabhajjhācārā’’tiādi. Āmisoyeva kiñjakkho appamattakaṭṭhenāti āmisakiñjakkho, visesanaparapado. Atha vā āmiso ca tato añño kiñjakkho ca āmisakiñjakkhaṃ, tassa sampadānaṃ āmisakiñjakkhasampadānaṃ. Kiñjakkhasaddo kesarasseva mukhyato vācako, appamattakassa pana rūḷhīvasena. Vidhavāti ettha dhavasaddo patinoyeva vācako, na rukkhavisesassāti dassento āha ‘‘matapatikā vā’’tiādi. Imehi padehi matavasena vā pavutthavasena vā vigato dhavo etāsaṃ, dhavena vā vigatāti vidhavāti vacanatthaṃ dasseti. Tāti vidhavā. Yobbanapattattā vā yobbanātītattā vā thullā mahantā kumārikāti thullakumārikāti dassento āha ‘‘yobbanapattā’’tiādi. Paṇḍakāti ettha āsittapaṇḍakādīsu pañcasu paṇḍakesu napuṃsakapaṇḍakovādhippetoti āha ‘‘napuṃsakā’’ti. Samānapabbajjāti bhikkhūhi samānapabbajjā. Tatoti vissāsato.
“于他们中”:即在妓女等人中。“她们”:指妓女。“他”:指先前曾为外道者。“于一切处”:即在寡妇等所有各类之中。为显示可前往之义,故说“若是……”等。“如是”:即如所说可前往之义,如是。显示巴利原文
Tatthāti vesiyādīsu. Tāsanti vesiyānaṃ. Soti aññatitthiyapubbo. Sabbatthāti sabbesu =04 vidhavādīsu. Gantabbataṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tathāti yathā gantabbattaṃ vuttaṃ, tathā.
“种种”:此处,向上堆积、增长为“上”;从堆积处分离、离去为“下”。上与下合称“种种”,依词义即大小之义,故说“大小”。“诸业”一词显示“应作”一词的同义。由此显示,“应作”的语义为“应当作”。“于彼”:即于大小诸业中。“于彼不巧”:为显示“彼”字所指的范围,故说“于彼彼新业中”。以“具足勤奋精进”显示“不懈怠”的语义:即此人无懒惰、无懈怠。“于彼”:此处“彼”的语尾在第七格义中表示分别,故说“于彼彼”。为显示所说之词“以处生起之审察”的语义,故说“即此”等。以“于彼时刻所生之慧”显示“处生起”之“处”字表示彼时刻。“足以作”:此处“足”字于庄严、遮止、充足三义中取充足义,故说“有能力作”。显示巴利原文
Uccāvacānīti ettha uddhaṃ cayati vaḍḍhatīti uccaṃ, cayato avagato viyogoti avacaṃ. Uccañca avacañca uccāvacānīti vacanatthena mahantakhuddakatthoti āha ‘‘mahantakhuddakānī’’ti. ‘‘Kammānī’’ti iminā ‘‘karaṇīyānī’’tipadassa sarūpaṃ dasseti. Taṃdassanena ca kattabbānīti karaṇīyānīti vacanattho kātabbo. Tatthāti mahantakhuddakesu kammesu . Tattha na dakkhoti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tesu tesu navakammesū’’ti. ‘‘Uṭṭhānavīriyasampanno’’ti iminā natthi alaso kosajjaṃ etassāti analasoti vacanatthaṃ dasseti. Tatrāti ettha trapaccayo sattamyatthe vicchājotakoti āha ‘‘tesu tesū’’ti. ‘‘Ṭhānuppattikāya vīmaṃsāyā’’ti vuttavacanassatthaṃ dassento āha ‘‘idameva’’ntiādi. ‘‘Tasmiṃyeva khaṇe uppannapaññāyā’’ti iminā ‘‘ṭhānuppattikāyā’’ti ettha ṭhānasaddo taṅkhaṇatthoti dasseti. Alaṃ kātunti ettha alaṃsaddo bhūsanavāraṇapariyattasaṅkhātesu tīsu atthesu pariyattatthoti āha ‘‘kātuṃ samattho’’ti.
“强欲”即锐利的欲。“强力之欲”用以表明其含义。“世间定修习”即对称为八等至的世间定之修习。显示巴利原文
Tibbacchandoti tikhiṇachando. ‘‘Balavacchando’’ti iminā adhippāyatthaṃ dasseti. Lokiyasamādhibhāvanāyāti lokiyāya aṭṭhasamāpattisaṅkhātāya samādhibhāvanāya.
“来此”即来到此教法中。“外道处之主”:众生在此处渡越、浮起、沉浮,故称为“渡处”,也就是六十二见。此渡处即一切执见者的所依处,因此称为“外道处”。或者,他们以此渡处为依,故为“外道者”;他们的所依处为“外道处”;其主人为“外道处之主”,即彼外道处的主人。在“彼之见”中,“见”是执取的同义词,所以说“彼所拥有的执取”。为何此执取被称为“忍”、“好”及“取”呢?因此现在加以解说。应当将此执取结合理解为:既被忍可,又被喜好,又被执取。“彼外道者”的“者”字是作者义中的属格。“彼之”即外道处之主的。“被说”即被宣说。“不欢喜”:此处为显示未被喜悦、心未被满足之义,故说“意愿未圆满者,心未振奋者”。“即此”可连接为“不悦意”或“悦意”,以此显示“此”字的不定性。“这些”即这些比丘,应连接为:凡是不悦意的。“彼之”则连接为唯独先前作为外道者所有的不悦意。“此”即二种悦意、二种不悦意,这四种法类。“应集合”即应当被集合,义为应作积聚。以“于不令喜悦者”等语,显示“不令喜悦者”一词的含义为:不以此业令人生喜悦,不以此业令心运转。此中即包含这四种。显示巴利原文
Idhāgatoti imasmiṃ sāsane āgato. Titthāyatanasāmikassāti taranti uplavanti sattā ummujjanimujjaṃ karonti etthāti titthaṃ, dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo. Tameva āyatanaṃ diṭṭhigatikānanti titthāyatanaṃ. Atha vā titthametesamatthīti titthino, tesamāyatanaṃ titthāyatanaṃ, tassa sāmiko titthāyatanasāmiko, tassa. Tassa diṭṭhiyāti ettha diṭṭhisaddo laddhipariyāyoti āha ‘‘tassa santakāya laddhiyā’’ti. Kasmā sā laddhi ‘‘khantī’’ti ca ‘‘rucī’’ti ca ‘‘ādāyo’’ti ca vuccatīti āha ‘‘idānī’’tiādi. Sāyeva laddhi khamati ceva ruccati ca gahitā cāti yojanā. Tassa titthakarassāti katvatthe sāmivacanaṃ. Tassāti titthāyatanasāmikassa. Bhaññamānāyāti bhaṇiyamānāya. Anabhiraddhoti ettha anabhirādhito aparitositacittoti atthaṃ dassento āha ‘‘aparipuṇṇasaṅkappo, no paggahitacitto’’ti. Yadidanti yaṃ idaṃ ‘‘anattamanatta’’nti vā ‘‘attamanatta’’nti vā sambandho. Iminā ‘‘ida’’ntipadassa aniyamaṃ dasseti. Imeti bhikkhū. Yañca anattamanattanti yojanā. Tassevāti aññatitthiyapubbassa eva anattamanattanti sambandho. Idanti dve attamanattāni, dve anattamanattānīti catubbidhaṃ idaṃ dhammajātaṃ. Saṅghāṭanīyanti saṅghaṭitabbaṃ, sannicayaṃ kātabbanti attho. ‘‘Anārādhake’’tiādinā anārādhanīyasminti =05 ettha na ārādheti vattaṃ anena kammenāti anārādhanīyanti vacanatthaṃ dasseti. Idanti catubbidhaṃ. Liṅganti kāraṇaṃ. Lakkhaṇanti cihanaṃ. Itoti aṭṭhaṅgato nīhaṭenāti sambandho. Vuttavipallāsenāti kaṇhapakkhe vuttaviparītena.
为了在善分组中集合八支而作显示,故说“不太迟进村、不太早返回”等。在不善分组中,也应以同样的方法集合八支。“令满足者”用来显示“令喜悦者”一词的满足之义。然而,下文既说“成就者”,则应理解为显示成办之义。显示巴利原文
Sukkapakkhe aṭṭhaṅgāni samodhānetvā dassento āha ‘‘nātikālena gāmapavesanaṃ nātidivā paṭikkamana’’ntiādi. Kaṇhapakkhepi iminā nayena aṭṭhaṅgāni samodhānetabbāni. ‘‘Paritosako’’ti iminā ārādhakasaddassa tosanatthaṃ dasseti. Heṭṭhā pana ‘‘sampādako’’ti vuttattā sādhanatthaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ.
“于受具足殿堂中”,即在受具足之处,那有单尖顶、多角装饰的特别厅堂。该厅堂建为单尖顶,以诸多角而庄严、美观,故称为“殿堂”。为以不相似的譬喻阐明“应别住四月”一语,故说“譬如”等。“确实”即真实。“若”指先前曾为外道者。应连接为:别住的先前外道者。“其间”即四个月之内。“坏灭性”即灭坏之性。“把握”即分别后加以把握。“确定名色”即确定“此是名,此是色”。“特征”即屈曲、变坏之特征,或无常等特征。依入流道断除见与疑,故说“已除去……乃至……箭”。“已拔出”即已被引出,义为向上引出。前缀“从”确有向上行去之义。“于彼日即”,即于获得入流道的那一日。这是处格含义而用作受格。“于彼日即”,即于成为入流者的那一日。显示巴利原文
Upasampadamāḷakepīti upasampādaṭṭhāne ekakūṭayutte anekakoṇe patissayavisesepi. So hi ekakūṭaṃ katvā anekehi koṇehi malīyati vibhūsīyatīti māḷoti vuccati. ‘‘Cattāro māse parivasitabba’’ntivacanaṃ asadisūpamāya pākaṭaṃ karonto ‘‘yathā panā’’tiādimāha. Hīti saccaṃ. Assāti aññatitthiyapubbassa. Parivasanto aññatitthiyapubboti sambandho. Antarāti catumāsassa abbhantare. Kuppanasabhāvoti nassanasabhāvo. Pariggaṇhātīti paricchinditvā gaṇhāti. Nāmarūpaṃ vavatthapetīti ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpa’’nti vavatthapeti. Lakkhaṇanti namanaruppanalakkhaṇaṃ, aniccādilakkhaṇaṃ vā. Sotāpattimaggassa diṭṭhivicikicchāpahānaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘samūhatāni…pe… salla’’nti. Abbuḷhanti āvahiyitthāti abbuḷhaṃ, uddhaṃ vahiyitthāti attho. Ātyūpasaggo hi uddhaṅgamattho. Taṃdivasamevāti tasmiṃ sotāpattimaggassa paṭilabhanadivaseyeva. Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Tadahevāti tasmiṃ sotāpannabhavanaahani eva.
“彼之”指先前外道者。因律文中钵为未得,故说“钵亦如是”。义为:如同应依戒师而寻求衣,钵也是如此。“此”即衣与钵。“此人之”指先前外道者。“其他”指戒师以外之人。“他们亦”即其他人等。“相反”即违逆。“依赖”即依附。“依赖生活性”指先前外道者依戒师而生活的依存性。“彼之”指戒师。“语作者”即语之作者。由于“语”字在句中及复合词中期待“彼之”一词,故构成“语作者”复合词。同样的方法也适用于“依戒师而依赖生活性”一语。“以彼”即以语作者为因。显示巴利原文
Tassāti aññatitthiyapubbassa. Pāḷiyaṃ pattassa anāgatattā vuttaṃ ‘‘pattampi tathevā’’ti. Yathā upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbaṃ, pattampi tathevāti attho. Idanti pattacīvaraṃ. Imassāti aññatitthiyapubbassa. Aññeti upajjhāyato apare. Tehipīti aññehipi. Vilomāti paṭilomā. Āyattanti adhīnaṃ. Āyattajīvikattāti aññatitthiyapubbassa upajjhāyena āyattajīvikattā. Tassāti upajjhāyassa. Vacanakaroti vacanaṃ karo. Vākyepi samāsepi vacanasaddassa ‘‘tassā’’ti padameva apekkhattā ‘‘vacanakaro’’ti samāso hoti. Eseva nayo ‘‘upajjhāyena āyattajīvakattā’’ti etthāpi. Tenāti vacanakarahetunā.
“事火者”即火崇拜者。以此显示“事火者”一词的词义:他们事奉火,故名事火者。“苦行者”即持结发者。因为他们具有结发与苦行,故被称为“结发者”及“苦行者”。“这些”指结发者。为显示所说“不拒斥业”一语的含义,故说“有业,有业果报”。“唯此出家”,即唯此苦行者之出家方式。“这些”指结发者。“教法中”即佛陀的教法中。“他们之”指亲族之,此为关联。“他们”即亲族。“实”即真实,或因由。“亲族中最胜者之”:亲族即最胜,或于诸亲族中最胜者,指佛陀,此为关联。显示巴利原文
Aggiparicaraṇakāti =06 aggipūjakā. Iminā aggiṃ paricarantīti aggikāti vacanatthaṃ dasseti. Tāpasāti jaṭādharā. Te hi yasmā jaṭā ca tapo ca etesamatthi, tasmā ‘‘jaṭilā’’ti ca ‘‘tāpasā’’ti ca vuccanti. Eteti jaṭilakā. ‘‘Kiriyaṃ na paṭibāhantī’’ti vuttavacanassa atthaṃ dassento āha ‘‘atthi kammaṃ, atthi kammavipāko’’ti. Etadeva pabbajjanti etaṃ eva tāpasapabbajjaṃ. Etesanti jaṭilānaṃ. Sāsaneti buddhassa sāsane. Tesanti ñātīnaṃ, imaṃ parihāranti sambandho. Teti ñātayo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Ñātiseṭṭhassāti ñātiyeva seṭṭho, ñātīnaṃ vāti ñātiseṭṭho, tassa, buddhassāti sambandho.
26. 五障碍事缘释显示巴利原文
26. Pañcābādhavatthukathā
88 “于摩揭陀诸国”:此处以复数词表述,故是指国土之名,即“在名为摩揭陀的国土”。“与非人”:即人类之外的其他众生。“兴盛”与“繁荣”同为增长达到的同义词,故说“兴盛者,即增长达到”;又以“丰足达到”显示此义。“以他们”:即由麻风等五种病。显示巴利原文
88.Magadhesūti ettha bahuvacanapadena vuttattā janapadassa nāmanti āha ‘‘magadhanāmake janapade’’ti. Amanussānañcāti manussehi aññasattānañca. Ussannasaddo ca ussadasaddo ca vuḍḍhippattapariyāyoti āha ‘‘ussannā vuḍḍhippattā’’ti. ‘‘Phātippattā’’ti iminā tamevatthaṃ dasseti. Tehīti kuṭṭhādīhi pañcahi ābādhehi.
“于彼”:即于麻风等五种病中。“病”:能逼迫、令苦恼,故名为病。“麻风”:能切断肢体,故名为麻风。于“赤麻风或”等句之中,“或”字也摄取白麻风等种类。“虫癞、癣、疥等之别”:虫癞、癣与疥,合称为虫癞癣疥,这些是麻风病的起始,故说虫癞癣疥等;其差别即虫癞癣疥等的差别,此亦同。其中,“虫癞”应分解为“虫”与“癞”二词。“虫”即虫。以此取其巢穴为“虫”,如虫故名虫,是麻风的一种特殊类型。“癞”即象。以此取其斑点称为“癞”,如象故名癞,是麻风的另一种特殊类型。虫即癞,故为虫癞,即麻风病的一种特殊类别,世间即称此麻风病之特殊类型。“癣”:即疥癣。彼实啮咬身体、伤害身体,故称为癣。其中字母‘d’读作‘r’,亦有‘darru’的读法。世间所称的‘pve?’即此。“疥”:即搔痒。彼实啮咬身体、令苦恼、或伤害,故称为疥。世间即称为“疥”。亦有读作“疥癣”者,但那是非正确的读法,因“癣”字已含摄其义。“彼”:指麻风。“本性覆盖处”:即于本性覆盖之处,如衣服所覆之处。以此特为说明覆盖之义。“若住于不增长方”:此为连接释义。“本性色”显示巴利原文
Tatthāti kuṭṭhādīsu pañcasu ābādhesu. Ābādhikaṃ ābhuso bādhati pīḷetīti ābādho, aṅgapaccaṅgaṃ kuṭati chindatīti kuṭṭhaṃ. ‘‘Rattakuṭṭhaṃ vā’’tiādīsu vāsaddena setakuṭṭhādīnipi saṅgaṇhāti. Kīṭibha daddu khajju ādippabhedampīti kīṭibho ca daddu ca khajju ca kīṭibhadaddukhajjuyo , tā ādayo yesaṃ kuṭṭhānanti kīṭibhadaddukhajjuādayo, tesaṃ pabhedo kīṭibhadaddu khajjuādippabhedo, tampi. Tattha kīṭibhoti kīṭa ibhoti padavibhāgo kātabbo. Tattha kīṭoti kimi. Iminā kīṭakulāvakaṃ ‘‘kīṭo’’ti gahetabbaṃ, kīṭo viyāti kīṭo, kuṭṭhaviseso. Ibhoti gajo. Iminā gajassa sabalaṃ ‘‘ibho’’ti gahetabbaṃ. Ibho viyāti ibho, kuṭṭhaviseso. Kīṭoyeva ibho kīṭibho, kuṭṭhābādhaviseso, yaṃ loke ‘‘kuṭṭābādha viseso’’iti voharanti. Daddūti kacchu. Sā hi sarīraṃ daṃsati vidaṃsati, hiṃsatīti vā dadduti vuccati. Ekassa dakārassa rakāraṃ katvā ‘‘daddu’’tipi pāṭho. Yaṃ loke ‘‘pve?’’Iti voharanti. Khajjūti kaṇḍuvanaṃ. Tañhi sarīraṃ khajjati byathati khadati, hiṃsatīti vā khajjūti vuccati. Yaṃ loke ‘‘khajja’’iti voharanti. ‘‘Kacchū’’tipi pāṭho, so apāṭho daddusaddena tassa gahitattā. Tanti kuṭṭhaṃ. Pakatipaṭicchannaṭṭhāneti pakatiyā paṭicchannaṭṭhāne, yathānivatthapārutaṭṭhāneti attho. Iminā visesato paṭicchannaṃ nivatteti. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ sace hotīti yojanā. Pakativaṇṇeti =07 pakatichaviyaṃ. Yathā avaṇā chavi hoti, tathāti attho. Idaṃ vaṇavatthuṃ sandhāya na vuttaṃ.
“脂肪瘤”:因内有脂肪,故为脂肪;肿块生起称为瘤;脂肪即瘤,故为脂肪瘤。世间称之为“脂肪瘤”。“枣核”:枣,称为枣果;其核即枣核。“住于不增长方时”:此为连接释义。“有皮”:即存在皮肤,或已生的皮肤。“螺瘤”:因其向上弯曲故为螺,此即瘤,故为螺瘤。世间称之为“螺瘤”。“于彼彼”:即于各个身体部位。“乳疱”:因内有乳液,故为乳;此即疱,故为乳疱。世间称之为“乳疱”。“于他们”:即于这些疱。“名为乳疱之瘤”:此为相关解说。“粗疱”:即粗性之疱。因其粗性,令他们有情受苦乃至死。世间称之为“粗疱”。“名为莲蕊之瘤”:此为相关解说。“如莲之蕊为莲蕊”。世间称之为“莲蕊”。“名为芥子种之瘤”:此为相关解说。“芥子之种子,为其量而为芥子种”。世间称之为“芥子种”。“彼一切”:即所有这些疱,或所有瘤的种类。“于他们”:即于这些疱,或于这些瘤的种类。显示巴利原文
Medagaṇḍoti medo asmiṃ atthīti medo, gaṇḍati phoṭo bhavatīti gaṇḍo, medoyeva gaṇḍo medagaṇḍo. Yaṃ loke ‘‘medagaṇḍoiti voharanti. Kolaṭṭhīti kolaṃ vuccati badaraphalaṃ, tassa aṭṭhi kolaṭṭhi. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhite satīti yojanā. Sañchavinti saṃvijjamānachaviṃ, sañjātachaviṃ vā. Uṇṇigaṇḍāti uddhaṃ namantīti uṇṇiyo, tāyeva gaṇḍā uṇṇigaṇḍā. Ye loke ‘‘uṇṇigaṇḍā’’ iti voharanti. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sarīrapadese. Khīrapīḷakāti khīraṃ ettha atthīti khīrā, tā eva pīḷakā khīrapīḷakā. Yā loke ‘‘khīrapīḷakā’’ iti ca iti ca voharanti. Tāsūti pīḷakāsu. Khīrapīḷakā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Kharapīḷakāti kharasabhāvā pīḷakā. Kharasabhāvattā tena sattā maraṇampi gacchanti, maraṇamattampi dukkhaṃ. Yā loke iti ‘‘khīrapīḷakā’’ voharanti. Padumakaṇṇikā nāma gaṇḍā hontīti sambandho. Padumassa kaṇṇikā viya padumakaṇṇikā. Yā loke ‘‘padumakaṇṇikā’’iti voharanti. Sāsapabījakā nāma gaṇḍāti sambandho. Sāsapassa bījaṃ pamāṇametāsanti sāsapabījakā. Yā loke ‘‘sāsapabījakā’’ iti voharanti. Tā sabbāti sabbā tā pīḷakā, gaṇḍajātiyo vā. Tāsūti pīḷakāsu, gaṇḍajātīsu vā.
「莲与白莲叶色」者,莲名为红色,白莲名为白色,他们花叶之色如彼之色,故为莲白莲叶色,即贝壳麻风。世间所称「莲白莲叶色,贝壳麻风」者。「以何」者,以麻风。「如牛之身体斑点,如是人类之身体成斑点」者,此为连接(释义)。「于彼」者,于白斑。「消瘦病」者,痨病。彼实因使肉血等消瘦,故称为消瘦。世间所称「痨病」与「消瘦病」者。「于彼」者,于消瘦病。「癫痫」者,癫痫。彼实因离精髓故称为癫痫,将「s」音作「m」音。世间所称「癫痫」者与「arū?」者。「于彼」者,于二种癫狂。此为处格之地格。「难治」者,此为关联。显示巴利原文
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti padumaṃ nāma rattaṃ, puṇḍarīkaṃ nāma setaṃ, tesaṃ pupphapattassa vaṇṇaṃ viya vaṇṇametassāti padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ. Yaṃ loke ‘‘padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ, saṅkhakuṭṭhaṃ’’ iti voharanti. Yenāti kuṭṭhena. Gunnaṃ sarīraṃ sabalaṃ viya manussānaṃ sarīraṃ sabalaṃ hotīti yojanā. Tasminti kilāse. Sosabyādhīti khayarogo. So hi yasmā maṃsalohitādīni sosāpeti, tasmā sosoti vuccati. Yaṃ loke ‘‘sāṃsa’’ iti ca ‘‘sosabyādhi’’ iti ca voharanti. Tasminti sosabyādhimhi. Apamāroti apasmāro. So hi sārato apagatattā ‘‘apamāro’’ti vuccati sakārassa makāraṃ katvā. Yaṃ loke ‘‘apamāra’’ iti ca ‘‘arū?’’Iti ca voharanti. Tatthāti dvīsu ummādesu. Ādhāre cetaṃ bhummavacanaṃ. Duttikiccho hotīti sambandho.
27. 王臣事缘释显示巴利原文
27. Rājabhaṭavatthukathā
90 「增长」者,此处为显示「ci」词根之增长义,故说「增长」。「入流果德」者,因频婆娑罗王之入流果德。「杀」者,从生命夺取。「打」者,击打。「从彼」者,从依止师。「老师为最胜」者,此为关联。「从彼」者,从老师。「此」者,言词,「已来」者,此为关联。「世俗大臣以妄语」者,此为连接(释义)。「大臣」者,于一切王事中与王共在故为大臣。「共」字为共同义之不变词。从「共」不变词生起存在义之「大臣」后缀。「大臣」者,大之权力为彼之故为大臣。「权力」字此处为权势之语词。「侍者」者,侍奉王、亲近故为侍者。「食禄兵」者,为食禄之义之兵。「彼之」者,王兵之。「子侄兄弟等」者,以「等」字摄取外甥等。「然而何者」者,然而王兵。「被派遣」者,被遣送。「彼处」者,彼王兵处。「或由何」者,或由工作者。「何工作之因」者,何工作之因。「或何者」者,或王兵。「令出家」者,令出家。显示巴利原文
90.Uccinathāti ettha cidhātuyā vaḍḍhanatthaṃ dassento āha ‘‘vaḍḍhethā’’ti. Sotāpannattāti bimbisārarañño =08 sotāpannabhāvato. Ghātethāti jīvitā voropetha. Hanathāti paharatha. Tatoti upajjhāyato. Ācariyo seṭṭhoti sambandho. Tatoti ācariyato. Idanti vacanaṃ, āgatanti sambandho. Āhaṃsu vohārikā mahāmattā musāvādenāti yojanā. Amaccoti sabbarājakiccesu amā saha raññā bhavatīti amacco. Amāsaddo sahatthe nipāto. ‘‘Amā’’ti nipātato bhavatthe accapaccayo (moggallāne 4.23 sutte). Mahāmattoti mahanto mattā issariyā etassāti mahāmatto. Mattāsaddo hettha issariyavācako. Sevakoti rājānaṃ sevati bhajatīti sevako. Bhattavetanabhaṭoti bhattavetanānamatthāya bhaṭo. Tassāti rājabhaṭassa. Puttanattabhātukādayotiādisaddena bhāgineyyādayo saṅgaṇhāti. Yo panāti rājabhaṭo pana. Niyyātetīti appeti. Taṃ ṭhānanti taṃ rājabhaṭaṭṭhānaṃ. Yena vāti kammakārena vā. Yaṃkammakāraṇāti yassa kammassa kāraṇā. Yo vāti rājabhaṭo vā. Pabbajassūti pabbājehi.
28. 盗贼事缘释显示巴利原文
28. Coravatthukathā
91 「先前见过者」:指央掘魔罗先前曾被见过。「此」:指盗贼。「彼」:指央掘魔罗。应连接为「从其他人处听闻言语」。「他们」:指人们。「身体惊恐」:以身惊恐。「心恐惧」:以心恐惧。央掘魔罗并非由比丘们令其出家,难道不是由世尊亲自令其出家吗?那么为何说「诸比丘,不得」呢?故说「世尊自身是法主」。「法主」:即法之自在者,或以法为天人之自在者,意为统治者。应连接为「为了令比丘们不作,故为诸比丘制立学处」。「于此」:即在「诸比丘,不得」等语句中。以「系旗」等语,显示词义:旗之系缚为系旗,如同系旗般为系旗行,作为系旗行而行故为系旗行者。「因此」:因为是系旗行者,故。「彼」:指盗贼。「或于道路行掠夺」:或在道路上掠夺。「且被认出」:此处「且」字为连接语句之义。非仅行走而已,而且被认出,此为其义。「此」:指盗贼之业。「王位」:指国王之身份。「彼」:指王子。「确实」:真实,或因由。「于彼」:于王子处。「先前」:在先前之时。「彼」:指盗贼。「如是」:以此方式,应连接为「知」。「不显现」:指自己不被认出。此是针对破门撬锁等盗贼而说,非针对偷芒果等盗贼。「之后亦」:作盗之后亦。「他们亦」:指盗贼亦。显示巴利原文
91.Diṭṭhapubboti aṅgulimālo pubbe diṭṭho. Ayanti coro. Soti aṅgulimālo. Aññesaṃ santikā vacanaṃ suṇantīti yojanā. Teti manussā. Ubbijjantipīti kāyena ubbijjantipi. Uttasantipīti cittena uttasantipi. Aṅgulimālo bhikkhūhi na pabbājito, nanu bhagavatā pana sayaṃ pabbājito, atha kasmā ‘‘na bhikkhave’’ti vuttanti āha ‘‘bhagavā sayaṃ dhammassāmī’’ti. Dhammassāmīti ca dhammassa issaro, dhammena vā devamanussānaṃ issaro, adhipatīti attho. Bhikkhūnaṃ akaraṇatthāya bhikkhūnaṃ sikkhāpadanti yojanā. Tatthāti ‘‘na bhikkhave’’tiādivacane. ‘‘Dhajaṃ bandhitvā’’tiādinā dhajassa bandhanaṃ dhajabandho, dhajabandho viyāti dhajabandho, dhajabandho hutvā caratīti dhajabandhoti vacanatthaṃ dasseti. Tasmāti yasmā dhajabandho, tasmā. Yoti coro. Panthaduhanaṃ vāti panthe duhanaṃ vā. Paññāyati cāti ettha casaddo vākyasampiṇḍanattho. Na kevalañhi vicaratiyeva, atha kho paññāyati cāti attho. Idanti corakammaṃ. Rajjanti rājabhāvaṃ. Soti rājaputto. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tasminti rājaputte. Pubbeti pubbakāle. Tanti coraṃ. Evanti iminākārena, jānanti ceti yojanā. Adissamānāti attānaṃ apaññāyamānā. Idaṃ sandhicchedādicore sandhāya vuttaṃ, na ambalabujādicore. Pacchāpīti theyyakaraṇato pacchāpi. Tepīti corepi.
92 「因恐惧」:即出于恐惧。「然而他们」:指比丘们。「得无畏性」:由于从国王处获得无畏,这些比丘因此称为得无畏者,他们具有的状态即得无畏性,故如此说。「破狱者」:此处“狱”字可用于特定树种、敬礼、以及监禁处所,但此处指监禁处所,所以注释说“狱是指监禁处所”。因为建造监禁处所,是为了对关入其中的人施加伤害,故称为“狱”。在“破狱者”一词中,应连接“或为岛屿之系缚”。以此显示:不仅监禁处所称为狱,绳索系缚等也称为狱。“他”指盗贼。“于这些”指在系缚之中。“或解开”指或解开绳索系缚。以此显示:不仅破坏监禁处所者称为破狱者,以切断、解开、打开等方式也可称为破狱者。“另一岛屿”意为从系缚之岛转移到另一岛屿。破坏轮围山间的系缚而前往轮围山之间者,在注疏中未说明。“他”指非盗贼者。“村镇、市场等”:此处“市场”指船只停泊处与车辆停泊处。“税”指应缴纳给国王的收入。“它”指税。“埋藏物”指挖掘后埋藏的财物。“取来”指取来呈交国王等处。“他”指以农耕等谋生的人。“就在那里”指就在被系缚之处。显示巴利原文
92.Bhayenāti bhayato. Ete panāti bhikkhū pana. Laddhābhayattāti rājato laddho abhayo imehīti laddhābhayā, tesaṃ bhāvo laddhābhayattaṃ, tasmā. Kārabhedakoti ettha kārasaddo rukkhavisese =09 ca sakkāre ca bandhanālaye ca pavattati, idha pana bandhanālayeti dassento āha ‘‘kāraṃ vuccati bandhanāgāra’’nti. Bandhanāgārañhi karonti taṃ pavesite jane hiṃsanti etthāti ‘‘kārā’’ti vuccati. Idhāti ‘‘kārabhedako’’tipade. Dīpabandhanaṃ vā hotūti yojanā. Imehi padehi na kevalaṃ bandhanāgāraṃyeva kārā nāma hoti, atha kho andubandhanādīnipi kārāyeva nāmāti dasseti. Yoti coro. Etesūti bandhanesu. Muñcitvā vāti rajjubandhanaṃ nibbeṭhetvā vā. Imehi padehi na kevalaṃ kārāya bhindanato eva kārabhedako nāma hoti, atha kho chindanamuñcanavivaraṇehipi kārabhedakoyeva nāmāti dasseti. Dīpantaranti bandhanadīpato antaraṃ aññaṃ dīpanti attho. Cakkavāḷabandhanaṃ bhinditvā cakkavāḷantaraṃ gato aṭṭhakathāyaṃ na vutto. Soti nacorako. Gāmanigamapaṭṭanādīnīti ettha paṭṭananti nāvāpaṭṭanaṃ, sakaṭapaṭṭanañca. Keṇiyāti rañño dātabbaāyena. Tanti keṇiṃ. Nidhānanti nikkhaṇitvā ṭhapitaṃ dhanaṃ. Upasaṃharitvāti rājādīnaṃ santikaṃ haritvā. Tanti kasikammādīhi sampādetvā jīvantaṃ. Tatthevāti bandhāpitaṭṭhāneyeva.
93 「凡在」:指在任何地方。应连接为“任何逃走者”。“不”指任何人,应连接为“令书写”。“或于叶上”指在吉祥草上。“对彼”指对那个人。“罚”指财物的惩罚。“应书写者”:应被书写者即已书写,它本身就是应书写者。显示巴利原文
93.Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Yo koci palātoti sambandho. Nanti yaṃ kiñci janaṃ, likhāpetīti yojanā. Paṇṇe vāti kuse vā. Assāti janassa. Daṇḍanti dhanadaṇḍaṃ. Likhitakoti likhitabboti likhito, soyeva likhitako.
94 应连接为“然而凡被鞭打者”。以此显示词义:因被鞭打而称为被鞭打者。以“此即为汝之罚”显示词义:对此人所作罚业,即已作罚业者。“湿伤口”指湿润的伤口。“击打”意为打击、击打。“肿块肿块”指肿包。“坐于肿块上”指肿包与身体齐平而坐下。显示巴利原文
94. Yo pana kasāhi haññatīti sambandho. Iminā aññehi kasāhi haññatīti kasāhatoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Ayameva te daṇḍo hotū’’ti iminā kataṃ daṇḍakammaṃ imassāti katadaṇḍakammoti vacanatthaṃ dasseti. Allavaṇoti tintavaṇo. Ghātetvāti hanitvā paharitvāti attho. Gaṇḍigaṇḍiyoti phoṭaphoṭā. Sannisinnāsūti gaṇḍīsu pakatisarīrena samaṃ nisinnāsu.
95 「已作罚业之状态,应先将前文所述方式了知;然则,如何了知被烙印之状态?」是故说「然而凡」等。此中,「以热」:以灼热。「烙印」:即记号。「彼」:指此人。「自由者」:意为有臂者,故称自由者。既非由他人养护、亦非由他人喂食,而是自己以自我保护与进食而具足——此即是所说义。「对彼」:对被烙印者。「伤口」:即创伤。因令肢体破碎,故称为伤口。「已愈合」:指新肉已长出。应连接为:具有三道圆圈、双圆环状等印记的被烙印者,应如此了知。显示巴利原文
95. Katadaṇḍakammabhāvo tāva purimanayeneva veditabbo hotu, kathaṃ pana lakkhaṇāhatabhāvo veditabboti āha ‘‘yassa panā’’tiādi. Tattha tattenāti tāpena. Lakkhaṇanti saññāṇaṃ. Soti jano. Bhujissoti bhujo etassatthīti bhujisso (ma. ni. ṭī. 2.426). Parehi apālito ca anajjhoharāpito ca hutvā sayameva attānaṃ pālanena ca bhojanaṃ ajjhoharaṇena ca samannāgatoti vuttaṃ hoti. Assāti lakkhaṇāhatassa. Vaṇāti arūni. Tāni hi yasmā vaṇanti gattāni vicuṇṇāni karonti, tasmā vaṇāti vuccanti. Rūḷhāti taruṇamaṃsena ruhā. Timaṇḍalavatthassa lakkhaṇāhatassa janassāti sambandho.
33. 负债者事缘释显示巴利原文
33. Iṇāyikavatthukathā
96 「债务人」一词:此中,「债」指借贷。因为此借贷会增长、增加,故称为债。取用或背负该债者,为债务人。「或人」:应连接为「或令人安置」。「令人安置」:意为为了差使而安置于债主之处。因为「令」字表示差使之义。「彼亦」:「亦」字关联前面之人。以「持有」显示「债务人」后缀,是表持有之义。「其他」:指父母以外的其他人。「确实」:表真实,或因为。「他们」:指其他亲属,因为他们无权令人安置,故非债务人,应如此连接。「其余」:非债务人的其他人。「对」:对于那人。「不」:不使那人。「于他们」:在亲属、血亲等当中。「如是之」:意为自己之亲属、血亲。为显示应告知的方式,故说「有因」等。此中,「有因」:有能力的。「彼」:侍者。「履行」:即偿还。「此」:净物。「不知」:不知债务人的状况。「见者」:见到债务人的人。以「不见者无罪」,显示见到却不施与者是有罪的。显示巴利原文
96.Iṇāyikonāmāti ettha iṇanti uddhāro. So hi yasmā eti vuddhiṃ gacchati, tasmā iṇanti vuccati. Taṃ gaṇhāti, dhāretīti vā iṇāyiko. Yaṃ vāti janaṃ vā āṭhapetvāti sambandho. Āṭhapetvāti ca pesanatthāya dhanasāmikassa santike ṭhapetvāti attho. Ākāro hi pesanatthavācako. Sopīti pisaddo purimajane apekkhati. ‘‘Dhāretī’’ti iminā āyikapaccayo dhāraṇatthe hotīti dasseti. Aññeti mātāpitūhi aññe. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Teti aññe ñātakā, taṃ āṭhapetuṃ yasmā na issarā, tasmā na iṇāyikoti yojanā. Itaranti naiṇāyikato aññaṃ. Assāti janassa. Nanti taṃ janaṃ. Tesūti ñātisālohitādīsu. Tathārūpassāti attano ñātisālohitassāti attho. Ārocetabbākāraṃ dassento āha ‘‘sahetuko’’tiādi. Tattha sahetukoti bhabbo. Soti upaṭṭhāko . Paṭipajjatīti paṭidadāti. Etanti kappiyabhaṇḍaṃ. Ajānitvāti iṇāyikabhāvamajānitvā. Passantenāti iṇāyikaṃ passantena. ‘‘Apassantassa gīvā na hotī’’ti iminā passitvā adassentassa gīvā hotīti dasseti.
“被问时亦”者,即使被问“你是债务人吗?”时。“彼”者,债务人。“于彼处”者,在其他地方。“彼”者,债主。“彼”者,债主。“此”者,债务人。“此”者,言说。“于彼处”者,在债务人的出家中。“适宜”者,如法性。显示巴利原文
Pucchiyamānopīti ‘‘kiṃ tvaṃ iṇāyikosī’’ti pucchiyamānopi. Tanti iṇāyikaṃ. Tatthāti aññasmiṃ dese. Tanti iṇasāmikaṃ. Soti iṇasāmiko. Ayanti iṇāyiko. Ayanti vacanā. Tatthāti iṇāyikassa pabbājane. Sāmīcīti anudhammatā.
“不”者,不令债务人。“彼”者,债主。“彼的”者,长老的。“颈不存在”者,应连接。“令坐”者,令坐、令安坐之义。“彼”者,债务人。“如此”者,有因、具足行之义。“极令欢喜者”者,以行仪令长老极为满足者。显示巴利原文
Nanti iṇāyikaṃ. Soti iṇasāmiko. Assāti therassa. Gīvā na hotīti sambandho. Acchatūti āsatu upavesatūti attho. Soti iṇāyiko. Īdisoti sahetuko vattasampannoti attho. Atiārādhakoti vattācārena therassa atitosako.
34. 奴隶事缘释显示巴利原文
34. Dāsavatthukathā
97 “奴隶”即仆役。因为他们被主人投入痛苦或恶业之中,故称为奴隶。“于彼处”指在四种奴隶中。所谓“家奴女之子”,即是表示在家中由家奴女腹中所生,名为“内生”。为显示以财购得名为“财买”的语义,故说“名为财买”等。以财购得即是财买,此语义亦适当。“奴隶行仪”指随方域、时节所行的奴隶行仪。“于彼彼处”指在各个方域或时节。显示巴利原文
97.Dāsāti ceṭakā. Te hi sāmikehi dukkhe vā duṭṭhakamme vā asīyanti khipīyantīti dāsāti vuccanti. Tatthāti catūsu dāsesu. ‘‘Gharadāsiyā putto’’ti iminā antogehe gharadāsiyā kucchimhi jāto antojātoti vacanatthaṃ dasseti. Dhanaṃ datvā kīto dhanakkītoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘dhanakkīto nāmā’’tiādi. Dhanena kīto dhanakkītoti vacanatthopi yuttoyeva. Dāsacārittanti desakālavasena dāsānaṃ cārittaṃ. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ dese, kāle vā.
“名为俘虏带来”中,“俘虏”即指俘虏。因为他会被敌人用手、以手段杀死,故称为“俘虏”。以俘虏身份被带来,称为“俘虏带来”。“从外国带来”应连接上下文。“或诱骗”即或受诱惑。“从彼”指从某个村落。“人类即人”,因为男女共通、普遍,故以中性词说。以“亦”字表示不仅带来财物,也带来了人类,如此总括。“于彼处”指在人类之中。“如此俘虏带来的奴隶不应出家”应连接上下文。“以一切共通的”指在解开束缚、清扫牢狱时,一切人共通而言。显示巴利原文
Karamarānīto nāmāti ettha karamaroti vandi. So hi sattūnaṃ karena hatthena maritabbattā karamaroti vuccati. Karamarabhāvena ānīto karamarānīto. Tiroraṭṭhā āharantīti sambandho. Upalāpetvāvāti palobhetvā vā. Tatoti kasmāci gāmato. Manussā eva mānussakāni. Itthipurisānaṃ sādhāraṇabhāvena sāmaññabhāvato napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ. Pisaddena na kevalaṃ dhanāniyeva āharanti, atha kho mānussakānipīti sampiṇḍeti. Tatthāti mānussakesu. Evarūpo karamarānīto dāso na pabbājetabboti yojanā. Sabbasādhāraṇenāti bandhanāgārasodhanakāle sabbesaṃ sādhāraṇena.
“奴隶性”指奴隶的身份状态,亦即奴隶性。因此说为“奴隶状态”。“以‘自己’此句”表明“自己”一词是表示“自己”义的不变词。“王之侍女”即国王的侍女。“以装饰奴女”指用以庄严城市的女子。她们因具备庄严的奴女身份,故称为装饰奴女。“她们的”指侍女们的。“文书”指奴女的契约文书。“战士子群等”中的“等”字,包含力士子群等,以此显示多主人的奴隶。“以他们”指以战士子群等。“未给予不应出家”意为:在众多主人中,若有一人未给予许可,便不应出家。“他们亦”指园奴亦是如此。关于此园奴出家,注疏中说明,故说“大传统”等。“酪”一词在“倾注”句中作直接所受的对象。“于头”一词在“倾注”句中表示处所。有些地方依当地习俗,将酪倾注于头上,意在使奴隶成为侍者。“我们给予园奴”之类的言说,即奴隶侍者的言说,如此所说。“以任何言说”指用“我们给予园奴”“我们给予园奴奴隶”或“我们给予净人作者”等任何言辞。在两种注疏之说中,由于俱伦地指出后说,故应唯独以后说为准。“困苦人”指遭遇困苦的人。“此”指困苦人。“不应出家彼”指当父母处于奴隶状态时所生之显示巴利原文
Dāsabyanti dāsassa bhāvo dāsabyaṃ, taṃ. Tena vuttaṃ ‘‘dāsabhāva’’nti. ‘‘Sayamevā’’ti iminā sāmaṃsaddo sayamatthe nipātoti dasseti. Bhujissitthiyoti rañño bhujissitthiyo. Vaṇṇadāsīhīti nagarasobhinīhi. Tā hi vaṇṇasampannadāsibhāvato vaṇṇadāsīti vuccanti. Tāsanti bhujissitthīnaṃ. Paṇṇanti dāsipaṇṇaṃ. Bhaṭiputtakagaṇādīnanti ādisaddena mallaputtagaṇādayo saṅgaṇhāti. Iminā bahusāmikadāsaṃ dasseti. Tehīti bhaṭiputtakagaṇādīhi. Adinnā na pabbājetabbāti bahūsu sāmikesu ekenapi adinnā na pabbājetabbā. Tepīti ārāmikadāsepi. Imasmiṃ ārāmikadāsapabbājane aṭṭhakathāvādaṃ dassento āha ‘‘mahāpaccariya’’ntiādi. ‘‘Takka’’nti padaṃ ‘‘āsittaka’’iti pade kammaṃ. ‘‘Sīse’’ti padaṃ ‘‘āsittaka’’iti pade ādhāro. Kesuci janapadesu desacārittavasena sīse takkassa āsiñcanaṃ dāsānaṃ bhujissakaraṇanti adhippāyo. ‘‘Ārāmikaṃ demā’’ti vacanaṃ dāsānaṃ bhujissavacananti vuttaṃ hoti. Yena kenaci vohārenāti ‘‘ārāmikaṃ demā’’ti vā ‘‘ārāmikadāsaṃ demā’’ti vā ‘‘kappiyakārakaṃ demā’’ti vā yena kenaci vohārena. Dvīsu aṭṭhakathāvādesu kurundivādassa pacchā vuttattā soyeva pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Duggatamanussāti dukkhaṃ gatamanussā. Eteti duggatamanusse. Taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭatīti mātāpitūnaṃ dāsabhāvaṃ upagatakāle jātaṃ puttaṃ sandhāya vuttaṃ. Atha pana mātāpitaro dāsabhāvaṃ upagatā, na putto, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. ‘‘Bhikkhussā’’tipadaṃ ‘‘ñātakā vā upaṭṭhākā vā’’tipadesu sāmisambandho, ‘‘dentī’’ti pade sampadānaṃ. Assāti bhikkhussa. Imanti dāsaṃ. Abhiramissatīti bhikkhubhāve abhiramissati. Vibbhamissatīti vinivattetvā gihibhāvaṃ bhamissati. Iti vatvā dentīti sambandho. Nissāmikadāsoti pariggāhakasāmikavirahito dāso . Nissāmikassa dāsassa rājā sāmī, tasmā raññā apariggahite attanāva attānaṃ bhujissaṃ kātuṃ vaṭṭati. Pariggahite rājānaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati. Ajānantoti attano dāsabhāvamajānanto.
“从阿努拉德普拉”指从阿努拉德城出发,与下文相衔接。“彼”指儿子。“于此”指在罗哈那。“问母后”与“问过母亲之后”相衔接。“来到”指到来之后。“超越欲”意为越过此处而起欲愿,即此处无任何可施之物,愿越过此处住于他处,如此说。“他们”指家主们。与“以四资具照顾后令其安住”相衔接。显示巴利原文
Anurādhapurāti anurādhanagarato nikkhamitvāti sambandho. Soti putto. Idhāti rohaṇe. Mātaraṃ pucchitvāti sambandho. Āgammāti āgantvā. Aticchathāti atikkamitvā icchatha, idha kiñci deyyadhammaṃ natthi, idaṃ atikkamitvā aññattha ṭhātumicchathāti vuttaṃ hoti. Teti gharasāmikā. Catūhi paccayehi paṭijaggantā vasāpesunti yojanā.
35. 铁匠徒工事等缘释显示巴利原文
35. Kammārabhaṇḍuvatthuādikathā
98 “秤持者剃发者”即手持度量器具的剃发人。由此“铁匠剃发者”一词可知,此处“铁匠”为“秤持者”的同义词,“剃发者”为“剃发者”的同义词。秤持者因从事装饰与变形之工,且精通其业,故称为“铁匠”。剃发者因发被剃除,而被唤作“剃发者”,故称为“剃发者”。以“金匠之子”一词,显示其本来面目。“求听”中,“apa”前缀结合“loka”词根,有询问之义,故说为“询问”。用“为剃发作业”一语,显示此处的“为剃发作业”是表目的的第四格。“于彼”指在“应向僧团求听”等句中。“界所摄”指属于寺院界或附近界所摄。“于彼”指比丘们的集会处。“于此及”指在询问及……。“说为允许”指在五种语句中,说出任一语句皆为允许。通过“pi”词,也包含“我为此人询问剃发作业”这一语句。显示巴利原文
98.Tulādhāramuṇḍakoti mānabhaṇḍadhāro muṇḍako. Iminā kammārabhaṇḍūti ettha kammārasaddo tulādhārapariyāyo, bhaṇḍusaddo muṇḍakapariyāyoti dasseti. Tulādhāro hi alaṅkāravikatikaraṇatthāya kammaṃ arati jānātīti kammāroti vuccati. Muṇḍako bhaṇḍīyati ‘‘muṇḍo’’ti paribhāsīyatīti bhaṇḍūti vuccati. ‘‘Suvaṇṇakāraputto’’ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti. Apaloketunti ettha apapubbo lokasaddo āpucchanatthoti āha ‘‘āpucchitu’’nti. ‘‘Bhaṇḍukammatthāyā’’ti iminā bhaṇḍukammāyāti ettha tadatthe catutthīti dasseti. Tatrāti ‘‘saṅghaṃ apaloketu’’ntiādivacane. Sīmāpariyāpanneti vihārasīmāya vā upacārasīmāya vā pariyāpanne. Tatthāti bhikkhūnaṃ sannipātaṭṭhānaṃ. Ettha cāti āpucchane ca. Vattuṃ vaṭṭatiyevāti pañcasu vākyesu yaṃkiñci vākyaṃ kathetuṃ vaṭṭatiyeva. Pisaddena ‘‘imassa muṇḍakammaṃ āpucchāmī’’ti vākyampi saṅgaṇhāti.
“他们”,指二十位等比丘。“年少比丘或沙弥”,这是依身边近处而说。派遣在家人前去询问,也是允许的。为什么呢?因为文中说“除寻求出家者外”。显示巴利原文
Tesanti vīsatiādīnaṃ bhikkhūnaṃ. ‘‘Daharabhikkhū vā sāmaṇere vā’’ti idaṃ āsannavasena vuttaṃ. Gihimpi pesetvā āpucchāpetuṃ vaṭṭati. Kasmā? ‘‘Pabbajjāpekkhaṃ vinā vā’’ti vuttattā.
度人出家者实无犯,是善出家者,故说“度人出家者亦无犯”。显示巴利原文
Pabbājentassa anāpattiyeva, supabbajitoti āha ‘‘pabbājentassāpi anāpattī’’ti.
应联系“先已询问”来理解。“断界”,指在寺院界或近处界内部所立的断界。“然而彼”,指欲出家者。“或还俗者”,指新近还俗者。对于已出家者,头发留二指长是允许的,故说“或二指发”。“头发超过二指”即指此人头发超过二指,亦有“仅一髻者”,如此连接。显示巴利原文
Āpucchitaṃ pagevāti yojanā. Khaṇḍasīmāyanti vihārasīmāya vā upacārasīmāya vā abbhantare ṭhitāyaṃ khaṇḍasīmāyaṃ. Yo panāti pabbajjāpekkho pana. Vibbhantako vāti navavibbhantako vā. Pabbajitānaṃ dvaṅgulakeso vaṭṭatīti āha ‘‘dvaṅgulakeso vā’’ti. Dvīhi aṅgulīhi atiritto keso imassāti dvaṅgulātirittakeso. Ekasikhāmattadharopi hotīti yojanā.
100 “死病”者,即致死之病。彼因杀害众生之义,亦因燃烧种种苦之义,故称“死病”。“以此蛇风病”一句,此处显示:由似蛇毒之风所引发之病,称为“蛇风病”。为详解其义,故说“于彼处”等句。其中,“于彼处”指于彼家族中。彼病先取该族之二足者与四足者,后取家主——此义于《法句注》中如是说。“如是”者,意即如他人破壁或破屋顶而逃脱,或以越村等法而得脱,亦复如是。此处指族中父子由此得脱之义。显示巴利原文
100.Mārabyādhināti māraṇābādho. So hi sattānaṃ māraṇaṭṭhena, vividhassa ca dukkhassa ādahaṭṭhena mārabyādhīti vuccati. Iminā ahivātakarogenāti ettha ahivisasadisena vātena pavatto rogo ahivātakarogoti vuccatīti dasseti. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘yatra hī’’tiādi. Tattha yatrāti yasmiṃ kule. So rogo tasmiṃ kule dvipade catuppade paṭhamaṃ gaṇhāti, pacchā gehasāmike gaṇhātīti dhammapadaaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvatīvatthu) vuttaṃ. Tathāti yathā añño bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā palāyitvā tirogāmādigato vā hutvā muccati, tathā. Ettha ca kule pitāputtā mucciṃsūti attho.
“驱鸦者”一词:此处,因“能驱逐鸦”而称“驱鸦者”,或“驱逐鸦而能食饭”故称“驱鸦者”。为显示其语义,故说“以左手”等句。此处,“驱逐”指令鸦飞往上空。“彼”指驱鸦者。显示巴利原文
Kākuḍḍepakanti ettha kāke uḍḍāpetīti kākuḍḍepako, kāke vā uḍḍāpetvā bhattaṃ bhuñjituṃ sakkotīti kākuḍḍepakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yo vāmahatthenā’’tiādi. Tattha uḍḍāpetvāti uddhaṃ ākāsaṃ gamanāpetvā. Tanti kākuḍḍepakaṃ.
102 “其余”一词,是表示少量之义,即未完成的名词基,故说“少量”。以“仅几日”这一词显示其义。显示巴利原文
102.Ittarasaddo appamattakavācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘appamattako’’ti. ‘‘Katipāhamevā’’ti iminā tassa atthaṃ dasseti.
40. 解除依止缘释显示巴利原文
40. Nissayamuccanakakathā
103 “以损减的众”一句中,前缀“o”表示低劣义,故说“以退失的众”。应在比自己更年长的比丘处受依止,故说“若此比丘年长”等。其中,“此”指那位缺乏经验的比丘。“受具后”意为令他受具足戒之后。“具寿的”即具寿,此处为作格用的属格;也可连接为“具寿的教诫”。“一切处”即于一切处。“在求听中”指在请求为离去等而听许时。“此处”即在此依止住处。“彼”指所闻的那些。“其”指所闻的。显示巴利原文
103.Ogaṇenāti ettha otyūpasaggo lāmakatthavācakoti āha ‘‘parihīnagaṇenā’’ti. Attano vuḍḍhatarasseva bhikkhussa santike nissayo gahetabboti āha ‘‘sacāyaṃ vuḍḍhatara’’ntiādi. Tattha ayanti abyatto bhikkhu. Upasampadāyāti upasampādetvā. Āyasmatoti āyasmantaṃ, upayogatthe cetaṃ sāmivacanaṃ. Āyasmato vā ovādanti yojanā. Sabbatthāti sabbesu. Āpucchanesūti disāpakkamanādiatthāya āpucchanesu. Etthāti imasmiṃ nissayavasanaṭṭhāne. Tanti tattakaṃ sutaṃ. Tassāti sutassa.
41. 罗睺罗事缘释显示巴利原文
41. Rāhulavatthukathā
105 “迦毗罗卫”中,“迦毗罗”指称为黄褐色的仙人;“他住在此处”故称迦毗罗卫,即其精舍。正因在该处建造,此城也名为迦毗罗卫。“此”指接下来要宣说的话语。“净饭王”中,“净饭”是那位国王的名字。或解作“此人拥有纯净的米饭”,故为净饭;他即是大王,故称净饭王。文句可连接为“据说住”。“他”指净饭王。“王舍”即王舍城。“善哉”是表示请求的词,意为“我请求”。“我的”即我的,与“儿子”相连,或作轻蔑属格。“他”指大臣。“善哉”又是表示接受的词,意为“如是”。“然后”指在那坐下之时。“他的”指那位有千人随从的大臣的。“因此”指因请求之故。“他”指那位千人随从的大臣。“就在那里”即在王舍城。“他们也”指八位使者。“他们”指九位使者。显示巴利原文
105.Kapilavatthūti ettha kapiloti kaḷāravaṇṇo isi vuccati, so vasati etthāti kapilavatthu, assamo. Tasmiṃ ṭhāne māpitattā nagarampi kapilavatthūti (dī. ni. aṭṭha. 1.267; su. ni. aṭṭha. 2.362) vuccati. Ayanti vakkhamānakathā. Suddhodanamahārājāti ettha suddhodanoti tassa rañño nāmaṃ. Atha vā suddhaṃ odanaṃ imassāti suddhodano, soyeva mahārājā suddhodanamahārājā. Viharati kirāti sambandho. Soti suddhodanamahārājā. Rājagahanti rājagahanagaraṃ. Sādhūti āyācanatthe nipāto. Āyācāmīti hi attho. Meti mama, puttanti sambandho, anādare vā sāmivacanaṃ. Soti amacco. Sādhūti sampaṭicchanatthe nipāto. Evanti hi attho. Athāti tasmiṃ nisīdanakāle. Assāti purisasahassaparivārassa amaccassa. Tatoti yācanakāraṇā . Nanti purisasahassaparivāraṃ amaccaṃ. Tatthevāti rājagaheyeva. Tepīti aṭṭha dūtāpi. Teti nava dūtā.
“然后”指在那之后。“一日所生”即某日发生的事。“他”指伍达夷大臣。“即使出家后”:以‘pi’字含摄了“即使未出家”之义。“同样地”意为如同九位使者连同随从证得阿拉汉那样,此处亦是如此。“他”指伍达夷。“在已聚集时”指已收集、已携带、已完成之时。“在已放下事务时”:那些已放下的事务,即于其时。“在已盛开时”指已生起美丽花朵之时。“适合行道”即为行道,处在适宜、合适的时节。连接为“赞叹了行程之美”。“约六十”指以六十为量。“此”是问“此赞叹的原因为何”。连接为“正是出发游行之时”。“那么”是表示催促的词。连接为“世尊出发了”。“围绕”连接为从周围被围绕、被包围、被覆盖。“不急速的游行”即不匆忙的游行。显示巴利原文
Athāti tato pacchā. Ekadivasajātakanti ekasmiṃ divase jātakaṃ. Soti kāḷudāyīamacco. Pabbajitvāpīti pisaddena ‘‘apabbajitvāpī’’ti atthaṃ sampiṇḍeti. Tathevāti yathā nava dūtā saparivārā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, tathevāti attho. Soti kāḷudāyī. Sambhatesūti sambharitesu gahetvā niṭṭhāpitesūti attho. Vissaṭṭhakammesūti vissaṭṭhā kammantā etesanti vissaṭṭhakammantā, tesu. Supupphitesūti sundarapupphasañjātesu. Paṭipajjanakkhameti paṭipajjanatthāya khame yogye. Gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesīti sambandho. Saṭṭhimattāhīti (bu. vaṃ. aṭṭha. nidānakathā 2) saṭṭhipamāṇāhi. Etanti etaṃ saṃvaṇṇassa kāraṇaṃ kinti pucchi. Cārikaṃ pakkamituṃ kāloti yojanā. Tena hīti uyyojanatthe nipāto. Bhagavā pakkāmīti sambandho. Parivutoti parisamantato vuto āvuto nivuto hutvāti sambandho. Aturitacārikanti ajavanacārikaṃ.
「如是」是以此方式。连接为「当世尊出发后」。「从出发日」是指帕古纳月满月后的第一天。「以最上食物之味」是指用最上食物的味道。「应给」即应当给予。「因此」是仅因生起信心之故。「他」指伍达夷。连接:世尊予以安置。「此第一」是此为第一。「即此」指此人。「在此第一处」是居于这第一之位。显示巴利原文
Evanti iminā nayena. Bhagavati pakkante ca satīti yojanā. Nikkhantadivasatoti phagguṇapuṇṇamiyā pāṭipadadivasato. Uttamabhojanarasassāti uttamabhojanarasena. Dassathāti dadeyyātha. Tenevāti saddhāya uppādanakāraṇeneva. Nanti kāḷudāyiṃ. Bhagavā ṭhapesīti sambandho. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Etadaggeti etadaggaṭṭhāne.
连接为「释迦人也派遣了」。「亲族中最胜」是指亲族中的最上者,或是亲族本身就是最胜的,连接为「世尊」。「尼拘律陀释迦的」是指名为尼拘律陀的释迦人。「在那里」是指在尼拘律陀释迦的园中。「迎接」是指起身前往迎面而去。「从那里」指从(那时)派遣,连接「其他」。连接为「派遣了王子们和王女们」。「他们的」指王子们和公主们的。「在那里」指在尼拘律陀园中。所谓「慢种姓者」是由于慢、种姓、自性是这些(特性),即以慢为性;或者所谓「慢傲者」是由于慢、傲慢是这些。「他们」指释迦族人,连接「说」。显示巴利原文
Sākiyāpi kho pahiṇiṃsūti sambandho. Ñātiseṭṭhanti ñātīnaṃ seṭṭhaṃ, ñātiyeva vā seṭṭhaṃ, bhagavantanti yojanā. Nigrodhasakkassāti nigrodhanāmakassa sakkassa. Tatthāti nigrodhasakkassa ārāme. Paccuggamananti paṭimukhaṃ uṭṭhahitvā gamanaṃ. Tatoti pahiṇato, paranti sambandho . Rājakumāre ca rājakumārikāyo ca pahiṇiṃsūti yojanā. Tesanti rājakumārarājakumārikānaṃ. Tatrāti nigrodhārāme. Māno jāti sabhāvo etesanti mānajātikā, mānena, māno vā thaddho etesanti mānathaddhā. Teti sākiyā, āhaṃsūti sambandho.
「他们」是指释迦族人。「亲族」即亲属。「从……起」是从第四禅那出起。「他们」指亲属。「甘丹巴树根」是指一名叫甘丹的园丁所种庵巴树的近处。「王」是净饭大王。「你们」是“你们的”,连接“足”,即“向你们的足(礼敬)”。「此」是礼敬。「在阎浮树荫下」是指在阎浮树的树荫下。「如是说」是连接。显示巴利原文
Tesūti sākiyesu. Neti ñātayo. Vuṭṭhāyāti catutthajjhānato vuṭṭhahitvā. Tesanti ñātīnaṃ. Kaṇḍambarukkhamūleti kaṇḍanāmakena uyyānapālena ropimassa ambarukkhassa āsanne. Rājāti suddhodanamahārājā. Voti tumhākaṃ, pādeti sambandho. Ayanti vandanā. Jambucchāyāyāti jamburukkhassa chāyāya. Iti āhāti yojanā.
「达顶」意为达最上、达顶点。「从彼」指从坐处,「其他」指关系。「莲池雨」指如同降在莲池中的雨。「铜色」即红色。「彼」指世尊所说的不堕落之关联。显示巴利原文
Sikhāppattoti aggappatto, koṭippattoti attho. Tatoti nisīdanato, paranti sambandho. Pokkharavassanti padumavane vuṭṭhavassasadisaṃ. Tambavaṇṇanti lohitavaṇṇaṃ. Tanti apatanaṃ bhagavā kathesīti sambandho.
「第二日」指从到达迦毗罗卫之日起第二日。「因德柱」即城门柱。「如何」指以何种方式而行,表连接。「来何行」指以何方式而来、而行,表连接。「次第乞食」指不破坏家家次第的乞食行。「从彼」指从作意,「其他」指关系。「此即是族」:此即是过去诸佛的种姓。「此传承」是其同义语。「随学」指随顺相似的传承而学。「从已入住之家」指从为安住而进入的家中。「主」即主人、主宰之意。「悉达多王子」:一切世间之义成就于此、存在于此,故名悉达多;彼为王子,故称悉达多王子。「狮笼」指窗,因其形似狮笼而得名。「为见而忙」指正在看,或为了看而忙碌,这也是罗睺罗母妃告知的关系。「持钵手」指世尊手中持钵,故称持钵手,表关系。「于诸处离染而辉耀」指于一切处离染而辉耀,这是说辉耀的世尊之关系。显示巴利原文
Dutiyadivaseti kapilavatthuṃ pattadivasato dutiye divase. Indakhīleti nagarassa ummāre. Kathanti kenākārena cariṃsu nu khoti yojanā. Agamaṃsu kiṃ cariṃsu kinti yojanā. Sapadānacāranti gharapaṭipāṭikhaṇḍanavirahitena saha pavattaṃ cāraṃ. Tatoti āvajjanato, paranti sambandho. Ayameva vaṃsoti pubbabuddhānaṃ ayameva vaṃso. Ayaṃ paveṇīti tasseva vevacanaṃ. Anusikkhantāti anu paṭibhāgaṃ sikkhantā. Niviṭṭhagehatoti nivāsanatthāya visitagehato. Ayyoti adhipo sāmīti attho. Siddhatthakumāroti sabbalokassa siddho attho asmiṃ atthīti siddhattho, soyeva kumāro siddhatthakumāro. Sīhapañjaranti vātapānaṃ. Tañhi sīharūpaṃ dassetvā katapañjarattā sīhapañjaranti vuccati. Dassanabyāvaṭoti dassane, dassanatthāya vā byāvaṭo. Rāhulamātāpi devī ārocesīti sambandho. Kapālahatthoti kapālo hatthesu assa bhagavatoti kapālahattho, hutvāti sambandho. Nānāvirāgasamujjalāyāti nānāṭhānesu virāgāya samujjalāya. Virocamānaṃ bhagavantanti sambandho.
「头巾」指缠头之物。因它在头上洗后绑缚,或被洗后绑缚,故称头巾。「以名为人狮偈」指以人狮偈为名。因为人乃一切有情中的狮子、最胜,人中之狮、或在人中为狮、最胜,故称人狮;说明此义的偈颂便称人狮偈。「王」指岳父王,或舅父王。「心动」即心动摇。「使安立」指妥善地安立。「急急」指从急到急,极速之义。「何尊者」询问因何故,尊者。「汝等曾是」:昨日、今日、中间人称呼格,‘乌’音变为‘伍’,表‘你们曾有’这样想,表连接。「族行此」:此乞食行是源自种姓、源自传承之行。「于彼及」指于大三末多刹帝利族及。「此」指大三末多刹帝利族。「街道中」即街道之中。「立而说」表关系。显示巴利原文
Uṇhīsatoti siroveṭhanato. Tañhi uparisīse nahati bandhati, nahīyati bandhīyatīti vā uṇhīsoti vuccati. Narasīhagāthāhi nāmāti narasīhagāthānāmakāhi. Tā hi yasmā naroyeva sabbasattānaṃ sīho seṭṭho, narānaṃ, naresu vā sīho seṭṭhoti narasīho, tassa pakāsakā gāthā honti, tasmā narasīhagāthāti vuccanti. Raññoti sassurarañño, mātularañño vā. Saṃviggahadayoti calanacitto. Saṇṭhāpayamānoti suṭṭhu ṭhāpayamāno. Turitaturitanti turitato turitaṃ, atisīghanti attho. Kiṃ bhanteti kiṃ kāraṇā bhante. Ahuvatthāti hiyyattanīmajjhimapurisasaṅkhātāya tthavibhattiyā hūdhātussa ūkārassa uvādeso hoti, tasmā tumhe evaṃsaññino ahuvatthāti yojanā. Vaṃsacārittametanti etaṃ piṇḍāya caraṇaṃ vaṃsato paveṇito cārittaṃ. Tattha cāti mahāsammatakhattiyavaṃse ca. Ayanti mahāsammatakhattiyavaṃso. Antaravīthiyanti vīthiyā majjhe. Ṭhitova āhāti sambandho.
「站立」者,指为乞食而朝向一处,或起立后站于乞食之处。「法善行」者,指应善加修习的、即所谓比丘行的法。「行」者,应行。「行法者」者,指以修习所谓比丘行之法为习性的沙门。「安乐而卧」者,是就表征而说的;其余威仪路,因作用相同,亦应以征义之理来把握。此即今世与来世的连接。显示巴利原文
Uttiṭṭheti uddissa, uṭṭhahitvā vā piṇḍāya tiṭṭhane. Dhammaṃ sucaritanti suṭṭhu caritabbaṃ bhikkhācariyasaṅkhātaṃ dhammaṃ. Careti careyya. Dhammacārīti bhikkhācariyasaṅkhātaṃ dhammaṃ caraṇasīlo samaṇo. Sukhaṃ setīti upalakkhaṇavasena vuttaṃ. Sesairiyāpathāpi lakkhaṇahāravasena gahetabbā samānakiccattā. Asmiñca loke paramhi ca loketi yojanā.
「不行彼恶行」者,不应行于被称为妓女等行处的恶行——即不应行彼法。显示巴利原文
Na taṃ duccaritaṃ careti vesiyādigocarasaṅkhātaṃ duṭṭhu caritabbaṃ taṃ dhammaṃ na careyya.
于此,应知:在城内街道说完第一偈后,令国王安住于入流果;在父亲住处说完第二偈后,令摩诃波阇波提安住于入流果,令国王安住于一来果。「听闻法护本生」者,即于次日又听闻了《法护本生》。「临终时」者,指死亡之时,或临近死亡的时刻;此处位格表示临近之义。显示巴利原文
Ettha ca paṭhamagāthaṃ antaravīthiyaṃ kathetvā rājānaṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi, dutiyagāthaṃ pitunivesane kathetvā mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale, rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpesīti daṭṭhabbaṃ. Dhammapālajātakaṃ sutvāti puna aparasmiṃ divase (jā. aṭṭha. 4.98 ādayo; dha. pa. aṭṭha. 1.nandattheravatthu) dhammapālajātakaṃ (jā. aṭṭha. 4.mahādhammapālajātakavaṇṇanā) sutvā. Maraṇasamayeti maraṇāsannakāle, maraṇasamayasamīpe vā, samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ.
“现证入流果后供养”是关联句。“一切内宫”指整个后宫,因其为“妇女之家”而得名“内宫”。依此词义,主要取“宫”的意思,而王妃们则是引申义,应知。“然彼”指罗睺罗之母。“以随从”指以眷属。“子”指贵公子。“王”一词在“令……取”中为使役宾语,“得”一词在此为动词宾语。“于王女”指对于善觉王的女儿。“彼”指这位王女。“于踝”指在脚踝处,应连接为“握持世尊”,或连接为“握持世尊之踝”。应知,这是表目的义的处格。显示巴利原文
Sotāpattiphalaṃ sacchikatvā parivisīti sambandho. Sabbaṃ itthāgāranti sabbo orodho. So hi itthīnaṃ agāranti itthāgāranti vuccati. Iminā vacanatthena agārameva mukhyato labbhati, rājitthiyo pana upacārenāti daṭṭhabbaṃ. Sā panāti rāhulamātā pana. Parijanenāti parivārena. Nanti ayyaputtaṃ. ‘‘Rājāna’’ntipadaṃ ‘‘gāhāpetvā’’tipade kāritakammaṃ, ‘‘patta’’ntipadaṃ tattheva dhātukammaṃ. Rājadhītāyāti suppabuddharañño dhītāya. Sāti rājadhītā. Gopphakesūti caraṇagaṇṭhīsu bhagavantaṃ gahetvāti yojanā. Atha vā bhagavato gopphake gahetvāti yojanā. Evañhi sati upayogatthe bhummavacananti daṭṭhabbaṃ.
“王说”是关联句。“非奇”即非奇事,不值得惊叹之义。应连接为:王女守护自己,这并非奇事。显示巴利原文
Rājā kathesīti sambandho. Anacchariyanti na acchariyaṃ, accharaṃ paharituṃ na yogyanti attho. Rājadhītā yaṃ attānaṃ rakkhi, idaṃ anacchariyanti yojanā.
“即于彼日”指在第二天。“解发”指解开为王冠宝珠系缚而在童子时期所系、名为“辫发”的发髻,即解开之义。“系额带”指系在额上、表示“某人为王”的金制额带。“入宅吉祥”指进入新宅时的吉祥仪式。“婚礼吉祥”指婚礼时举行的吉祥。“伞盖吉祥”指举王伞盖时举行的吉祥。“说吉祥”指宣说与吉祥相应的法语。“国土美女”指在国土中具足美貌的女子。“速速”指极为迅速。“彼亦”指难陀王子也是如此。以上是结语。“第二日”指从到达迦毗罗卫城之日起的第二日。然而在《法句注》中则说“第三日令难陀出家”。显示巴利原文
Taṃdivasamevāti tasmiṃ dutiyadivaseyeva. Kesavisajjananti rājacūḷāmaṇibandhanatthaṃ kumārakāle bandhitasikhāveṇisaṅkhātassa kesassa visajjanaṃ, mocananti attho. Paṭṭabandhoti asuko nāma rājāti nalāṭe suvaṇṇamayassa paṭṭassa bandhanaṃ. Gharamaṅgalanti abhinavagharaṃ pavesanamaṅgalaṃ. Āvāhamaṅgalanti āvāhe pavattaṃ maṅgalaṃ. Chattamaṅgalanti rājachattussāpanakāle pavattaṃ maṅgalaṃ. Maṅgalaṃ vatvāti maṅgalasaṃyuttaṃ dhammakathaṃ kathetvā. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇasamannāgatā. Tuvaṭṭaṃ khoti khippameva. Sopīti nandarājakumāropi. Itītiādi nigamanaṃ. Dutiyadivaseti kapilavatthupattadivasato dutiye divase. Dhammapadaaṭṭhakathāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.nandattheravatthu; theragā. aṭṭha. 1.nandattheragāthāvaṇṇanā) pana ‘‘tatiyadivase nandaṃ pabbājesī’’ti vuttaṃ.
“第七日”:即从抵达迦毗罗卫城的那天算起的第七天。经文应连属为“见此沙门”。“梵色相”:其容貌宛如梵天的容貌,故称梵色相,即指那种容貌。“此”:指这位沙门。“汝之”:即你的。“他们”:指那些财宝。“沙门之”:即沙门的。“沙门”:指沙门。“乞求”:即你乞求吧,这是一个带双宾语的动词。“实”:意为真实,或表原因。因儿子是父亲财产的主人,所以经文应连属为“给我”。“相应之语”:指合适的言语。“随行世尊”:即紧随世尊身后而行。显示巴利原文
Sattame divaseti kapilavatthupattadivasatoyeva sattame divase. Etaṃ samaṇaṃ passāti yojanā. Brahmarūpavaṇṇanti brahmuno rūpasaṅkhāto vaṇṇo viya vaṇṇo imassāti brahmarūpavaṇṇo, taṃ. Ayanti ayaṃ samaṇo. Tyassāti te assa. Teti nidhayo. Assāti samaṇassa. Nanti samaṇaṃ. Yācāti yācāhi. Ayaṃ dvikammikadhātu. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Putto pitusantakassa sāmiko, iti tasmā me dehīti yojanā. Anurūpaṃ vacananti sambandho. Bhagavantaṃ anubandhīti bhagavato piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
“不能”:即不能够。经文应连属为:此童子希求父亲的财物,却不能获得。“随转”:指随轮回之苦而流转。“有恼害”:即伴随着五种怨敌的恼害。“童子之”:即童子的。“童子”:指童子。“此”:指这位童子。“继承物”:取父母财产作为继承者,称为继承人,即儿子;这属于他的继承物,也就是父母的财产。显示巴利原文
Na visahatīti na samattheti. Ayaṃ kumāro pitusantakaṃ yaṃ dhanaṃ icchati, tanti yojanā. Vaṭṭānugatanti vaṭṭadukkhaṃ anugataṃ. Savighātakanti vighātakehi pañcahi verehi sahitaṃ. Assāti kumārassa. Nanti kumāraṃ. Ayanti kumāro. Dāyajjanti dāyasaṅkhātaṃ mātāpitūnaṃ dhanaṃ ādadātīti dāyādo, putto, tassa idanti dāyajjaṃ, mātāpitūnaṃ dhanaṃ.
“世尊,我如何让罗睺罗童子出家?”为何这样问?难道尊者舍利弗不知道在波罗奈以三皈依所允许的出家吗?故说“现在”等语。文句应连属为:那种出家及具足戒已被允许。“于彼”:指从出家与具足戒。连属为:排除了具足戒。“疑虑”:即种种欲望。“此义”:即这称为疑虑的涵义。连属为:法将所说。连属为:世尊的意趣。显示巴利原文
‘‘Kathāhaṃ bhante rāhulakumāraṃ pabbājemī’’ti kasmā āha, nanu āyasmā sāriputto bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaṃ pabbajjaṃ na jānātīti āha ‘‘idānī’’tiādi. Yā sā pabbajjā ca upasampadā ca anuññātāti yojanā. Tatoti pabbajjāupasampadato. Upasampadaṃ paṭikkhipitvāti sambandho. Vimatīti vividhā icchā. Imañcapanatthanti imameva vimatisaṅkhātamatthaṃ. Dhammasenāpati āhāti sambandho. Bhagavato taṃ ajjhāsayanti yojanā.
「尔时……出家」:此处,童子剃发等一切事务是否都由具寿舍利弗亲自来做?因此说到「大目犍连长老」等。「教诫老师」:是指在着下衣、披衣等应学法与行仪中进行教诫的老师。那么为何又说「具寿舍利弗令罗睺罗童子出家」呢?由此说到「然而」等。「于彼」:指在那出家与受具足戒之中。「非老师」:既不是出家的师长,也不是教诫的老师,并非主导者。显示巴利原文
‘‘Atha kho…pe… pabbājesī’’ti ettha kiṃ kumārassa kesacchedanādīni sabbakiccāni āyasmā sāriputtoyeva karotīti āha ‘‘mahāmoggallānatthero’’tiādi. Ovādācariyoti nivāsanapārupanādīsu sekhiyavattesu, ābhisamācārikesu ca ovādako ācariyo. Atha kasmā ‘‘āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesī’’ti vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Tatthāti tassaṃ pabbajjāupasampadāyaṃ. Na ācariyoti pabbajjācariyo ca ovādācariyo ca na issaro.
「以生起悚惧之心」:此处,表示“处于如此状态”之义,用的是工具格。应理解为:心已生起悚惧。「一切」:即“一切”这个词。显示巴利原文
Uppannasaṃvegena hadayenāti ettha itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Uppannasaṃvego hadayo hutvāti hi yojanā. Sabbanti sabbaṃ vacanaṃ.
「于彼」者,系念前文。「无差别」者,不作「财富」或「其他」或「有过」或「无过」之区别,以共通性而言。「诸佛亦非」,于此,以「亦」字显示不仅不适当,而且诸佛亦不惯行之义。「所」者,所愿。「如是难德」,于此,为显示「如是」字有表示所喻义之性质,故说「犹如据说」等。应连接为:犹如授记菩萨,据说亦如是授记难德、拉胡喇。然而在圣典中应连接为:尊者,如世尊出家时我有不少苦,如是难德出家时有不少苦,如是拉胡喇出家时有极大苦。「占相者」者,说吉凶之相,故为占相者。「子」者,长子悉达多童子。「因出家」者,以出家为因、以出家为缘由,或以出家为相。「从彼」者,从世尊出家。「彼亦」者,难德亦。「如是」者,如此。义为:如世尊出家时有大欲求挫败相似。「彼亦」者,拉胡喇亦。「以此」者,以此出家之因。「于王」者,应连接。「生起」者,应连接。「如是」者,从忧生起或从求愿。显示巴利原文
Tatthāti purimavacanāpekkhaṃ. Avisesenāti ‘‘dhana’’nti vā ‘‘añña’’nti vā ‘‘sāvajja’’nti vā ‘‘anavajja’’nti vā visesamakatvā sāmaññena. Na ca buddhānanti ettha casaddena na kevalaṃ apaṭirūpameva, atha kho buddhānañca na āciṇṇanti atthaṃ dasseti. Yanti yaṃ varaṃ. Tathā nandeti ettha tathāsaddassa upameyyatthajotakabhāvaṃ dassento āha ‘‘yatheva kirā’’tiādi. Yatheva bodhisattaṃ byākariṃsu, evaṃ nandampi rāhulampi byākariṃsu kirāti yojanā. Pāḷiyaṃ pana yathā bhagavati me bhante pabbajite anappakaṃ dukkhaṃ ahosi, tathā nande pabbajite anappakaṃ dukkhaṃ ahosi, tathā rāhule pabbajite adhimattaṃ dukkhaṃ ahosīti yojanā. Nemittakāti subhāsubhanimittaṃ kathentīti nemittakā. Puttassāti jeṭṭhaputtassa siddhatthakumārassa. Pabbajjāyāti pabbajjāhetu pabbajjākāraṇā, pabbajjānimittaṃ vā. Tatoti bhagavato pabbajjato. Tampīti nandampi. Itīti īdisaṃ. Bhagavato pabbajjāya mahantaṃ icchāvighātasadisanti attho. Tampīti rāhulampi. Tenāti pabbajjāhetunā. Assāti rañño. Uppajjīti sambandho. Itoti sokuppattito varayācanato vā.
“彼”指国王。“何处名为”即何名为。(应这样连接:)像我这样身为佛弟子、法弟子、僧弟子者,竟也不能。“他人”指除我之外的其他人。“苦”指亲属别离之苦。“出离之因”指从人们的呵责、讥嫌、辱骂中出离之因。显示巴利原文
Soti rājā. Yatra hi nāmāti yo nāma. Ahampi nāma yo yādiso buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako samāno, so tādiso ahampi na sakkomīti yojanā. Aññeti mayā apare. Dukkhanti ñātiviyogadukkhaṃ. Niyyānikakāraṇanti manussānaṃ garahaupavādaakkosato niyyānikaṃ kāraṇaṃ.
“于彼”指在“未允许”等语中。“生者”指生母,即母亲;“生者”指生父,即父亲。以此排除养育的父母。应连接为:或母已死。“或彼自身”指或子自身。说“我已允许”者,以真实或虚妄而说“我已被允许”。应连接为:或母自己已出家。“彼父”指彼之父。“于彼”指于子。“别住”指因某一因缘与母分离。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘ananuññāto’’tiādivacane. Janetīti jananī, mātā. Janetīti janako, pitā. Iminā posāvanikamātāpitaro nivatteti. Mātā vā matā hotīti yojanā. So eva vāti putto eva vā. Anuññātomhīti vadatīti saccena vā alikena vā ‘‘anuññātomhī’’ti vadati. Mātā vā sayaṃ pabbajitāti yojanā. Pitassāti pitā assa. Assāti puttassa. Vippavutthoti mātuyā kenaci kāraṇena pavāso.
“小母等”:以“等”字包含大母等。“养育者”即令其增长者。“于他们”:即对于养育之母、父等。显示巴利原文
Cūḷamātādīnantiādisaddena mahāmātādīni saṅgaṇhāti. Posanakāti vaḍḍhanakā. Tesupīti posanakamātāpitaresupi.
「然而不允许儿子」者,此为关联。「为彼生命之故」者,意为:为了那个生命本身,或是为了令其出家为比丘,并非为了前往他处等目的。「他们」者,指父母。显示巴利原文
Yaṃ pana puttaṃ nānujānantīti sambandho. Jīvassevāti tassa jīvassa eva, pabbājentassa vā bhikkhussa, na desantaragamanādīnamatthāyāti attho. Tesanti mātāpitūnaṃ.
「大旷野」者:何谓旷野?谓需借水方能渡越之处,即无水旷野,此为根本义。复依通俗而有五种旷野:野兽旷野、盗贼旷野、非人旷野、饥馑旷野、沙漠旷野。大旷野者,即广大之旷野。显示巴利原文
Mahākantāroti kena udakena taritabboti kantāro, nirudakakantārova mukhyato labbhati, vāḷakantāro corakantāro amanussakantāro dubbhikkhakantāro marukantāroti ime pañca kantārā rūḷhīvasena. Mahanto kantāro mahākantāro.
「多少」者:此处「多少」一词表量,故说「于多少」。显示巴利原文
Yāvataketi ettha yāvasaddo pamāṇatthoti āha ‘‘yattake’’ti.
四十二、学处及罚羯磨事论显示巴利原文
42. Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā
106 “灭摈事”,是指作为灭摈所依的缘由。“最后五种”,以此作连结。“罚羯磨事”,是指罚羯磨的缘由。显示巴利原文
106.Nāsanavatthūti liṅganāsanāya adhiṭṭhānaṃ, kāraṇanti vuttaṃ hoti. Pacchimānaṃ pañcannanti yojanā. Daṇḍakammavatthūti daṇḍakammassa kāraṇaṃ.
107 “不恭敬”:在此是指对比丘的话语不恭敬地听受、不将比丘们置于上座之位,为了说明此义,才说“比丘们于上座之位”等语。“同活者”:以此说明“不同分活命”中,“同分”一词是“相同”的同义词,“活命”一词是“生计”的同义词。“于诸众中作”:在此因帝释天所说,凡于《词根表》中“帝释”一词有“行动”之义,故巴利文中加“帝释”词即是行动义,所以称为“作”。“云何”:即以何种方便。“辱骂并”:以种姓等而辱骂并……。“毁坏”:使其毁坏。“作障碍”:在此“障碍”一词即是“遮止”的同义词,故说“作遮止”。“于何处”:于哪个住处或卧坐之处。“依雨安居计”:以雨安居计算的方式。“口门”:应以名为口之门禁取。“即使说”:以此说明由语行所生的恶作罪,“即使放置”:以此说明由身行所生之罪。“无行仪者”:指在罚羯磨中不具行仪者。“是名罚羯磨”:便是所谓的包含取水、取薪等在内的罚羯磨。“此”:指粥、饭等。“汝当得”:你应当获得。为了说明“是名罚羯磨”此言的理由,才说“世尊”等语。“罚羯磨”:以此惩治、调伏者称为“罚”,此应被作,故为“羯磨”。显示巴利原文
107.Appatissāti ettha bhikkhūnaṃ vacanassa paṭimukhaṃ ādarena asavanaṃ bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne na ṭhapenti nāmāti dassento āha ‘‘bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne’’tiādi. ‘‘Samānajīvikā’’ti iminā asabhāgavuttikāti ettha sabhāgasaddo samānasaddapariyāyo, vuttisaddo jīvikapariyāyoti dasseti. Parisakkatīti ettha sakka gatiyantidhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 ḷakārantadhātu) vuttattā paripubbo sakkasaddo gatyatthoti āha ‘‘parakkamatī’’ti. Kintīti kimeva. Itisaddo hettha evasaddattho, kena eva upāyenāti hi attho. Akkosati cevāti jātiādīhi akkosati ceva. Bhedetīti bhedāpeti. Āvaraṇaṃ kātunti ettha āvaraṇasaddo nivāraṇasaddavevacanoti āha ‘‘nivāraṇaṃ kātu’’nti. Yatthāti yasmiṃ pariveṇe, senāsane vā. Vassaggenāti vassagaṇanāya. (Tassāti pariveṇasenāsanassa. Upacāreti āsanne). Mukhadvārikanti mukhasaṅkhātena dvārena ajjhoharitabbaṃ. ‘‘Vadatopī’’ti iminā vacīpayogena dukkaṭāpattiṃ dasseti, ‘‘nikkhipatopī’’ti iminā kāyapayogena. Anācārassāti daṇḍakamme anācārassa. Ettake nāma daṇḍakammeti ettake nāma udakāharāpanādisaṅkhāte daṇḍakamme. Idanti yāgubhattādiṃ. Lacchasīti labhissasi. ‘‘Ettake nāma daṇḍakamme’’ti vuttavacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘bhagavatā hī’’tiādi. Daṇḍakammanti daṇḍenti damenti etenāti daṇḍo, soyeva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ āvaraṇādi. Aparādhānurūpanti vītikkamassa aparādhassa anurūpaṃ. Tampīti udakadāruvālikādiāharāpaṇampi. Tañca khoti tañca karaṇaṃ. Oramissatīti kāyena oramissati. Viramissatīti vācāya viramissati. Uṇhapāsāṇe vātiādīsu vāsaddena aññānipi attatāpanaparitāpanādīni kammāni saṅgaṇhāti.
四十三、不告假与遮止事等论显示巴利原文
43. Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā
108 “未问依止师”:在此处是指未向依止师请假。为明了一切何事不应作,故说“汝等”等语。“彼有罚羯磨”:意即他有罚羯磨。“于彼”:指对该沙弥而言。“与依止师共住者”:是指共住弟子。“住于依止师等近处者”:是指近住弟子,唯指已受具足戒的比丘。显示巴利原文
108.Upajjhāyaṃ anāpucchāti ettha upajjhāyaṃ anāpucchitvā. Sabbathā kiṃ na kātabbanti āha ‘‘tumhāka’’ntiādi. Daṇḍakammamassāti daṇḍakammaṃ assa. Assāti sāmaṇerassa. Saddhiṃ upajjhāyena viharantīti saddhivihārikā. Nissayācariyādīnaṃ ante samīpe vasantīti antevāsikā, upasampannāyeva.
“驱离”者:因诸词根释义中说“laḷa,为亲近”,于此当理解为“令其远离laḷa,即远离亲近”之义。而此处为显示内在意趣,故说“汝等”等语。“应驱离”者:应令其远离另一者之亲近。“于众会中之沙马内拉与比丘”为关联。所谓“过患”,即依止恶戒而住所带来的过失。“譬如为沐浴而来之汝反涂抹粪便,依止恶戒而住者即作恶戒”为关联。“恶戒”一词,于前后二义皆有关涉,故说处于二义之间。就前义而言,为已述之业;就后义而言,则为未述之业。“流”指沙马内拉与比丘。“或阿阇梨”者,与沙马内拉相关而说。“或依止”者,则与比丘相关而说。显示巴利原文
Apalāḷentīti ettha laḷa upasevāyanti dhātupāṭhesu vuttattā (saddanītidhātumālāyaṃ 18 ḷakārantadhātu) there laḷato upasevato apagamentīti attho daṭṭhabbo. Idha pana adhippāyatthaṃ dassento āha ‘‘tumhāka’’ntiādi. Apalāḷetabbāti aññaṃ laḷato upasevato apagametabbā. Parisabhūte sāmaṇerūpasampanneti yojanā. Ādīnavanti dussīlaṃ nissāya vasanassa dosaṃ. Nhāyituṃ āgatena tayā gūthamakkhanaṃ kataṃ viya dussīlaṃ nissāya viharantena dussīlaṃ katanti yojanā. ‘‘Dussīla’’nti padaṃ purimapacchimapadāpekkhaṃ, tasmā dvinnaṃ padānaṃ majjhe vuttaṃ. Tattha purimapadāpekkhakāle vuttakammaṃ, pacchimapadāpekkhakāle avuttakammaṃ. Soti sāmaṇerūpasampanno. Upajjhāyaṃ vāti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Nissayaṃ vāti upasampannaṃ sandhāya vuttaṃ.
“于三种灭摈”者:即名为共住灭摈、形相灭摈、处罚羯磨灭摈的三种灭摈。“彼”指沙马内拉。“种种罪”指波罗夷、偷兰遮、波逸提等罪。“实”者:此言真实,或表原因。“疥癣虫”者:于此,彼被食肉众生所噬咬,故称“疥”;或因其能持此地,故称“癣”。显示巴利原文
Tīsunāsanāsūti saṃvāsaliṅgadaṇḍakammanāsanasaṅkhātāsu tīsu nāsanāsu. Yoti sāmaṇero. Nānāāpattiyoti pārājikathullaccaya pācittiyāpattiyo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Kunthakipillikampīti ettha pāṇakhādakehi sattehi kuthiyati hiṃsiyatīti kuntho, kuṃ pathaviṃ vā dhāretīti kundho.
“如虫即幼虫,幼虫为虫”,此处省略了m音。虫之词,实为幼虫之同义词。即“诸虫中之虫,或于诸虫中,幼虫即是虫”。“唯应灭摈之性质”者:以形相灭摈,即唯是应灭摈之状态。“即于其时”者:就在那杀害、破坏的刹那。“彼”指沙马内拉。“其住所取得即告平息”者:意指其安居因此而中断。“或具足形相灭摈之过失”者:或同时具足形相灭摈与处罚羯磨灭摈的过失,此为混杂之过犯。“违犯”即违背。“如已着衣披覆之沙马内拉”为关联。“以此”谓因皈依与具足戒甘马语之相似性。“如比丘所受持,此亦是所受持”为关联。“如是”者:于如是成就中,或于已受持中。“为坚固义”指为学处之坚固义。“为确立义”指为沙马内拉之确立义。“得”即将获得。“应由僧团授予”为关联。“求听”即请问僧团。以此说明中断安居者。显示巴利原文
Kimiyeva pillikaṃ potakaṃ kipillikaṃ mikārassa lopaṃ katvā. Pillikasaddo hi potakapariyāyo. Kimīnaṃ, kimīsu vā pillikaṃ kipillikaṃ. Nāsetabbataṃyevāti liṅgena nāsetabbabhāvameva. Tāvadevāti tasmiṃ māraṇabhindanakkhaṇeyeva. Assāti sāmaṇerassa. Senāsanaggāho ca paṭippassambhatīti vassacchedo hotīti adhippāyo. Ākiṇṇadosovāti liṅganāsanadosena ca daṇḍakammanāsanadosena ca ākuladosova. Virajjhitvāti virādhetvā. Yathānivatthapārutasseva sāmaṇerassāti sambandho. Tasmāti saraṇagamanaupasampadakammavācānaṃ sadisattā. Bhikkhunā samādinnaṃ viya imināpi samādinnāneva hontīti yojanā. Evanti evamijjhane, samādinne vā. Daḷhīkaraṇatthanti sikkhāpadānaṃ daḷhīkaraṇatthaṃ. Patiṭṭhāpanatthanti sāmaṇerassa patiṭṭhāpanatthaṃ. Lacchatīti labhissati. Saṅghena dātabboti sambandho. Apaloketvāti saṅghaṃ āpucchitvā. Iminā chinnavassakaṃ dasseti.
“于不与取,即使以草茎之量物,亦非沙门”——此为连接。“以违犯”:即以偏离而行。“所说”:于言说中。“知”:即了知。此处应引入“如是”一词,故说“非不知”。“诸五学处”为连接。“彼”:指沙弥。“为安立”:即为安立诸学处。“此”:指波罗夷。“差别”:即比丘波逸提之差别。显示巴利原文
Adinnādāne tiṇasalākamattenāpi vatthunā asamaṇo hotīti yojanā. Vippaṭipattiyāti vikārena paṭipajjanato. Bhaṇiteti bhaṇane. Jānitvāti jānitvā eva. Evakāro hettha ajjhāharitabbo, tena vuttaṃ ‘‘na ajānitvā’’ti. Yāni pañca sikkhāpadānīti yojanā. Assāti sāmaṇerassa. Ṭhapanatthāyāti sikkhāpadānaṃ ṭhapanatthāya. Ayanti pārājiko. Visesoti bhikkhūnaṃ pācittiyato viseso.
“以相反方式”:即以“非应供、非正自觉者”等,“恶说”等,“恶行”等相反的言辞呵责沙弥者,应加遮止——此为连接。“为刺灭摈”:指对名为“刺”的沙弥施行罚羯磨而驱摈。“得彼”:即获得诽谤之说与邪见。“罪”:即违犯,或过失。“应令忏悔”:应以“尊者,罪过于我”等语令其忏悔。“彼为适当”:指“应以衣相灭摈而灭摈”,如此言说乃是适当。“确实”:确实如此,或表原因。“此中”:即于此篇集中,或于“应灭摈沙弥”的言说之中。显示巴利原文
Paṭipakkhavasenāti ‘‘anarahaṃ asammāsambuddho’’tiādinā ca ‘‘dvākkhāto’’tiādinā ca ‘‘duppaṭippanno’’tiādinā ca paṭiviruddhavasena garahanto sāmaṇero nivāretabboti sambandho. Kaṇḍakanāsanāyāti kaṇḍakanāmakassa sāmaṇerassa daṇḍakammanāsanāya. Taṃ laddhinti avaṇṇabhāsanadiṭṭhiṃ. Accayanti atikkamaṃ, dosaṃ vā. Desāpetabboti ‘‘accayo maṃ bhante accagamā’’tiādinā desāpetabbā. Taṃ yuttanti ‘‘liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti taṃ vacanaṃ patirūpaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idhāti khandhake, ‘‘sāmaṇeraṃ nāsetu’’ntivacane vā.
“此即方法”:为阐明前文所述,故说“常见、断见等”等语。应连接为:“持某种见的沙弥”。“于此”:即在十种驱摈事中。以“欲”一词,是指斥其重复无益的过失而显示呵责。以“或”一词,则是通过舍离这些过失而显示可能性。应连接为:“非梵行的沙弥”。“适合授具足”:指适宜授予具足戒。应连接为:“染污比丘尼的沙弥”。“出家亦”:此处为显示“亦”字的呵责义,故说“何况具足”。“此义”:即上述之义。显示巴利原文
‘‘Eseva nayo’’ti vuttavacanaṃ pākaṭaṃ karonto āha ‘‘sassatucchedānañhī’’tiādi. Aññataradiṭṭhiko sāmaṇeroti yojanā. Etthāti dasasu nāsanaṅgesu. ‘‘Kāma’’ntipadena punaruttiniratthakadosāropanena garahaṃ dasseti. ‘‘Panā’’tipadena tesaṃ dosānaṃ pahānena sambhāvanaṃ dasseti. Abrahmacāriṃ sāmaṇeranti sambandho. Upasampādetuṃ vaṭṭatīti upasampādanaṃ vaṭṭati. Bhikkhunidūsako sāmaṇeroti sambandho. Pabbajjampīti ettha pisaddassa garahatthabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pageva upasampada’’nti. Etamatthanti etādisamatthaṃ.
47. 黄门事论显示巴利原文
47. Paṇḍakavatthukathā
109 “年幼”“年少”等词为同义词,故说“年幼……乃至……年少”。“摩离嘎喇”一词意指粗大身体,属未完成词根,因此说明“摩离嘎喇者,即粗大身体”。“象货”一词,此处依“以称为象的货物为它们所有”而称为象货,意在说明“象守护者”。然而,在《词汇灯》(《词汇灯》第三六七偈)中则读为“象牧”。显示巴利原文
109. Daharataruṇasaddānaṃ vevacanattā vuttaṃ ‘‘dahare…pe… taruṇe’’ti. Moḷigallasaddo thūlasarīravācako anipphannapāṭipadikoti āha ‘‘moḷigalleti thūlasarīre’’ti. Hatthibhaṇḍeti ettha hatthisaṅkhātaṃ bhaṇḍaṃ etesanti hatthibhaṇḍāti vutte hatthigopakāti āha ‘‘hatthigopake’’ti. Abhidhāne (abhidhānappadīpikāyaṃ 367 gāthāyaṃ) pana ‘‘hatthimeṇḍo’’ti pāṭho atthi.
“黄门”:堕入变异状态者,故名黄门。为了详细显示前文简略所说的义理,故说“于彼”等。其中,“谁之”指黄门之。“以不净”指以精液。“应灌注者”指应被灌注的对象。由此显示字面意义:应以此不净灌注于口,故称“应灌注”。“此”指黄门。“邪行”指交媾之邪行。通过“由生起的嫉妒”一语显示词义:“嫉妒”即“嫉”。以“以努力”指以精勤。“种子”指睾丸。由此显示字面意义:以此努力从此处移除种子,故为“被努力移除者”。为了显示“于半月期间运作的黄门为半月黄门,于半月热恼止息的黄门亦为半月黄门”的意义,故说“然某者”等。其中,前一解释中的“半月”应视为黑半月之义;后一解释中的“半月”应视为白半月之义。“以不善果报之力”一句,应连接于“成为黄门”一语。“彼之”指黄门之。“无势黄门”:如男子般不能以强猛之力压制敌方,故为无势;既非男性,亦非女性,以此故为无势。如此解释之后,再依“非男非女”一词的词源学方法,说明无势者的造词。“无势者”即黄门,称为无势黄门。“于他们”指于五种黄门之中。“于他们亦”指于被努力移除者等三类之中亦。至于“于何半……显示巴利原文
Paṇḍakoti paḍati vikalabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako. Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha yassāti paṇḍakassa. Asucināti sambhavena. Āsittassāti āsiñcitabbassa. Iminā asucinā mukhe āsiñcitabboti āsittoti vacanatthaṃ dasseti. Ayanti paṇḍako. Ajjhācāranti methunajjhācāraṃ. ‘‘Usūyāya uppannāyā’’tiiminā usūyatīti usūyoti vacanatthaṃ dasseti. Upakkamenāti vāyāmena. Bījānīti aṇḍāni. Iminā upakkamena etasmā bījāni apanītānīti opakkamikoti vacanatthaṃ dasseti. Pakkhe pavatto paṇḍako pakkhapaṇḍako, pakkhe pariḷāhavūpasamo paṇḍako pakkhapaṇḍakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ekacco panā’’tiādi. Tattha pubbavacanatthe pakkheti kālapakkheti attho daṭṭhabbo. Pacchimavacanatthe pakkheti juṇhapakkheti attho daṭṭhabbo. ‘‘Akusalavipākānubhāvenā’’ti padaṃ ‘‘paṇḍako hotī’’tipadeyeva sambandhitabbaṃ. Assāti paṇḍakassa. Napuṃsakapaṇḍakoti puriso viya sātisayaṃ paccāmitte na puṃsaketi abhimaddanaṃ kātuṃ na sakkotīti napuṃsako. Na pumā na itthīti napuṃsakoti katvā napumanaitthisaddassa niruttinayena napuṃsakakaraṇampi vadanti. Napuṃsakoyeva paṇḍako napuṃsakapaṇḍako. Tesūti pañcasu paṇḍakesu. Tesupīti opakkamikādīsu tīsupi. ‘‘Yasmiṃ pakkhe’’ti iminā pakkhe pakkhe paṇḍakabhāvaṃ nivatteti. Assāti paṇḍakassa. Etthāti pañcasu paṇḍakesu. Sopīti paṇḍakopi. Itoti paṇḍakavārato. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā liṅganāsanameva atidisati.
48. 盗住者事论显示巴利原文
48. Theyyasaṃvāsakavatthukathā
110 「达衰败者之」者,衰败为衰败,主权财富等,彼之状态为衰败,主权财富等之灭尽,达彼者为达衰败者,彼之。亦有与「乌」音俱之「达衰败者之」读法。「尽族姓」者,于此,生于族中为族姓,「娘亚」后缀,「那」音之增加。显示语义:「彼之族姓已尽」为「尽族姓」而说「从母方父方」等。于彼,「从母方父方」者,母之方为母方,父之方为父方,母方与父方为母方父方。「令增长」者,于此「帕」界为增长义,故说「令增长」。以「被询问」此语,显示于「被追问」中,以「阿努」前缀,「瑜伽」词为询问义。显示巴利原文
110.Pārijaññapattassāti parihāyatīti parijāni, issariyabhogādi, tassa bhāvo pārijaññaṃ, issariyabhogādikkhayo, taṃ pattoti pārijaññapatto, tassa. ‘‘Pārijuññapattassā’’tipi ukārena saha pāṭho atthi. Khīṇakolaññoti ettha kule jātā kolaññā, ṇyapaccayo, nakārāgamo. Khīṇā kolaññā assāti khīṇakolaññoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘mātipakkhapitipakkhato’’tiādi. Tattha mātipakkhapitipakkhatoti mātuyā pakkho mātipakkho, pituno pakkho pitipakkho, mātipakkho ca pitipakkho ca mātipakkhapitipakkhā. Phātiṃ kātunti ettha phā-dhātu vaḍḍhanatthoti āha ‘‘vaḍḍhetu’’nti. ‘‘Pucchiyamāno’’ti iminā anuyuñjiyamānoti ettha anutyūpasaggavasena yujasaddo pucchanatthoti dasseti.
“贼住者”:盗即是贼,将“那”音转为“亚”音,即言“为贼而住者”,是为贼住者。在此,并非只有计算戒腊等才称为“住”,其实为盗而取形相,亦称为“住”。因此为了显示它的三种类别而说“三种”等。其中,“盗相”即偷盗形相,此为相盗者,这也同样适用于其余情况。为详细显示其含义而说“于彼”等。在那里,“谁”指贼住者;“仅相”一词,在此以“仅”字排除了住等义。显示巴利原文
Theyyasaṃvāsakoti thenanaṃ theyyaṃ nakārassa yakāraṃ katvā, theyyāya saṃvāsako imassāti theyyasaṃvāsako. Ettha ca na kevalaṃ vassagaṇanādikoyeva saṃvāso nāma hoti, atha kho theyyāya liṅgagahaṇampi saṃvāsoyeva nāma. Tasmā tassa tividhabhāvaṃ dassento āha ‘‘tayo’’tiādi. Tattha liṅgaṃ thenetīti liṅgathenako, eseva nayo itaresupi. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha yoti theyyasaṃvāsako. Liṅgamattassevāti ettha mattasaddena saṃvāsādayo nivatteti.
「他国」者,从自己之国分离之国。「韦」音于此为分离义之表述。或者「韦」为远之国。「韦」音于此为远义之表述。「虚妄」者,于非真实义之第二格终结词,非真实之言说为义。「阻止」者,阻止他人。「名为住盗者」者,于此,何为名为住,岂非单一羯磨等,故说「比丘瓦萨计算等」等。「比丘瓦萨计算等」者,以「等」字摄取:如长幼礼拜、接受、座位阻止、于布萨巴瓦喇那等中出现,这些。「以行为之差别」此语,显示以语义「一起住于此」为住,行为之差别名为住。「于此义中」者,于此事中,于此处为义。以此显示:然于巴拉基咖等处,单一羯磨等名为住。显示巴利原文
Videsanti attano desato viyogaṃ desaṃ. Visaddo hettha viyogatthavācako. Atha vā vi dūraṃ desaṃ. Visaddo hettha dūratthavācako. Musāti abhūtatthe dutiyantanipāto, abhūtaṃ vacananti attho. Paṭibāhatīti aññe nivāreti. Saṃvāsathenako nāmāti ettha ko saṃvāso nāma, nanu ekakammādikoti āha ‘‘bhikkhuvassagaṇanādiko’’tiādi. Bhikkhuvassagaṇanādikoti ādisaddena yathāvuḍḍhaṃ vandanasādiyanaṃ āsanapaṭibāhanaṃ uposathapavāraṇādīsu sandissananti imāni saṅgaṇhāti. ‘‘Kiriyabhedo’’ti iminā saṃ ekato vasiyati anenāti saṃvāsoti vacanatthena kiriyabhedo saṃvāso nāmāti dasseti. Imasmiṃ attheti imasmiṃ vatthumhi, imasmiṃ ṭhāneti attho. Iminā pārājikādiṭṭhāne pana ekakammādiko saṃvāso nāmāti dasseti.
“相与共住之”:以此显示“两者盗者”,此处是显示两者的形态。显示巴利原文
‘‘Liṅgassa ceva saṃvāsassa cā’’ti iminā ubhayathenakoti ettha ubhayasarūpaṃ dasseti.
「于此」者,于贼住者之处。「王……乃至……诸怖畏」者,于此「怖畏」之词应逐一连接。义为:因王怖畏、因饥馑怖畏、因旷野怖畏、因疾病怖畏、因怨敌怖畏。「为取衣之故」者,为持来衣之故,或此即为读法。「韦」音总合为因义或为与格义。此偈颂因格位颠倒,未脱离称为「破格」之修辞过失。「相」者,沙门相。「于此」者,于此教法中。显示巴利原文
Etthāti theyyasaṃvāsakaṭṭhāne. Rāja…pe… bhayehi vāti ettha bhayasaddo paccekaṃ yojetabbo. Rājabhayena ca dubbhikkhabhayena ca kantārabhayena ca rogabhayena ca veribhayena cāti hi attho. Cīvaragahaṇatthanti cīvarāharaṇatthaṃ, ayameva vā pāṭho. Vāsaddo hetvatthaṃ vā sampadānatthaṃ vā sampiṇḍeti. Ayaṃ gāthā vibhattiyā uppaṭipāṭittā bhaggarītisaṅkhātā alaṅkāradosā na muttā. Liṅganti samaṇaliṅgaṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane.
“不容受”:不接受。“乃至”:指多少时间。然而此处应如此连接:在此教法中,若有人因王……乃至……因怖畏,或为取衣而取沙门相,他怀清净心,只要尚未接纳共住,此人便不被称为“贼住者”。显示巴利原文
Nādhivāsetīti na sampaṭicchati. Yāvāti yattakaṃ kālaṃ, ayaṃ panettha yojanā – idha yo rāja…pe… bhayena vā cīvaragahaṇatthaṃ vā liṅgaṃ ādiyati, so suddhamānaso hutvā yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva eso ‘‘theyyasaṃvāsako nāmā’’ti na vuccatīti.
“于彼”:于彼诸偈颂中。“于此”:于此教法中。“如是”:在取相之时。“于彼人”:于彼人。“不随行而”:即不进入(僧团)而。“除去相”:即灭除自己所取的沙门相。“出家者之住处”:指出家者的影像。“于前”:指前述的贼住者。显示巴利原文
Tatrāti tāsu gāthāsu. Idhāti imasmiṃ sāsane. Evanti liṅge gahiyamāne. Tasminti jane. Anosaritvāvāti anokkamitvāva. Liṅgaṃ apanetvāti sayaṃ gahitaṃ samaṇaliṅgaṃ vināsetvā. Pabbajitālayanti pabbajitachāyaṃ. Pubbeti saṃvāsathenake.
「一切外道食」:一切施与外道之食。显示巴利原文
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbāni pāsaṇḍaṃ uddissa dinnāni bhattāni.
「运载有情」:即运载有情者。「应远离」:即怨敌,令其生起故,名为怨敌者。「应以身护持」:即身所应护持者。「汝」:即你。「还归下劣之状态」:即还归下劣在家之状态。显示巴利原文
Satte vahatīti sattavāho. Viramitabbanti veraṃ, taṃ pavattetīti veriko. Kāyena pariharitabbānīti kāyaparihāriyāni. Tanti tuvaṃ. Hīnāyāvattabhāvanti hīnāya gihibhāvāya āvattabhāvaṃ.
「还俗后」:作出家分离之后。「彼义」:即还俗之义。「彼」:即大沙弥。显示巴利原文
Uppabbajitvāti pabbajaviyogaṃ katvā. Tamatthanti uppabbajitasaṅkhātamatthaṃ. Assāti mahāsāmaṇerassa.
「大或」:此处「或」字表呵责义,意为“更何况年幼”。承接「不善巧」而说。「彼」指沙弥。显示巴利原文
Mahanto vāti ettha vāsaddo garahattho. Pageva daharoti dasseti. Abyatto hotīti yojanā. Soti sāmaṇero.
「牛犊、牛、守护等」:此处「牛犊」指幼牛。因它住在母亲身边,故名“牛犊”;或因与母亲分离时啼泣,故称“牛犊”。以此通称,也涵盖了驯牛、老牛、病牛。「牛」指耕地。牛犊与牛合称“牛犊与牛”,对其守护即“牛犊与牛之守护”,以此为始的农耕等劳作,便是“牛犊、牛之守护等”。「具汤」是显示:若令在家者达上出家,则需具备汤药等资具。「未达上时」指沙弥时期。「律之决择」指律藏中所说关于盗住者的决择。盗住者,因其外在标相已被除去。显示巴利原文
Vacchagorakkhādīnīti ettha vacchoti taruṇagoṇo. So hi mātusantike vasatīti vaccho. Mātuyā viyogakāle vā vassatīti vacchoti vuccati. Iminā dammagavajaraggavāpi sāmaññato gahitā. Go vuccati khettabhūmi. Vaccho ca go ca vacchagavā, tesaṃ rakkhanaṃ vacchagorakkho, so ādi yesaṃ kasikammādīnanti vacchagorakkhādīni. ‘‘Sūpasampanno’’ti iminā gahaṭṭhampi sace upasampādeti, sūpasampannoti dasseti. Anupasampannakāleyevāti sāmaṇerakāleyeva. Vinayavinicchayeti vinaye vuttassa theyyasaṃvāsakassa vinicchaye. Theyyasaṃvāsako hoti liṅgassa apanītattā.
并非盗住者,因他住于具足标相的状态。此亦非盗住者,因他对袈裟怀有勤勉。若于袈裟舍弃重担,则是盗住者。显示巴利原文
Theyyasaṃvāsako na hoti saliṅge ṭhitattā. Ayampi theyyasaṃvāsako na hoti kāsāye saussāhattā. Theyyasaṃvāsako hoti kāsāye dhurassa nikkhittattā.
非贼住者,因安住于标相之故。也非贼住者,因于袈裟有所勤勉之故。“行淫等”者,以“等”字包含杀生等。是贼住者,因于袈裟舍弃责任之故。“内卷”者,即向下卷起而作。“守护暂时”者,即暂时守护,因以审察而穿着下衣之故。“标相”者,即沙门标相。是贼住者,因在家标相被认可之故。显示巴利原文
Theyyasaṃvāsako na hoti saliṅge ṭhitattā. Neva theyyasaṃvāsako hoti kāsāye saussāhattā. Methunasevanādīhītiādisaddena pāṇātipātādayo saṅgaṇhāti. Theyyasaṃvāsako hoti kāsāye dhurassa nikkhittattā. Ovaṭṭikanti adhovaṭṭena karaṇaṃ. Rakkhati tāvāti tāva rakkhati vīmaṃsanena nivāsitattā. Liṅganti samaṇaliṅgaṃ. Theyyasaṃvāsako hoti gihiliṅgassa sampaṭicchitattā.
审察、接受,或即是守护,因为白衣之内本具袈裟性。“对比丘尼亦同此法”者,为阐明所说之义,而说“彼亦”等。显示巴利原文
Vīmaṃsati vā sampaṭicchati vā rakkhatiyeva odātavatthassa antokāsāyabhāvato. ‘‘Bhikkhuniyāpi eseva nayo’’ti vuttamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘sāpī’’tiādi.
“年长出家的沙弥”,这是关联。“在经文中”,即是在别处。犹如鹰攫取肉块飞去,他取了钵中饭团而去。他非贼住者,因不计算戒腊之故。显示巴利原文
Vuḍḍhapabbajito sāmaṇeroti sambandho. Pāḷiyampīti pantiyampi. Seno maṃsapesiṃ gahetvā gacchati viya bhattapiṇḍe pattaṃ upanāmetvā gahetvā gacchati. Theyyasaṃvāsako na hoti vassānaṃ agaṇanattā.
48. 投外道者论显示巴利原文
48. Titthiyapakkantakakathā
110 「离去」指已离去。以「已入」一词显示 kamu 词根「足迹散布」之义,转向欲求离去之义。「彼」指外道离去者。「于彼」即于外道离去者。「已达上的比丘前往」是连接语。「他们」指外道。「我将成为外道」因先前已执取邪见,故说「于取标志时」。「咖萨吉拉等」:此处 kusa 称为杖。吉拉即行列,意为串列。以绳索缠绕咖萨而作成的吉拉为咖萨吉拉,以此为首即咖萨吉拉等。以「阿迪」一词亦摄帕喇咖吉拉等。也有说以咖萨草作成的吉拉为咖萨吉拉。「裸形」指无衣者。「阿耆婆」是持无衣者之戒而活命者,故称阿耆婆。「他们」指阿耆婆。「被教诫后」为连接语。显示巴利原文
110. Pakkamatīti pakkanto, ‘‘paviṭṭho’’ti iminā kamudhātuyā padavikkhepatthaṃ dasseti, icchākantiatthe nivatteti. Soti titthiyapakkantako. Tatrāti titthiyapakkantake. Upasampanno bhikkhu gacchatīti sambandho. Tesanti titthiyānaṃ. ‘‘Titthiyo bhavissāmī’’ti pubbeva laddhigahitattā vuttaṃ ‘‘liṅge ādinnamatte’’ti. Kusacīrādīnīti ettha kuso vuccati salākā. Cīroti panti, āvalīti attho. Kuse rajjunā āvunitvā kato cīro kusacīro, so ādi yesaṃ tānīti kusacīrādīni. Ādisaddena phalakacīrādayo saṅgaṇhāti. Kusatiṇehi kato cīro kusacīrotipi vadanti. Naggoti acelako. Ājīvakoti acelakavatamādāya jīvatīti ājīvako. Tesanti ājīvakānaṃ. Ovadito hutvāti sambandho.
「何」指何戒。「使拔除」指除去。「孔雀翎等」:此处 piñcha 称为翼。因彼以此翼于空中飞行,故称为 piñcha。「pichi 为行义」是词根表。孔雀之翼为孔雀翎,以此为首即孔雀翎等。以「阿迪」一词亦摄猫头鹰翎等。「乃至不接受」指乃至不接受邪见。「不」指正在审察的比丘。「邪见」指外道邪见。「守护」指守护免于外道离去。因邪见不存在,故不成为外道离去者,此是意趣。「无破衣」:此处 ākāra 为呵责义或半义,chidda 一词为损坏义。故应理解义为:以无呵责或以半,破指损坏,故为无破。也有读作「未破」。「彼有无破之衣」即无破衣者。「外道住处」指外道的居住处,意为外道精舍。显示巴利原文
Kinti kiṃ vataṃ. Luñcāpetīti apanayāpeti. Morapiñchādīnīti ettha piñchaṃ vuccati pakkho. So hi piñchati ākāse gacchati anenāti piñchanti vuccati. Pichi gatiyanti dhātupāṭho. Morassa piñchaṃ morapiñchaṃ, taṃ ādi yesaṃ tānīti morapiñchādīni. Ādisaddena ulūkapiñchādayo saṅgaṇhāti. Yāva na sampaṭicchatīti yāva laddhiṃ na sampaṭicchati. Nanti vīmaṃsamānaṃ bhikkhuṃ. Laddhīti titthiyaladdhi. Rakkhatīti titthiyapakkantakato rakkhati. Laddhiyā abhāvena titthiyapakkantako na hotīti adhippāyo. Acchiddacīvaroti ettha ākāro kodhattho, aḍḍattho vā hoti, chiddasaddo dūsanattho hoti. Tasmā ākodhena aḍḍena vā chiddo dūsitoti acchiddoti attho daṭṭhabbo. ‘‘Acchinno’’tipi pāṭho. Acchiddaṃ cīvarametassāti acchiddacīvaro. Titthāyatananti titthīnaṃ nivāsaṭṭhānaṃ, titthiyānaṃ upassayanti attho.
49. 畜生事显示巴利原文
49. Tiracchānagatavatthu
111 虽彼龙享受如同天界成就般的自在成就,为何厌恶龙胎生?故说「虽然」等。显示巴利原文
111. Devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhavantopi so nāgo kasmā nāgayoniyā aṭṭīyatīti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi.
其中,“他受用”虽有关联,此处“虽”字表示可能性,“然”字则表示呵责义。“以善果报”者,即由无因善果报。“彼”指龙。“同类”指同一种类的龙女。“水行蛙食”应如此结合理解:出现了以青蛙为食、其性习于水中游行的食物。“彼”指龙。“厌恶”指不适而受逼迫。“羞耻”,此中的 hara 词根有羞耻义,故称“羞耻”。该以 ā 结尾的词根属于 bhū 等类(在《词根集》中为第十六个以 ra 结尾的词根)。“厌离”,在此为显示 gupa 词根的业用,故说“自身”。因“彼比丘”一词应与“离去时”结合,故于处格义上用作属格,即“于彼比丘离去时”。或者,“彼比丘”属格关系中的“离去时”,此处以状态义加 māna 后缀,故说“离去时”,以此表示“离去时”。这里并非 anta 后缀,而是将 māna 后缀取 anta 的形态而说。“放逸”指正念放逸。“于彼”指于该比丘。“如猴睡眠力”,即为恰如猴子的睡眠力,或应结合为:如同依赖猴子的睡眠力而睡眠者那样睡眠。“再卧”指再次躺卧。“发出声音”,此中的 vi 字头显示变化。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi anubhotīti sambandho. Kiñcāpisaddo hettha sambhāvanājotako, panasaddo garahatthajotako. Kusalavipākenāti ahetukakusalavipākena. Tassāti nāgassa. Sajātiyāti samānajātiyā nāgiyā. Udakasañcārimaṇḍūkabhakkhanti udake sañcaraṇasīlaṃ maṇḍūkasaṅkhātaṃ bhakkhaṃ pātubhavatīti yojanā. Soti nāgo. Aṭṭīyatīti aramaṇaṃ pīḷiyati. Harāyatīti ettha haredhātu lajjanatthoti āha ‘‘lajjatī’’ti. Ekāranto dhātu bhūvādigaṇiko (saddanītidhātumālāyaṃ 16 rakārantadhātu). Jigucchatīti ettha gupadhātuyā kammaṃ dassento āha ‘‘attabhāva’’nti. ‘‘Tassa bhikkhuno’’tipadassa ‘‘nikkhante’’tipadena yojitabbattā bhummatthe sāmivacananti āha ‘‘tasmiṃ bhikkhusmi’’nti. Atha vā tassa bhikkhunoti sāmiyogattā ‘‘nikkhante’’ti ettha bhāvatthe mānapaccayoti āha ‘‘nikkhamane’’ti. Iminā nikkhanteti ettha na antapaccayo, mānapaccayasseva antabhāvaṃ katvā vuttoti dasseti. Vissaṭṭhoti sativissajjito. Tasminti bhikkhumhi. Kapimiddhavasenevāti kapino middhavasena eva. Atha vā kapimiddhavasena niddāyanto iva niddāyantoti yojanā. Paṭinipajjīti puna nipajji. Vissaramakāsīti ettha visaddo virūpatthajotako, sarasaddo saddavācakoti dassento āha ‘‘virūpaṃ mahāsaddamakāsī’’ti.
“作 a 字的省略”:在此于“你们确实是”句中,将其分解为“你们确实是”的词组后,显示 o 音之后 a 音的省略。亦有读作“a 字不省略”的版本。如是,则应理解为不作 a 音的省略。依此,将“你们确实是”作词分解,在 a 音之前将 o 音转为 v 音,从而显示“你们确实是”的读法。为何在此法与律中并无增长法?故说“禅那……乃至……无能力”。“是”这个词,此处的“是”显示 asa 词根为有情义,tha 为格。“同类”者,此处“同种类者”称为同类,即特指龙女,故说“唯龙女”。“人女等”,此中的“等”字包摄畜生趣女、饿鬼女、天女。“此二因缘,比丘们”这段教说属于有余教说,故显示为“在此且”。“于此”指于畜生趣事中。“频繁”意为时时、再三。显示巴利原文
‘‘Akārassa lopaṃ katvā’’ti iminā tumhe khotthāti ettha ‘‘tumhe kho atthā’’ti padavibhāgaṃ katvā okārato parassa akārassa lopaṃ dasseti. ‘‘Akārassālopa’’ntipi pāṭho. Evañhi sati akārassa alopaṃ katvāti attho daṭṭhabbo. Iminā ‘‘tumhe kho atthā’’ti padacchedaṃ katvā akāre pare okārassa vakāraṃ katvā tumhe khvatthā’’ti pāṭho dassito. Kasmā imasmiṃ dhammavinaye avirūḷhidhammāti āha ‘‘jhāna…pe… abhabbattā’’ti. ‘‘Bhavathā’’ti iminā atthāti ettha asadhātu sattatthavācako thavibhattīti dasseti. Sajātiyāti ettha samānā jāti etissāti sajātīti vutte nāgī evāti āha ‘‘nāgiyā evā’’ti. Manussitthiādīti ettha ādisaddena tiracchānagatitthīpetitthīdevitthiyo saṅgaṇhāti. ‘‘Dveme bhikkhave paccayā’’ti desanā sāvasesadesanāti dassento āha ‘‘ettha cā’’ti. Etthāti tiracchānagatavatthumhi. Abhiṇhanti abhikkhaṇaṃ punappunanti attho.
“畜生趣”者,在此指的是否为堕于恶趣、以恶趣无因为结生者呢?故有“或为龙……”等的说明。显示巴利原文
Tiracchānagatoti ettha kiṃ apāyapariyāpanno duggatiahetukapaṭisandhikovādhippetoti āha ‘‘nāgo vā hotū’’tiādi.
50. 杀母者等事论显示巴利原文
50. Mātughātakādivatthukathā
112 “离去时”——此处因“此恶业”的属格连接,故在状态义中加ti后缀,故说“离去时”。“离去”指离开恶趣结生的运载而离去。“由彼”应连接为“由人身,由彼而断绝生命”。“成为人身者”即成为女人而生,或达到了女人的状态而生。以此遮止畜生趣的雌性等。以“生母”遮止养母等。“自己亦”——“亦”字显示不仅母亲,子亦如此。“有”指存在。应连接为“唯有人类所生,唯成为人类而断绝”。“于无间中结生果”为无间,即杀母业。由此显示:杀非生母的同种类者,以及杀生母的种类差别者,皆非无间业,其出家与受具足戒亦不被遮止,故说“然而由彼”等。于彼,“养育、增长”者是养育者,即养母。以“巴”音变为“瓦”音,以“亚”音变为“咖”音,养母即母,故称养母。“之”指子。此词前后相关。其中,前词为状态关系,后词为属格关系。一切处皆如此,故说“即使”等。“妓女”是以标示而说。因应取“由任何身份的女人所生之子亦”。“不知‘此是我父’”,依此为准。“以此”即依此子。以“唯成为杀父者而入数”,显示于杀显示巴利原文
112.Nikkhantinti ettha ‘‘imassa pāpakammassā’’ti chaṭṭhīyogattā bhāvatthe tipaccayoti āha ‘‘nikkhamana’’nti. Apavāhananti apāyapaṭisandhivahanato apagamanaṃ. Yenāti manussabhūtena yena jīvitā voropitāti sambandho. Manussitthibhūtāti manussitthī hutvā bhūtā, manussitthībhāvaṃ vā bhūtā pattā. Iminā tiracchānagatitthiādayo nivatteti. ‘‘Janikā’’ti iminā posāvanikamātādayo nivatteti. Sayampīti ettha pisaddo na kevalaṃ mātāyeva, atha kho puttenāpīti dasseti. Satāti santena. Manussajātikeneva satā manussajātiko eva hutvā voropitāti yojanā. Anantare bhave phalaṃ nibbattetīti ānantariyaṃ, mātughātakakammaṃ, tena jātisāmaññampi ajanikaṃ ghātento ca janikampi jātibhedaṃ ghātento ca na anantariko hoti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritāti dassento āha ‘‘yena panā’’tiādi. Tattha poseti vaddhetīti posāpaniyā, sā eva posāvanikā pakārassa vakāraṃ, yakārassa ca kakāraṃ katvā, posāvanikā ca sā mātā ceti posāvanikamātā. Assāti puttassa. Idaṃ padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Tattha pubbapade bhāvasambandho, pacchimapade sāmisambandho. Sabbathā eseva nayo hotīti āha ‘‘sacepī’’tiādi. Vesiyāti upalakkhaṇavasena vuttaṃ . Yāya kāyaci itthiyā puttassāpi gahetabbattā. ‘‘Ayaṃ me pitā’’ti ajānanameva hi pamāṇaṃ. Anenāti iminā puttena. ‘‘Pitughātakotveva saṅkhyaṃ gacchatī’’ti iminā mātughātakepi ‘‘ayaṃ me mātā’’ti ajānitvā ghātentopi mātughātakotveva saṅkhyaṃ gacchatīti dasseti.
114 为详细说明略说之义,故说“于人类生”等。“未出家”指在家者。“其出家与”——此处以“与”字显示具足戒亦被遮止。“之”指杀阿罗汉者。“其余”指阿罗汉之外的。“之”指杀圣者。应取义为“非无间业,然因属畜生趣故,其出家被遮止”。“于此”指于杀母等业中。“为杀”——为彼义之第四转声,故说“为杀义”。以“杀”显示“为杀义”中,“杀”字根为伤害义。以“被带去”显示“被带来”中,“来”前缀随顺字根义。“然而所说之语”应连接。彼语之义亦应连接。以“若与,此不变词被说”显示:因被恐怖逼迫,及于语源不善巧,盗贼以“达”音代“拉”音说出此不变词。以“若与,如是或为读法”显示:虽被他们如是说,然于结集时或书写时,因如实结集、如实书写,故有如实读法。“于彼”指于彼诸词中,在分别中为地格。“彼之”即“若今日我等”的读法。以“若今日我等”显示“埃”音脱落连音。依“若今日我等”,“阿”音脱落连音的读法亦存在。显示巴利原文
114. Saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘manussajātiyaṃ hī’’tiādi. Apabbajitanti gihibhūtaṃ. Pabbajjā cassāti ettha casaddena upasampadāpi vāritāti dasseti. Assāti arahantaghātakassa. Avasesanti arahantato avasesaṃ. Assāti ariyaghātakassa. Ānantariyo na hoti tiracchānagatattā panassa pabbajjā vāritāti attho netabbo. Etthāti mātughātakādikammesu. Vadhāyāti tadatthe catutthīti āha ‘‘vadhatthāyā’’ti. ‘‘Māretu’’nti iminā ‘‘vadhatthāyā’’ti ettha hanadhātu hiṃsanatthoti dasseti. ‘‘Nīyantī’’ti iminā onīyantīti ettha otyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti dasseti. Yaṃ pana vacanaṃ vuttanti sambandho. Tassa vacanassa atthoti yojanā. ‘‘Sacā ca iti ayaṃ nipāto vutto’’ti iminā bhayapīḷitattā ca niruttīsu akusalattā ca davābhaṇanena ravābhaṇanena ayaṃ nipāto corehi vuttoti dasseti. ‘‘Sace ca icceva vā pāṭho’’ti iminā tehi tathā vuttepi saṅgītikāle vā potthakārūḷhakāle vā yathābhūtaṃ saṅgītattā, potthakārūḷhattā ca yathābhūto pāṭho atthīti dasseti. Tatthāti tesu padesu. Niddhāraṇe bhummaṃ. Tassāti ‘‘sacajja maya’’nti pāṭhassa. ‘‘Sace ajja maya’’nti iminā ekāralopasandhiṃ dasseti. ‘‘Sacejja maya’’nti akāralopasandhināpi pāṭho atthi.
115 “本性者”——本性之戒即是所谓的我、自性,具此之故,称为“本性”,即指彼。因以身触比丘尼为波罗夷,故说“令戒毁坏”。应连接为“非自愿之比丘尼”。显示巴利原文
115.Pakatattanti pakatiyā sīlasaṅkhāto attā sabhāvo etissāti pakatattā, taṃ. Kāyasaṃsaggena bhikkhunīnaṃ pārājikattā vuttaṃ ‘‘sīlavināsaṃ pāpetī’’ti. Anicchamānaṃyeva bhikkhuninti sambandho.
“欲者”,即希望穿着白衣者。由于她已非比丘尼,故不成为污比丘尼者,应如此连结;应连结为“戒毁坏的比丘尼”。显示巴利原文
Icchamānanti odātavatthavasanaṃ icchamānaṃ. Yasmā abhikkhunī hoti, tasmā bhikkhunīdūsako na hotīti yojanā. Sīlavipannaṃ bhikkhuninti sambandho.
“如提婆达多破僧团,破”者,应如此连结。“非法”,即背离法。“非律”,即背离律。“四羯磨”,即白羯磨等四羯磨。显示巴利原文
Yo devadatto saṅghaṃ bhindati viya, bhindatīti yojanā. Uddhammanti dhammato virahitaṃ. Ubbinayanti vinayato virahitaṃ. Catunnaṃ kammānanti apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ.
“如提婆达多令出血,令出”者,应如此连结。“以恶心”:此处并非任何恶心都名为恶心,而是指杀害心,故说“以杀害心”。“身体”,指身体内部。因为如来具有不可破坏的身性,通过外力加害切破皮肤而令出血一事,实无可能。至于“如耆婆施行手术”者,应连结为“施手术”。“血”,指腐败的血。显示巴利原文
Yo devadatto lohitaṃ uppādeti viya, uppādetīti yojanā. Duṭṭhacittenāti ettha na yaṃkiñci duṭṭhacittaṃ duṭṭhacittaṃ nāma, atha kho vadhakacittanti āha ‘‘vadhakacittenā’’ti. Sarīreti sarīrabbhantare. Tathāgatassa hi abhejjakāyattā parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitassa uppādanaṃ nāma natthi. Yo pana jīvako phāsuṃ karoti viya, phāsuṃ karotīti yojanā. Lohitañcāti pūtilohitañca.
54. 双性人事论显示巴利原文
54. Ubhatobyañjanakavatthukathā
116 一一六、『两性人』者,此处显示外在义之复合,故说『从女相生起之业,及……』等。其中『女……乃至……从业』者,以此显示两种形相。应连结余文为「从两种业而转起」。『相』者,标识。『者』,人之属格。『作或令作』者,此处显示作字根之纯粹业与使役业,故说『以男相』等。其中『以逾越』者,显示纯粹业;『以他人』者,显示使役业。『令行』者,令从事。显示其二种性,故说『二种』等。其中以女性为特征之两性人,为女两性人。此理于其余处亦同。显示巴利原文
116.Ubhatobyañjanakoti ettha bāhiratthasamāsaṃ dassento āha ‘‘itthinimittuppādanakammato cā’’tiādi. Tattha ‘‘itthi…pe… kammato cā’’ti iminā ubhayasarūpaṃ dasseti. Ubhato kammato pavattanti pāṭhaseso yojetabbo. Byañjananti nimittaṃ. Assāti janassa. Karotipi kāretipīti ettha karadhātuyā suddhakammakāritakammāni dassento āha ‘‘purisanimittenā’’tiādi. Tattha ‘‘vītikkama’’nti iminā suddhakammaṃ dasseti, ‘‘para’’nti iminā kāritakammaṃ dasseti. Samādapetvāti uyyojetvā. Tassa duvidhabhāvaṃ dassento āha ‘‘duvidho’’tiādi. Tattha itthibhāvena lakkhito ubhatobyañjanako itthiubhatobyañjanako. Esa nayo itaratthāpi.
「其中」:指二种两性人之中。「女相」:即女性的阴部。于「男相」处,道理亦同。「显露、隐藏」:就自性而言,有显露与隐藏。「又,隐藏、显露」:以染欲之力,隐藏的成为显露。「令他人取」:义为令他人自己抓取。「此」:指原因。「他们」:二种两性人。然而,在《库伦地》中所说者,应连为「所说为何」。「其中」:指两性人当中。「审察次第」:审视的顺序。也有读本作「其中审察次第」。审察次第应从《法集论注》得知,但此处应了知什么?故说「此处应知此」。其中「此」指不得出家达上的原因,「此处」指在此律注中。显示巴利原文
Tatthāti duvidhesu ubhatobyañjanakesu. Itthinimittanti itthiyā aṅgajātaṃ. Eseva nayo ‘‘purisanimitta’’nti etthāpi. Pākaṭaṃ paṭicchannanti sabhāvato pākaṭaṃ paṭicchannaṃ. Puna paṭicchannaṃ pākaṭanti rāgavasena paṭicchannaṃ pākaṭaṃ. Paraṃ gaṇhāpetīti parameva gaṇhāpetīti attho. Idanti kāraṇaṃ. Etesanti dvinnaṃ ubhatobyañjanakānaṃ. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ, kiṃ vuttanti yojanā. Tatthāti ubhatobyañjanake. Vicāraṇakkamoti vīmaṃsanānukkamo. ‘‘Tattha vicārakkamo’’tipi pāṭho. Vicāraṇakkamo dhammasaṅgahaṭṭhakathāya veditabbo, idha pana kiṃ veditabbanti āha ‘‘idamidha veditabba’’nti. Tattha idanti napabbajjūpasampadakāraṇaṃ. Idhāti imissaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ.
55. 无依止师等事论显示巴利原文
55. Anupajjhāyakādivatthukathā
117 一一七、「尔时」:为显示「彼」字的不定指示特性,故说「于某时」。「学处未制」:指「诸比丘!不应令无依止师者达上」这一学处尚未制定。「无依止师」:以此显示「无依止师」中否定词含有缺乏之义。应连为「无依止师的求达上者」。以「如是」等显示过失。「未令取依止师」:未令取「尊者!请作我依止师」这样的依止师。应连为「对达上者、对作羯磨的僧团」。「然业」:然而此达上业。「此理同」:超越「达上者有罪,然而业不坏」之语。显示巴利原文
117.Tena kho pana samayenāti ettha tasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dassento āha ‘‘yena samayenā’’ti. Sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hotīti ‘‘na bhikkhave anupajjhāyako upasampādetabbo’’ti sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti. ‘‘Upajjhāyavirahita’’nti iminā anupajjhāyakanti ettha akārassa virahatthaṃ dasseti. Upajjhāyavirahitaṃ upasampadāpekkhanti sambandho. ‘‘Eva’’ntiādinā dosaṃ dasseti. Upajjhaṃ agāhāpetvāti ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti (mahāva. 65; mahāva. aṭṭha. 64) upajjhaṃ agāhāpetvā. Upasampādentassa kārakasaṅghassāti yojanā. Kammaṃ panāti upasampadakammaṃ pana. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā upasampādentassa āpatti, kammaṃ pana na kuppatīti vacanaṃ atidisati.
56. 未得等事缘之论述显示巴利原文
56. Apattakādivatthukathā
118 “于手中所得之团食”应如此连结。“为彼”者,为彼团食。“譬如外道”者,此处“譬如”一词表譬喻,显示“外道”一词指名为阿耆婆的外道,故说“如同名为阿耆婆之外道”。因此,以称为阿耆婆的外道作譬喻而呵责,故说“以羹菜”等。“实”者,真实,或原因。“他们”者,阿耆婆。“然业不坏”者,意谓:即使衣钵不具,因于羯磨文中已宣说“具足衣钵”,故业不坏。显示巴利原文
118. Yo piṇḍo hatthesu labbhatīti yojanā. Tadatthāyāti tassa piṇḍassa atthāya. Seyyathāpi titthiyāti ettha seyyathāpisaddo upamattho, titthiyasaddo ājīvakanāmake titthiye hotīti dassento āha ‘‘yathāpi ājīvakanāmakā titthiyā’’ti. Tasmā ājīvakasaṅkhāte titthiye upamaṃ katvā ujjhāyantīti āha ‘‘sūpabyañjanehī’’tiādi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Teti ājīvakā. Kammaṃ pana na kuppatīti pattacīvaresu asantesupi kammavācāya ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti parikittitattā kammaṃ na kuppatīti adhippāyo.
“以乞得”者,此处显示被乞求而取,名为乞得,故说“以乞求而取”。以“如是实”等显示过失。“故”者,因有罪故。“彼”者,求受具足戒者。应连结为“以无所求的阿阇梨、依止师等”。“舍弃”者,以梵施而舍弃。因未决意、未受用的衣钵为非衣钵,故说“决意、受用的衣钵”。“黄叶”者,指沙弥预备者的状态。彼依惯例被称为黄叶。或者,犹如黄叶既非青亦非干,如是彼求出家者既非在家人亦非沙弥,故求沙弥预备者的状态被称为“黄叶”。显示巴利原文
Yācitakenāti ettha yācito hutvā gahito yācitakoti dassento āha ‘‘yācitvā gahitenā’’ti. ‘‘Īdisena hī’’tiādinā dosaṃ dasseti. Tasmāti yasmā āpatti hoti, tasmā. Tassāti upasampadāpekkhassa. Nirapekkhehi ācariyupajjhāyādīhīti yojanā. Nissajjitvāti brahmadeyyena nissajjitvā. Anadhiṭṭhānupagānaṃ pattacīvarānaṃ apattacīvarattā vuttaṃ ‘‘adhiṭṭhānupagaṃ pattacīvara’’nti. Paṇḍupalāsanti samaṇuddesabhāvāpekkhaṃ. So hi rūḷhivasena paṇḍupalāsoti vuccati. Atha vā yathā paṇḍupalāso na harito, nāpi sukkho hoti, evaṃ sopi pabbajāpekkho na gihī hoti, nāpi sāmaṇero, tasmā samaṇuddesabhāvāpekkho ‘‘paṇḍupalāso’’ti vuccati.
“春季的黄叶”应如此连结。“不应触食”者,比丘不应触摸的食物。“与沙弥份相等”者,与沙弥所得份额相等的施设。“其”者,指黄叶。如同对沙弥可作一切服侍之事,对此黄叶者,亦可同样为之,此为连结。显示巴利原文
Vasantassa paṇḍupalāsassāti sambandho. Anāmaṭṭhapiṇḍapātanti bhikkhūhi anāmasitabbaggaṃ piṇḍapātaṃ. Sāmaṇerabhāgasamakoti sāmaṇerehi laddhena bhāgena samaṃ pavatto. Assāti paṇḍupalāsassa. Sāmaṇerassa sabbaṃ paṭijagganakammaṃ kātuṃ vaṭṭati viya, assa kātuṃ vaṭṭatīti yojanā.
57. 手断等事缘之论述显示巴利原文
57. Hatthacchinnādivatthukathā
119 一一九、在断手等事中,“断手者”是为了显示“其手被砍断”等语义,故说“其”等。“腕”指前臂末端。因为此处系结着称为宝珠的装饰品,所以叫作“腕”。“肘”指肘关节。因为用此处伤害他人的背部,所以称为“肘”。其手被砍断者,便得名为断手者,这是连接。其余各处同理。“一足或”,这是连接。下文“一手或二手或”之处亦同此理。“于四肢手足中二或”,即一手一足,故为二或。“耳”是声音的接受者。因为以此听闻,故称为“耳”。“耳缚”指耳孔闭塞。“以合拢”,即作合拢、作系缚之义。“羊蹄处”,指在羊蹄形状之处。“鼻”是嗅觉器官。因为以这些发出不清晰的声音,故称为“鼻”。“鼻孔”即鼻。“以安置”,指妥善安置,以本性安置之义。“指甲余”,指甲即所余,断指者即为指甲余,此即彼。“拇指”,于前端最先竖立。以“如前所说”这句话,指称“不示指甲余”之语。“大筋名”,即大脉之名。因其持住身体,故称为“大筋”,将“达”音转作“荼”音。“于其等”,即于大筋中,此处为处格,表分离义。显示巴利原文
119. Hatthacchinnādivatthūsu hatthā chinnā yassāti hatthacchinnotiādivacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Maṇibandheti pakoṭṭhante. So hi yasmā ettha maṇisaṅkhātaṃ alaṅkāravikatiṃ bandhati, tasmā maṇibandhoti vuccati. Kappareti kapoṇiyaṃ. Sā hi paresaṃ piṭṭhīsu kapati hiṃsati anenāti ‘‘kapparo’’ti vuccati. Yassa hatthā chinnā honti, ayaṃ hatthacchinno nāmāti yojanā. Eseva nayo sesesupi. Eko vā pādoti yojanā. Heṭṭhā ‘‘eko vā dve vā hatthā’’ti etthāpi eseva nayo. Catūsu hatthapādesu dve vāti eko hattho, eko pādoti dve vā. Kaṇṇāti saddaggahā. Te hi kaṇṇati savati etehīti kaṇṇāti vuccanti. Kaṇṇābaddheti kaṇṇacchiddassa ābaddhe. Saṅghāṭetunti saṅghaṭanaṃ kātuṃ, ābandhanaṃ kātunti attho. Ajapadaketi ajapadasaṇṭhāne ṭhāne. Nāsāti ghānāni. Tāni hi nāsati abyattasaddaṃ karoti etāhīti nāsāti vuccanti. Nāsikāti nāsāyeva. Saṇṭhāpetunti suṭṭhu ṭhapetuṃ, pakatiyā ṭhapetunti attho. Nakhasesanti nakhoyeva seso chinnaṅgulitoti nakhaseso, taṃ. Agge pure uṭṭhahatīti aṅguṭṭho. ‘‘Vuttanayenevā’’ti iminā ‘‘nakhasesaṃ adassetvā’’ti vacanaṃ atidisati. Kaṇḍaranāmakāti mahāsiranāmakā. Te hi kaṃ sarīraṃ dhārentīti kaṇḍarāti vuccanti dhakārassa ḍakāraṃ katvā. Yesūti kaṇḍaresu, niddhāraṇe bhummaṃ.
若手指如蝙蝠翼般相连,此人便称为蹼手者,这是连接。“此”指蹼手。六指等情况也应归入蹼手之列,故说“若有人有六指”等。若有人有六指,此人亦依假名而称为蹼手。显示巴利原文
Yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambandho honti, ayaṃ phaṇahatthako nāmāti yojanā. Etanti phaṇahatthakaṃ. Chaḷaṅgulādayopi phaṇahatthakeyeva saṅgahetabbāti āha ‘‘yassapi cha aṅguliyo’’tiādi. Yassapi cha aṅguliyo honti, ayampi phaṇahatthako nāma upacārena.
“驼背”:此处为了显示“身体驼背”即名为驼背的语义,故说“驼背身”。为何称为驼背?故说“或胸”等。然而,身体弯曲者,也名为驼背,这是连接。“弯曲”即弯屈。“实”者,真实,或因。“梵直身”者:直身为直身,如同梵天的直身一般,此大人具有直身,故为梵直身者,即大人。显示巴利原文
Khujjoti ettha khujjo sarīro yassatthīti khujjoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘khujjasarīro’’ti. Kasmā khujjoti āha ‘‘urassa vā’’tiādi. Yassa pana vaṅkaṃ, ayampi khujjo nāmāti yojanā. Vaṅkanti ca kuṭilaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Brahmujugattoti ujuṃ gattaṃ ujugattaṃ, brahmuno ujugattaṃ viya ujugattaṃ imassa mahāpurisassāti brahmujugatto, mahāpuriso.
为以广说阐明略说之义,故说「矮腿者实」等句。「其等」,指两种身体。「众生」,指非人、毕舍遮鬼、饿鬼。「有自体如」,此为连接语。「圆满」,指整体圆形的身体。显示巴利原文
Saṃkhepena vuttamatthaṃ vitthārena dassento āha ‘‘jaṅghavāmanassa hī’’tiādi. Yesanti ubhinnaṃ kāyānaṃ. Bhūtānanti amanussānaṃ pisācakapetānaṃ. Attabhāvo hoti viyāti yojanā. Parivaṭumoti parisamantato vaṭṭulasarīro.
「喉瘤」者,此处为显示“其喉有瘤”故名为喉瘤的语义,而说「其」等。「此」,指「喉瘤」一词。「于彼」,指在喉瘤出家者之中。「或」,是语助词。显示巴利原文
Galagaṇḍīti ettha gale gaṇḍo yassatthīti galagaṇḍīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yassā’’tiādi. Etanti ‘‘galagaṇḍī’’ti etaṃ vacanaṃ. Tatthāti galagaṇḍipabbājane. Yanti vacanaṃ.
「西巴迪」者,其中「西提喇」为松弛,「巴达」为足,「伊玛萨」为此之,故说「西巴迪」时,应取「巴拉巴多」即重足之义,因此说「称为重足」。「巴拉」为重,「巴达」为足,「亚萨」为其之,故为重足。应知此二者用于粗足病者。「散泽德毕喇咖」,指已生疮疱。「伍波那哈」,指药物绷带。「伍达咖阿瓦德」,指充满水的坑。「伍达咖瓦离咖亚」,指以水浸润的沙。如何使筋脉显现,如是令其融合,此为连接语。「伊迪散」,指筋脉显现、小腿涂油、管状的性质。「德他」,指如出家时所为,如是作之,此为其义。显示巴利原文
Sipadīti ettha sithilaṃ padaṃ imassāti sipadīti vutte bhārapādoyeva gahetabboti āha ‘‘bhārapādo vuccatī’’ti. Bhāraṃ pādaṃ yassāti bhārapādo. Ete dve thūlapādarogīsu vattantīti daṭṭhabbaṃ. Sañjātapiḷakoti sañjātaphoṭo. Upanāhanti bhusaṃ bandhanaṃ. Udakaāvāṭeti udakena puṇṇāyaṃ kāsuyaṃ. Udakavālikāyāti udakatintena marunā. Yathā sirā paññāyanti, evaṃ milāpetunti yojanā. Īdisanti sirāpaññāyanajaṅghatelanāḷikasabhāvaṃ. Tathāti yathā pabbajjākāle karoti, tathā katvāti attho.
“恶病者”:此处为显示恶病之相,故说“痔疮”等。其中,“痔疮、瘘管、胆汁病、痰病、咳嗽、痨病”为并列复合词,以这些为首者,称为“痔疮……乃至……痨病为首”。以“等”字摄受前文所述疾病。其中,由“胆汁、痰”之词,应取由这些生起之疾。以“恒常患病者”一语,显示“恶病者”一词中,持业释意义的后缀“ī”具有恒常连结之义。显示巴利原文
Pāparogīti ettha pāparogassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘arisa’’itiādi. Tattha ariso ca bhagandaro ca pittañca semho ca kāso ca soso cāti dvando, te ādayo yesaṃ teti arisa…pe… sosādayo. Ādisaddena heṭṭhā vutte ābādhe saṅgaṇhāti. Tattha pittasemhasaddehi taṃsamuṭṭhāno rogo gahetabbo. ‘‘Niccāturo’’ti iminā pāparogīti ettha mantutthe pavattassa īpaccayassa niccayogatthaṃ dasseti.
“众会污染者”:此处,“iti”之声为名称的同义词,即“名为众会污染者”。凡以自身丑陋而污染众会者,即名为众会污染者——这是连结。以六种身体缺陷为首,详说众会污染之性质,故说“过高者”等。“过高者”:此处并非仅指比他人高二指等量,而是指高出一倍等,故说“他人”等。“脐部”:自身的脐部。如同对于过高者,应借由他人之言来了知过高之相,对于过矮者等,也应同样了知过矮之相。“大腹者”:大腹。“壶头者”:如象头,或双头。此处,“壶”之声表“双”之义。“耳饰发者”:具有如耳饰般的头发。“以生来白发”:以此遮除被老风所击的白发。“本性赤发者”:此处,以“本性”之声遮除因任何因缘而成的赤发。“发旋头者”:反复旋转故为“发旋”,即发旋,彼在其头上故为发旋头。“以向上发端”:以向上之发端。“如以网所缚”:如以网所缚。显示巴利原文
Parisadūsanoti ettha itisaddo nāmapariyāyo, parisadūsano nāmāti hi attho. Yo attano virūpatāya parisaṃ dūseti, ayaṃ parisadūsano nāmāti yojanā. Chasarīradosaṃ ādiṃ katvā parisadūsanabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘atidīgho vā’’tiādi. Atidīgho vāti ettha na kevalaṃ paresaṃ dvaṅgulādimattadīgho, atha kho diguṇādidīghovādhippetoti āha ‘‘aññesa’’ntiādi. Nābhipadesoti attano nābhipadeso. Yathā hi atidīghe paravacanena atidīghassa sarūpaṃ veditabbaṃ, tathā atirassādīsupi atirassasarūpanti daṭṭhabbaṃ. Mahodaroti mahāudaro. Kappasīso vāti hatthisīso viya yugasīso vā. Kappasaddo hettha yugatthavācako. Kaṇṇikakeso vāti kaṇṇikasadisehi kesehi samannāgato. ‘‘Jātipalitehī’’ti iminā jarāvātena pahataṃ palitaṃ nivatteti. Pakatitambakesoti ettha pakatisaddena kenaci payogena tambakesaṃ nivatteti. Āvaṭṭasīsoti punappunaṃ vaṭṭatīti āvaṭṭo, kesāvaṭṭo, so etassa sīse atthīti āvaṭṭasīso. Uddhaggehīti uddhaṃ koṭīhi. Jālabaddhena viyāti jālena baddhena iva.
“连结眉者”:即眉毛互相连结者。“猴眉者”:眉如猴之眉者,故为猴眉。“以斧刃角”:以斧刃之角。“轮状额者”:此处,以轮之形状而行,或取轮之形状,故为轮额。“斜眼者”:即斜视者。因其作丑陋故,称为“斜眼者”。“如蟹”:如蟹。“鼠耳者”:鼠耳。“蝙蝠耳者”:蝙蝠耳。“无孔耳者”:无孔耳。“希”:真实,或因为。“索”:无孔耳者。“耳瘘管者”:耳有瘘管者,即耳瘘管人。“瘤耳者”:瘤在耳者,故为瘤耳。“以流脓”:以流出之脓。“穿孔耳者”:穿孔之耳为其所有,故为穿孔耳。“以牛食槽”:以为牛饮食所作之管。“极黄眼者”:如猫眼,极黄之眼为其所有,故为极黄眼。“蜜黄眼者”:如蜜色,黄之眼为其所有,故为蜜黄眼。“无睫毛眼者”:此处,“睫毛”指眼中所生之毛。因其生于眼之两侧,故称“睫毛”。眼中无睫毛为其所有,故为无睫毛眼。“泪流眼者”:泪从眼流出为其所有,故为泪流眼。“花眼者”:花已生于其眼,故为花眼。花眼为其所有,故为花眼者。“以眼熟烂”:以眼边周围的熟烂之病。显示巴利原文
Sambaddhabhamuko vāti aññamaññasambaddhabhamuko vā. Makkaṭabhamukoti makkaṭassa bhamu viya bhamu etassāti makkaṭabhamuko. Vāsikoṇenāti tacchanīkoṭiyā. Visamacakkaloti ettha cakkākārena lāti pavattati, cakkākāraṃ vā lāti gaṇhātīti cakkalo. Kekaroti valiro. So hi kucchitaṃ karotīti kekaroti vuccati. Kakkaṭassevāti kakkaṭassa iva. Mūsikakaṇṇoti ākhukaṇṇo. Jaṭukakaṇṇoti vaggulikaṇṇo. Aviddhakaṇṇoti acchiddakaṇṇo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Soti aviddhakaṇṇo. Kaṇṇe bhagandaro etassāti kaṇṇabhagandaro, soyeva kaṇṇabhagandariko. Gaṇḍo kaṇṇe etassāti gaṇḍakaṇṇo. Paggharitapubbenāti paggharitapūyena. Ṭaṅkito kaṇṇo yassāti ṭaṅkitakaṇṇo. Gobhattanāḷikāyāti gunnaṃ bhattapānatthaṃ katāya nāḷikāya. Biḷārakkhi viya atipiṅgalaṃ akkhi etassāti atipiṅgalakkhi. Madhuvaṇṇo viya piṅgalaṃ akkhi etassāti madhupiṅgalakkhi. Nippakhumakkhīti ettha pakhumaṃ vuccati akkhamhi jātaṃ lomaṃ. Tañhi akkhino pakkhadvaye jātattā pakhumanti vuccati. Natthi pakhumaṃ akkhimhi etassāti nippakhumakkhi. Assupaggharaṇaṃ akkhimhā etassāti assupaggharaṇakkhi. Pupphaṃ sañjātaṃ yassa akkhinoti pupphitaṃ. Pupphitaṃ akkhi yassāti pupphitakkhi. Akkhipākenāti akkhino dalapariyantesu paccanakena rogena.
“塌鼻者”:指鼻梁扁平不高的人。“如犬嘴”:指与狗嘴相似。显示巴利原文
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Sukatuṇḍasadisāyāti suvānaṃ mukhena sadisāya.
“如蝗蛙”:像名为“蝗”的蛙的嘴形,即嘴的形态与之相似。“以如钵口缘”:与钵口边缘相似。“以如鼓皮”:与鼓面所蒙的皮相似。“羊口者”:他的嘴像羊一样常流涎水,故称羊口。“麻风口者”:他的嘴因麻风病而成,故称麻风口。“螺喙者”:嘴唇与螺的喙相似,故称螺喙者。显示巴利原文
Paṭaṅgamaṇḍūkassevāti paṭaṅganāmakassa maṇḍūkassa mukhanimittaṃ iva mukhanimittaṃyevāti yojanā. Ukkhalimukhavaṭṭisadisehīti ukkhaliyā mukhavaṭṭinā sadisehi. Bhericammasadisehīti bheriyā mukhe nahitacammena sadisehi. Eḷamukhoti eḷāya niccapaggharitaṃ mukhametasseti eḷamukho. Uppakkamukhoti uppakkaṃ kuthikaṃ mukhametassāti uppakkamukho. Saṅkhatuṇḍakoti saṅkhassa tuṇḍena sadiso oṭṭho etassāti saṅkhatuṇḍako.
“以如八犁齿”:与名为“八犁”的犁的齿相似。应连接“以遮齿”。“齿间”:指齿缝中,或牙齿之间。“如松鼠齿”:如同黑齿兽的牙齿。显示巴利原文
Aṭṭhakadantasadisehīti aṭṭhakanāmakassa naṅgalassa dantehi sadisehi. Dante pidahitunti sambandho. Dantantareti dantavivare, dantamajjhe vā. Kalandakadanto viyāti kāḷakānaṃ danto viya.
“大颚者”:其颚大,故称大颚者。“塌颚者”:颚不隆起者。“无须无髭者”:无须亦无髭,故称无须无髭者。“落肩峰者”:肩峰已落下,故称落肩峰者。“蜥蜴身者”:身如蜥蜴之身,故称蜥蜴身者。“此一切”:指这一切“疥身者”等语句。“于此”:即于这些语句中。应知此为抉择,如是连接。显示巴利原文
Mahāhanukoti mahanto hanu etassāti mahāhanuko. Cipiṭahanukoti anunnatahanuko. Nimmassudāṭhikoti natthi massu ca dāṭhi ca etassāti nimmassudāṭhiko. Bhaṭṭhaaṃsakūṭoti bhaṭṭho patito aṃsakūṭo imassāti bhaṭṭhaaṃsakūṭo. Godhāgattoti godhāya gattaṃ viya gattaṃ imassāti godhāgatto . Sabbaṃpetanti sabbampi etaṃ ‘‘kacchugatto’’tiādivacanaṃ. Etthāti ‘‘kacchugatto’’tiādivacane. Vinicchayo veditabboti yojanā.
“落臀者”:其臀落下,故称落臀者。于此应连接“以过度突出之臀肉”。“风囊者”:以风充满之阴囊,故称风囊者。“碰撞膝者”:因膝内弯而相互碰撞,故称碰撞膝者。“畸足”:即横行足。为说明半腿之义并作分别,故说“彼有二种”等。于此应连接:彼半腿者具有二种。或应连接:彼半腿者,或具有下方垂下之大腿腹,或具有上方隆起之大腿腹,故为二种。“背足者”:足生于背,故称背足者。“或瘤指”:指从瘤生起,故称瘤指者。“此一切”:即此一切人。“污染众”:即污染众。显示巴利原文
Bhaṭṭhakaṭikoti bhaṭṭhā pannā kaṭi etassāti bhaṭṭhakaṭiko. Accuggatehi ānisadamaṃsehīti sambandho. Vātaṇḍikoti vātena pūrito aṇḍakoso etassāti vātaṇḍiko. Saṅghaṭṭanajāṇukoti anto natattā aññamaññaṃ saṅghaṭṭanaṃ jāṇu etassāti saṅghaṭṭanajāṇuko. Vikaṭoti tiriyagamanapādo. Upaḍḍhapiṇḍikassa atthaṃ saha bhedena dassento āha ‘‘so duvidho’’tiādi. Tattha duvidho so upaḍḍhapiṇḍiko samannāgatoti yojanā. Atha vā so upaḍḍhapiṇḍiko heṭṭhā orūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vā upari ārūḷhāhi mahantīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato vāti duvidhoti yojanā. Piṭṭhikapādoti piṭṭhiyaṃ uṭṭhito pādo etassāti piṭṭhikapādo. Gaṇḍikaṅguli vāti gaṇḍena uṭṭhito aṅguli etassāti gaṇḍikaṅguli. Sabbopesāti esa sabbopi jano. Parisaṃ dūsetīti parisadūsano.
“以前等”:以“等”字,应取其他能障碍眼净的诸所缘。应连接:以二眼,或以一眼。“二者皆”:两位注释师之语皆取。因圣典中未说“出家盲者”,而说“出家独眼者”,故说“以方便”。在大注疏中,“生盲者”一语,兼指双眼与独眼者而言。“拘尼”:“拘那”即收缩,此人有此收缩之状,故称拘尼。“跛者”:以行步残缺之状态而行,故为跛者。“拘陀足者”:于此,拘陀即跛者之名。跛者妨碍行走,故称拘陀。为何称为拘陀足者?为何以足背中央行走?答:“因足于中央收缩故。”以此显示拘陀足者及以足背中央行走之因。后续语句亦同此理。“此一切”:即此一切人。显示巴利原文
Pubbādīhītiādisaddena cakkhupasādassa antarāyakarāni aññānipi vatthūni gahetabbāni. Dvīhi vā akkhīhi, ekena vā akkhināti yojanā. Ubhayampīti dvinnaṃ aṭṭhakathācariyānaṃ ubhayampi vacanaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘andhaṃ pabbājentī’’ti avatvā ‘‘kāṇaṃ pabbājentī’’ti vuttattā ‘‘pariyāyenā’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyañhi ‘‘jaccandho’’ti iminā dveakkhikāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Kuṇīti kuṇanaṃ saṃkocanaṃ kuṇaṃ, tametassatthīti kuṇī. Khañjoti khañjati gativekallabhāvena pavattatīti khañjo. Kuṇḍapādakoti ettha kuṇḍoti khañjasseva nāmaṃ. Khañjo hi kuḍati gamanaṃ paṭihanatīti kuṇḍoti vuccati. Kasmā kuṇḍapādako? Kasmā piṭṭhipādamajjhena caṅkamantoti āha ‘‘majjhe saṃkuṭitapādattā’’ti. Iminā hi kuṇḍapādassa ca piṭṭhipādamajjhena caṅkamanassa ca hetuṃ dasseti. Eseva nayo anantaravākyepi. Sabbopesāti esa sabbopi jano.
“失翼者”:此处指一翼已坏、已失者,故为失翼者。为说明此义而说“或一手”等。“翼落”也有此读法,但实非正读。因为“翼”字是表部分、支分之词,并非手指的异名。“以座行者”:以座而行、依戒而行,故称以座行者。依“因衰老而虚弱”一语,表明衰老即是老,由此而虚弱即是老弱之义。“有力者”:因无客病故为有力者。依“语破不转起”一语,显示唯口能行能转起,而语破于此不生,故为哑者。语破不转起者即名为哑者,此为连接。“喃喃者”:即结巴之语。凡一个字母反复说四五次者,便是此义所指。显示巴利原文
Pakkhahatoti ettha eko pakkho hato vināso etassāti pakkhahatoti atthaṃ dassento āha ‘‘eko hattho vā’’tiādi. ‘‘Pakkhapāto’’tipi pāṭho, so apāṭhoyeva. Pakkhasaddo hi koṭṭhāsavācako, na paṅgulapariyāyo, pīṭhasabbī vuccatīti pīṭhena sabbati gacchati sīlenāti pīṭhasabbī vuccati. ‘‘Jiṇṇabhāvena dubbalo’’ti iminā jīraṇaṃ jarā, tāya dubbalo jarādubbaloti vacanatthaṃ dasseti. Balavā hotīti āgantukarogānamabhāvena balavā hoti, ‘‘vacībhedo nappavattatī’’ti iminā mukhamattameva gacchati pavattati, na vacībhedo ettha janeti mūgoti dasseti. Yassa vacībhedo na pavattati, ayaṃ mūgo nāmāti yojanā. Mammananti khalitavacanaṃ. Yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetamadhivacanaṃ.
“聋者”:即丧失听觉者。所谓击破,是指对耳根清净的破坏、毁灭,此破坏运行而去,故称为聋者。完全不能听闻任何声音者,即名为聋者,这是连接。以此显示清净已失坏的状态。“以二过方式”:是从标示角度而说,因为在有关盲、哑、聋者出家的抉择中,也以三过方式作了说明。“他们”:指手断等三十二种人。有些人并未达到必被驱摈的程度,僧团仍将之驱摈,这是连接。“驱摈”:即令其入于僧团中。显示巴利原文
Badhīroti sutihīno. So hi hananaṃ sotapasādassa nāsanaṃ vadho, taṃ īrati gacchatīti badhīroti vuccati. Yo sabbena sabbaṃ na suṇāti, ayaṃ badhīro nāmāti yojanā. Iminā naṭṭhapasādataṃ dasseti . Ubhayadosavasenāti upalakkhaṇavasena vuttaṃ andhamūgabadhirapabbājane tidosavasenapi vuttattā. Teti hatthacchinnādayo dvattiṃsajane. Osāraṇaṃ apatto puggalo atthi, taṃ puggalaṃ saṅgho osāreti ceti yojanā. Osāretīti saṅghe paveseti.
58. 无惭依止事缘之论述显示巴利原文
58. Alajjīnissayavatthukathā
120 “无惭者之教诫”:若配合余文句,依所有义的属格也可成立。未显示此理,故说为“依处格意义的属格”。“比丘同分”:以此显示词义——与比丘共通的戒等功德分属于此人,即是比丘同分,此状态便是比丘同分性。“惭愧状态”:以此显示表状态后缀的本身相貌。新住处:即前所未曾到达的住处。与已去的比丘:这是连接。显示巴利原文
120. ‘‘Alajjīnaṃ ovāda’’nti pāṭhasesena yojite sāmyatthe sāmivacanampi yujjateva. Taṃ nayaṃ adassetvā ‘‘upayogatthe sāmivacana’’nti vuttaṃ. ‘‘Bhikkhūhi sabhāgata’’nti iminā bhikkhūhi samāno sīlādiguṇasaṅkhāto bhāgo imassāti bhikkhusabhāgo, tassa bhāvo bhikkhusabhāgatanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Lajjibhāva’’nti iminā bhāvapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Navaṭṭhānanti abhinavaṭṭhānaṃ. Gatena bhikkhunāti sambandho.
“长老”:是指授予依止的长老。“欲受者”:是指想要受取依止的人。“行仪”:是指已受持依止者的行仪。“当日”:即在他离去的那一天。由于已作意且不知黎明升起,故说“无犯”。即使不知黎明升起,但若未作意,则说“黎明升起时犯恶作”。“二三日”之语,依同理亦应包含四、五、六日,因为未依止而住的果报相同。因此说“将住七日”。“得除罪者”:即已得除罪,罪已除去,此人是为得除罪者。显示巴利原文
Theroti nissayadāyako thero. Gahetukāmoti nissayaṃ gahetukāmo. Ācāranti nissayapaṭipannassa ācāraṃ. Tadahevāti tasmiṃ gataahani eva. Ābhogassa katattā, aruṇuggamanassa ca ajānanattā vuttaṃ ‘‘anāpattī’’ti. Aruṇuggamanaṃ ajānantopi ābhogassa akatattā vuttaṃ ‘‘aruṇuggamane dukkaṭa’’nti. ‘‘Dve tīṇi divasānī’’ti padena catu pañca cha divasānipi gahetabbāni lakkhaṇahāranayena anissitena vasitabbabhāvena samānaphalattā. Tenāha ‘‘sattāhaṃ vasissāmī’’ti. Laddhaparihāroti laddho parihāro āpattiapanayanaṃ yenāti laddhaparihāro.
59. 游行者等依止事缘之论述显示巴利原文
59. Gamikādinissayavatthukathā
121 “应作依止”:此中,依止的受取即是依止,此处依止是省略了后面词语而成的;依止对此人应当作,故称“依止应作者”,这表明了形容词后置的语法结构。“未得依止者”:这里,什么是不得依止呢?于是说“自己……”等。“曾住者”:即曾居住过。“虽住一夜者”:其中的“虽”字,意在表达即使两夜等,又何须说。“为休息或寻找商队而有者”:这是上下文的连接。“乘船去者”:是指乘船行于旅途道路的人。显示巴利原文
121. ‘‘Karaṇīyanissayo’’ti iminā nissayagahaṇaṃ nissayo uttarapadalopavasena, so karaṇīyo imassāti nissayakaraṇīyoti visesanaparanipātabhāvaṃ dasseti. Nissayaṃ alabhamānenāti ettha kiṃ nissayassa alabhanaṃ nāmāti āha ‘‘attanā’’tiādi. Vutthapubbanti vasitapubbaṃ. Ekarattaṃ vasantenāpīti pisaddo dvirattādike kā nāma kathāti dasseti. Vissamanto vā satthaṃ pariyesanto vā hutvāti yojanā. Nāvāya gacchantassāti nāvāya addhānamaggaṃ paṭipannassa.
“被请求时”:此处因涉及多个行为者,故说“以那病人”。而“慢者”一词,则是为了遮止不能被请求等情形。显示巴利原文
Yāciyamānenāti ettha bahukattupasaṅgattā vuttaṃ ‘‘tena gilānenā’’ti. ‘‘Mānenā’’ti iminā yācitumasakkuṇeyyatādīni nivatteti.
“安乐”者:此处若因住处等适宜而生起“安乐”的疑惑,故说“以止观之获得”。“是”即真实。“此免除”指此安乐住之免除。“于达到力量之观”为连接。“或止尚幼”为连接。“唯此”唯指此初学止观的比丘。“依止彼”者,此处依止彼教诫,此为连接;或属格作受格解,即依止受依止者之义。“凡有阿萨荼满月之时,即彼时”为连接。“阿萨荼满月”者,此处因副词“直至”,离格应作界限包含之义。“何处”即于何所。显示巴利原文
Phāsu hotīti ettha āvāsasappāyādivasena phāsu hotīti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘samathavipassanānaṃ paṭilābhavasenā’’ti. Hīti saccaṃ. Imaṃ parihāranti imaṃ phāsuvihāraparihāraṃ. Thāmagatāya vipassanāyāti yojanā. Samatho vā taruṇo hotīti yojanā. Etassevāti taruṇasamathavipassanikasseva bhikkhuno. Tassa nissāyāti ettha tassa ovādaṃ nissāyāti yojanā. Atha vā upayogatthe sāmivacanaṃ. Taṃ nissayadāyakaṃ nissāyāti hi attho. Yattako kālo āsaḷhīpuṇṇamā atthi, tattakaṃ kālanti yojanā. ‘‘Āsaḷhīpuṇṇamā’’ti ettha ‘‘yāvā’’ti nipātapayogattā abhividhiavajhatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne.
122 “以姓氏”句:此中以“pi”字显示,不仅以名,亦应以姓氏告知。因此,告知“具寿毕巴离萨”之名后,亦应随告知“具寿大迦叶”之姓氏。故有“大迦叶”等说。由此,在“汝亲教师名为何?尊者,我亲教师名具寿大迦叶”等处,姓氏亦被名所含摄,此得成立。显示巴利原文
122. Pāḷiyaṃ gottenapīti ettha pisaddena na kevalaṃ nāmeneva, atha kho gottenapi sāvetunti dasseti. Tasmā ‘‘āyasmato pippalissā’’ti nāmaṃ sāvetvātipi ‘‘āyasmato mahākassapassā’’ti gottaṃ sāvetvāpi anusāvetabbaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘mahākassapassā’’tiādi. Iminā ‘‘konāmo te upajjhāyo? Upajjhāyo me bhante āyasmā mahākassapo nāmā’’tiādīsu gottampi nāmeneva saṅgahitanti siddhaṃ hoti.
123 “一告白”者:为遮止此词作为同格依主释复合词的性质,故说“一起告白”。其中“一起”即于一刹那,或以一次同时。因下文将说“于一刹那”及“唯以一次同时”。以此显示“这些一起告白”的“一告白”为非同格依主释复合词。“以一”指以一位告白老师。“对一”指对一位求达上者。“于一刹那”此语显示“一起”之义。“令达上”指令二位求达上者达上。显示巴利原文
123.Ekānusāvaneti padassa samānādhikaraṇabāhiratthasamāsabhāvaṃ nivattento āha ‘‘ekato anusāvane’’ti. Tattha ekatoti ekakkhaṇe, ekapahārena vā. Vakkhati hi ‘‘ekakkhaṇe’’ti ca ‘‘ekapahārenevā’’ti ca. Iminā ekato anusāvanametesanti ekānusāvanāti asamānādhikaraṇabāhiratthasamāsaṃ dasseti. Ekenāti ekena anusāvanācariyena. Ekassāti ekassa upasampadāpekkhassa. ‘‘Ekakkhaṇe’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Upasampādetu’’nti dvinnaṃ upasampadāpekkhānaṃ upasampādetuṃ.
“以前述方式”是指如前所说的“以一人对一人,以另一人对另一人”等——仍依照先前讲过的方法。“一起作告白”是指三位老师在同一刹那为三位求受具足戒者作告白,即“以一人对第一人,以另一人对另一人,以余一对余一人”。“那个”一句,为显示此“作告白”一词所涵盖的意义范围,故说“告白的行为”。“二或三”中的“或”字表示不定的选择。若一位老师为两人告白,应说“此佛护与此法护”;若为三人告白,应说“此佛护与此法护与此僧护”。正如一位老师可同时为二人或三人作告白,也有说法称,二位或三位老师亦可为一人作告白。此处指以一位戒师为作者,或说由一位戒师来成就的意思。以“唯一次同时”这句话,显示“一起”一词的含义。“二或三甘马语”是指:以两位老师则有二甘马语,以三位老师则有三甘马语。为了说明——若由同一位戒师告白,则一位、二位或三位老师都适合;若由不同戒师告白,则只适合由不同的老师来进行——因此说“但若”等句。“帝萨长老”指担任甘马语老师的帝萨长老。“对苏玛那长老”指对着担任戒师的苏玛那长老。“此”是指以不同戒师、一位老师作告白的情况。“此为拒绝”是指“但非以不同戒师”所表示的拒绝之义。显示巴利原文
Purimanayenevāti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayeneva. Ekatoanusāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena aññassa, itarena itarassā’’ti evaṃ tīhi ācariyehi tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ ekakkhaṇe anusāvane kātuṃ. Tañca khoti ettha tasaddassa ‘‘anusāvane kātu’’nti padasseva atthavisayataṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘anusāvanakiriya’’nti. Dve vā tayo vāti ettha vāsaddo aniyamavikappattho. Sace ekenācariyena dve anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Sace tayo anusāveti, ‘‘ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca ayaṃ saṅgharakkhito cā’’ti anusāvetabbā. Yathā ekenācariyena dve vā tayo vā ekato anusāvetabbā, evaṃ dvīhi vā tīhi vā ācariyehi eko anusāvetabbotipi vadanti. Ekena upajjhāyena karaṇabhūtena, eko upajjhāyo hutvāti vā attho. ‘‘Ekapahārenevā’’ti iminā ‘‘ekato’’ti padassa atthaṃ dasseti. Dve tisso kammavācāti dvīhi ācariyehi dve, tīhi ācariyehi tisso kammavācā. Ekena upajjhāyena anusāvane eko vā dve vā tayo vā ācariyā vaṭṭanti, nānupajjhāyena anusāvane pana nānācariyā eva vaṭṭantīti dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tissattheroti kammavācācariyabhūto tissatthero . Sumanattherassāti upajjhāyabhūtassa sumanattherassa. Idanti nānupajjhāyena ekassācariyassānusāvanaṃ. Esa paṭikkhepoti ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti eso paṭikkhepo.
63. 达上仪轨之论述显示巴利原文
63. Upasampadāvidhikathā
126 “那亲教师”者,那位亲教师。“亲教师”与“亲教师”者,义上为一,唯文字不同,如“会堂、会堂”。此处“亲教师”词属王等类,“亲教师”词属男子等类。“会堂”词为阴性,“会堂”词为阳性或中性。“展开”一词为名词性动词根,故说“身体变得展开”。“展”词因为是物质所指故为名词,以变异而身体展开者为展,作“展”字之省略后,从彼生“展”后缀。“去”者,去那障碍类。“你的身体”者,在你的身上。以“生起”此语显示此处“生”字中生动词根之生起义,以“存在”此语显示生动词根之显现义。“存在”者,被发现。应说“如是”等,为连接。显示巴利原文
126.Taṃ upajjhanti taṃ upajjhāyaṃ. ‘‘Upajjhā’’ti ca ‘‘upajjhāyo’’ti ca hi atthato ekaṃ, byañjanameva nānaṃ yathā ‘‘sabhā sabhāya’’nti. Ettha upajjhāsaddo rājādigaṇo (rupasiddhi 599 sutte; saddanīti 1140 sutte), upajjhāyasaddo purisādigaṇo. Sabhāsaddo itthiliṅgo, sabhāyasaddo pulliṅgo vā napuṃsakaliṅgo vā. ‘‘Vitthāyantī’’ti saddo nāmadhātūti āha ‘‘vitthaddhagattā hontī’’ti. Vitthasaddo hi dabbavācakattā nāmasaddo, vikārena thaddho gatto etesanti vitthā, ddhakārassa lopaṃ katvā, tato āyapaccayo hoti. Yanti yaṃ antarāyajātaṃ. Tava sarīreti tuyhaṃ kāye. ‘‘Nibbatta’’nti iminā ‘‘jāta’’nti ettha janadhātuyā jananatthaṃ dasseti, ‘‘vijjamāna’’nti iminā janīdhātuyā pātubhāvatthaṃ dasseti. Santanti saṃvijjamānaṃ. Itiādi kathetabbanti yojanā.
64. 四依等之论显示巴利原文
64. Cattāronissayādikathā
128 「达上后紧接着」者,是达上之后紧接着,不是隔了时间,这是含义。「一人量」者,此处「人量」一词用于上方展开的臂量与人量。人之量为一人量,在量的含义上有「ṇapaccaya」后缀。「影」者,是阳光之无。「应量」者,应测量。「瓦萨」等至「应告知季节量度」,此处是显示告知的方式。为了遮止「季节之量度」的含义,而说「此处且」等。不乐反复去,故为季节;以此被测量、年被限定,故为量度。以多少日不圆满,是关联。「对那」者,对日分。那季节不圆满,对那季节,应连接剩余文句。为了显示「应告知季节量度、应告知日分」等句的另一义抉择,而说「或者」等。其中,「此名为季节」者,此季节名为瓦萨,或名为冬季,或名为夏季。「上午」者,日之前为上午。其中,后述方式更为殊胜。为何?前述方式中,季节圆满时没有告知日分,但后述方式中,应告知圆满或不圆满之季节量度。达上之日分本身应告知为「上午」或「下午」。「合诵」者,此处为了显示「合」即一起作后应唱诵、应说为合诵的语义,而说「将此一切一起作」等。其中,「何」者,何季节。「此名」者,此名为季节。「应说」者,为了令来者知晓长老新学等,应说。显示巴利原文
128.Upasampannasamanantaramevāti upasampanno hutvā samanantarameva, na kālantareti attho. Ekaporisāti ettha porisasaddo upari vitthate bhujapamāṇe ca posapamāṇe ca vattati. Purisassa pamāṇā porisā, pamāṇatthe ṇapaccayo. Chāyāti ātapābhāvo. Metabbāti pametabbā. ‘‘Vassāno’’tiādi ‘‘utupamāṇaṃ ācikkhitabba’’nti ettha ācikkhaṇākāradassanaṃ. Utuno pamāṇanti atthaṃ nivārento āha ‘‘ettha cā’’tiādi. Arati punappunaṃ gacchatīti utu, pamiyati saṃvaccharo paricchijjiyati anenāti pamāṇaṃ. Yattakehi divasehi aparipuṇṇoti sambandho. Yassāti divasabhāgassa. Yo utu aparipuṇṇo, tassa utunoti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ, divasabhāgo ācikkhitabbo’’ti padānaṃ aparampi atthavikappaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Tattha ayaṃ nāma utūti ayaṃ utu vassāno nāmāti vā hemanto nāmāti vā gimho nāmāti vā. Pubbanhoti ahassa pubbo pubbanho. Tattha pacchimanayova pāsaṃsataro. Kasmā? Purimanaye utuparipuṇṇe divasabhāgācikkhaṇassa abhāvā, pacchimanaye pana paripuṇṇaṃ vā aparipuṇṇaṃ vā utupamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Upasampannadivasabhāgova ‘‘pubbanho’’ti vā ‘‘sāyanho’’ti vā ācikkhitabbo. Saṃgītīti ettha saṃ ekato katvā gāyitabbā kathetabbāti saṃgītīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘idameva sabbaṃ ekato katvā’’tiādi. Tattha kinti kiṃ utuṃ. Idaṃ nāmāti idaṃ nāma utuṃ. Vadeyyāsīti āgantukānaṃ vuḍḍhanavakabhāvādiñāpanatthaṃ katheyyāsi.
129 「第二」者,指同伴比丘、沙弥或男子。「不应作」者,即达上者不应作之事。「黄叶」者,此处「黄」指白黄混合之色,「叶」一词指叶子,而非指绿色,亦非指紫矿树,故说为「黄色之叶」。「黄叶」一词,或以复合、或以分析,皆可成立。若作复合,应解作「黄色为其所有为黄,彼即是叶,故为黄叶」。「系花果等」者,以「系」的语义而言,「系」一词为茎的同义词,故说「从茎」。「大石」者,此处「大」词为大的同义词,故说「大石」。显示巴利原文
129.Dutiyanti sahāyaṃ bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā purisaṃ vā. Akaraṇīyānīti upasampannehi akattabbāni. Paṇḍupalāsoti ettha paṇḍūti setapītamisso vaṇṇo, palāsasaddo paṇṇavācako, na haritavācako, nāpi kiṃsukadumavācakoti dassento āha ‘‘paṇḍuvaṇṇo paṇṇo’’ti. Paṇḍupalāsoti samāsopi byāsopi yuttoyeva. Samāsakāle paṇḍu yassatthīti paṇḍu, soyeva palāso paṇḍupalāsoti kātabbo. Pupphaphalādiṃ bandhatīti bandhananti vacanatthena bandhanasaddo vaṇṭapariyāyoti āha ‘‘vaṇṭato’’ti. Puthusilāti (ma. ni. aṭṭha. 3.60) ettha puthusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahāsilā’’ti.
130 「对那」者,指应受举罪甘马的比丘。「和合」者,即僧团和合。「以那」者,指由应受举罪甘马的比丘。「共享」者,指以资具及法为共享之因。此处同宿亦被摄入,因其有罪的性质。「无罪」者,因未被举罪故,无波逸提罪;因无无惭的特征故,应知无恶作罪。显示巴利原文
130.Tassāti ukkhepanīyakammārahassa bhikkhuno. Sāmaggīti saṅghasāmaggī. Tenāti ukkhepanīyakammārahena bhikkhunā. Sambhogeti āmisena ca dhammena ca sambhogahetu. Ettha sahaseyyāpi saṅgahitā āpattibhāvato. Anāpattīti anukkhittakabhāvato pācittiyāpattiyā anāpatti, alajjilakkhaṇābhāvato dukkaṭena anāpattīti daṭṭhabbaṃ.
2. 布萨犍度显示巴利原文
2. Uposathakkhandhakaṃ
六十八、允许集会等之论显示巴利原文
68. Sannipātānujānanādikathā
132 在布萨犍度中,“渡口”:能渡、能入于此,故为渡口;即水渡口;如同渡口,故称渡口。“得”:说为“渡口即是得”。得,因为是众多持见者的入处,故名为渡口。“其他”:指不同于自宗教法之得。“这些”:指那些游方者。“从此”:即从此自宗教法之得。“所去”:指所去的法类。“他们”:指外道游方者。“他们得”:此处“彼”字指人的范畴,故说“那些人”。“哑猪”:此处因身相粗陋的猪连声音也不发,故称哑猪,说为“粗身猪”。显示巴利原文
132. Uposathakkhandhake taranti otaranti etthāti titthaṃ, udakatitthaṃ, titthaṃ viyāti titthaṃ, laddhīti āha ‘‘titthaṃ vuccati laddhī’’ti. Laddhi hi bahūnaṃ laddhikānaṃ otaraṇaṭṭhānattā titthaṃ nāma. Aññanti sāsanikaladdhito aññaṃ. Etesanti paribbājakānaṃ. Itoti imasmā sāsanikaladdhito. Yanti yaṃ dhammajātaṃ. Tesanti aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ. Te labhantīti ettha tasaddo manussavisayoti āha ‘‘te manussā’’ti. Mūgasūkarāti ettha thūlasarīrassa sūkarassa saddamattassāpi abhāvato mūgasūkaro nāmāti āha ‘‘thūlasarīrasūkarā’’ti.
135 “有”:指比丘。“彼”:指故意妄语。“何”:指什么罪。“恶作”:若对“这是句之恶作业”有疑,故说“恶作罪”。然而此恶作罪并非以妄语的特相而成立,这是联结解释。那么以何而成立?答:“以世尊的言语而成立。”“以言语”:即依“故意妄语,得何罪?得恶作”这一言语。“无作生起”:因不作应作之事而犯的罪,故称无作生起。显示巴利原文
135.Assāti bhikkhuno. Soti sampajānamusāvādo. Kinti kiṃ āpatti. Dukkaṭanti padassa dukkaṭaṃ kammanti āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘dukkaṭāpattī’’ti. Sā ca kho dukkaṭāpatti musāvādalakkhaṇena na hotīti yojanā. Kena hotīti āha ‘‘bhagavato pana vacanenā’’ti. Vacanenāti ca ‘‘sampajānamusāvāde kiṃ hoti? Dukkaṭaṃ hotī’’ti (mahāva. 135) vacanena. Akiriyasamuṭṭhānāti āvi kattabbāya āpattiyā akaraṇena akiriyasamuṭṭhānā.
「以人」者,以人。「以语」者,以语。「亚」字脱落。「声」者,音声。「他」者,其他人。「语生」者,从语生起。此处之结合如下:比丘不以任何近处站立之人以语交谈,对远处站立之人,意向彼而不说大声,如此亦犯语生罪。显示巴利原文
Manujenāti manussena. Vācāti vācāya. Yakārassa hi lopo. Giranti saddaṃ. Pareti aññe puggale. Vācasikanti vācāto samuṭṭhitaṃ. Ayaṃ panettha yojanā – bhikkhu kenaci āsanne ṭhitena manujena vācāya anālapanto hoti, pare dūre ṭhite puggale sandhāya giraṃ mahāsaddaṃ no ca bhaṇeyya, evampi vācasikameva āpajjeyyāti.
「障碍」:此处以表行为者义的尼咖后缀,故说「作障碍者」。以「为何义」显示「为何」中第四格表目的,因义亦适用。「一切处」:于一切如「为证得第二禅那」等处。「如是」等为结语。「从略说」:从「尊者们,请僧团听我说」等为略说。「从广说」:从「巴帝摩卡者,此为初」等为广说。显示巴利原文
Antarāyikoti ettha karotyatthe ṇikapaccayoti āha ‘‘antarāyakaro’’ti. ‘‘Kimatthāyā’’ti iminā kissāti ettha tadatthe catutthīti dasseti, hetvatthopi yujjateva. Sabbatthāti sabbesu ‘‘dutiyassa jhānassa adhigamāyā’’tiādīsu. Itītiādi nigamanaṃ. Uddesato cāti ‘‘suṇātu me bhante saṅgho’’tiādiuddesato ca. Niddesato cāti ‘‘pātimokkhanti ādimeta’’ntiādiniddesato ca.
136 「日日」:此处尼咖后缀表分别义,故说「日日」。「于第三与第七半月」:即一季八半月中,于第三与第七半月。「从言」这一词,是「适合」一词的指示原因。「于如是因缘」:指在被称为疑惑行的因缘下。「应随行」:应行随许。「从言亦」:「亦」字将前之指示因合并。「此」:指「于任何第十四或第十五日诵说适合」这一语句。显示巴利原文
136.Devasikanti ettha ṇikapaccayo vicchatthe hotīti āha ‘‘divase divase’’ti. Tatiye ca sattame ca pakkheti ekassa utuno aṭṭhasu pakkhesu tatiye ca sattame ca pakkhe. ‘‘Vacanato’’ti padaṃ ‘‘vaṭṭatī’’ti pade ñāpakahetu. Tathārūpe paccayeti tathārūpe vikaticārittasaṅkhāte paccaye. Anuvattitabbanti anumatiṃ vattitabbaṃ. Vacanatopīti pisaddo pubbe ñāpakahetuṃ sampiṇḍeti. Etanti ‘‘yasmiṃ tasmiṃ cātuddase vā pannarase vā uddisituṃ vaṭṭatī’’ti vacanaṃ.
七十一、允许界之论显示巴利原文
71. Sīmānujānanakathā
138 「应宣说相」:即应宣说诸相,因「ni」音转为「ā」而成此形。「作相」:意指「以此山为相」,如此连结构成句义。此法则也适用于其后。以「此法则」一语,显示了「于东方,何为相?尊者——岩石,此岩石即相」这一意义。此法则也同样适用于其余诸处。然而,在森林与水中应说「此森林,此水」;在河流应说「此河」。「在此」:指在此北方副方向。「实」:显示结论。「在彼处」:指在「应宣说相」这一句中。「界圆」:即界为圆形。「以连结」:指前相与后相连结。以此显示:不可有间隔等方式宣说相,因为相与相之间不应中断。据说:当前相与后相存在连结时,即使今日宣说一相,明日宣说另一相,如此在时间间隔中宣说相以结界,也是允许的。显示巴利原文
138.Nimittā kittetabbāti nimittāni kittetabbāni. Nikārassa hi ākāro. Nimittaṃ katoti eso pabbato nimittaṃ katoti yojanā. Eseva nayo paratopi. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā ‘‘puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ? Pāsāṇo bhante, eso pāsāṇo nimitta’’nti atthaṃ atidisati. Eseva nayo sesesupi. Kevalaṃ pana vanaudakesu ‘‘etaṃ vanaṃ, etaṃ udaka’’nti vattabbaṃ. Nadiyaṃ ‘‘esā nadī’’ti vattabbā. Ettha panāti etissaṃ uttarāyaṃ anudisāyaṃ pana. Hīti phalajotako. Tatthāti ‘‘nimittā kittetabbā’’ti vacane. Sīmamaṇḍalanti sīmabimbaṃ. Sambandhantenāti purimanimittena pacchimanimittaṃ sambandhantena. Iminā ekantarikādivasena nimittakittanaṃ na vaṭṭati nimittenapi nimittānaṃ sambandhābhāvatoti dasseti. Purimanimittena pacchimanimittassa sambandhe sati ajja ekaṃ nimittaṃ kittetvā sve ekaṃ nimittaṃ kittetvāti evaṃ kālantarepi nimittaṃ kittetvā sammanituṃ vaṭṭatīti vadanti.
“山”者:此处“pabba”意指岩层,彼处有此种岩层,故名为山。由于沙堆与纯沙山相似,因此说“沙堆不允许”。“其他”者:指沙堆以外的其余三种山。“象量”者:以七又半罗陀那之象量为准。“在四方”者:即寺院的四方。“以四或三”者:此处“或”字应取比那更多。“以一相”者:连接。“从此”者:从山相。“因此”者:因单一相故不允许。“彼”者:即山。“因此”者:因只宣说了一相。“有山,彼山”者:连接。“内”者:指山的内部。显示巴利原文
Pabbatoti ettha pabbaṃ vuccati phaḷu, taṃ etasmiṃ atthīti pabbato. Vālikarāsissa suddhapaṃsupabbatapasaṅgattā vuttaṃ ‘‘vālikarāsi pana na vaṭṭatī’’ti. Itaropīti vālikarāsito aññopi tividho pabbato. Hatthippamāṇatoti aḍḍhaṭṭhamaratanahatthipamāṇato. Catūsu disāsūti vihārassa catūsu disāsu. Catūhi vā tīhi vāti ettha vāsaddena tato adhikānipi gahetabbāni. Ekena vā nimittenāti yojanā. Itoti pabbatanimittato. Tasmāti yasmā ekena nimittena na vaṭṭati, tasmā. Tanti pabbataṃ. Tasmāti ekasseva nimittassa kittitattā. Yo pabbato atthi, taṃ pabbatanti yojanā. Antoti pabbatassa anto.
“或三分之一”者:此处“或”字应取第一部分或一部分。“彼”者:即那样一个部分。为了显示从三分之一起,将余下的整座山作为内部而结界,故说“若……”等。显示巴利原文
Tatiyabhāgaṃ vāti ettha vāsaddena paṭhamabhāgopi ekadesopi gahetabbo. Tassāti tattakassa padesassa. Tatiyabhāgādito aparaṃ sabbapabbataṃ antokatvā sammataṃ dassento āha ‘‘sace’’tiādi.
“于岩石相中应如是了知决断”者,此为连接文句。“岩石”者:以坚固性而束缚。铁球亦归入岩石类,因为与彼相似。“铁球”者:此处“pi”字亦包含铜、青铜、圆铁、金、银等。“任何”者:指石、珊瑚、宝珠等中任何一种。三十二钵罗球团之量,应从形状上取,不应以称量计数方式取。“较小的岩石”者:连接。“或卧岩石或立岩石”者:应作连接,因后句“ta”字为不定指示词,而“岩石类”处“eva”字则显示“非山类”之义。“大卧岩石”者:指长宽高皆大的卧岩石,如帝释天的般杜咖巴喇卧岩石。“彼”者:即卧岩石。“不允许”者:不允许宣说。“实”者:显示已得过失。“彼”者:卧岩石。“从界”者:从界。“寺院”者:不仅为相,寺院亦是。“卧岩石不应宣说”者:连接。“宣说”者:此处应连接“卧岩石”。显示巴利原文
Pāsāṇanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Pasati ghanabhāvena bandhatīti pāsāṇo. Ayaguḷopi pāsāṇasaṅkhameva gacchati tena tassa sadisattā. Ayaguḷopīti ettha pisaddena tambakaṃsavaṭṭalohasuvaṇṇarajatādayopi saṅgaṇhāti. Yo kocīti silāpavāḷamaṇiādīsu yo koci. Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍaparimāṇatā saṇṭhānato gahetabbā, na tulitvā gaṇanavasena. Khuddakataro pāsāṇoti yojanā. Yo piṭṭhipāsāṇo vā yo uṭṭhitapāsāṇo vāti yojanā kātabbā – uttaravākye tasaddassa aniyamaniddesavacanattā ‘‘pāsāṇasaṅkhaṃyevā’’ti ettha evakārena ‘‘na pabbatasaṅkha’’nti atthaṃ dasseti. Mahato piṭṭhipāsāṇassāti āyāmavitthārubbedhato mahantassa piṭṭhipāsāṇassa sakkassa paṇḍukambalapiṭṭhipāsāṇassa viya. Tanti piṭṭhipāsāṇaṃ. Na vaṭṭatīti kittetuṃ na vaṭṭati. Hīti laddhadosajotako. Tanti piṭṭhipāsāṇaṃ. Sīmāyāti sīmato. Vihāropīti na kevalaṃ nimittameva, vihāropi. Piṭṭhipāsāṇo na kittetabboti sambandho. Kittetvāti ettha ‘‘piṭṭhipāsāṇa’’nti yojetabbaṃ.
“于森林相中,应如是了知决断”,这是连结。凡为孔雀、杜鹃等众生所喜爱、所亲近者,名为森林;或者说,众生在此喜爱、亲近,所以叫做森林。“树皮即是心材”者,指树皮即心材之树,如棕榈、椰子等。以“等”字摄竹类等。“心材在内”者,指心材在内的树,如沙咖沙喇等。以“等”字摄卡迪喇等。“与内心材相杂”者,即与内心材的树木相杂而生的森林。所谓“树的森林”,此处应以部分与整体的关系来理解其连结。由此显示,在草森林与树森林之中,或说“草的森林”,或说“树的森林”,其义都是合理的。“四或五株树”者,即以四、五株树为量的森林,这在此中是标准。“从彼”者,是从那四、五株树量的森林。“一部分”者,指森林的一部分。“森林中央”者,即处于森林的正中央,处森林之上的含义。因为寺院确实建在树木之间。“一部分”者,森林的一部分。“在彼处”者,指在森林之中。至于“立森林”一词,在“宣说”一词中,它是未说之言;在“不应宣说”一词中,则是已说之业。显示巴利原文
Vananimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Vaniyati mayūrakokilādīhi sattehi sambhajiyatīti vanaṃ, vananti sambhajanti etthāti vā vanaṃ. Taco eva sāro etesanti tacasāro, tālanāḷikerādayo. Ādisaddena veṇuādayo saṅgaṇhāti. Anto sāro etesanti antosārā, sākasālādayo. Ādisaddena khadirādayo saṅgaṇhāti. Antosāramissakānanti antosārehi rukkhehi missakānaṃ. Rukkhānaṃ vananti ettha avayavaavayavibhāvena sambandho veditabbo. Iminā tiṇavanaṃ rukkhavananti ettha ‘‘tiṇānaṃ vana’’nti vā ‘‘rukkhānaṃ vana’’nti vā atthaṃ dasseti. Tiṇameva vanaṃ, rukkhoyeva vananti atthopi yujjateva. Cattāro vā pañca vā rukkhāti catupañcarukkhā, te mattaṃ pamāṇametthāti catupañcarukkhamattaṃ vanaṃ, tatoti catupañcarukkhamattato. Ekadesanti vanassa ekadesaṃ. Vanamajjheti vanassa vemajjhe, vanassūparīti attho. Rukkhantaresu eva hi vihāraṃ karonti. Ekadesanti vanassa ekadesaṃ. Tatthāti vane. ‘‘Ṭhitavana’’nti padaṃ ‘‘kittetvā’’ti pade avuttakammaṃ, ‘‘na kittetabba’’nti pade vuttakammaṃ.
“于树相中,应如是了知决断”,这是连结。被希求果实等欲望的人所圈护、所守护者,名为树;或者说,在地上生长,所以叫做树。“存活的”者,依世间通称,指根、芽等绿色部分,即被称为存活的。“周围”者,是从宽广的体量而言。“与针杆等量”者,指如同用来书写针的杆状之竹的量度。那竹子应见为小指之量。“从彼”者,是从那树围达八指量、与针杆等量的树。“于竹、芦苇、瓶等中”者,竹与芦苇与瓶,合称竹芦苇瓶;它们是初者,如碗等,故说竹芦苇瓶等;在这些当中,即于这些之中。“从彼”者,是从竹等之中。“在那时刻”者,指在那相出现的时刻。“无有因”者,即无有量度。“此”者,指新根、新枝的生长。“允许说”者,允许以通名或别名来宣说。由此也显示,在山等之中,允许以“山”为通名,或以“弯山”、“韦布喇山”等别名来宣说。显示巴利原文
Rukkhanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Rukkhiyati phalādikāmehi saṃvariyati rakkhiyatīti rukkho, mahiyaṃ ruhatīti vā rukkho. Jīvamānakoti lokavohāravasena mūlaṅkurādiharitasaṅkhātajīvamānako . Pariṇāhatoti visālabhāvato. Sūcidaṇḍakapamāṇoti sūciyā lekhaniyā daṇḍabhūtaveḷupamāṇo. So veḷu kaniṭṭhaṅgulipamāṇoti daṭṭhabbo. Tatoti aṭṭhaṅgulubbedhasūcidaṇḍakapamāṇapariṇāharukkhato. Vaṃsanaḷakasarāvādīsūti vaṃso ca naḷako ca sarāvo ca vaṃsanaḷakasarāvā, te ādayo yesaṃ kapālādīnanti vaṃsanaḷakasarāvādayo, tesu. Tatoti vaṃsādito. Taṃkhaṇampīti tasmiṃ nimittakkhaṇepi. Akāraṇanti apamāṇaṃ. Etanti navamūlasākhāniggamanaṃ. Vattuṃ vaṭṭatīti sāmaññanāmenapi visesanāmenapi vattuṃ vaṭṭati. Iminā pabbatādīsupi ‘‘pabbato’’ti sāmaññanāmenapi ‘‘vaṅkapabbato vepullapabbato’’ti visesanāmenapi vattuṃ vaṭṭatīti dasseti.
“于道相中,应知如此决择”,这是连结。为行路者所行走,或被迷路者所寻索,故称为“道”。凡任何步行道或车道,能穿越二、三个村落之间而通达的,那样的步行道或车道便是合适的,这是连结。“出发”者,即离开。若步行道向下倾斜而低陷者,那是不合适的,这是连结。“不可用”者,即不可受用。“能生起行走”,故为“小腿”,指膝与踝之间的部分。“与财物、商品一同而行”,故为“商队”;以小腿游行前进的商队,是步行商队。“能荷担车乘”,即能负荷重担,故名为“车”;以车而行的商队,是车商队。步行商队与车商队,合称为步行车商队,这是依他们而说。“确实”者,即真实,或表原因。“此”者,指此相。显示巴利原文
Magganimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Maggiyati pathikehi, maggamūḷhehi vā anvesiyatīti maggo. Yo yādiso jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vinivijjhitvā dve tīṇi gāmantarāni gacchati, so tādiso jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vaṭṭatīti yojanā. Ukkamitvāti pakkamitvā. Yo jaṅghamaggo otarati, so na vaṭṭatīti yojanā. Avaḷañjāti aparibhogā. Gamanaṃ janetīti jaṅgho. Jaṇṇugopphakānaṃ majjhapadeso. Saha atthena paṇiyadhanenāti sattho, jaṅghena vicaranto sattho jaṅghasattho. Sakati samattheti bhāraṃ vahitunti sakaṭo, tena vicaranto sattho sakaṭasattho. Jaṅghasattho ca sakaṭasattho ca jaṅghasakaṭasatthā, tehi. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Etanti nimittaṃ.
“角”即寺院之角。“然而道已去”则是句子的连结。“远分”指围绕寺院而行的四条道路的远侧。“于十名中”是指在《念处注疏》等中所说的“道、径、路、小径”等,以及在《阿毗达摩》等中所说的“道、径、路、途”等十种道名之中。“以任何名”以此显示:即使在群山之中,也有“山、岳、岩、峰、石、不动、石堆、山顶、地持”等众多名称,以任何一种名称来称呼都是合适的。显示巴利原文
Koṇanti vihārakoṇaṃ. Gataṃ pana magganti yojanā. Parabhāgeti vihāraṃ parikkhipitvā gacchantehi catūhi maggehi parabhāge. Dasasu nāmesūti satipaṭṭhānaṭṭhakathādīsu āgatesu ‘‘maggo pantho patho pajjo’’tiādīsu, abhidhānādīsu (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106) ca āgatesu ‘‘maggo pantho patho addhā’’tiādīsu dasasu magganāmesu. Yena kenaci nāmenāti iminā pabbatādīsupi ‘‘pabbato giri selo addi nago acalo siluccayo sikharī bhūdharo’’tiādīsu anekesu nāmesu yena kenaci nāmena kittetuṃ vaṭṭatīti dasseti.
“于蚁塔相中,应知如此决择”是连结。“蚁塔”一词,因被白蚁所吐出,或因能吐出蛇、鼠、蝎等众生而得名。“当日所生”是指在那一相所称说的当日出生。“从彼”指从八指高、牛角大小的蚁塔。显示巴利原文
Vammikanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Upacikāhi vamiyati, sarabūgharagolikādayo satte vamatīti vā vammiko. Taṃdivasajātoti tasmiṃ nimittakittitadivase jāto. Tatoti aṭṭhaṅgulubbedhagovisāṇapamāṇavammīkato.
“于河相中,应知如此决择”是连结。“河”者,因鸣响、流动而得名,或因鸣响而来、而行而得名。“其”指河,“流”则是连结。“半月”等,以此显示每半月降雨三次、每月降雨六次的情况。“当水退去时”是连结。“如是”即指称上述“半月”等义。“三轮”指下至膝轮、上至脐轮,故称三轮。“于任何处”指渡口或非渡口。“以水而湿润”是连结,意思是“被浸湿”。“此河不仅于相中存在,也于渡河等中存在”,故说“比丘尼”等,此句应与“于渡河等中亦”相连结。显示巴利原文
Nadīnimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Nadati sandatīti nadī, nadanto eti gacchatīti vā nadī. Yassāti nadiyā, sotanti sambandho. ‘‘Anvaddhamāsa’’ntiādinā ekapakkhe tikkhattuṃ ekamāse chakkhattuṃ vassantabhāvaṃ dīpeti. Vigatamatte satīti sambandho. ‘‘Īdise’’ti iminā ‘‘anvaddhamāsa’’ntiādiatthaṃ atidisati. Timaṇḍalanti heṭṭhā jāṇumaṇḍalaṃ, upari nābhimaṇḍalanti timaṇḍalaṃ. Yattha katthacīti titthe vā atitthe vā. Udakena temiyatīti yojanā, tintiyatīti attho. Na kevalaṃ nimitteyeva ayaṃ nadī hoti, atha kho nadīpāragamanādikepīti āha ‘‘bhikkhuniyā’’tiādi. Idaṃ ‘‘nadīpāragamanepī’’ti padeneva sambandhitabbaṃ.
“然而凡”指河,“已去”是关联词。“彼”指河。“说”指圣典。“树足”指树根。“覆盖水与遮蔽而流动”是关联句。“如”表示方式。“不流动”是连接。显示巴利原文
Yā panāti nadī pana, gatāti yojanā. Tanti nadiṃ. Vatinti pāḷiṃ. Rukkhapādeti rukkhassa mūle. Udakañca āvaraṇaṃ ajjhottharitvā pavattatiyevāti yojanā. Yathāti yenākārena. Apavattamānā hotīti sambandho.
“旱时”指如夏季般的干旱时节。以“以无水性”排除了“以遮蔽性”这种限定。“彼”指水渠。“成就而常流动”是关联句。“不适用作相”指因被人引出,且自身不来,故不适用。“然而凡”指水渠。“根”指最初时。“经时而成河”是关联句。“彼”指水渠。显示巴利原文
Dubbuṭṭhikāleti gimhasadise dubbuṭṭhikāle. ‘‘Nirudakabhāvenā’’ti iminā ‘‘āvaraṇabhāvenā’’ti visesanaṃ nivatteti. Sāti udakamātikā. Sampādentī hutvā niccaṃ pavattatīti yojanā. Nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti manussehi nīhaṭattā, sayañca agamanattā na vaṭṭati. Yā panāti udakamātikā pana. Mūleti paṭhamakāle. Kālantarena nadī hotīti sambandho. Tanti udakamātikaṃ.
“于水相中,应知如此决择”——这是连接。“流出、产生”故为水。“仅是地中之水”——这是连接。“彼及”指地中之水及。“池……乃至……海等中住的不流动水”——这是连接。“所掬取者”指掬取而持取。“彼”指语。“猪所掘之池”指被猪所掘的池。“即于彼刹那”指在宣说彼相的刹那。“池即以小木为小池”。“彼”指作相的标记。“自作及”指自己作。“令作及”指令他人作。为何于利得界不适用?因利得界对他人造成压迫。如是以理路显示此义,故说“共住界”等。“于此”指于共住界中。显示巴利原文
Udakanimitte evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Udati pasavatīti udakaṃ. Bhūmigatameva udakanti sambandho. Tañcāti bhūmigataudakañca. Āvāṭa…pe… samuddādīsu ṭhitaṃ apavattanakaudakanti yojanā. Ukkhepimanti ukkhipitvā gahitaṃ. Tanti vacanaṃ. Sūkarakhatāyapīti sūkarehi khatāya vāpiyāpi. Taṃkhaṇaññevāti tasmiṃ nimitte kittanakkhaṇeyeva. Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭakaṃ. Tanti nimittasaññākaraṇaṃ. Kātuñcāti sayaṃ kātuñca. Kārāpetuñcāti parehi kārāpetuñca. Kasmā lābhasīmāyaṃ na vaṭṭati? Lābhasīmā hi aññesaṃ pīḷanaṃ karotīti. Iti imamatthaṃ nayato dassento āha ‘‘samānasaṃvāsakasīmā’’tiādi. Etthāti samānasaṃvāsakasīmāyaṃ.
当知‘依八方’是就八种相而言。‘彼’即界。‘或以一相’,这是关联。宣说三相时,应先认明诸相所在的方位,然后以‘于东方’等方式宣说;宣说百相时,应先认明此界之八方,即使于一方向,亦应宣说众多相。‘十字路形’者,即三道会合处的形相,其意趣名为三角。‘四方形’者,即正四方形。‘十字路形’者,即四道交会处的形相。然而‘半月形、鼓形等’,当知是随诸相所住之形而有。‘彼’即界。‘欲结者,应于无行时结’,这是关联。‘已结界之住处’者,即界已于这些之处结讫,故为已结界;这些即是住处,故为已结界住处。‘游行比丘’者,即游方于诸方的比丘。‘于彼处’者,即于彼一村田。‘应遣比丘’,这是关联。‘一处’者,即共集一处。‘余者亦’者,即结界村田以外的其余之处。‘然而玛哈巴杜玛长老说’,这是关联。‘由彼’者,即由他们、由不同的村田。‘应来’者,是依礼仪而见之说,故说‘来或不来,皆得适宜’。说‘由界内相中者应来’,是依一界性而言。显示巴利原文
Aṭṭhadisaṃ sandhāya aṭṭha nimittāni vuttānīti daṭṭhabbaṃ. Sāti sīmā. Ekena vā nimittenāti yojanā. Tiṇṇaṃ nimittānaṃ kittane nimittānaṃ ṭhitadisaṃ sallakkhetvā ‘‘puratthimāya disāyā’’tiādinā kittetabbaṃ. Nimittānaṃ satakittane sīmāya aṭṭhadisaṃ sallakkhetvā ekissāyapi disāya bahunimittāni kittetabbāni. Siṅghāṭakasaṇṭhānāti tiṇṇaṃ maggānaṃ samāgamaṭṭhāne siṅghāṭakasaṇṭhānā, tikoṇā nāma hotīti adhippāyo. Caturassāti samacaturassā. Siṅghāṭakasaṇṭhānāti catunnaṃ maggānaṃ samodhānaṭṭhāne siṅghāṭakasaṇṭhānā. Aḍḍhacandamudiṅgādisaṇṭhānā pana nimittānaṃ ṭhitasaṇṭhānena hotīti daṭṭhabbā. Tanti sīmaṃ. Bandhitukāmehi nissañcārasamaye bandhitabbāti sambandho. Baddhasīmavihārānanti baddhā sīmā etesūti baddhasīmā, te eva vihārāti baddhasīmavihārā, tesaṃ. Disācārikabhikkhūnanti disāsu cārikabhikkhūnaṃ. Tatthāti tasmiṃ ekagāmakhette, bhikkhūnaṃ pesetabbanti sambandho. Ekajjhanti ekato. Aññānipīti sīmabandhagāmakhettato aññānipi. Mahāpadumatthero pana āhāti yojanā. Tatoti tehi nānāgāmakhettehi. Āgantabbanti sāmīcidassanavasena vuttaṃ. Tenāha ‘‘āgamanampi anāgamanampi vaṭṭatī’’ti. Ekasīmabhāvato vuttaṃ ‘‘antonimittagatehi āgantabba’’nti.
如此,当僧众如法聚集时,应结界,此为关联。‘作边际’者,即划定下边际。显示巴利原文
Evaṃ sannipatitesu santesu sīmā bandhitabbāti sambandho. Pariyantaṃ katvāti heṭṭhimapariyantaṃ katvā.
‘出家、具足戒等’中,此处‘出家’之语,是就剃发与问难而说。‘断界’者,如住处边际被割截、被切断般而存在之界,称为断界。‘彼’指断界。‘应知仪轨’中,为广说仪轨,故说‘若’等。‘界’指断界。‘如’者,即以何种方式结界,此为关联。为显示其量,故说‘彼’等。‘彼’指断界。关于别住羯磨,连同受羯磨者共二十位比丘,而说‘二十一位比丘’。‘由彼’者,即由二十一位比丘。‘取,亦’者:此处‘亦’字,即显示可摄取千位以下,更何况超过;若取千位以上,于住处边际被割截时,但唯名断界。‘彼’指断界。显示巴利原文
Pabbajjūpasampadādīnanti ettha bhaṇḍukammāpucchanaṃ (mahāva. aṭṭha. 98; vi. saṅga. aṭṭha. 144) sandhāya pabbajjāgahaṇaṃ vuttaṃ. Khaṇḍasīmāti vihārapaccantaṃ khaṇḍitaṃ viya chinditaṃ viya pavattā sīmā khaṇḍasīmā. Tanti khaṇḍasīmaṃ. Vattaṃ jānitabbanti ettha vattaṃ vitthārento āha ‘‘sace hī’’tiādi. Sīmanti khaṇḍasīmaṃ. Yathāti yenākārena bandhiyamāneti sambandho. Tassā pamāṇaṃ dassento āha ‘‘sā’’tiādi. Sāti khaṇḍasīmā. Abbhānakamme saddhiṃ kammārahena vīsati bhikkhū sandhāya vuttaṃ ‘‘ekavīsati bhikkhū’’ti. Tatoti ekavīsatibhikkhuto. Gaṇhantīpīti ettha pisaddo sahassato oraṃ pana pagevāti dasseti. Sahassato adhikaṃ gaṇhantīpi vihārapaccante khaṇḍite khaṇḍasīmāyeva nāma. Tanti khaṇḍasīmaṃ.
‘于此’者,是在断界和大界中,表处格。‘然后’者,即紧接着。‘如是’者,即以此不别住甘马语被认可时。‘则’者,表结果。‘界’者,指共住界。‘不能’者,即若不先废除不别住,便不能废除界。‘界间石’者,指安置在二界之间、中央的石块。‘四指量亦’者,其中的‘亦’字显示,即使是一指量亦可行。显示巴利原文
Tatrāti khaṇḍasīmamahāsīmāsu ādhāre bhummaṃ. Athāti anantaraṃ. Evanti imāya avippavāsakammavācāya sammaniyamāne. Hīti phalajotako. Sīmanti samānasaṃvāsakasīmaṃ. Na sakkhissantīti paṭhamaṃ avippavāsaṃ asamūhanitvā sīmaṃ samūhanituṃ na sakkhissanti. Sīmantarikapāsāṇāti dvinnaṃ sīmānaṃ antare vemajjhe ṭhapitā pāsāṇā. Caturaṅgulapamāṇāpīti pisaddo ekaṅgulipamāṇāpi vaṭṭatīti dasseti.
‘周围’者,即断界的周围。‘依次环绕者’者,指比丘们依次环绕于断界的边际,此处应作此关联。‘由彼’者,即由那些界间石,先宣说了二界之相后,再显示在他们之中,无论欲结何界,皆应结之的性质,故说‘然而,若’等。虽可随意结,但为显示古来所行之法,故说‘如是,虽’等。‘二者亦’者,即住于二界的二者,其羯磨亦,此处应作此关联。‘则’者,表真实,或表原因。显示巴利原文
Samantāti khaṇḍasīmāya samantā. Anupariyāyantehīti anukkamena khaṇḍasīmapariyāyantehi bhikkhūhīti sambandho. Tatoti tehi sīmantarikapāsāṇehi, dvinnaṃ sīmānaṃ nimittāni paṭhamaṃ kittetvā pacchā tāsu yaṃ icchanti, taṃ bandhitabbabhāvaṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Yathicchitaṃ bandhituṃ vaṭṭantopi porāṇāciṇṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Ubhinnampīti dvīsu sīmāsu ṭhitānaṃ ubhinnampi kammanti sambandho. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
‘且’字,表句子开始。‘此名为界’者,这是连接。‘于彼’者,即在背石等五处。‘标石不住于原处’者,这是就仅仅将标石放在背石之上的情况而说的。然而,若穿透背石,将标石埋入其中,使其不从原处移动,如此这般安立。当如是安立时,应视为‘住于原处’。‘非界’者,因为界是以地持水为边际而灭去的,所以界不会被破除。显示巴利原文
Casaddo vākyārambhajotako. Esā sīmā nāmāti yojanā. Tatthāti piṭṭhipāsāṇādīsu pañcasu ṭhānesu. Nimittapāsāṇā yathāṭhāne na tiṭṭhantīti piṭṭhipāsāṇassupari nimittapāsāṇaṃ ṭhapitamattaṃ sandhāya vuttaṃ. Piṭṭhipāsāṇaṃ pana vijjhitvā nimittapāsāṇaṃ tattha nikhaṇitvā yathā ṭhānā na cāventi, tathā ṭhapenti. Evaṃ sante yathāṭhāne tiṭṭhantiyevāti daṭṭhabbaṃ. Na sīmāti sīmāya pathavisandhārakaṃ udakaṃ pariyantaṃkatvā gatattā sīmā na jhāyati.
“小屋房舍”一句中,“小屋”与“房舍”都是对房屋的称呼。因为房屋有遮断寒冷等苦的作用,以及容取各种材料的作用,故称为“小屋房舍”。小屋即是房舍,此处也同。“不标示墙壁”是就砖木所造的墙壁而说。如果是石造墙壁,可依标相,那么墙壁也应标示。“内部”是指小屋房舍墙壁之内的部分。“于门前”是指在走廊。“于无水落处”是指在流水落下之处。“如是认可之界”是相连贯的意思。显示巴利原文
Kuṭigehepīti ettha kuṭīti ca gehanti ca agārasseva nāmaṃ. Agārañhi sītādidukkhassa kuṭanaṭṭhena chindanaṭṭhena ca nānādabbasambhārassa gahaṇaṭṭhena ca kuṭigehanti vuccati. Kuṭi eva gehaṃ kuṭigehaṃ, tasmimpi. Bhittiṃ akittetvāti idaṃ iṭṭhakadārumayaṃ bhittiṃ sandhāya vuttaṃ. Sace silāmayā bhitti nimittūpagā bhaveyya, bhittipi kittetabbā. Anto karitvāti kuṭigehassa bhittiyā vā anto katvā. Pamukheti kuṭigehassa ālinde. Nibbodakapatanaṭṭhāneti niggalitvā udakassa patanaṭṭhāne. Evaṃ sammatāya sīmāyāti yojanā.
“不标示墙壁”者,此应依前说方式了知。“内部”者,即洞穴之内,或墙壁之内。“于空间”者,即于二十一位比丘的空间。“如是”者,即以此方式被认可时。“内部”者,即墙壁之内。显示巴利原文
‘‘Kuṭṭaṃ akittetvā’’ti idaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Antoti leṇassa, kuṭṭassa vā anto. Okāseti ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāse. Evanti iminākārena sammaniyamāne. Antoti bhittiyā anto.
“下方不下降”是指由于下方是虚空表面,故不下降。若问:“难道不是可以顺着柱子下降吗?为何不下降?”应知:因为柱子之上没有二十一位比丘的空间。为显示下方下降的方式,故说“然而若……”等。“横梁”是指横跨架在柱子之上的特殊木材。“起立”是指从地面竖立。“以横梁木材”是说通过称为横梁的木材。“一连结”是显示不仅与横梁木材相连结,也与四方四壁相连结。“下方亦下降”是就墙壁上方有充足容纳二十一位比丘的空间而说。“若于柱顶……有”是表明在以多柱建造的楼阁中,若每一柱顶皆有容纳二十一位比丘的空间,则下方可下降。“于楔等”是指象牙钉等。以“等”字含摄墙楔等。“墙壁与”是指砖木所造的墙壁与;若为石造墙壁与柱,则应标示。“附于墙壁”是指附著在墙壁上,或于墙壁的附着处。“下方楼阁之”的“下方楼阁之柱”与“立于”一词相关联。或者说“下方楼阁之柱”是相连而下。为说明从下方所认可之界向上方上升的情况,故说“然而若……”等。“于无水落处”是指屋顶边缘。显示巴利原文
Heṭṭhā na otaratīti heṭṭhā ākāsatalattā na otarati. Nanu thambhe anusāritvā otaraṇo bhaveyya, kasmā na otaratīti? Thambhānamupari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsābhāvatoti daṭṭhabbaṃ. Heṭṭhā otaraṇākāraṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tulānanti thambhānamupari tiriyavasena ṭhitānaṃ rukkhavisesānaṃ. Uṭṭhahitvāti bhūmito uṭṭhahitvā. Tulārukkhehīti tulāsaṅkhātehi rukkhehi. ‘‘Ekasambandho’’ti iminā na kevalaṃ tulārukkheheva ekasambandho, catūsu disāsu catunnaṃ bhittīnaṃ aññamaññampi sambandhoti dasseti. Heṭṭhāpi otaratīti bhittīnamupari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsapahonakattā vuttaṃ. Sace thambhamatthake…pe… hotīti iminā bahūhi thambhehi katapāsādassa ekekasmiṃ thambhamatthake ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāse sati heṭṭhā otaratīti dasseti. Niyyūhakādīsūti nāgadantakādīsu. Ādisaddena bhittikhilādayo saṅgaṇhāti. Bhitti cāti iṭṭhakadārumayā bhitti ca. Sace silāmayā bhitti ca thambhā ca honti, kittetabbā. Bhittilaggeti bhittīsu lagge, bhittīnaṃ vā laggaṭṭhāne. Heṭṭhāpāsādassāti heṭṭhāpāsāde ‘‘ṭhita’’iti pade sambandho. Heṭṭhāpāsādassa vā thambhānanti yojanā. Heṭṭhā sammatāya sīmāya upari ārohanākāraṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Nibbodakapatanaṭṭhāneti chadanakoṭiyaṃ.
“于彼”——指在那个地面。“如于背石结界”——应结合为:如同在背石上结界一般。“以彼同一限定”——即以同一地面的限定。“于棕榈根山”——这里所说的棕榈根,是指下方粗大、渐次变细的形状;以此类比的山,也称为棕榈根山。“伞盖形状”——即顶棚的形状。或如向四方伸出枝干的树形,或如矮树的形状。应结合理解为:有的山呈伞盖形,有的则呈鼓形或小鼓形。其中,鼓是中间粗、根与端细;小鼓则是中间细、根与顶粗。它们的形状即鼓形或小鼓形。“下方或”——指鼓形山的下方。“中间或”——指小鼓形的中间。“二峰”——即两座山顶。“峰间”——指山峰之间。“堆积或”——用砖石堆砌而成。“填满或”——用土沙填满而成。显示巴利原文
Tatthāti tasmiṃ tale. Piṭṭhipāsāṇe sīmaṃ bandhanti viya bandhantīti yojanā. Teneva paricchedenāti teneva talaparicchedena. Tālamūlapabbatepīti ettha tālamūlaṃ nāma heṭṭhā mahantaṃ hutvā anupubbena tanukaṃ hoti, tena sadise pabbatepi. Vitānasaṇṭhānoti ullocassa saṇṭhāno. Catūsu disāsu niggatasākharukkhasaṇṭhāno vā khujjarukkhasaṇṭhāno vā hoti. Yathā pabbato vitānasaṇṭhāno hoti, evaṃ mudiṅgasaṇṭhāno vā hoti paṇavasaṇṭhāno vāti yojanā. Tattha mudiṅgo majjhe thūlo hoti, mūle ca ante ca tanuko. Paṇavo majjhe tanuko hoti, mūle ca agge ca thūlo. Tesaṃ saṇṭhāno mudiṅgasaṇṭhāno vā paṇavasaṇṭhāno vā. Heṭṭhā vāti mudiṅgasaṇṭhānassa pabbatassa heṭṭhā vā. Majjhe vāti paṇavasaṇṭhānassa majjhe vā. Dve kūṭānīti dve sikharāni. Kūṭantaranti kūṭānaṃ majjhaṃ. Cinitvā vāti iṭṭhakasilāhi cinitvā vā. Pūretvā vāti paṃsuvālikāhi pūretvā vā.
“如蛇头”——与蛇头相似,意思是矮山。“虚空崖”——指没有墙壁围绕、名为虚空的崖壁。“界量”——连同内部的洞穴一起计为界的范围。“顶边”——即称为顶的边际。“然而若于山的下方有内洞穴”——这是要连接的文句。“上方之”——指立于内洞穴上方的部分。“外侧”——从外侧来说。“彼之”——应连接为:山的外侧。“内侧”——从内侧来说。“有洞穴”——也是连接文句。“多大为大”——是说“若超出界的限定而立,则为大”。“多大为小”——是说“若在一切最后的界范围内,则为小”。“彼”——指小洞穴。“极小”——因为缺乏一切最后界的范围,故称极小。“从彼”——从上方界来说。“外”——指界外。“若为界量,界即存在”——以此显示:如果不是界的范围,界就不成立。显示巴利原文
Sappaphaṇasadisoti sappassa phaṇena sadiso, khujjo pabbatoti attho. Ākāsapabbhāranti bhittiyā aparikkhittaṃ ākāsasaṅkhātaṃ pabbhāraṃ. Sīmappamāṇoti saddhiṃ antosusirena sīmappamāṇo. Aggakoṭinti aggasaṅkhātaṃ koṭiṃ. Sace pana pabbatassa heṭṭhā antoleṇaṃ hotīti sambandho. Uparimassāti antoleṇassa upari ṭhitassa. Pāratoti bāhirato. Assāti pabbatassa bahīti sambandho. Oratoti antato. Leṇaṃ hotīti sambandho. Kittakaṃ mahantanti āha ‘‘sīmāparicchedamatikkamitvā ṭhita’’nti. Kittakaṃ khuddakanti āha ‘‘sabbapacchimasīmāparimāṇa’’nti. Tanti khuddakaṃ leṇaṃ . Atikhuddakanti sabbapacchimasīmāparimāṇābhāvato atikhuddakaṃ. Tatoti uparisīmato. Bahīti sīmato bahi. ‘‘Yadi sīmappamāṇaṃ, sīmā hotiyevā’’ti iminā yadi na sīmappamāṇaṃ, na sīmā hotiyevāti dasseti.
“彼”——指断界。“填满已”——用砖、泥土等填满之后。“结阁楼”——即建造阁楼。“地下河”——此处 u 音与 o 音相互转换,因此应这样理解其含义:入于地下、潜入而行,故为“地下”之义。“地下”与“河”合称,即为地下河。“于彼”——指在地下河中。“立于下地面”——以神通力而站在界下方的地面。显示巴利原文
Tanti khaṇḍasīmaṃ. Pūretvāti iṭṭhakamattikādīhi pūretvā. Aṭṭaṃ bandhitvāti aṭṭālakaṃ bandhitvā. Umaṅganadīti ettha ukāro okāraviparīto, tasmā pathaviyaṃ otaritvā pavisitvā maṅgati gacchatīti umaṅgāti attho daṭṭhabbo. Umaṅgāca sā nadī ceti umaṅganadī. Tatthāti umaṅganadiyaṃ. Heṭṭhāpathavitale ṭhitoti sīmāya heṭṭhāpathavitale iddhiyā ṭhito.
「界场」:指断界内的场地。「榕树」:即尼拘律树。「从彼」:从榕树。「伸出之气根」:「气根」是指树增长后攀附而上的部分,因而得名,是一种特殊的根。伸出的气根即称为伸出气根。「清净大界已」:此处「清净」是指将进入大界的比丘带至手臂范围之内,或将比丘遣出界外。「于外」:在二界之外。也有「于外立」的读法,意为应立于界外而作。「不触」:不触碰大界的地面,也不触碰该处生长的树木等。「如是」:如同在断界中那样,即依彼义。故「界场」即断界中的场地。显示巴利原文
Sīmāmāḷaketi khaṇḍasīmāya māḷake. Vaṭarukkhoti nigrodharukkho. Tatoti vaṭarukkhato. Niggatapārohoti pavaddhaṃva hutvā rukkho ārohati anenāti pāroho, eko mūlaviseso. Niggato pāroho niggatapāroho. Mahāsīmaṃ sodhetvāti ettha sodhanaṃ nāma mahāsīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ hatthapāsānayanaṃ, sīmato vā bahikaraṇaṃ. Bahiddhāti dvīhi sīmāhi bahiddhā. ‘‘Bahiṭṭhā’’tipi pāṭho. Bahi ṭhitā kātabbāti attho. Anāhaccāti mahāsīmāya pathavītalaṃ vā tatthajātarukkhādīni vā na āhanitvā. Evanti yathā khaṇḍasīmāya, evaṃ tathāti attho. Sīmāmāḷaketi khaṇḍasīmāmāḷake.
「界场」:指二界的庭院。「界场之」:作为业处的界场。「立于虚空之枝」:在未作业的界场中,生起于虚空的枝条。「彼之」:与比丘的双足或下衣上衣相连接。「于前法中亦」:在前述「界场有榕树」等法句中也如此。「于彼」:指在前法中。「令举起而作不适当」:从二界生起的树枝,或从榕树伸出的气根,因触碰到二界的地面或该处生长的树木等而立,因此令其举起而成为不适当。「应引来」:此处由于使用带双宾语的词根 nī,其语法上的直接受词并非主要对象,故应将「比丘们」作为主要对象引入句中。「上升」:升至虚空、天空。「于彼」:指在山处。「为何应引来」:答言「正被结故」等。其中「正被结故」:正因为被甘马语所结。以此显示未结界时,区域是无量无边的。「任何」:任何山等。「于何处任何处」:在任何地方。「以一连结」:以已结界的一处相连结。「故」:因此应引来,连结成句。显示巴利原文
Sīmāmāḷaketi dvinnaṃ sīmānaṃ aṅgaṇe. Sīmāmāḷakassāti kammassa kataṭṭhānassa sīmāmāḷakassa. Vehāsaṭṭhitasākhāyāti kammassa akataṭṭhāne sīmāmāḷake uṭṭhitāya vehāse ṭhitāya sākhāya. Tassāti bhikkhuno pādā vā nivāsanapārupanaṃ vāti sambandho. Purimanayepīti ‘‘sīmāmāḷake vaṭarukkho hotī’’tiādinā vutte purimanayepi. Tatrāti purimanaye. Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭatīti dvīhi sīmāhi uṭṭhitarukkhassa sākhā vā tato niggatapāroho vā dvīsu sīmāsu pathavītalaṃ vā tattha jātarukkhādīni vā āhacca ṭhitattā ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati. Ānetabboti ettha dvikammikāya nīdhātuyā apadhānakammasseva vuttattā ‘‘bhikkhū’’ti padhānakammaṃ ajjhāharitabbaṃ . Abbhuggacchatīti abbhaṃ ākāsaṃ uggacchati. Tatrāti pabbate. Kasmā ānetabboti āha ‘‘bajjhamānāyeva hī’’tiādi. Tattha bajjhamānāyevāti kammavācāya bajjhamānāyeva. Iminā abaddhasīmā pamāṇarahitaṃ desaṃ otaratīti dasseti. Yaṃkiñcīti yaṃkiñci pabbatādi. Yattha katthacīti yasmiṃ kasmiṃci ṭhāne. Ekasambandhenāti baddhasīmāya ekasambandhena. Itīti tasmā ānetabboti yojanā.
140 「三由旬」:即三由旬。「量」一词在此排除了 parama 所包含的「超过」或「最上」之义。「此之」:指此界。经文连接为「由正在结界的比丘」。「从角量为角」一句是连接词。「故」:意为确实,或因由。「与罪」:指恶作罪。显示巴利原文
140. Tīṇi yojanāni tiyojanaṃ. ‘‘Pamāṇa’’nti iminā paramasaddassa atirekauttamatthe nivatteti. Etissāti sīmāya. Sammanantena bhikkhunāti sambandho. Koṇato minitaṃ koṇanti yojanā. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Āpattiñcāti dukkaṭāpattiñca.
“渡”者,即覆盖。依《迦旃延文法精要》第45偈“性相、所表、阴性”之语,以所表之界为指归,故依阴性说为“渡”。“河之”者,是表示用途的属格,意即河。相连为“正覆盖河之界”。“于此”者,即于河渡界。“于何处有”者,显示词之分解为“于何处”与“有”,故说“于何处河”等;以“河”一词指示关系词yam的对象。“常船”者,此中“常”是恒常义,故说“常行船”。由此显示语义:以恒常、恒常运行之船为常船。“有”者,即存在,或应有。为显示船之量而说“何”等,其中“何”即指船。“以桨人”者,此中桨是一种令船行进的特殊工具,它推进,船藉此而行,故称为桨。将j音作c音,说为煮亦合理。义为与持桨者一同。相连为“彼船被引”。“向上或向下”者,即河的逆流或顺流。“或以盗贼”者,或遇盗贼。虽被劫夺,然在此情况下仍必定可得,是为常船,此为连结。“或以风”者,或为风,连结“断”。“以波浪”者,以波涛。波以种种形相积聚、增长,故称波浪。虽被卷入河中,然在此情况下仍必定应取回,是为常船,此为连结。“入已去”者,即进入后去。“举至陆”者,举起至陆上而牵引、运去,连结。显示巴利原文
Pārayatīti ajjhottharati. ‘‘Kitakābhidheyyaliṅgā’’ti (kaccāyanasāre 45 gāthāyaṃ) vacanato abhidheyyabhūtaṃ sīmaṃ sandhāya itthiliṅgavasena pārāti vuttaṃ. Nadiyāti upayogatthe sāmivacanaṃ. Nadinti hi attho. Nadiṃ ajjhottharamānaṃ sīmanti sambandho. Etthāti nadipārasīmāyaṃ. Yatthassāti ettha yattha assāti padavibhāgaṃ dassento āha ‘‘yattha nadiyā’’tiādi. ‘‘Nadiyā’’ti iminā yaṃsaddassa visayaṃ dasseti. Dhuvanāvāti ettha dhuvasaddo niccatthoti āha ‘‘niccasañcaraṇanāvā’’ti. Iminā dhuvena niccena sañcaraṇanāvā dhuvanāvāti vacanatthaṃ dasseti. Assāti hoti, bhaveyya vā. Nāvāya pamāṇaṃ dassento āha ‘‘yā’’tiādi. Tattha yāti nāvā. Pājanapurisenāti ettha pājanaṃ nāma eko nāvāya gamanūpakaraṇaviseso. So hi pajati nāvā gacchati anenāti pājananti vuccati. Jakārassa cakāraṃ katvā pācanantipi yujjateva. Tassa gāhakena purisena saddhinti attho. Sā nāvā nītāti sambandho. Uddhaṃ vā adho vāti nadiyā paṭisotaṃ vā heṭṭhāsotaṃ vā. Thenehi vāti corehi vā. Kiñcāpi haṭā, pana tathāpi avassaṃ labbhaneyyā, dhuvanāvāva hotīti yojanā. Vātena vāti mālutena vā ‘‘chinna’’iti sambandho. Vīcīhīti taraṅgehi. Taraṅgo hi vicittākārena cinoti vaḍḍhatīti vīcīti vuccati. Kiñcāpi nadīmajjhaṃ nītā, pana tathāpi avassaṃ āharitabbā, dhuvanāvāva hotīti yojanā. Ogateti otaritvā gate. Thalaṃ ussāritāti thalaṃ ukkhipitvā sāritā pāpitā nāvāpīti sambandho. Visaṅkhatapadarāti saṅkhatavirahitaphalakā vā. Dhuvanāvāva hotīti nimittakittanakāle niccasañcaraṇanāvattā dhuvanāvāva hotīti adhippāyo. Tatrāti ‘‘dhuvanāvā’’tivacane. Nimittaṃ vā sīmā vā kammavācāya gacchatīti ettha kiñcāpi na nimittaṃ kammavācāya gacchati, sīmāya pana avinābhāvato vuttaṃ ‘‘kammavācāya gacchatī’’ti. Tasmāti yasmāva nāvāya āgacchantāpi bhagavatā anuññātā, tasmā.
“于何处”者,即在河渡界进行结界之处。“树聚所成”者,用树木聚集而作。“板结”者,用木板结缚而成。“行适当”者,堪于通行。因律文中“有”处,注疏中解作“有”,故应知“有”字之义即是“有”。“于彼刹那”者,即于指出相状的那一个刹那。连结合为“断树而作”。“一足桥”者,以一足可通行为一足,彼即桥,故为一足桥。为显示不适当的桥而说“若然”等。“以彼”者,以桥。连结合为“不能行”。显示巴利原文
Yatthāti nadipārasīmasammananaṭṭhāne. Rukkhasaṅghāṭamayoti rukkhasamūhena kato. Padarabaddhoti phalakehi baddho. Sañcaraṇayoggoti sañcaraṇakkhamo. Pāḷiyaṃ ‘‘assā’’ti ṭhāne aṭṭhakathāyaṃ ‘‘atthī’’ti vuttattā ‘‘assā’’tipadassa hotīti atthoyeva daṭṭhabbo. Taṃkhaṇaññevāti tasmiṃ nimittakittakkhaṇeyeva. Rukkhaṃ chinditvā katoti sambandho. Ekapadikasetūti ekena padena gamanayoggo ekapadiko, soyeva setūti ekapadikasetu. Akappiyasetuṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tenāti setunā. Sañcarituṃ na sakkā hotīti yojanā.
“在那里”者,即在对岸界相进行结界之处。“在正对的渡头”者,即界相正对的渡头。为显示无论是固定船或固定桥,从正对渡头略向上登岸或向下下岸,都是允许的,故说“若”等。“稍微”者,即依一优沙巴、二优沙巴等的份量所计之少许。“向上或”者,从正对渡头向河流上方;“向下或”者,从彼处向河流下方。“一伽乌达之内”者,即在一伽乌达量的处所范围内。显示巴利原文
Yatthāti yasmiṃ nadipārasīmasammananaṭṭhāne. Abhimukhatittheyevāti sīmāya abhimukhatitthe eva. Dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatitthato īsakaṃ uddhaṃ ārohantopi adho orohantopi kappatīti dassento āha ‘‘sace’’tiādi. Īsakanti ekausabha dviusabhādivasena manaṃ appamattaṃ. Uddhaṃ vāti abhimukhatitthato upari vā. Adho vāti tato heṭṭhā vā. Gāvutamattabbhantareti gāvutapamāṇassa ṭhānassa abbhantare.
为显示应随同标相解说而结界的方法,故说「此且」等。因无法站立于两岸,故说「站立于一岸」。「从那里」:即从标相。「自己」:指解说标相的持律者。「以围绕」:即以周遍的方式。「其」:指那样的界限。「正对处」:对于站立在下游河岸的标相正对面。「从那里」:即从标相。「其」:指那样的界限。应连接为「在正对的河岸有标相」。「应连结」:应连接。「然后」:在解说标相之后。「使站立在一切标相之内的比丘们处于手臂所及之处」,这一切是就遍及整座村田而结界的情形所说。若不遍及整座村田,而仅在一处结界,也应使站立在标相之外的比丘们处于手臂所及之处而结界。「羯磨」:指界相结界羯磨。为说明「除去河」一语的原因,故说「然而河不入于结界之数」。显示巴利原文
Sahanimittakittanavidhinā sammanitabbavidhiṃ dassento āha ‘‘imañca panā’’tiādi. Dvīsu tīresu ṭhātumasakkuṇeyyattā vuttaṃ ‘‘ekasmiṃ tīre ṭhatvā’’ti. Tatoti nimittato. Attānanti nimittakittanaṃ vinayadharaṃ sandhāya vuttaṃ. Parikkhipantenāti pariyāyantena. Tassāti tattakassa paricchedassa. Sammukhaṭṭhāneti adhosote naditīre ṭhitassa nimittassa sammukhaṭṭhāne. Tatoti nimittato. Tassāti tattakassa paricchedassa. Sammukhā naditīre nimittaṃ atthīti sambandho. Saṅghaṭetabbanti sambandhitabbaṃ. Athāti nimittakittanato pacchā. ‘‘Sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā’’ti idaṃ sabbaṃ ekaṃ gāmakhettaṃ byāpetvā sammanitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Sace sakalaṃ gāmakhettaṃ abyāpetvā ekadese sammanitaṃ hoti, nimittato bahi ṭhite bhikkhūpi hatthapāsagate katvā sammanitabbā. Kammanti sīmasammutikammaṃ. ‘‘Ṭhapetvā nadi’’ntivacanassa kāraṇaṃ dassento āha ‘‘nadī pana baddhasīmasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti.
「成为小岛」:这里的「岛」指中间岛。因为它在水中显现,又因为水在此处分为两流,故称为岛;由于ka音表示小义,故称为小岛。「其」:指那小岛。「自己」:指持律者。「此岸与彼岸」:对于站立在下游河岸的标相正对的此岸与彼岸。应连接为「在对岸解说标相后」。就「为何在正对处的标相」而言,故说「在河的此岸标相正对面」。「从那里」:即从标相。应连接为「在正对有标相」。「彼岸与此岸」:对于站立在对岸上游的标相正对的彼岸与此岸。「以最初解说的标相」:即以此岸上游最初解说的标相。「此为一界」:即同一界,也就是小岛。依「两岸」之语,应连接为「一界」。依文词,也有依惯常阴性读作「一界」的读法。显示巴利原文
Dīpako hotīti ettha dīpoti antaradīpo. So hi yasmā jalamajjhe dippati, yasmā ca dvidhā āpo ettha sandati, tasmā dīpoti vuccati, soyeva khuddakaṭṭhena dīpako. Kakāro hi khuddakatthavācako. Tanti dīpakaṃ. Attanāti vinayadharena. Orimante ca pārimante cāti adhosote naditīre ṭhitassa nimittassa sammukhe orimante ca pārimante ca. Paratīre nimittaṃ kittetvāti sambandho. Kissa sammukhaṭṭhāne nimittanti āha ‘‘nadiyā orimatīre nimittassa sammukhaṭṭhāne’’ti. Tatoti nimittato. Sammukhā nimittaṃ atthīti sambandho. Pārimante ca orimante cāti paratīre uparisote ṭhitassa nimittassa sammukhe pārimante ca orimante ca. Paṭhamakittitanimittenāti orimatīre uparisote paṭhamaṃ kittitena nimittena. Ekā sīmā imassāti ekasīmo, dīpako. ‘‘Tīradvayañcā’’ti padamapekkhitvā ‘‘ekasīma’’nti sambandhitabbaṃ. Vaccamanapekkhitvā ‘‘ekasīmā’’tipi niccaitthiliṅgavasena pāṭho atthi.
「向上或向下」:这里的「或」字表示不定选择。「然后」:应连接为「在那更多时」。「寺院界标相的正直」:若小岛向下更多,则是对此岸下游所立寺院界标相的正直。「尖端」:指角。由于它执取顶部,故称为尖端。「从那里」:即从小岛的彼岸标相。应连接为「解说对岸标相后」。这是小岛从寺院界界限向下更多时的判定。向上更多也应依此类推,故未显示。「山形状」:与山相同位置者,称为山形状。显示巴利原文
Uddhaṃ vā adho vāti ettha vāsaddo aniyamavikappattho. Athāti tasmiṃ adhikatare satīti yojanā. Vihārasīmaparicchedanimittassa ujukamevāti sace dīpako adho adhikataro hoti, orimatīre adhosote ṭhitassa vihārasīmaparicchedanimittassa ujukameva . Sikharanti siṅgaṃ. Tañhi sikhaṃ matthakaṃ rāti gaṇhātīti sikharanti vuccati. Tatoti dīpakassa pārimantanimittato. Paratīranimittāni kittetvāti sambandho. Ayaṃ dīpakassa vihārasīmaparicchedato adho adhikatare vinicchayo. Uddhaṃ adhikatarepi iminānusārena veditabboti so na dassito. Pabbatasaṇṭhānāti pabbatena samaṃ ṭhānaṃ etissāti pabbatasaṇṭhānā.
「向上且向下」中的「且」字为总括义。「两个尖端」指向上的尖端与向下的尖端,即两个尖端。「木杵形」指根部与顶部细、中间粗的木杵之形状。显示巴利原文
Uddhampi adhopīti pisaddo samuccayattho. Ubhopi sikharānīti uddhaṃ sikharaṃ, adho sikharanti ubhopi sikharāni. Mudiṅgasaṇṭhānāti mūle ca agge ca tanukassa majjhe thūlassa mudiṅgassa saṇṭhānā.
「以一切最初的方法」:即向上增法、向下增法、向上向下增法——以这一切阐释寺院界小岛的诸方法中的最初、相同之法。「鼓形」指根部与顶部粗、中间细的鼓的形状。显示巴利原文
Sabbapaṭhamena nayenāti uddhaṃ adhikanayassa, adho adhikanayassa, uddhaṃadhoadhikanayassa cāti sabbesaṃ nayānaṃ paṭhamena vihārasīmadīpakānaṃ samena nayena. Paṇavasaṇṭhānāti mūle ca agge ca thūlassa majjhetanukassa paṇavassa saṇṭhānā.
72. 布萨堂等之论述显示巴利原文
72. Uposathāgārādikathā
141 「逐住处」:此处,为显示「阿努」一词的‘各别’义,以及「巴利韦纳」一词的性转,故说「在彼彼住处」。「巴利韦纳」一词本是中性,但此处发生性转,用作阴性词。以「未作约定」一语,显示「未约定地」一词为动作的修饰语。以「甘马语」一语,显示「集合」一词为具格。显示巴利原文
141.Anupariveṇiyanti ettha anusaddassa vicchatthaṃ, pariveṇasaddassa ca liṅgavipallāsabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tasmiṃ tasmiṃ pariveṇe’’ti. Pariveṇasaddo hi napuṃsakaliṅgo, idha pana liṅgavipallāsaṃ katvā itthiliṅgavasena vuttaṃ. ‘‘Saṅketaṃ akatvā’’ti iminā asaṅketenāti padassa kiriyāvisesanattaṃ dīpeti. ‘‘Kammavācāyā’’ti iminā samūhanitvāti padassa karaṇaṃ dasseti.
142 “因为”:此处为显示“多”之助词用于因义的情形,故说“因为”。以“手臂范围内”一语,说明坐于手臂范围外者,其布萨未成。“彼”指比丘。“依处所”,即依事发因缘。“布萨主事者,在露地或殿堂等处”,此为连接。“有相者或无相者”,即下文八相中所说的有相者或无相者,或以山等为相,或所余应说者。显示巴利原文
142.Yatoti ettha topaccayassa kāraṇatthe pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘yasmā’’ti. ‘‘Hatthapāse’’ti iminā hatthapāsato bahi nisinne akatovassa uposatho hotīti dasseti. Assāti bhikkhuno. Vatthuvasenāti aṭṭhuppattivasena. Uposathassa pamukhassa abbhokāse vā māḷakādīsu vāti sambandho. Nimittupagā vā animittupagā vāti heṭṭhā aṭṭhasu nimittesu vuttā nimittupagā vā animittupagā vā pabbatādayo vā aññe vā kittetabbā.
“若不先来,则恶作”:即布萨宣告进行时,若不先来,为恶作。“在住所中央”,此为连接。“此处”,指旧住处。“彼处”,也指旧住处。“不狭窄”,即足以容纳僧众就座。“彼处”,指后来所建的住所。显示巴利原文
Paṭhamataraṃna āgacchati, dukkaṭanti uposathe ghosiyamāne paṭhamataraṃ na āgacchati, dukkaṭaṃ. Vihārassa majjhe hotīti yojanā. Etthāti porāṇake āvāse. Tatthāti porāṇake āvāse. Asambādhoti saṅghassa nisajjaṭṭhānapahonako. Tatthāti pacchā uṭṭhite āvāse.
“为一切众而设座处”,此为连接。“彼处”,指长老的住所。“彼”,即长老的住所。“此处”,指你们的住所。“一切众皆无容身之处”,此为连接。“彼处”,指那座名为某甲的住处。“‘可’,应当说”,此为连接。“彼”,指长老的。显示巴利原文
Sabbesaṃ nisajjaṭṭhānanti yojanā. Tatthāti therassa vihāre. Soti therassa vihāro. Etthāti tumhākaṃ vihāre. Sabbesaṃ okāso natthīti sambandho. Tatthāti taṃ asukaṃ nāma āvāsaṃ. ‘‘Vaṭṭatī’’ti vattabbanti yojanā. Tassāti therassa.
七十四、允许不离界之论显示巴利原文
74. Avippavāsasīmānujānanakathā
143 “名为安达咖温德”是该村的名称。“彼”即安达咖温德村。“长老”指大迦叶长老。“从彼”即从安达咖温德,以此表明“从安达咖温德”一词中用的是离格。“布萨”在此意义中为与依格,意为“为了布萨”。为说明从安达咖温德前往王舍城的缘由,故说“王舍城实”等。其中“实”表原因。将安达咖温德的住处计算在内,故称“十八大住处”。“他们”指十八大住处的比丘们。“为僧团和合之施与”:此处,僧团和合之施与即已完成各自的布萨事,因此圣典中说“来布萨”。“名为西宾尼亚”一句,显示“渡河”中河的名称。“心增长”:此处“玛那”为不变词,表示少许义,故说“少许”。“少许”一词即表达“少许”之义。“增长性”一词,应知为无性助词,表达性之义。“猛烈”即粗暴。“彼处”指河中。“不作意”指未作“猛流”之注意。“然非增长”意为并非大增长。“为水所击”指被水击打。“彼”指长老的。“湿”指三衣。显示巴利原文
143.Andhakavindaṃ nāmāti tassa gāmassa nāmaṃ. Tanti andhakavindaṃ. Theroti mahākassapatthero. Tatoti andhakavindato. Iminā ‘‘andhakavindā’’ti ettha nissakkatthe nissakkavacananti dasseti. Uposathanti tadatthe upayogavacanaṃ. Uposathatthāyāti hi attho. Andhakavindā rājagahaṃ āgamanassa kāraṇaṃ dassento āha ‘‘rājagahaṃ hī’’tiādi. Tattha hīti yasmā. Andhakavindā vihāraṃ anto katvā ‘‘aṭṭhārasa mahāvihārā’’ti vuttaṃ. Nesanti aṭṭhārasannaṃ mahāvihārānaṃ. Saṅghassa sāmaggidānatthanti ettha saṅghassa sāmaggidānaṃ attano uposathakiccaṃ siddhaṃ. Tasmā pāḷiyaṃ ‘‘uposathaṃ āgacchanto’’ti vuttaṃ. ‘‘Sippiniyaṃ nāmā’’ti iminā nadiṃ tarantoti ettha nadiyā nāmaṃ dasseti. Manaṃ vūḷhoti ettha mananti nipāto īsakatthoti dassento āha ‘‘īsaka’’nti. ‘‘Appamatta’’nti iminā ‘‘īsaka’’ntipadassa atthaṃ dasseti. ‘‘Vūḷhabhāvo’’ti iminā bhāvapaccayena vinā bhāvattho ñātabboti dasseti. Caṇḍenāti kharena. Tatthāti nadiyaṃ. Amanasikarontoti ‘‘caṇḍasota’’nti ābhogaṃ akaronto. Na pana vūḷhoti na pana mahāvūḷho. Udakabbhāhatānīti udakena abhiāhatāni. Assāti therassa. Allānīti tintāni.
144 “前甘马语”指先前所说的“僧团以三衣认可彼界,不离衣”这一甘马语。“此即”:在插入了“除村及村郊”一句之后,并未另立新甘马语,此即为该甘马语。“此”指后甘马语。“实”:由于比丘尼僧团住在村内,因此前甘马语即可适用,这是衔接。“若如是”:如果比丘尼僧团以此后甘马语为适用,那么此时——这是衔接。“彼”指比丘尼僧团。“以此甘马语”即以后甘马语。“不得”:因住在村内,不得护持三衣。“为何不得?”故说“彼有守持”。“彼”指比丘尼僧团的。“二界”即共住界与不离衣界,这二种界。“彼处”指于比丘与比丘尼中。“彼”指比丘的界。“此即方法”:覆盖比丘尼的界,或含纳其中,而于比丘的界中认可,这就是方法。“这些”指比丘与比丘尼,因共性而以男性词表达。“此处及”于“除村及村郊”一句中。应知是含摄其中,何以故?因村落、镇邑、城邑具有同一相状故。显示巴利原文
144.Purimakammavācāti ‘‘sammatā sā sīmā saṅghena ticīvarena avippavāsā’’ti pure vuttā kammavācā. Ayamevāti ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’tipadaṃ pakkhipitvā anupaññattā ayameva kammavācā. Ayanti pacchimakammavācā. Hi yasmā bhikkhunisaṅgho antogāme vasati, tasmā purimāyeva vaṭṭatīti yojanā. Yadi evanti yadi bhikkhunisaṅghassa ayaṃ pacchimakammavācā vaṭṭanaṃ siyā bhaveyya, evaṃ satīti yojanā. Soti bhikkhunisaṅgho. Etāya kammavācāyāti pacchimakammavācāya. Na labheyyāti antogāme vasanattā ticīvaraparihāraṃ na labheyya. Kiṃ na labhatiyevāti āha ‘‘atthi cassa parihāro’’ti. Assāti bhikkhunisaṅghassa. Dvepi sīmāyoti samānasaṃvāsakasīmā ca avippavāsasīmā cāti dvepi sīmāyo. Tatthāti bhikkhubhikkhunīsu. Tassāti bhikkhūnaṃ sīmāya. Eseva nayoti bhikkhunīnaṃ sīmaṃ ajjhottharitvāpi antopavisitvāpi bhikkhūnaṃ sīmāya sammane eseva nayo. Eteti bhikkhubhikkhuniyo. Sāmaññattā hi pulliṅgena vuttaṃ. Ettha cāti ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’tipade ca. Saṅgaho veditabbo, kasmā? Gāmena nigamanagarānaṃ ekalakkhaṇattā.
“围绕空间”指可围绕的适当空间。“于他们”指在村落及村落附近。“免除”指免除衣离宿之罪。“如是”等为结语。“于此”指在共住界与不离宿界中。“以自己之法性”即以自身之特性。“于何处”指在某个处所。“因”表示确然之理,或因由。“彼之”指不离宿界的。“各别”指与共住界各别。“于彼”指在这二种界中。“为不离宿”指为不离宿界。“彼”指村落;另一“彼”指不离宿界。“于认可之界”:当认可的离宿界存在时,如此衔接;或者,“从认可之后”作为衔接。“进入”指为居住而进入。“彼亦”即村落也是如此。“仅界之计算”即仅名为不离宿界。意思是:住于已确定之衣的比丘们获得免除。后来进入的村落仅计为界的划分,这是衔接。“我等将进入”指房屋已造好,期待“我等将进入”,亦即期望也存在,此为衔接。“期望亦”即期望也是如此。“未进入”指未进入房屋。“仅舍弃屋”指只舍弃房屋。以此显示:一旦舍弃房屋,一切便皆已舍弃。“或已进入或未到达之一家亦存在”为衔接。其中,“或一家已进入”是说……显示巴利原文
Parikkhepokāsoti parikkhepārahokāso. Tesūti gāmagāmūpacāresu. Parihāranti cīvaravippavāsaāpattiapanayanaṃ. ‘‘Itī’’tiādi nigamanaṃ. Etthāti samānasaṃvāsakaavippavāsasīmāsu. Attano dhammatāyāti attano sabhāvena. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tassāti avippavāsasīmāya. Visunti samānasaṃvāsakasīmato pāṭekkaṃ. Tatthāti dvīsu sīmāsu. Avippavāsāyāti avippavāsasīmāya. Tanti gāmaṃ. Sāti avippavāsasīmā. Sammatāya sīmāyāti avippavāsasīmāya sammatāya satiyāti sambandho. Sammatato pacchāti vā yojanā. Nivisatīti nivāsatthāya visati pavisati. Sopīti gāmopi. Sīmasaṅkhyaṃyevāti avippāsasīmavohārameva. Adhiṭṭhitatecīvarikā bhikkhū parihāraṃ labhantīti adhippāyo. Yathā pacchā niviṭṭho gāmo sīmasaṅkhyaṃyeva gacchati, evanti yojanā. ‘‘Pavisissāmā’’ti gehāni katāni, ‘‘pavisissāmā’’ti ālayopi atthīti yojanā. Ālayopīti apekkhopi. Apaviṭṭhāti gehāni apaviṭṭhā. Gehameva chaḍḍetvāti gehaṃ chaḍḍetvā eva. Iminā gehe chaḍḍite sabbaṃ chaḍḍitamevāti dasseti. Paviṭṭhaṃ vā agataṃ vā ekampi kulaṃ atthi saceti yojanā. Ettha ca ‘‘ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vā’’ti idaṃ navagāmaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Ekampi kulaṃ agataṃ vā’’ti idaṃ porāṇakagāmaṃ sandhāyāti daṭṭhabbaṃ.
“于此”:指在“应知规则”一句中所说的内容。“于不离宿界”:即指于大界。因为此界多用于不离宿甘马语,所以称为不离宿界。“于其他”:指于不离宿界。“于彼”:指于这两界。“立于无疑虑之处”:这是因为塔的庭院等处没有碎界的空间,所以这样说。认可碎界者,即舍弃塔院等处,于其他寂静处破坏寺院边界而认可。“为破坏”:即为破坏不离宿界。“将不能阻止”:因为不知碎界,只知不离宿本身,所以将不能阻止。“界之混合”:指碎界与不离宿界的混合。“或以教法之隐没”:即指大师教令的隐没。“然而善”:指没有疑惑。显示巴利原文
Tatrāti ‘‘vattaṃ jānitabba’’ntivacane. Avippavāsasīmāyanti mahāsīmāya. Sā eva hi yasmā avippavāsakammavācāya bahulapayojanā hoti, tasmā avippavāsasīmāti vuccati. Itarāyāti avippavāsasīmāya. Tatthāti tāsu dvīsu sīmāsu. Nirāsaṅkaṭṭhānesu ṭhatvāti cetiyaṅgaṇādīnaṃ khaṇḍasīmāya anokāsattā vuttaṃ. Khaṇḍasīmañhi sammanantā cetiyaṅgaṇādiṭṭhānaṃ pahāya aññasmiṃ vivittokāse vihārapaccantaṃ khaṇḍitvā sammananti. Samūhanitunti avippavāsasīmaṃ samūhanituṃ. Paṭibandhituṃ na sakkhissantevāti avippavāsaṃyeva jānitvā khaṇḍasīmāya aññātattā paṭibandhituṃ na sakkhissanteva. Sīmasambhedanti khaṇḍasīmaavippavāsasīmānaṃ sambhedaṃ. Sāsanantaradhānena vāti satthu āṇāya antaradhānena vā. Sādhukaṃ panāti nikkaṅkhaṃ pana.
76. 村界等之论述显示巴利原文
76. Gāmasīmādikathā
147 因为布萨羯磨是分别取得的,所以应依其余羯磨的方式来取共住性,或用牛栏结缚法,或用余留法。“彼”:指共住同一布萨的状态。“未划定”:以此显示“已设立”一词中,设立词根的意义。“或村或镇”:此处问:城以何所摄?答:“于此以村之取”等。其中,“于此”指在“或村或镇”一句中,以村来摄城,这是结说。或者,“于此”指村、镇、城中,城也被包含,这是结说。为了详细说明村等的划定,又说“于彼”等。“于彼于彼”:指村、镇、城。“村食者”:指以村为食者。“税”:即税。因为村食者依税而生活,所以称为税。即使划定一部分给予,也是如此。“村田”:因国王的命令投于此地,故为田;村本身是田,故为村田,于此处。“此部分亦”:指这一部分。“彼亦”:指部分。有各自村名,此为结说。“彼亦各别村为村界”:这是结说。各自划定而给予的村称为各别村。“因此”:因为有了各别村,所以这样说。“彼与”:指各别村界与。“其他”:指与各别村界不同的普通村、镇、城界,此为结说。显示巴利原文
147. Uposathakammassa visuṃ gahitattā sesakammavasena samānasaṃvāsakatā gahetabbā gobalibaddanayena vā pārisesanayena vā. Tanti samānasaṃvāsaekūposathabhāvaṃ. ‘‘Aparicchinnāyā’’ti iminā aṭṭhapitāyāti ettha ṭhapadhātuyā adhippāyatthaṃ dasseti. Gāmaṃ vā nigamaṃ vāti ettha nagaraṃ kena saṅgahitanti āha ‘‘gāmaggahaṇena cetthā’’tiādi. Tattha etthāti ‘‘gāmaṃ vā nigamaṃ vā’’ti pāṭhe, gāmaggahaṇenāti sambandho. Atha vā etthāti gāmanigamanagaresu, nagarampīti sambandho. Gāmādīnaṃ paricchedaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti gāmanigamanagaresu. Gāmabhojakāti gāmaṃ bhuñjantīti gāmabhojakā. Balinti karaṃ. So hi taṃ nissāya gāmabhojakā balanti jīvanti anenāti balīti vuccati. Yampi ekaṃ padesaṃ paricchinditvā detīti yojanā. Gāmakhetteti rañño āṇā khipiyati etthāti khettaṃ, gāmoyeva khettaṃ gāmakhettaṃ, tasmiṃ. Ayampīti ayaṃ padesopi. Sopīti padesopi. Visuṃgāmo nāmāti yojanā. Sopi visuṃgāmo gāmasīmā hotiyevāti yojanā. Visuṃ paricchinditvā dinno gāmo visuṃgāmo. Tasmāti yasmā visuṃ gāmo hoti, tasmā. Sā cāti visuṃgāmasīmā ca. Itarāti visuṃgāmasīmato aññā pakatigāmanagaranigamasīmā cāti yojanā.
“如是”:指“诸比丘,于未认可……”等文句。“彼”:指界的划定。“未划定”:指未用绳划定。“于森林地区”:以此显示“此处无村,故为无村”这一语义的同义。“如荒野森林”:火之燃烧在此已离去,故为荒野;盗贼等在此压迫、逼迫人,故为森林。荒野与森林合称荒野森林,如此所说者为如荒野森林。此处,依前法,无论邻近村子与否,都应取未被他们划定的森林地区。依后法,应取远离人群、人迹罕至的森林地区,这是两者的差别。“有”:指比丘的。“周围”:指从周围。“此界”:指此七拃手内界。“于彼”:指在七拃手之内。站立于周围或坐于周围者,在内部、内角所生起的内部,为二十八拃手的量。显示巴利原文
Evanti ‘‘asammatāya bhikkhave’’tiādinā pāṭhena. Tanti sīmaparicchedaṃ. Aparicchinneti rājūhi aparicchinne. ‘‘Aṭavipadese’’ti iminā natthi gāmo etthāti agāmakoti vacanatthassa sarūpaṃ dasseti. Vijjhāṭavisadiseti vigataṃ aggino jhāyanametthāti vijjhā, corādayo manusse ābhuso ṭavanti pīḷayanti etthāti āṭavi. Vijjhā ca sā āṭavi ceti vijjhāṭavi, tāya sadise vijjhāṭavisadise. Ettha purimanaye gāmādīhi āsanno vā hotu, anāsanno vā tehi aparicchinno aṭavipadeso gahetabbo. Pacchimanaye dūro manussānaṃ anāgamanapatho āṭavipadeso gahetabboti ayametesaṃ viseso. Assāti bhikkhuno. Samantāti samantato. Ayaṃ sīmāti ayaṃ sattabbhantarasīmā. Tatthāti sattasu abbhantaresu. Samantā ṭhitassa vā nisinnassa vā abbhantare antokoṭṭhāse jātaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsahatthapamāṇaṃ.
“任何河流本无界限”表示关联。“达到河流界限之相”即具备了河流界限的特征。以此显示:尚未达到界限特征的河流,在被结为界时,便成为界。以“依其自身之自性”这一限定,遮止了“由比丘们结定而成”的意义。“于此”指河流中。“于此”指自然湖泊、海洋中。“以任何”乃至以任何畜生道众生。“挖掘而未造、自然生起”是关联句。此为因由所包含的定语。因为是挖掘而未造,所以即是此义。“自然生起”即自己本身生起,应连接“即”字。因此说“以任何挖掘而未造”。所谓“Sobbho”,应作“saṃ ubho”的词析。其中,saṃ字表周围义,ubho字表充满义。因此,语义为“由周围之水充满,于此充满故为sobbho”。由此说“由周围之水充满而安住”。显示巴利原文
Yā kāci nadī asīmāva hotīti sambandho. Nadīsīmalakkhaṇapattāti nadīsīmalakkhaṇaṃ pattā. Iminā sīmalakkhaṇaṃ apattā nadī bandhiyamānā sīmāva hotīti dasseti. Sāvadhāraṇena ‘‘attano sabhāvenevā’’ti iminā bhikkhūnaṃ bandhanabhāvenāti atthaṃ nivatteti. Etthāti nadiyaṃ. Etthāti jātassarasamuddesu. Yena kenacīti antamaso tiracchānagatenapi yena kenaci. Khaṇitvā akato sayaṃjātoti sambandho. Idaṃ hetuantogadhavisesanaṃ. Khaṇitvā akatattāti hi attho. Sayaṃjātoti sayameva jātoti evakāro yojetabbo. Tena vuttaṃ ‘‘yena kenaci khaṇitvā akato’’ti. Sobbhoti saṃ ubhoti padavibhāgo kātabbo. Tattha saṃsaddo samantatthavācako, ubhasaddo pūraṇatthavācako. Tasmā samantato āgatena udakena ubhati pūrati etthāti sobbhoti vacanattho kātabbo. Tena vuttaṃ ‘‘samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhatī’’ti.
“于彼”指河流、海洋、自然湖泊中,是处格。“何”字表示处所对象,故说“何处”。“中等之”即力量中等。后文将说“以力量中等者”。“从周围”:以此显示“周围”在此是从格。“以水之投掷”:以此显示“水投掷”在此是具格。水被投掷而落于此,故称水投掷。“已划定”:以此显示后续文字。“骰子赌徒”:其中,骰子即骰子。因其弯曲而行,故称骰子;赌徒,超越界限而沉溺于游戏等放逸,故名赌徒;骰子中的赌徒即骰子赌徒。“木球”即坚木所制的球。“或沙”:以此显示“水投掷”在此为表征。“于何处”指在哪个处所。“此”即处所。“彼之”即水投掷的。显示巴利原文
Tatthāti nadīsamuddajātassaresu, ādhāre bhummaṃ. Yaṃsaddo ṭhānavisayoti āha ‘‘yaṃ ṭhāna’’nti. Majjhimassāti thāmamajjhimassa. Vakkhati hi ‘‘thāmamajjhimenā’’ti. ‘‘Samantato’’ti iminā samantāti ettha nissakkatthe nissakkavacananti dasseti. ‘‘Udakukkhepenā’’ti iminā udakukkhepāti ettha karaṇatthe nissakkavacananti dasseti. Udakaṃ ukkhipitvā khipiyati etthāti udakukkhepo. ‘‘Paricchinna’’nti iminā pāṭhasesaṃ dasseti. Akkhadhuttāti ettha akkhoti pāsako. So hi akati kuṭilaṃ gacchati anenāti akkhoti vuccati, dhavanti mariyādamatikkamma kīḷādipasutaṃ gacchantīti dhuttā, akkhesu dhuttā akkhadhuttā . Dāruguḷanti sāradārumayaṃ guḷaṃ. ‘‘Vālukaṃ vā’’ti iminā ‘‘udakukkhepā’’ti ettha upalakkhaṇaṃ dasseti. Yatthāti yasmiṃ padese. Ayanti padeso. Tassāti udakukkhepassa.
“于此”指河流、海洋、自然湖泊。“口门”即海洋等之口,称为门。“一切处”指一切河流中。为显示长老之说,故说“然而”等。“一由旬……乃至……允许”:然而此语为大须摩长老所说,此为关联句。“于彼处亦”指在一由旬长的河流中也是如此。详细阐述所遮止的情形,故说“世尊确实”等。“河之量”指河的深度量,而非长度或宽度量,这是其含义。“非一由旬或半由旬”之语也应视为据此而说。虽然未提及长度宽度量,但从源头直至口门,依长度宽度足以进行羯磨的河流应当被采用。“何河”是关联句。“此经之”指此“三曼陀罗”等经。“从源头”即从发源之处。“于此”指在该河流中。“一切比丘应设立”是关联句。“从彼处”即从一水投掷之处。显示巴利原文
Etthāti nadīsamuddajātassaresu. Mukhadvāranti samuddādīnaṃ mukhasaṅkhātaṃ dvāraṃ. Sabbatthāti sabbāya nadiyaṃ. Theravādaṃ dassento āha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. ‘‘Yojanaṃ…pe… vaṭṭatī’’ti yaṃ pana vacanaṃ mahāsumattherena vuttanti yojanā. Tatrāpīti yojananadiyampi. Paṭikkhittākāraṃ vitthārento āha ‘‘bhagavatā hī’’tiādi. Nadiyā pamāṇanti nadiyā gambhīrapamāṇameva, na āyāmavitthārapamāṇanti attho. ‘‘Na yojanaṃ vā addhayojanaṃ vā’’ti vacanampi idameva sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kiñcāpi āyāmavitthārapamāṇaṃ na vuttaṃ, pabhavato pana yāva mukhadvārā āyāmavitthāravasena kammaṃ kātuṃ pahonakanadīyeva gahetabbāti daṭṭhabbā. Yā nadīti sambandho. Imassa suttassāti ‘‘timaṇḍala’’ntiādikassa imassa suttassa. Pabhavatoti samudāgamato. Etthāti nadiyaṃ. Sabbehi bhikkhūhi ṭhapetabboti sambandho. Tatoti ekaudakukkhepato.
“多大为圆满”者,故说“水满岸齐”。“与岸齐而充满”,即水满岸齐。“即使穿着水浴衣”中的“亦”字,意在显明“即使不穿着”。即使未着水浴衣,因不离衣故,应知是穿着其他衣服的意思。“站在船上作时,是否也允许在行进的船上作呢?”为此而说“然而在行进之”等句。以“为何”等开示理由。“确实”意为因为。“彼”指仅以水投掷。如是“乃至……成为随说”,因此在行进之船上不允许作,这是文脉的衔接。以“因此”等开示由此所得的功德。“非仅在船上”者,为显明此义,故说“于河中”等。显示巴利原文
Kittakā paripuṇṇā hotīti āha ‘‘samatitthikā’’ti. Titthena samaṃ paripūratīti samatitthikā. Udakasāṭikaṃ nivāsetvāpīti pisaddo ‘‘anivāsetvāpī’’ti dasseti. Udakasāṭikaṃ anivāsentopi vatthena avinābhāvato aññaṃ nivāsetvāti attho gahetabbo. Nāvāya ṭhatvā kariyamāne kiṃ gacchantiyāpi nāvāya kātuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘gacchantiyā panā’’tiādi. ‘‘Kasmā’’tiādinā kāraṇaṃ dasseti. Hīti yasmā. Tanti udakukkhepamattaṃ. Evaṃ sati…pe… anusāvanā hoti, tasmā gacchantiyā nāvāya kātuṃ na vaṭṭatīti yojanā. ‘‘Tasmā’’tiādinā laddhaguṇaṃ dasseti. Na kevalaṃ nāvāyamevāti dassento āha ‘‘antonadiya’’ntiādi.
“树之”指生于河中的树。接着“枝或立足”是文句的连结。“或净化界”是说,对于处在寺院界或村界中的人,通过纳入一手石掷距离之内或排除于外的方式净化界。“所生树伸入的枝或气根”这也是文句的连结。“彼之”指生于外河岸的树。“于彼处”指在树桩处。显示巴利原文
Rukkhassāti antonadiyaṃ jātassa rukkhassa. Sākhā vā patiṭṭhitāti sambandho. Sīmaṃ vā sodhetvāti vihārasīmagāmasīmāsu ṭhitānaṃ hatthapāsānayanabahikaraṇavasena sīmaṃ vā sodhetvā. Jātarukkhassa paviṭṭhasākhāya vā pārohe vāti sambandho. Assāti bahinaditīre jātarukkhassa. Tatthāti khāṇuke.
“彼之”指石岛的。“于前述方式”指先前在“河相”处,以“半月”等语所开示的方式。“彼”指石岛。“复次,彼”仍指那石岛本身。“确实”意为真实,或因为。显示巴利原文
Tassāti pāsāṇadīpakassa. Pubbe vuttappakāreti pubbe nadīnimittaṭṭhāne ‘‘anvaddhamāsa’’ntiādinā (mahāva. aṭṭha. 138) vuttappakāre. Soti pāsāṇadīpako. Puna soti pāsāṇadīpakoyeva. Hīti saccaṃ, yasmā vā.
“障碍”一词,指圣典。“彼”,即障碍。以障碍或围栏作为因缘而被截断——这是文句的连接。某障碍之处被覆盖——这也是文句的连接。“于彼处”,即在障碍所在之处。“确实”,表示真实,或表原因。“下圣典已结”这句,是显示为了造池而毁坏河流的情形。“于此”,即于河,或于池。“所弃水”,是为了守护池而从某一水道所弃之水。“天不降雨”,指遭遇旱灾时,即使到了雨季,天也不降雨。“彼”,指从河流引出之水渠。“经时”,指在另一时节。“腾起后”,指在村镇上方腾涌而起。“流动”,即如前所述的方式,在雨季四个月中持续不断地流动。“寺院界”,即与寺院相关所结之界。显示巴利原文
Āvaraṇanti pāḷiṃ. Tanti āvaraṇaṃ. Āvaraṇena vā koṭṭhakabandhena vā hetubhūtena, pacchijjatīti sambandho. Koci āvaraṇappadeso ajjhotthariyatīti sambandho. Tatthāti āvaraṇappadese. Hīti saccaṃ, yasmā vā. ‘‘Heṭṭhāpāḷi baddhā’’ti idaṃ nadiṃ vināsetvā taḷākakaraṇākāradassanaṃ. Etthāti nadiyaṃ, taḷāke vā. Chaḍḍitamodakanti taḷākarakkhanatthaṃ ekena vārimaggena chaḍḍitaṃ udakaṃ. Deve avassanteti dubbuṭṭhikālattā vassantakālepi deve avassante. Sāti nadito nīhaṭamātikā. Kālantarenāti aññena kālena. Uppatitvāti gāmanigamānaṃ upari patitvā. Pavattatīti pubbe vuttapakāre vassakāle cattāro māse abbhocchinnā sandati. Vihārasīmanti vihārasambandhaṃ baddhasīmaṃ.
“在海中亦”的“亦”字,是关联江河而言。“在那里”,指在那个地方。“下降后”,即向下渡至对岸之后。“下沉后”是另一异读,意思相同。“停立”,指(船)与水齐平地停住。“彼”,即那个地方。“水边”,指水岸的边际。“在那里”,指在海中。“压迫”,即逼迫。“在他们中”,指在船筏中的人。“彼”,指礁石。“波浪”,即波涛。它们次第兴起之后,伤害有识与无识者;又因将(它们)投入其内,故称为波浪。“在那里”,即在礁石上。“确实”,是真实,或表原因。“仅以水覆盖礁石”,这是文句的连接。“彼”,指岛山。说了“远”之后,为了显示其距离的量度,而说“渔夫的不来道”。“渔夫”,即渔民。他们因为杀鱼,故称为渔夫。“捕鱼者”也是异读,应解释为“捕鱼”之义。“不来道”,指去了那里之后,当天不能返回、没有归途的地方。“此处无来道”,即不来道,指那样的地方。“在彼不来道”也是异读,但那并不合理。为什么呢?因为此处所意趣的并非不来道,去了之后不再返回的道路才正是所意趣的。“他们”,指渔夫的。“行走边际的”,指行走所及之边界。“近处”,应连接为“立于近处的岛或山”。“在那里”,即在近处所立的岛山。“覆盖后”,指以……覆盖后。显示巴利原文
Samuddepīti pisaddo nadimapekkhati. Tatthāti padese. Otaritvāti heṭṭhā taritvā. ‘‘Osaritvā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Saṇṭhahantīti udakena samaṃ tiṭṭhanti. Soti padeso. Udakantatoti udakakoṭito. Tatthāti samudde. Bādhatīti pīḷayati. Tesūti nāvāaṭṭakesu. Tanti piṭṭhipāsāṇaṃ. Ūmiyoti vīciyo. Tā hi paraṃparāvasena uggantvā saviññāṇakāviññāṇake miyanti hiṃsanti, anto pakkhipantīti vā ūmiyoti vuccanti. Tatthāti piṭṭhipāsāṇe. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Udakeneva piṭṭhipāsāṇo ottharīyatīti yojanā. Soti dīpakapabbato. ‘‘Dūre’’ti vatvā tassa pamāṇaṃ dassento āha ‘‘macchavadhānaṃ anāgamanapathe’’ti. Macchavadhānanti kevaṭṭānaṃ. Te hi yasmā macche hananti, tasmā macchavadhāti vuccanti. ‘‘Macchabandhāna’’ntipi pāṭho. Macche bandhantīti macchabandhāti vacanattho kātabbo. Anāgamanapatheti yattha gantvā tadaheva paccāgantvā na āgamanapathike dese. Natthi āgamanapatho etthāti anāgamanapatho, deso. Tasmiṃ ‘‘agamanapathe’’tipi pāṭho, so ayutto. Kasmā? Agamanapathassa nādhippetattā. Gantvā hi puna anāgamanapathoyevādhippeto. Tesanti macchavadhānaṃ. Gamanapariyantassāti gamanakoṭiyā . Oratoti orabhāge ṭhito dīpako vā pabbato vāti yojetabbo. Tatthāti orabhāge ṭhitesu dīpakapabbatesu. Ottharitvāti pakatiudakena ottharitvā. Tatthāti ottharitvā ṭhite samudde.
“正在做者亦应做”,这是文句的连接。“于何处”,即在哪个湖。“此”,指这个湖,并不是自然形成的湖。“此湖仅算作村田”,这是文句的连接。“在那里”,即在该湖中。“然而于何处”,即然而在哪个湖。“彼之”,即自然湖的。“在那里”,指在那个地方。“若有深水”,这是文句的连接。“在那里”,指在高台上。“在此处”,指在自然湖中;以及“在礁石、岛等站立之处”,这是文句的连接。“足够之自然湖”,指足以举行僧团羯磨的自然湖。说了“干涸”之后,为了证成其义,而说“无水”。“在那里”,指在自然湖中。如果仅仅以无水的程度就算作村田。那么何时算成呢?即说“然而若在此处”等。其中,“在此处”,指在自然湖中。“池等”之中,以“等”字含摄水渠等。“何时挖掘,那时”,应连接省略的文句。虽说“于彼处”,但不应只取其挖掘之处,因为是以“在此处”统括而说,所以应取其整个自然湖。不仅仅是尚未成为自然湖的那部分,而是成为村田,因此说“仅算作村界之数”。显示巴利原文
Karontehipi kātabbanti sambandho. Yatthāti yasmiṃ sare. Ayanti ayaṃ saro, na jātassaro hoti. Ayaṃ saro gāmakhettasaṅkhyameva gacchatīti yojanā. Tatthāti sare. Yattha panāti yasmiṃ sare pana. Tassāti jātassarassa. Tatthāti padese. Sace gambhīraṃ udakaṃ hotīti yojanā. Tatthāti aṭṭake. Etthāti jātassare, ṭhitesu piṭṭhipāsāṇadīpakesūti yojanā. Pahonakajātassaroti saṅghakammaṃ kātuṃ pahonako jātassaro. ‘‘Sukkhatī’’ti vatvā tadeva samatthetuṃ vuttaṃ ‘‘nirudako’’ti. Tatthāti jātassare. Sace nirudakamattena gāmakhettaṃ gacchati. Kadā gacchatīti āha ‘‘sace panetthā’’tiādi. Tattha etthāti jātassare. Pokkharaṇīādīnīti ettha ādisaddena udakamātikādayo saṅgaṇhāti. Yadā khaṇanti, tadāti pāṭhaseso yojetabbo. ‘‘Taṃ ṭhāna’’nti vuttepi na khaṇanaṭṭhānameva gahetabbaṃ, ‘‘etthā’’ti sāmaññato vuttattā sabboyeva jātassaro gahetabbo. Na kevalaṃ ajātassaramattaṃ hoti, atha kho gāmakhettanti āha ‘‘gāmasīmāsaṅkhyameva gacchatī’’ti.
「彼」指自然湖。「填满后」指用土等填满之后。「篱」指遮蔽物。「一切彼」即指整个自然湖。「盐池亦」中的「亦」字,显示不仅坑洼算作自然湖之数,盐池亦复如是。「在水之处所」指水所在的位置、所在之处。显示巴利原文
Nanti jātassaraṃ. Pūretvāti mattikādīhi pūretvā. Pāḷinti āvaraṇaṃ. Sabbameva nanti sakalameva taṃ jātassaraṃ. Loṇīpīti pisaddena na kevalaṃ sobbhoyeva jātassarasaṅkhyaṃ gacchati, atha kho loṇīpīti dasseti. Udakaṭṭhānokāseti udakassa ṭhāne okāse.
148 「以界破界」:此处,「以界界」等词期待相连,为显示其连接而说「自己与他人的」。「结界」一语显示,虽一般而说「界」,特别应取结界。更展开此义而说「若」等。「枝相接」指因互相接近而枝在它们中相接,故名枝相接。「枝相接」仅是标示,应知根亦相接。「在他们中」即指在两棵树中。「寺界与」指旧寺界与。「纳入内」即纳入界内。「然后」中,以「后」字显示「然」字之义。谁这样做了?答:「六群比丘这样做了」。「以彼」指以那个原因。显示巴利原文
148.Sīmāya sīmaṃ sambhindantīti ettha ‘‘sīmāya sīma’’nti padānaṃ sambandhāpekkhattā tesaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘attano paresa’’nti. ‘‘Baddhasīma’’nti iminā ‘‘sīma’’nti sāmaññato vuttepi visesato baddhasīmāyeva gahetabbāti dasseti. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘sace hī’’tiādi. Saṃsaṭṭhaviṭapāti aññamaññaṃ āsannattā saṃsaṭṭho viṭapo etesanti saṃsaṭṭhaviṭapā. ‘‘Saṃsaṭṭhaviṭapā’’ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ, mūlānipi saṃsaṭṭhāniyevāti daṭṭhabbaṃ. Tesūti dvīsu rukkhesu. Vihārasīmā cāti porāṇakavihārasīmā ca. Anto katvāti sīmāya anto katvā. Atha pacchāti ettha ‘‘pacchā’’ti iminā athasaddassatthaṃ dasseti. Evaṃ ke akaṃsūti āha ‘‘evaṃ chabbaggiyā akaṃsū’’ti. Tenāti karaṇena.
为显示覆盖的方式而说「他人的」等。「彼之」指结界的。「部分」指足够比丘们举行羯磨的一个区域,乃至足够一位比丘站立举行决意布萨的区域。将不够举行羯磨的区域纳入界内而结者,即名为以界破界。「界之近处」指后应结之界的近处。「增长者作界混乱」一语显示:若是不会增长的石头,也可作为两界的界标。显示巴利原文
Ajjhottharaṇākāraṃ dassento āha ‘‘paresa’’ntiādi. Tassāti baddhasīmāya. Padesanti bhikkhūhi kammaṃ kātuṃ pahonakaṃ ekadesaṃ. Antamaso ekassapi bhikkhuno ṭhatvā adhiṭṭhānuposathaṃ kātuṃ pahonakaṃ padesaṃ. Kammaṃ kātuṃ appahonakapadesaṃ anto karitvā bandhantā sīmāya sīmaṃ sambhindanti nāma. Sīmāya upacāroti pacchā bandhitabbāya sīmāya upacāro. ‘‘Vaḍḍhanto sīmāsaṅkaraṃ karotī’’ti iminā sace avaḍḍhanako pāsāṇo hoti, dvinnampi sīmānaṃ nimittaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dasseti.
77. 布萨分别等之论述显示巴利原文
77. Uposathabhedādikathā
149 由于十五日的前行在圣典中已出现,为显示唯独十四日的前行,而说“今日布萨为十四日”。显示巴利原文
149. Pannarasikassa pubbakiccassa pāḷiyaṃ āgatattā cātuddasikasseva pubbakiccaṃ dassento āha ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti.
“以非法别众”等用语中,应如此了知决断,这是连接之语。“以非法别众”:此处非法,是指在同一寺院中,四位比丘不举行诵戒布萨而举行清净布萨,以及三位比丘不举行清净布萨而举行诵戒布萨。别众则指所有比丘都不聚集,而取其中一人的欲与清净。欲与清净须向僧团提出,不可向大众或个人提出。“以非法和合”:非法如前所述;和合则指所有比丘聚集。“以法和合”:法,是指四人举行诵戒布萨,三人举行清净布萨;别众如前所述。显示巴利原文
‘‘Adhammena vagga’’ntiādīsu vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Adhammena vagganti ettha adhammaṃ nāma ekasmiṃ vihāre catunnaṃ bhikkhūnaṃ suttuddesauposathamakatvā pārisuddhiuposathakaraṇañca tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathamakatvā suttuddesakaraṇañca. Vaggaṃ nāma sabbeva asannipatitvā ekassa chandapārisuddhiharaṇaṃ. Chandapārisuddhi nāma saṅghamajjhaṃyeva āgacchati, na gaṇamajjhaṃ, na puggalassa santikaṃ. Adhammena samagganti ettha adhammaṃ vuttanayameva. Samaggaṃ nāma sabbesaṃ sannipatanaṃ. Dhammena vagganti ettha dhammaṃ nāma catunnaṃ suttuddesauposathakaraṇañca tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathakaraṇañca. Vaggaṃ vuttanayameva.
78. 巴帝摩卡诵出之论述显示巴利原文
78. Pātimokkhuddesakathā
150 “此缘起”,即巴帝摩卡的这份缘起。“已闻”一词,此处意为“已被听闻故为已闻”,或“应被听闻故为已闻”,指波罗夷诵等。“已闻与已闻与已闻”应视为同形复数。“其余”,即从缘起诵等开始的其余部分,指波罗夷诵等。“以已闻”,即以已闻之词。因为依据“当义不可能时,于词所说之规则即成立”这一通则,此处“以已闻”即取词语本身。“以彼方式”,即以彼缘起诵的方式。显示巴利原文
150.Imaṃnidānanti pātimokkhassa imaṃ nidānaṃ. Sutā kho panāti ettha suyyitthāti sutā, suyyassantīti vā sutā, pārājikuddesādayo. Sutā ca sutā ca sutāti sarūpekaseso kātabbo. Avasesanti nidānuddesādito avasesaṃ pārājikuddesādi. Sutenāti sutasaddena. ‘‘Atthe asambhavato sadde vuttavidhānaṃ hotī’’ti hi paribhāsato ‘‘sutenā’’ti ettha saddova gahetabbo. Tena nayenāti tena nidānuddesanayena.
「森林人怖畏」:即住在森林中的人所面临的怖畏,意思是林行者的怖畏。「王障碍」等词语中,也应了知有这种差别,这是上下文连接。「林火」:「烧林者称为林火」,其中长音变为短音,y变为v。「比丘」:连接为「或一比丘」。「或第一诵」:指缘起诵。「此中」:指在五诵之中。「由于」:指于诵中。「彼亦」:诵也是如此。「仅以已闻应告知」:仅以已经听到的词语告知僧团,而「仅」字显示「不是详细解说」。显示巴利原文
Aṭavimanussabhayanti aṭaviyaṃ nivasantassa manussassa bhayaṃ, vanacarakabhayanti attho. Rājantarāyotiādīsu evaṃ viseso veditabboti yojanā. Davadāhoti dāyaṃ dahatīti davadāho ākārassa rassaṃ, yakārassa ca vakāraṃ katvā. Nanti bhikkhuṃ. Ekaṃ vā bhikkhunti yojanā. Paṭhamo vā uddesoti nidānuddeso. Etthāti pañcasu uddesesu. Yasminti uddese. Sopīti uddesopi. Suteneva sāvetabboti sutapadeneva saṅghassa sāvetabboti evasaddo ‘‘na vitthārenā’’ti dasseti.
「未请求」:此处依前缀,从表示欲求的「is」词根显示别的含义,故说「未被命令,或未被请」。其中「未被命令」是就长老未被命令的状态而言;「未被请」应知是就获得认可的新比丘未被请的状态而言。「此中」:指在「未请求而说法」这一句中。「法请求者」:为了说法而请求的人,即法请求者,对于他。「或问后」:连接为「或被那位僧团长老所请而」。「依次第」:按顺序。「给予」:此处iti-vā一词应与「说」及「讲」连接。连接为「应说『说』或『讲』或『给予』」。「以三种方式」:指以诵出、讲说、音诵这三种方式。其中,诵出是念诵经文,讲说是讲解义理,音诵是以音声诵持经及其义。「诵出」:念诵经文。「讲说」:讲解义理。「音诵」:以音声诵念经及其义。「比丘」:指亲教弟子。「决意诵习」:他决意「我将作诵习」。「此中」:指在请求的情境中。显示巴利原文
Anajjhiṭṭhāti ettha upasaggavasena isudhātussa icchākantito aññamatthaṃ dassento āha ‘‘anāṇattā, ayācitā vā’’ti. Ettha ‘‘anāṇattā’’ti idaṃ therena anāṇattabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ . ‘‘Ayācitā’’ti idaṃ sammutiladdhena navakena ayācitabhāvaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Etthāti ‘‘anajjhiṭṭhā dhammaṃ bhāsantī’’ti vacane. Dhammajjhesaketi dhammakathanatthāya ajjhesatīti dhammajjhesako, tasmiṃ. Āpucchitvā vā tena saṅghattherena yācito hutvā vāti yojanā. Vārapaṭipāṭiyāti vārānukkamena. Dehīti vāti ettha iti-vā-saddo ‘‘bhaṇa’’ itipadena ca ‘‘kathehi’’ itipadena ca yojetabbo. ‘‘Bhaṇa’’ iti vā ‘‘kathehi’’iti vā ‘‘dehi’’iti vā vattabbāti yojanā . Tīhipi vidhīhīti osāraṇakathanasarabhaññasaṅkhātehi tīhi sajjanehi. Ettha ca suttassa osāriyate uccāriyate osāraṇaṃ, atthassa kathiyate kathanaṃ, suttassa ca tadatthassa ca sarena bhaṇiyate sarabhaññaṃ. Osārehīti suttaṃ uccārehi. Kathehīti atthaṃ kathehi. Sarabhaññanti suttassa ca tadatthassa ca sarena bhaṇanaṃ. Nanti saddhivihārikaṃ. Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘sajjhāyaṃ karomī’’ti adhiṭṭhahitvā. Etthāti ajjhesanaṭṭhāne.
「依止者」:指亲教弟子等。「彼」:指僧团长老,在「应说」一词中为业,在「说」等词中为作者。「已开始」:指由僧团开始。「除」:指除了听法之外。「诵出后」:首先诵出经文之后。「再讲说时」:之后讲解义理时。「或仅不停止后」:或指在经与义之间不停止而接着。「应讲说」:应当讲解义理类别。「讲说者……方式」:意为首先讲解义理之后,再以音声诵持经及其义,下次再来时也是如此方式。显示巴利原文
Nissitaketi saddhivihārikādayo. Soti saṅghatthero, ‘‘vattabbo’’tipade kammaṃ, ‘‘vadatī’’tiādīsu padesu kattā. Āraddhanti saṅghena āraddhaṃ. Ṭhapetvāti dhammasavanaṃ ṭhapetvā. Osāretvāti paṭhamaṃ suttaṃ osāretvā. Puna kathentenāti pacchā atthaṃ kathentena. Aṭṭhapetvāyeva vāti suttassa ca atthassa ca antarā aṭṭhatvā eva vā. Kathetabbanti atthajātaṃ kathetabbaṃ. Kathentassa…pe… nayoti paṭhamaṃ atthaṃ kathetvā puna suttañca atthañca sarena bhaṇantassa puna āgatepi eseva nayoti attho.
“近坐交谈时亦”:指与近坐者谈话时亦然。“由彼”:指由僧团长老。“说为适当”:指特别说为适当。“由彼”:指由知事比丘。文句应合为“僧团长老或说或默然”。文句应合为“谓问”。“以随喜等”之“等”字含摄说法等。文句应合为“僧团长老允许”。“一切处”:指于一切住处、村间房舍。显示巴利原文
Upanisinnakathāyapīti samīpe nisinnena kathāyapi. Tenāti saṅghattherena. Vattuṃ vaṭṭatīti visesetvā vattuṃ vaṭṭati. Tenāti manussehi jānanabhikkhunā. Saṅghatthero bhaṇati, tuṇhī vā hotīti sambandho. ‘‘Pucchantī’’ti vutteti yojanā. Anumodanādīsupītiādisaddena dhammakathādayo saṅgaṇhāti. Saṅghatthero anujānātīti sambandho. Sabbatthāti sabbesu vihāraantaragharesu.
“诵习”:指自己以自主的方式念诵,即未经他人请求,自己以自主的方式念诵。“长老”:指亲教长老。“我将休息”:指我将除却疲倦而行。“应问”:应对初长老及再来长老请问。关联句为“由一位僧团长老所允许”。“于另一”:关联句指“于异于允许长老的另一长老”。“彼”:指再来之长老。“应尊重自己”:此处为反身用法,故说“自己应被尊重”。被尊重者为何不观察大众而问?故说“然而问者”等。显示巴利原文
Sajjhāyanti sayaṃ issarena ayanaṃ uccāraṇaṃ, kenaci anajjhiṭṭho sayaṃ adhiissarena ayanaṃ uccāraṇanti attho. Theroti saddhivihāro thero. Vissamissāmīti khedavirahitaṃ gamissāmi. Āpucchitabbanti paṭhamatherampi puna āgatattherampi āpucchitabbaṃ. Ekena saṅghattherena anuññātenāti sambandho. Aññasmīnti anuññātattherato aññasmiṃ thereti sambandho. Tanti puna āgataṃ theraṃ. Attānaṃsammanitabbanti ettha paccatte upayogavacananti āha ‘‘attā sammanitabbo’’ti . Kiṃ sammatena parisaṃ anoloketvā pucchitabboti āha ‘‘pucchantena panā’’tiādi.
153 “我”:指我的。“如是”:从某人(而说)。“已生起”:此为关联。“我等之前”:将此词拆为“前”与“我等”,“前”字为第一义,故说“最初我等”。“先”:仅与“先”同义,以“最初即”显示其义。“已有”:指已存在,或如实。显示巴利原文
153.Meti mayhaṃ. Itoti puggalato, uppannoti sambandho. Puramhākanti padassa pure amhākanti padacchedaṃ katvā puresaddo paṭhamatthoti āha ‘‘paṭhamaṃ amhāka’’nti. Paṭikaccevasaddo pagevapariyāyo, ‘‘paṭhamataramevā’’ti iminā tassa atthaṃ dasseti. Bhūtamevāti vijjamānameva, tathameva vā.
82. 非法羯磨反对等之论述显示巴利原文
82. Adhammakammapaṭikkosanādikathā
154 “非法羯磨”指不实的羯磨。“遮止”一词,此处取“遮”界的遣除义,故说为“阻止”。“见”指邪见。“他们”指四人或五人。“如”应连接下文,表示“以何种方式被宣说”。“不听”指其他比丘未听闻。“依长老”意为依止于长老,受其系缚。“系于长老”即受长老约束,属于长老所有。“此处”指在诵巴帝摩卡时。显示巴利原文
154.Adhammakammanti abhūtakammaṃ. Paṭikkositunti ettha kusadhātu apanayanatthoti āha ‘‘vāretu’’nti. Diṭṭhinti laddhiṃ. Tesanti catunnaṃ pañcannaṃ. Yathāti yenākārena bhaṇiyamāneti yojanā. Na suṇantīti aññe bhikkhū na suṇanti. Therādhīnanti therena adhīnaṃ ābandhanti attho. Therāyattanti therena āyattaṃ, therassa santakanti attho. Etthāti pātimokkhuddese.
八十三、巴帝摩卡诵出者邀请等之论显示巴利原文
83. Pātimokkhuddesakaajjhesanādikathā
155 “九种”,指依日有三种,依作者有三种,依应作的方式有三种,因此共为九部分,或称九种。“四种”指“以非法之众”等四种。“二种”指依比丘与比丘尼而分为两种。“九种”的另一说法,是在比丘巴帝摩卡中含有五种,在比丘尼巴帝摩卡中含有四种,故合为九种。“此处”指“于其处有比丘善巧、有能力”这一文句。“极明了”指极为善巧,或极为清净。“仅此许”中,“仅”字是表呵责,意在说明“对于更殊胜者,更不待言”。显示巴利原文
155.Navavidhañcāti divasavasena tividhaṃ, kārakavasena tividhaṃ, kattabbākāravasena tividhañcāti navakoṭṭhāsañca, navapakārañca vā. Catubbidhanti ‘‘adhammena vagga’’ntiādikaṃ catubbidhaṃ. Duvidhanti bhikkhubhikkhunīvasena duvidhaṃ. Navavidhanti bhikkhupātimokkhe pañcavidhaṃ, bhikkhunipātimokkhe catubbidhanti navavidhaṃ. Etthāti ‘‘yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo’’ti pāṭhe. Suvisadāti suṭṭhu byattā, suddhā vā. Ettakampīti pisaddo garahāyaṃ, adhike kā nāma kathāti dasseti.
“邻近住处”一词,在此处是从格用作对格的意义,故说为“邻近住处”。“能者”指在众多新学比丘中,能胜任的那一位。显示巴利原文
Sāmantā āvāsāti ettha upayogatthe nissakkavacananti āha ‘‘sāmantaṃ āvāsa’’nti. Yo sakkotīti bahūsu navesu yo sakkoti.
84. 半月计算等之学习、开许之论述显示巴利原文
84. Pakkhagaṇanādiuggahaṇānujānanakathā
156 “咖提那衣满”者,即诸咖提那日之满。“何日”者,即多少日。“系于尊者”者,由诸尊者比丘所系属、所约束。“收回”者,即再收回筹。此文句在某些注释书版本中不存在。“有时”者,此处 vantu 后缀仅表“时”义,故说“仅是时”。然而“即”字从可能性而言是合理的。“先”者,即清晨。显示巴利原文
156.Katinaṃpūraṇīti katinaṃ tithīnaṃ pūraṇī. Ko divasoti kittako divaso. Ayyāyattanti ayyehi bhikkhūhi āyattaṃ ābaddhaṃ. Saṃharitvāti puna salākaṃ saṃharitvā. Ayaṃ pāṭho kesuci aṭṭhakathāpotthakesu natthi. Kālavatoti ettha vantupaccayo svatthoti āha ‘‘kālassevā’’ti. Evasaddo pana sambhavato yujjiyati. Pagevāti pātova.
158 “傍晚亦”者,即在傍晚时也是如此。以“亦”字总括其他皈依之时节。显示巴利原文
158.Sāyampīti sāyanhepi. Pisaddena aññampi saraṇakālaṃ sampiṇḍeti.
159 “令行”者,此处为显示应令行之比丘、除去不应令行之比丘,故说“某种业”等。应连接为:常时作某种业者。“说法者等”中,以“等”字包括集诵者等。“轮流”者,即依次第。“扫帚”者,指杖扫帚或拳扫帚。以此善能扫除、令得清净,故名扫帚,上颚音为首字。“彼亦”者,即树枝折断者也是如此。显示巴利原文
159.Āṇāpetunti ettha anāṇāpetabbabhikkhū apanetvā āṇāpetabbabhikkhū dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kiñci kamma’’ntiādi. Sadākālameva kiñci kammaṃ karontoti yojanā. Dhammakathikādīsūtiādisaddena gaṇavācakādayo saṅgaṇhāti. Vārenāti pariyāyena. Sammuñcaninti yaṭṭhisammuñcaniṃ vā muṭṭhisammuñcaniṃ vā. Samaṃ, suṭṭhu vā muñcati sodheti imāyāti sammuñcanī, tālujo paṭhamo. Tampīti sākhābhaṅgampi.
160 “如前所说”,应如前文扫地之法所说。“应再搬来”,僧团住处的坐具应再搬来。竹席等亦应如此,即竹等所制之席亦然。显示巴利原文
160.Vuttanayenevāti sammajjane vuttanayeneva. Puna āharitabbānīti saṅghikāvāsaṃ āsanāni puna āharitabbāni. Taṭṭikāyopīti veṇuādimayā taṭṭikāyopi.
161 所谓“小钵或”,即包含于钵中的灯钵等。所谓“油”,即灯油等。“应寻求”,应通过无过失的方式寻求。显示巴利原文
161.Kapallikā vāti kapālesu pariyāpannā padīpakapālā vā. Tanti telādiṃ. Pariyesitabbānīti anavajjapariyesanena pariyesitabbāni.
86. 往他方等之事缘论述显示巴利原文
86. Disaṃgamikādivatthukathā
163 为显示“应摄受”等四个动词的差别,而说“应摄受”等。因“摄受”一词也用于简略、执取等义,为显示此处为“随摄受之义”,故经文中说“应随摄受”。由此而说“以如是作之方式”。“应令说”,僧团中多闻的比丘,应由比丘们前往令其说、令其谈。“应令住立”,僧团中多闻的比丘,应由比丘们以近事、以供养令其安住。说“一切恶作”后,为成立此义,故说“此中长老不免,少年亦不免”。“由彼”,由那位多闻比丘。“即使如此”,即使如此他仍不接受时。“晨暮”,暮与晨,即晨暮。“侍奉”,侍奉之处,或为侍奉事。“由彼”,由那位多闻比丘。“他们”,大长老们。“有”,有多闻比丘。“共住者”,与自己共住者,故名共住者。“或者”,即便。应连接为:一人具足行而说。“此我与”,我等。于名词汝、我二字,应作单数余时,应取前者。应连接为:“令住”,即说。显示巴利原文
163.Saṃgahetabbotiādīnaṃ catunnaṃ kiriyāpadānaṃ visesaṃ dassento āha ‘‘saṃgahetabbo’’tiādi. Saṃgahasaddassa saṅkhepagahaṇesupi vattanato idha ‘‘anuggahatthe’’ti dassetuṃ pāḷiyaṃ vuttaṃ ‘‘anuggahetabbo’’ti. Tena vuttaṃ ‘‘tathākaraṇavasenā’’ti. Upalāpetabboti saṅghena bahussuto bhikkhu bhikkhūhi upagantvā lāpetabbo kathāpetabbo. Upaṭṭhāpetabboti saṅghena bahussuto bhikkhu bhikkhūhi upa accanena pūjanena ṭhāpetabbo. ‘‘Sabbesaṃ dukkaṭa’’nti vatvā tadeva samatthetuṃ vuttaṃ ‘‘idha neva therā, na daharā muccantī’’ti. Tenāti bahussutena bhikkhunā. Evampi satīti evaṃ asādiyanepi sati. Sāyaṃ pātanti sāyañca pāto ca sāyaṃpātaṃ. Upaṭṭhānanti upaṭṭhānaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānatthāya vā. Tenāti bahussutena bhikkhunā. Tesanti mahātherānaṃ. Assāti bahussutassa bhikkhuno. Saddhiṃcarāti attanā saddhiṃ carantīti saddhiṃcarā. Athāpīti yadipi. Eko vā vattasampanno vadatīti yojanā. Eso ca ahañcāti mayaṃ. Nāmatumhaamhasaddesu hi ekasesena kattabbesu parova gahetabbo. Viharantūti vadantīti yojanā.
“应往彼住处”:此处为何而往?是否每日应往?故说“为作布萨,每半月应往”。“彼住处”即该住处。“唯非雨季”指唯冬、夏二季。为显示“唯非雨季应往”之义应当了知,故说“然而于雨季”等。“去”指业。“于彼”指于“住雨安居”等语境中。“彼”即诵巴帝摩卡的比丘。“从他”指从另一位诵巴帝摩卡者。“二月”指从室罗伐拏月满月日至阿湿缚庾阇月满月日,于此二月间应住。此是就前雨安居入、后雨安居出等而言。若就后雨安居入、随即出等而言,则应住三月。显示巴利原文
So āvāso gantabboti ettha kimatthāya gantabbo, kiṃ anudivasaṃ gantabboti āha ‘‘uposathakaraṇatthāya anvaddhamāsaṃ gantabbo’’ti. So ca khoti āvāso. Utuvasseyevāti hemantagimheyeva. Utuvasseyeva gantabboti atthassa ñātabbabhāvaṃ dassento āha ‘‘vassāne panā’’tiādi. Yanti kammaṃ. Tatthāti ‘‘vassaṃ vasantī’’tiādivacane. Soti pātimokkhuddesako bhikkhu. Aññasminti aparasmiṃ pātimokkhuddesake. Māsadvayanti sāvaṇamāsapuṇṇamito yāva assayujapuṇṇamī, tāva māsadvayaṃ vasitabbaṃ. Idaṃ purimavassaṃ upagantvā pacchimikāya pakkamanādiṃ sandhāya vuttaṃ. Sace pacchimikaṃ upagantvā anantarameva pakkamanādiṃ karoti, māsattayampi vasitabbaṃ.
87. 清净施与论述显示巴利原文
87. Pārisuddhidānakathā
164 “以任何肢体支分令知”是指:无法发出言语者,以任何肢体或部分令僧众知晓。“二种”指以身、语两种方式令知。应理解为:以身、语令知。“一切”即所有病者。“僧团手边”即在僧团伸手可及之处。“若在远处”指若众多病者彼此相距遥远。“彼日”即僧众不足的那一日。显示巴利原文
164.Yena kenaci aṅgapaccaṅgena viññāpetīti paṭivacanaṃ nicchāretumasakkonto yena kenaci aṅgapaccaṅgena viññāpeti. Ubhayathāti ubhayehi kāyavācāsaṅkhātehi ākārehi. Kāyavācāhi viññāpetīti sambandho. Sabbeti akhilā gilānā. Hatthapāseti saṅghassa hatthapāsamhi. Sace dūre hontīti sace bahū gilānā aññamaññaṃ dūre honti. Taṃ divasanti tasmiṃ saṅghaappahonakadivase.
“从彼处出发”:此处为表从格而用 tha 接尾词,故说“从彼”,意即从传达清净之处。“去”一词显示 gam 词根的词义展开,“某处”则标出其动作对象。“沙弥承认”等处,为显示表示承认方式的 iti 词被省略,故说“沙弥说‘我是’而承认”等。“真实”指存在的。“一切处”指于一切“舍学处者承认”等情形中。显示巴利原文
Tattheva pakkamatīti ettha nissakkatthe thapaccayoti āha ‘‘tatovā’’ti, pārisuddhihāraṭṭhānato evāti attho. ‘‘Gacchatī’’ti iminā kamudhātuyā padavikkhepatthaṃ dasseti, ‘‘katthacī’’ti iminā tassa kammaṃ. Sāmaṇero paṭijānātītiādīsu paṭijānanākāratthassa itisaddassa lopabhāvaṃ dassento āha ‘‘sāmaṇero aha’’nti evaṃ paṭijānātī’’tiādi. Bhūtaṃyevāti vijjamānaṃyeva. Sabbatthāti sabbesu ‘‘sikkhaṃ paccakkhātako paṭijānātī’’tiādīsu.
「一切」这一限定语与「四位比丘」相连接。「一切处」,是指在一切「得僧团者退失」等情形中。「此中」,指在携带清净这件事上。「众多亦」:此中以助词「亦」表示,由一人为一人所携带的清净、由多人为一人所携带的清净、由多人为多人所携带的清净,都计为已经携带。「彼」,指携带清净的那位比丘。「他们」,指那些比丘。「唯彼」,单指携带清净者。「然而其余」,则指其他人的清净。「猫锁链」:这里的「猫」是捕鼠者,因其能捕捉藏于洞穴中的老鼠,故称为猫。「锁链」是众生束缚器具的特称。猫的锁链,因与彼猫有关联、具此关联而得名。这只是个譬喻,因为任何锁链皆可取用。其意是:清净犹如猫锁链。此处譬喻的对应是:如同锁链的第一个环只能到达第二个环,不能到达第三个环,最初所给的清净也只能到达第二人,不能到达第三人。显示巴利原文
Sabbantimena paricchedena catunnaṃ bhikkhūnanti sambandho. Sabbatthāti sabbesu ‘‘saṅghappatto vibbhamatī’’tiādīsu. Etthāti pārisuddhiharaṇe. Bahūnampīti ettha pisaddena ekena ekassāpi, bahūhi ekassāpi, bahūhi bahūnampi āhaṭā pārisuddhi āhaṭāva hotīti dasseti. Soti pārisuddhihārako bhikkhu. Yesanti bhikkhūnaṃ. Tassevāti pārisuddhihārakasseva. Itarā panāti itaresaṃ pārisuddhi pana. Biḷālasaṅkhalikāti ettha biḷāloti ākhubhujo. So hi biḷāsayaṃ ākhuṃ gaṇhituṃ alati samatthetīti biḷāloti vuccati. Saṅkhalikāti etaṃ sattānaṃ bandhanūpakaraṇavisesassa nāmaṃ. Biḷālassa saṅkhalikā tena sambandhasambandhibhāvena sambandhattāti biḷālasaṅkhalikā. Idaṃ upalakkhaṇamattaṃ yesaṃ kesañci saṅkhalikāya gahetabbattā. Tāya sadisā biḷālasaṅkhalikā pārisuddhīti attho. Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – yathā saṅkhalikāya paṭhamaṃ valayaṃ dutiyaṃyeva valayaṃ pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evameva paṭhamaṃ dinnā pārisuddhi dutiyameva pāpuṇāti, na tatiyanti.
「来到」,是指进入僧团伸手可及的范围。律藏中「经不告知」等语句,是表示原因的反身语,意思是因为经教而不加告知。「清净携带者无罪」:这是从反面显示「罪」的随顺义,所以说到「若……乃至……犯」。「彼」,指那位比丘。「二者」,即清净的给予者与携带清净者,这两者。显示巴利原文
Āgantvāti saṅghassa hatthapāsaṃ āgantvā. Pāḷiyaṃ sutto na ārocetītiādīsu hetvatthe paccattavacanaṃ. Suttena nārocetīti hi attho. Pārisuddhihārakassa anāpattīti ettha āpattīti anvayatthaṃ atthāpattito dassento āha ‘‘sace…pe… āpajjatī’’ti. Assāti bhikkhussa. Ubhinnampīti pārisuddhidāyakassa, taṃhārakassa cāti ubhinnampi.
88. 给欲之论显示巴利原文
88. Chandadānakathā
165 「在给欲时也应当知道抉择」是连结。「布萨已作」,是指清净的给予者与僧团皆已完成布萨。「其他」,指布萨羯磨以外的羯磨。「然而什么羯磨」是连结。「羯磨亦」,指布萨羯磨以外的羯磨。其中,在当天布萨时,若自己与僧团有布萨羯磨,就只应给清净;若有其他羯磨,就只应给欲;若同时有布萨羯磨和其他羯磨,就应给清净与给欲。据此而说「在当天布萨,给清净者也应当给欲」。「于界内或」,是指在结界内或。「坐」,指安坐,因为词根表中说「āsa为安坐」。「和合或」,指身和合或。显示巴利原文
165. Chandadānepi vinicchayo veditabboti yojanā. Uposatho kato hotīti pārisuddhidāyakassa ca saṅghassa ca uposatho kato hoti. Aññanti uposathakammato aññaṃ. Yaṃ pana kammanti sambandho. Kammampīti uposathakammato aññaṃ kammampi. Ettha ca tadahuposathe attano ca saṅghassa ca sace uposathakammaṃ hoti, pārisuddhiyeva dātabbā. Atha aññaṃ kammaṃ hoti, chandoyeva dātabbo. Yadi uposathakammañca aññakammañca hoti, pārisuddhi ca chando ca dātabbo. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātu’’nti. Sīmāya vāti baddhasīmāya vā. Acchitunti upavesituṃ. ‘‘Āsa upavesane’’ti hi dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 sakārantadhātu) vuttaṃ. Sāmaggī vāti kāyasāmaggī vā.
167 “忆起布萨,亦不忆起”者:此处为显示 pi(“亦”)词的不定、选择之义,故说“一时忆起,一时不忆起”。“决定”一词则显示“亦不忆起”中 eva(“决定”)词的确定义。“不破坏羯磨”者:无论已得众许或未得众许,疯狂者皆不坏羯磨。显示巴利原文
167.Saratipi uposathaṃ, napi saratīti ettha pisaddassa aniyamavikappatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘ekadā sarati, ekadā na saratī’’ti. ‘‘Ekanta’’nti iminā neva saratīti ettha evasaddassa sanniṭṭhānatthaṃ dasseti. Kammaṃ na kopetīti sammutiladdhopi aladdhopi ummattako kammaṃ na kopeti.
91. 僧布萨等之论显示巴利原文
91. Saṅghuposathādikathā
168 “扫除后”者:此词关联于“彼处所”,故此处说“为受用义之反身语”。“此”者,即“彼处所应被扫除”等言。“因此”者,即以此理由。注疏诸师所说“扫帚……乃至……称为”,是为此处连结。显示巴利原文
168. ‘‘Sammajjitvā’’ti padamapekkhitvā so desoti ettha ‘‘upayogatthe paccattavacana’’nti vuttaṃ. Etanti ‘‘so deso sammajjitabbo’’tiādivacanaṃ. Tenāti tena hetunā. Aṭṭhakathācariyā ‘‘sammajjanī…pe… vuccati’’ iti āhūti yojanā.
「扫除」者,扫除之作为也。「灯」者,点灯也。「水」者,置水也。「以座」者,以敷设座位也。「如是」者,应引接也。「布萨之」者,与九种布萨之前行相关联也。「这些」者,四种羯磨也。「被称为」者,被说也。此「这些」一词,因羯磨与「前行」之形态无别故,依近于形态,以单数而说也。「被宣说」者,此则依「这些四」而观羯磨,以复数而说,应如是见也。显示巴利原文
Sammajjanīti sammajjanakaraṇaṃ. Padīpoti padīpujjalanaṃ. Udakanti udakaṭṭhapanaṃ. Āsanenāti āsanapaññāpanena. ‘‘Itī’’ti ajjhāharitabbaṃ. Uposathassāti navavidhassa uposathassa pubbakaraṇanti sambandho. Etānīti cattāri kammāni. Vuccatīti kathiyati. Idaṃ ‘‘etānī’’ti kammassa ca ‘‘pubbakaraṇa’’nti ākārassa ca abhedattā āsannaṃ ākāramapekkhitvā ekavacanavasena vuttaṃ. ‘‘Akkhātānī’’ti idaṃ pana ‘‘imāni cattārī’’ti kammamapekkhitvā bahuvacanavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ.
“欲、清净与时节之宣说”,即宣说欲、宣说清净、宣说时节。“比丘计数”,即计数比丘而宣说。“教诫”,即宣说比丘尼所请的教诫。“这些”,即此五种。“前行之后”,即作了前行之后。于此,“应于前行之后作”,这只是应作时间的限定,并非意义的限定。其中差别在于:因于僧团集会的前分应作,故名为前行;因于布萨作为的前分应作,故名为前事。显示巴利原文
Chandapārisuddhiutukkhānanti chandakkhānañca pārisuddhikkhānañca utukkhānañca. Bhikkhugaṇanāti bhikkhū gaṇetvā akkhānaṃ. Ovādoti bhikkhunīhi yācitassa ovādassa akkhānaṃ. Etānīti etāni pañca. Pubbakaraṇato pacchāti pubbakaraṇassa karaṇato pacchā. Ettha ca ‘‘pubbakaraṇato pacchā kattabbānī’’ti idaṃ kattabbākārasseva visesanaṃ, na atthassa. Ayaṃ pana viseso – saṅghasannipātato pubbabhāge kattabbattā pubbakaraṇaṃ nāma, uposathakaraṇato pubbabhāge kattabbattā pubbakiccaṃ nāmāti.
“布萨”,即布萨日。“凡若干比丘”,即若干比丘。“羯磨所及”,指达到布萨羯磨、适合、相应。“若干比丘不离伸手所及范围而住于一界中”,应当这样连结。“同分之罪”,指事同分的诸罪。“应避”,指应当回避。“人”,指在家人等。“于彼”,即在那布萨界堂内。“这些四”,指文句的其余部分。显示巴利原文
Uposathoti uposathadivaso. Yāvatikā ca bhikkhūti yattakā bhikkhū. Kammapattāti uposathakammassa pattā yuttā anurūpā. Tāvatikā bhikkhū hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā ca hontīti yojanā. Sabhāgāpattiyoti vatthusabhāgā āpattiyo. Vajjanīyāti vajjetabbā. Puggalāti gahaṭṭhādipuggalā. Tasminti tasmiṃ uposathasīmamāḷake. Etāni cattārīti pāṭhaseso.
“由他们已来之诸比丘”,应如此连结。“十五亦”:pi(亦)一词显示,并非只能依律中所述的方式决意,也表明“今日我之布萨为十五”亦可。显示巴利原文
Āgatehi tehi bhikkhūhīti yojanā. Pannarasopīti pisaddena na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatanayeneva adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati, atha kho ‘‘ajja me uposatho pannaraso’’tipīti dasseti.
92. 罪还净方法之论显示巴利原文
92. Āpattipaṭikammavidhikathā
169 “由世尊……乃至……应作”:此应知,应作连接。以“若有罪”等语句与“等”字所含之三因,显示“有罪者不应作布萨”,虽经文中未作明确制立,但据义理仍成立。此三因应与“应知”一词连接。“于偷兰遮等”:“等”字含摄波逸提、应悔过、恶作、恶说诸罪。“我发露彼”:这是善说,应作连接。“彼”指罪。“于汝等之根本”:即于汝等面前。此为带有省略的文句,并非复合词。“汝”与“汝之”:仅表明对新长老等应说的方式,并非所表达的意义有缺失。“已说亦”:“亦”字表示不仅依圣典方式善说,依此方式亦善说。“汝见”:此亦应说,应作连接。应说的方式甚为易知。“是,我见”:此为善说,应作连接。“已说亦”:“亦”字含摄圣典方式。“未来应防护”:于此亦应说,应作连接。因对尊长应用复数,故说“汝等应防护”。“如是所说之发露罪者”:应作连接。显示巴利原文
169. Bhagavatā…pe… kātabboti idaṃ veditabbanti sambandho. ‘‘Yassa siyā āpattītiādivacaneneva cā’’tiādihetuttayena ‘‘na sāpattikena uposatho kātabbo’’ti yathārutaṃ apaññattampi atthato siddhamevāti dasseti. Hetuttayaṃ ‘‘veditabba’’nti padena yojetabbaṃ. Thullaccayādīsūti ādisaddena pācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitāpattiyo saṅgaṇhāti. ‘‘Taṃ paṭidesemī’’ti idaṃ suvuttameva hotīti sambandho. Tanti āpattiṃ. Tumhamūleti tumhaṃ santike. Niggahitalopañhi vākyameva, na samāso. ‘‘Tumha’’ iti ca ‘‘tuyha’’ iti ca navakattherānaṃ vattabbākāradassanamattameva, na icchitatthavipattidassanaṃ. Vuttampīti pisaddena na kevalaṃ pāḷinayeneva suvuttaṃ, iminā nayenapi suvuttanti dasseti. ‘‘Passasī’’ti idañca vattabbanti sambandho. Vattabbākāraṃ pana suviññeyyaṃ. ‘‘Āma passāmī’’ti idaṃ pana suvuttameva hotīti sambandho. Vuttampīti pisaddo pāḷinayaṃ sampiṇḍeti. Āyatiṃ saṃvareyyāsīti ettha pana vattabboti sambandho. Garūsu bahuvacanassa kattabbattā vuttaṃ ‘‘saṃvareyyāthā’’ti. Evaṃ vuttena āpattidesakenāti sambandho.
“于彼”:指“当无疑”这段文句。“日为云所覆时”:应作连接。“由彼比丘应说”:应作连接。“举说事已”:即举说了称为食事的事情。“他们”:指诸罪。显示巴利原文
Tatrāti ‘‘yadā nibbematiko’’ti pāṭhe. Sūriye meghacchanne satīti yojanā. Tena bhikkhunā vattabbanti sambandho, vatthuṃ kittetvāti bhojanasaṅkhātaṃ vatthuṃ kittetvā. Tāti āpattiyo.
“同类罪”:于事同类与罪同类二者中,为显示此处唯指事同类,故说“两人所……”等。“罪”:应作连接。“有同等之分”:即同类。“应说”:即使罪同类而事不同类,亦应令其说罪。“善说已”:意指比丘已从罪中出离。“另一恶作”:应作连接。“然”字显示责难之义,因它以责难的方式指向善说已而生起。“虽然善说已,然而……”:应如此连接。“彼”:指恶作。“异事”:是就忏悔罪与接受忏悔而言,属于不同之事。显示巴利原文
Sabhāgā āpattīti ettha dvīsu vatthusabhāgaāpattisabhāgāsu vatthusabhāgāva adhippetāti dassento āha ‘‘yaṃ dvepi janā’’tiādi. Yaṃ āpattinti sambandho. Samāno bhāgo etāsanti sabhāgā. Desetuṃ vaṭṭatīti āpattisabhāgāpi vatthuvisabhāgattā desetuṃ vaṭṭati. Sudesitāvāti āpattito bhikkhu vuṭṭhātiyevāti adhippāyo. Aññaṃ dukkaṭanti sambandho. Panasaddo garahatthajotako sudesitāya garahākārena pavattattā. Kiñcāpi sudesitāva, pana tathāpīti yojanā. Tanti dukkaṭaṃ. Nānāvatthukanti desanāpaṭiggahaṇavasena nānāvatthukaṃ.
170 应说与同分者,不应说与异分者。“因”者,谓真实,或因由。“彼”者,指异分者。“从此”者,指从僧众集会中。显示巴利原文
170. Sabhāgoyeva vattabbo, na visabhāgo. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tassāti visabhāgassa. Itoti saṅghasannipātato.
九十五、无犯十五种等之论显示巴利原文
95. Anāpattipannarasakādikathā
172 “由他们了知”者,此处为显示了知的方式,故说“已入界或正入界”等语。“已入或”者,即已进入。“他们”者,指四位或更多比丘。所谓“虽为别众而执和合想”,此处为何说是“别众”、为何又有“和合想”?为释此疑,故说“他们”等语。于此,“他们”指其他的比丘。“由已入界”者,因已进入界内,故“成为别众”——这是语句的衔接。“和合之想”者,即和合想;“他们有此想”者,指那些持有和合想的人。显示巴利原文
172.Tena jāniṃsūti ettha jānanākāradassanatthaṃ ‘‘sīmaṃ okkantāti vā okkamantīti vā’’ti vuttaṃ. Okkantāti vāti pavisittha iti vā. Tesanti catunnaṃ vā atirekānaṃ vā bhikkhūnaṃ. Vaggā samaggasaññinoti ettha kasmā vaggā, kasmā samaggasaññinoti āha ‘‘tesa’’ntiādi. Tattha tesanti aññesaṃ bhikkhūnaṃ. Sīmaṃ okkantattāti sīmaṃ pavisitattā, vaggā hutvāti sambandho. Samaggo iti saññā samaggasaññā, sā etesamatthīti samaggasaññino.
175 “为追悔所制”之句,为显示其与“为欲贪所制”之句的同类性,故说“如”等语。“前分”者,指布萨羯磨的前行阶段。“虽已作了决定”者,意为即便是已经作了决定,也仍是可行的。“被压伏”者,此词用以显示“制成”义中,前缀“巴”带有压伏、征服的含义。显示巴利原文
175.Kukkuccapakatāti padassa ‘‘icchāpakato’’ti padena samānabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yathā’’tiādi. Pubbabhāgeti uposathakammato pubbabhāge. Sanniṭṭhānaṃ katvāpīti kappatevāti sanniṭṭhānaṃ katvāpi. ‘‘Abhibhūtā’’ti iminā pakatāti ettha papubbakaradhātuyā upasaggavasena abhibhavanatthaṃ dasseti.
176 一七六、如後文於「別眾有別眾想」等十五處中所說為惡作,此處何以不那樣說而說為「偷蘭遮」?答曰:「因不善強而有力故。」显示巴利原文
176. Yathā heṭṭhā vaggāvaggasaññīpannarasakādīsu dukkaṭaṃ vuttaṃ, evamakatvā kasmā ‘‘thullaccaya’’nti āha ‘‘akusalabalavatāyā’’ti.
一百、入界省略文之论显示巴利原文
100. Sīmokkantikapeyyālakathā
177 一七七、「由住者……來者中略……一切應知」者,是為連結。為顯示應知的方式連同譬喻,而說「如」等。「由來者……住者中略」者,則是「應引來」的連結。「前中略」者,即由住者……來者中略。「由來者……來者中略」者,則是「應連接」的連結。此處「中略」一詞,應作如是語義:相似方法的守護與了知之智,應飲,應飲,或為應飲,或因應飲而得,故稱中略。显示巴利原文
177. Āvāsikenaāgantukapeyyāle sabbaṃ veditabbanti sambandho. Veditabbākāraṃ saha upamāya dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Āgantukenaāvāsikapeyyāle pana ānetabbanti sambandho. Purimapeyyāleti āvāsikenaāgantukapeyyāle. Āgantukenaāgantukapeyyāle pana yojetabboti sambandho. Ettha ca peyyālanti sadisanayassa ca taṃjānanañāṇassa ca pātabbaṃ rakkhanaṃ peyyaṃ, peyyaṃ, peyye vā, peyyāya vā alati samatthetīti peyyālanti vacanattho kātabbo.
178 一七八、為何對住處比丘是十四日,而對客比丘是十五日?為此而說「對那些」等。其中,「對那些」指對客比丘。「從他國」指從住處比丘之國以外的另一國。「從他地方」指即使在同一國,也從另一地方。「作十四日」是由於想的差別而作十四日布薩。「應隨順」謂應給予同意。「不應反對」謂不應說「不是十四日」而阻止。「非不欲」,此處「欲」(kamu)字根為意欲之義,且在作具格時為離格之說,故說「不應以不欲而給與」。显示巴利原文
178. Āvāsikānaṃ cātuddaso hutvā kasmā āgantukānaṃ pannarasoti āha ‘‘yesa’’ntiādi . Tattha yesanti āgantukānaṃ. Tiroraṭṭhatoti āvāsikānaṃ raṭṭhassa aññaraṭṭhato. Tirojanapadatoti ekaraṭṭhepi aññajanapadato. Cātuddasikaṃ akaṃsūti saññānānattavasena cātuddasikaṃ akaṃsu. Anuvattitabbanti anumatiṃ vattitabbaṃ. Na paṭikkositabbanti ‘‘na cātuddaso’’ti vatvā na vāritabbaṃ. Na akāmāti ettha kamudhātu icchattho, karaṇatthe ca nissakkavacananti āha ‘‘na anicchāya dātabbā’’ti.
101. 关于观察性别特征等的论述显示巴利原文
101. Liṅgādidassanakathā
179 179. 「住处比丘之相」——以此显示「住处比丘相」一词为属格复合。「一切处」指于所有「住处比丘标志」等之中。「以何」指以善设的床座等,「取」是关联。「他们」指住处比丘。「行仪与住立」指行仪之住立。应如此连接:彼善设的床座等行仪,名为相。「令去」指令去善设的床座等,「使知」是关联。「于彼彼处」指于彼彼处所。应连接为:住处比丘隐藏。应连接为:彼善设的床座等行仪,名为标志。以「不现见」一语,显示「隐藏」一词之义。以「令知」一语,显示「使知」一词的使知义。「令去」指善设的床座等。「他们」指住处比丘。应连接为:彼善设的床座等行仪,名为征兆。「以何」指以善设的床座等。「他们」指住处比丘指示,应连接为:彼善设的床座等行仪,名为指示。以这些词句显示词义:以此显示、阐明,故为相;令隐藏者知、觉,故为标志;以此限定而知,故为征兆;以此指示、显示,故为指示。「一切此」指「住处比丘相」等这一切。「如应」指于圣典中如其相应。「于彼」指于客比丘相等中。「不应知为『我等之此』」者,即不知,彼。显示巴利原文
179. ‘‘Āvāsikānaṃ ākāra’’nti iminā āvāsikākāranti padassa chaṭṭhīsamāsaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbesu ‘‘āvāsikaliṅga’’ntiādīsu. Yenāti supaññattamañcapīṭhādinā, gaṇhatīti sambandho. Tesanti āvāsikānaṃ. Ācārasaṇṭhānanti ācārasaṇṭhitiṃ. So supaññattamañcapīṭhādiko ākāro nāmāti yojanā. Yanti supaññattamañcapīṭhādiṃ, gamayatīti sambandho. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Līne āvāsiketi sambandho. Taṃ supaññattamañcapīṭhādi liṅgaṃ nāmāti yojanā. ‘‘Adissamāne’’ti iminā līneti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Jānāpetī’’ti iminā gamayatīti padassa ñāṇatthaṃ dasseti. Yanti supaññattamañcapīṭhādiṃ. Teti āvāsikā. Taṃ supaññattamañcapīṭhādi nimittaṃ nāmāti yojanā. Yenāti supaññattamañcapīṭhādinā. Teti āvāsikā uddisiyanti, so supaññattamañcapīṭhādiko uddeso nāmāti yojanā. Imehi padehi ākiriyanti pakāsiyanti etenāti ākāro, līne gamayati bodhetīti liṅgaṃ. Nimiyanti paricchijja ñāyanti etenāti nimittaṃ, uddisiyanti apadisiyanti etenāti uddesoti vacanatthaṃ dasseti. Sabbametanti ‘‘āvāsikākāra’’ntiādi etaṃ sabbaṃ. Yathāyoganti pāḷiyaṃ yogānurūpaṃ. Tatthāti āgantukākārādīsu. ‘‘Amhākaṃ ida’’nti na ñātabbanti aññātaṃ, tadeva aññātakaṃ, nisīdanādi. ‘‘Amhākaṃ ida’’nti ajānanaṃ nāma attano asantakattā, aññesameva santakattā hotīti āha ‘‘aññesaṃ santaka’’nti. Udakanissekanti siñcanavirahitaṃ udakaṃ. Bahuvacanassāti ‘‘dhotāna’’nti ettha chaṭṭhībahuvacanassa. Ekavacananti ‘‘dhotassā’’ti ekavacanaṃ . Pacchimapāṭhe malaṃ dhunāti anenāti dhotaṃ, dhotañca taṃ udakañceti dhotaudakaṃ, tameva nissekaṃ dhotaudakanissekaṃ.
180 180. 为显示「同住见」一词的去iti复合,而说「同住者,此是其见」。「此」指住处比丘。以「执取」一语,显示「不问」一词的业。「别住性」指他们执取的别住性。以「压伏」一语,显示「不超越」此处abhi词之义。以「征服」一语,亦显示同义。压伏别住性,名为令舍弃执取,为此而说「不令舍彼见」。显示巴利原文
180.Samānasaṃvāsakadiṭṭhinti padassa itilopasamāsaṃ dassento āha ‘‘samānasaṃvāsakā eteti diṭṭhi’’nti. Eteti āvāsikā bhikkhū. ‘‘Laddhi’’nti iminā na pucchantīti padassa kammaṃ dasseti. Nānāsaṃvāsakabhāvanti tesaṃ laddhinānāsaṃvāsakabhāvaṃ. ‘‘Madditu’’nti iminā nābhivitarantīti ettha abhisaddassatthaṃ dasseti. ‘‘Abhibhavitu’’nti iminā ca tadevatthaṃ dasseti. Nānāsaṃvāsakabhāvassa maddanaṃ nāma laddhinissajjāpananti āha ‘‘taṃ diṭṭhiṃ na nissajjāpentī’’ti.
103. 关于不应去与应去场合的论述显示巴利原文
103. Nagantabbagantabbavārakathā
181 181. 为显示「有比丘」一词的词义——「于此住处有比丘,故为有比丘」,而说「于何住处」等。「令去」指住处。「即当日」指即于当日布萨。以此显示:若能,即当日应去,彼应去。以「不作」一语,显示:但作后应去。「除」是不变词,为「离」不变词的同义语,为此说「离」。应连接为:以自第四或以自第五的僧团前往,是允许的。此中,「以自第四或」一语,是就布萨羯磨而说。「以自第五或」一语,是就自恣羯磨而说,应如是见。「住处」指以住处界、大界为义。此实是不分住处界而说。「界也」指部分界也。「不应去」指因僧团之重,不应去。「此处」指于部分界等中。「彼」指比丘的。「允许去」指从众布萨处允许去,但从僧布萨处实不允许,应如是见。应连接为:开许布萨的住处,亦允许去往他处。「即使阿兰若比丘」指即使在阿兰若独住者。「于彼」指于其他住处。「布萨」指僧布萨与众布萨。显示巴利原文
181.Sabhikkhukāti padassa saṃvijjanti bhikkhū etasmimāvāseti sabhikkhukoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yasmiṃ āvāse’’tiādi. Yanti āvāsaṃ. Tadahevāti tadahuposathe eva. Iminā sace sakkoti, tadaheva gantuṃ, so gantabboti dasseti. ‘‘Akatvā’’ti iminā katvā pana gantabboti dasseti. ‘‘Aññatrā’’ti nipāto ‘‘vinā’’ti nipātassa pariyāyoti āha ‘‘vinā’’ti. Attacatutthena vā attapañcamena vā saṅghena gantuṃ vaṭṭatīti yojanā. Ettha ca ‘‘attacatutthena vā’’ti idaṃ uposathakammaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Attapañcamena vā’’ti idaṃ pavāraṇākammaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Vihāreti vihārasīmāya mahāsīmāyanti attho. Idañhi vihārasīmānaṃ abhedena vuttaṃ. Sīmāpīti khaṇḍasīmāpi. Na gantabbāti saṅghassa garukattā na gantabbā. Etthāti khaṇḍasīmādīsu. Tassāti bhikkhussa. Gantuṃ vaṭṭatīti gaṇuposathaṭṭhānato gantuṃ vaṭṭati, saṅghuposathaṭṭhānato pana na vaṭṭatiyevāti daṭṭhabbaṃ. Vissaṭṭhauposathā āvāsāpi aññaṃ gantuṃ vaṭṭatīti yojanā. Āraññakenāpīti araññe ekakena nivāsenapi. Tatthāti aññavihāre. Uposathanti saṅghuposathañca gaṇuposathañca.
182 「令去」指住处。「于彼」指彼住处。应作如下连接:应知「我能去」。「于彼」意为在该住处。由此连接:「既未作」。应作如下连接:应知「既未作,将作」。显示巴利原文
182.Yanti āvāsaṃ. Tatthāti taṃ āvāsaṃ. Gantuṃ sakkomi iti jāneyyāti yojanā. Tatthāti tasmiṃ āvāse. Iminā neva katoti sambandho. Neva kato bhavissati iti jāneyyāti yojanā.
105. 显示应避离之人的论述显示巴利原文
105. Vajjanīyapuggalasandassanakathā
183 「仅手臂范围内到达」是指仅到达布萨僧团等手臂所及的范围。应连接为:此名为「别住者清净施与」,是不被允许的。「彼」指别住者清净施与。「非布萨」——此处显示‘a’字的他义,故说「于他日」。其中,「于他」是指两个布萨日以外的其他日子。应连接为:僧团和合已被作成,乃如是。「憍赏弥比丘」指住在憍赏弥的比丘。应连接为:如同和合之和合。以「除」这一语词,显示「除外」这一不变词之义。「然而那些」——然而比丘和合,是连接。「即于布萨」是指就在布萨日。显示巴利原文
183.Hatthapāsūpagamanamevāti uposathasaṅghādīnaṃ hatthapāsassa upagamanameva. Idaṃ pārivāsiyapārisuddhidānaṃ nāma na vaṭṭatīti yojanā. Tassāti pārivāsiyapārisuddhidānassa. Anuposatheti ettha akārassa aññatthaṃ dassento āha ‘‘aññasmiṃ divase’’ti. Tattha aññasminti dvīhi uposathehi aññasmiṃ. Yā saṅghasāmaggī kariyati, tathārūpinti yojanā. Kosambakabhikkhūnanti kosambiyaṃ nivāsīnaṃ bhikkhūnaṃ. Sāmaggī viya yā sāmaggīti yojanā. ‘‘Ṭhapetvā’’ti iminā aññatrāti nipātassa atthaṃ dasseti. Ye panāti bhikkhū pana samaggā hontīti sambandho. Uposatheyevāti uposathadivaseyeva.
3. 入雨安居犍度显示巴利原文
3. Vassūpanāyikakkhandhakaṃ
107. 关于准许入雨安居的论述显示巴利原文
107. Vassūpanāyikānujānanakathā
184 184. 在《瓦萨入安居篇》中,「未被允许」者,以此显示『ñā』界根之允许义;「未被安排」者,以此显示『ñā』界根之安立义。「他们在此」者,他们在此也。『此』字依教法、世间、地方及填充句而转起,但在此处为显示填充句,故说「『此』字仅为不变词」。「聚集」者,集合也,破坏之义。以「破坏」一词显示此义。「萨昆德咖」一词为鸟之同义语,故说「鸟」。「鸟」者,飞禽也。他们能于空中行,故称为「萨昆」。「将聚集」者,于此处,因界根书中说「『saṃ kase』为覆盖义」,故『saṃ』为前缀,『kase』界根为覆盖义,故说「将住」。此为单音节界根。「固定住处」者,常住也。「名为瓦萨那」者,名为瓦萨那季节。因瓦萨那为四个月,故说「三个月」。「瓦萨入住」者,于此处『nī』界根为行义,故说「瓦萨入行」。「次日」者,满月之后的次日,『次日』为『次』与『日』之合成,于『日』上加『jju』后缀,义为巴帝巴达日。此『次日』字为主格语尾。「若」者,若于阿萨离满月。此为外义不同格限定复合词,应连接为「若已过去」。「于次日」者,于巴帝巴达日。「若」者,若于沙瓦纳月满月。「因此」者,因已至次日,且因已至月,故。以「于紧接的巴帝巴达日」一句,显示圣典中之义:于阿萨离满月之后紧接的巴帝巴达日应入前瓦萨。「于阿萨离」者,于阿萨离满月。于后法中亦应见此义:于月之阿萨离之后紧接的巴帝巴达日应入后瓦萨。「于阿萨离」者,因发生于阿萨离满月附近,故义为名为阿萨离之沙瓦纳满月。应连接为:正于巴帝巴达日应入瓦萨。「一次或」等中,『或』字为不定选择义。「排出」者,排出也,驱出之义。未触音节连结之后有时成为触音,如「出去」等。故将后面的『c』变为『ch』,说为「排出」。显示巴利原文
184. Vassūpanāyikakkhandhake ‘‘ananuññāto’’ti iminā apaññattoti ettha ñādhātuyā anujānanatthaṃ dasseti, ‘‘asaṃvihito’’ti iminā ñādhātuyā ṭhapanatthaṃ. Tedhāti te idha. Idhasaddo sāsanañca lokañca desañca padapūraṇañca upādāya vattati, idha pana padapūraṇeti dassento āha ‘‘idhasaddo nipātamatto’’ti. Saṃhananaṃ saṅghāto, vināsoti attho. Iti imamatthaṃ dasseti ‘‘vināsa’’nti iminā. Sakuntakasaddo sakuṇapariyāyoti āha ‘‘sakuṇā’’ti. Sakuṇāti ca vihaṅgamā. Te hi ākāse gantuṃ sakkontīti sakuṇāti vuccanti. Saṃkasāyissantīti ettha ‘‘saṃ kase acchane’’ti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 sakārantadhātu) vuttattā saṃpubbo kasedhātu acchanatthoti āha ‘‘vasissantī’’ti. Ekārantoyaṃ dhātu. Nibaddhavāsanti niccavāsaṃ. Vassānanāmaketi vassānautunāmake. Vassānassa catumāsattā ‘‘temāse’’ti vuttaṃ. Vassūpanāyikāti ettha nīdhātu gamanatthoti āha ‘‘vassūpagamanānī’’ti. Aparajjūti puṇṇamito aparaṃ ahanti aparajju, ahatthe jjupaccayo, atthato pāṭipadadivaso. Ayaṃ aparajjusaddo paṭhamantanipāto. Assāti āsaḷhīpuṇṇamiyā. Asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoyaṃ, atikkantāya satiyāti yojanā. Aparasmiṃ divaseti pāṭipadadivase. Assāti sāvaṇamāsapuṇṇamiyā. Tasmāti yasmā ca aparajjugatā, yasmā ca māsagatā, tasmā. ‘‘Anantare pāṭipadadivase’’ti iminā pāḷiyaṃ aparajjugatāya āsaḷhiyā anantare pāṭipadadivase purimikā upagantabbāti atthaṃ dasseti. Āsaḷhiyāti āsaḷhīpuṇṇamiyā. Pacchimanayepi māsagatāya āsaḷhiyā anantare pāṭipadadivase pacchimikā upagantabbāti attho daṭṭhabbo. Āsaḷhiyāti āsaḷhīpuṇṇamiyā samīpe pavattattā āsaḷhīsaṅkhātāya sāvaṇapuṇṇamiyāti attho. Pāṭipadadivaseyeva vassaṃ upagantabbanti sambandho. Sakiṃ vātiādīsu vāsaddo aniyamavikappattho. Nicchāretvāti niccāretvā, uccāretvāti attho. Aphuṭṭhakkharasaññogehi paro kvaci phuṭṭhattamāpajjati ‘‘nikkhamatī’’tiādīsu viya. Tasmā parassa cakārassa chakāraṃ katvā ‘‘nicchāretvā’’ti vuttaṃ.
108. 关于禁止雨安居期间行游等的论述显示巴利原文
108. Vassānecārikāpaṭikkhepādikathā
185 185. 「应知有罪」者,应知:以不顾虑而行超越近处有罪,以顾虑而行于他处日出时有罪。「以寺院计数应知诸罪」者,于此处,于瓦萨入住日以不欲入瓦萨之心超越寺院,应知以寺院计数有诸罪。详细阐述同义,故说「若」等。「彼日」者,于彼瓦萨入住日。「百罪」者,于此处,因『百』为数词主要,故于声论中说为单数。「仅一罪」者,仅于超越自己寺院有一罪。应连接为:因某障碍而未入住。显示巴利原文
185.Āpatti veditabbāti anapekkhagamanena upacārātikkame sāpekkhagamanena aññattha aruṇuṭṭhāpane āpatti veditabbā. Vihāragaṇanāya āpattiyo veditabbāti ettha vassūpanāyikadivase vassaṃ anupagantukāmatācittena vihāraṃ atikkameyya, vihāragaṇanāya āpattiyo veditabbā. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘sace hī’’tiādi. Taṃ divasanti tasmiṃ vassūpagamanadivase. Sataṃ āpattiyoti ettha satanti saṅkhyāpadhānattā ekavacananti saddasatthesu vuttaṃ . Ekā eva āpattīti attano vihārassa atikkamaneyeva ekā eva āpatti. Kenaci antarāyena anupagatenāti sambandho.
「名为瓦萨者在此义中」者,为显示『瓦萨』之词义,故说「名为瓦萨」。以「第一月」显示另一词之同形。「第一月」者,于四个瓦萨月中之第一月。「欲提升」者,欲向上提升。义为:正是阿萨离月,非沙瓦纳月。「朱纳」字为与月光相应之月,故说「于月」。与月光相应之月,故说「于月」。与月光相应之月照耀、发光,故称为「朱纳」。故虽以「于月」一般性说,但应取与满月相应之月。「某种损减」者,戒等之某种减损。「于其他」者,于瓦萨入住之外的其他。「如法」者,与法相应。显示巴利原文
Vassanāmo imassatthīti vassoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘vassanāmaka’’nti. ‘‘Paṭhamaṃ māsa’’nti iminā aññapadassa sarūpaṃ dasseti. Paṭhamaṃ māsanti catūsu vassamāsesu paṭhamaṃ māsaṃ. Ukkaḍḍhitukāmoti upari kaḍḍhitukāmo. Āsaḷhīmāsameva, na sāvaṇamāsanti attho. Juṇhasaddo candapabhāyutto māsoti āha ‘‘māse’’ti. Candapabhāyutto māsoti āha ‘‘māse’’ti. Candapabhāyutto hi māso jotati dippatīti juṇhoti vuccati. Tasmā ‘‘māse’’ti sāmaññato vuttepi puṇṇamiyutto māsova gahetabbo. Kāci parihāni nāmāti kiñci sīlādīnaṃ hāyanaṃ nāma. Aññasmimpīti vassūpagamanato aññasmimpi. Dhammiketi dhammena yutte.
109. 关于准许七日事的论述显示巴利原文
109. Sattāhakaraṇīyānujānanakathā
187 应如是连接:于七日事中,当知如此抉择。为显示「以七日事」一词的处格复合词及「anīya」字的业义,故说「于七日内应作之事」。其中,「于七日内」显示处格复合词,「应作」显示业义。又以「于七日内」表示七日之内,这是省略了后词。「派遣而去」一句,此处为显示「派遣」一词的作者与业,故说「比丘等为使者」。其中,「比丘等」显示作者,「使者」显示业。「七日」一句,此处为显示后词省略及表示地点的用法,故说「正于七日内」。「正于彼处」指正在被派遣的地方。以「不应起」显示「正于七日」中「eva」字的结果。显示巴利原文
187. Sattāhakaraṇīyesu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. ‘‘Sattāhakaraṇīyenā’’ti padassa sattamīsamāsañca anīyasaddassa kammatthañca dassento āha ‘‘sattāhabbhantare yaṃ kattabba’’nti . Tattha ‘‘sattāhabbhantare’’ti iminā sattamīsamāsaṃ dasseti, ‘‘kattabba’’nti iminā kammatthaṃ. ‘‘Sattāhabbhantare’’ti iminā sattāhassa abbhantaraṃ sattāhanti uttarapadalopaṃ dasseti. Pahite gantunti ettha pahitesaddassa kattukammāni dassetuṃ vuttaṃ ‘‘bhikkhuādīhi dūte’’ti. Tattha ‘‘bhikkhuādīhī’’ti iminā kattāraṃ dasseti, ‘‘dūte’’ti iminā kammaṃ. Sattāhanti ettha uttarapadalopañca bhummatthe upayogavacanañca dassento āha ‘‘antosattāheyevā’’ti. Tatthevāti tasmiṃ pahitaṭṭhāneyeva. ‘‘Na uṭṭhāpetabbo’’ti iminā ‘‘sattāheyevā’’ti ettha evasaddassa phalaṃ dasseti.
189 「味在此义中」:当说「有味」时,应理解为食堂,因此说「称为食堂」。「食堂」即煮食之屋。「此经以前」:在此将「以前」与「此」分开后,「以前」一词为同义语,故说「乃至此经」。「不坏」:此处「luja」词根为破坏义,故说「不破坏」。「应被准备」:即应被准备。「于一切处」:在一切派遣中。「以此净语」:以此净语,即所谓三句之语。「他们」:指那三句。「以同义语」:以如「应祭祀祭祀、应学习学习、应见沙门」的方式。「七众」:即所谓近事男、近事女、比丘、比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼这七众。显示巴利原文
189. Raso etasmiṃ atthīti rasavatīti vutte bhattagehaṃ gahetabbanti āha ‘‘bhattagehaṃ vuccatī’’ti. Bhattagehanti bhattapacanagehaṃ. Purāyaṃ suttantoti ettha purā ayanti padacchedaṃ katvā purāsaddo yāvapariyāyoti āha ‘‘yāva ayaṃ suttanto’’ti. Na palujjatīti ettha lujadhātu vināsatthoti āha ‘‘na vinassatī’’ti. Parisaṅkhatanti parisaṅkharitabbaṃ. Sabbatthāti sabbesu pahitesu. Imināva kappiyavacanenāti iminā eva kappiyena tivākyasaṅkhātena vacanena. Etesanti etesaṃ tiṇṇaṃ vākyānaṃ. Vevacanenāti ‘‘yaññañca yajituṃ, suttañca uggaṇhituṃ, samaṇe ca dassitu’’nti pariyāyena. Sattasūti upāsaka upāsika bhikkhubhikkhunī sikkhamāna sāmaṇera sāmaṇerī saṅkhātāsu sattasu.
110. 关于五类人即使未被召请也准许的论述显示巴利原文
110. Pañcannaṃ appahitepi anujānanakathā
193 「更何况被派遣」一句,是显示「即使未被派遣也应前往」句中「pi」字所含的可能性。为了分别说明应前往五种如法者近处的理由,故说「比丘患病」等。「以十」:将「僧团欲作羯磨,或僧团已作羯磨」这一支计为一支,便成为十支。「以九」:除去应行别住者,成为九支。「以四」:指病、不乐、恶作、见这四种。据此,「以此六」是连接。「沙弥亦以六」:在此处为展开显示六种相状,故说「从最初」等。这很容易理解。「以五应前往沙弥尼近处」是连接。「从他」:从他人,或在他人处。「在安达咖注疏中所说」是关联句。「无论是亲戚或非亲戚,凡有者,对他们」是连接。「ta」是语助词。显示巴利原文
193.Pageva pahiteti iminā ‘‘apahitepi gantabba’’nti ettha pisaddassa sambhāvanatthaṃ dasseti. Pañcannaṃ sahadhammikānaṃ santikaṃ gantabbabhāvassa kāraṇaṃ vibhajitvā dassento āha ‘‘bhikkhu gilāno hotī’’tiādi. Dasahīti ‘‘saṅgho kammaṃ kattukāmo hoti, kataṃ vā saṅghena kammaṃ hotī’’ti idaṃ aṅgaṃ ekaṃ katvā dasahi. Navahīti parivāsārahaṃ apanetvā navahi. Catūhīti gilānaanabhiratikukkuccadiṭṭhigatauppannasaṅkhātehi catūhi. Iti imehi chahīti yojanā. Sāmaṇerassapi chahīti ettha channaṃ sarūpaṃ vitthāretvā dassento āha ‘‘ādito’’tiādi. Taṃ suviññeyyameva. Sāmaṇeriyā santikaṃ pañcahi gantabbanti yojanā. Paratoti parasmā, parasmiṃ vā. Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Ye ñātakā vā ye aññātakā vā atthi, tesampīti yojanā. Tanti vacanaṃ.
112. 关于仅在被召请时才准许的论述显示巴利原文
112. Pahiteyevaanujānanakathā
199 “比丘为所依者”:比丘即是所依、依处,就此而说比丘为所依者,意指依止比丘之人,故说“与比丘共住之人”。“palujjati”:坏灭。“令截断物品”:此处“bhaṇḍa”一词唯指资具,并非指本金,故说“物料资具物品”。“chedāpita”:属于cur等第六类动词词根,变化为“chindāpita”,按rudh等第六类动词词根变格。“dajjāha”:“e”音脱落而成的连音,故说“dajje aha”。也有读作“dajjeha”的情形。若是如此,则为“a”音脱落的连音。“dajje”:我应施,或我施。“以僧团应作”:以僧团应作之事务。为显示此义,故说“凡任何”等。其中“凡任何应作”是连接语。“在塔伞、栏楯等”:在塔的伞与栏楯。以“等”字含摄涂白灰等事。“对其”:对僧团应作之事。“为完成应前往”是关联说明。显示巴利原文
199.Bhikkhugatikoti bhikkhu eva gati patiṭṭhā etassāti bhikkhugatikoti vutte bhikkhunissitako purisoti āha ‘‘bhikkhūhi saddhiṃ vasanakapuriso’’ti. Palujjatīti vinassati. Bhaṇḍaṃ chedāpitanti ettha bhaṇḍasaddo parikkhārattho eva, na mūladhanatthoti āha ‘‘dabbasambhārabhaṇḍa’’nti. Chedāpitanti curādigaṇikadhātuṃ ‘‘chindāpita’’nti rudhādigaṇikadhātuyā vaṇṇeti. Dajjāhanti ekāralopasandhīti āha ‘‘dajje aha’’nti. ‘‘Dajjeha’’ntipi pāṭho. Evañhi sati akāralopasandhi. Dajjeti dadeyyaṃ, dadāmi vā. Saṅghakaraṇīyenāti saṅghassa kātabbena kiccena. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘yaṃkiñcī’’tiādi. Tattha yaṃkiñci kātabbanti yojanā. Cetiyachattavedikādīsūti cetiyassa chatte ca vedikāya ca. Ādisaddena sudhālimpādayo saṅgaṇhāti. Tassāti saṅghakaraṇīyassa. Nipphādanatthaṃ gantabbanti sambandho.
“在此”:指入安居揵度中。“animantitena”一词,在“gantu”一词中是动作的施事者。“gantu”:意为前往,或前往的行为,在“na vaṭṭati”一词中是主语。“最初即”:从闻法之初即应前往。“应集会,如是已作约定”是连接句。“bhaṇḍaka”:指衣等物品。“不应前往”:当知为自身不应前往之义。因此说“然而若”等。“在彼处”:指彼精舍。“vaṭṭati”:以此显示安居不破且无罪。“为了利益亦”:以“pi”字,期待“我将洗物品”的利益。“na”:弟子。“vaṭṭati”:依老师之命令,若七日未过则允许前往,安居不破且无罪;若七日已过,则唯安居破而无罪,此是意趣所在。显示巴利原文
Etthāti vassūpanāyikakkhandhake. ‘‘Animantitenā’’ti padaṃ ‘‘gantu’’nti pade bhāvakattā. Gantunti gamituṃ, gamanaṃ vā ‘‘na vaṭṭatī’’ti pade kattā. Paṭhamaṃyevāti dhammassavanato paṭhamameva. Sannipatitabbaṃ iti katikā katā hotīti yojanā. Bhaṇḍakanti cīvarādibhaṇḍakaṃ. Gantuṃ na vaṭṭatīti sayameva gantuṃ na vaṭṭatīti attho daṭṭhabbo. Tena vuttaṃ ‘‘sace panā’’tiādi. Tatthāti taṃ vihāraṃ. ‘‘Vaṭṭatī’’ti iminā vassacchedo ca āpatti ca na hotīti dasseti. Atthāyapīti pisaddena ‘‘bhaṇḍakaṃ dhovissāmī’’ti atthaṃ apekkhati. Nanti antevāsikaṃ. Vaṭṭatīti ācariyassa āṇāya sattāhe anatikkante vaṭṭati, vassacchedo ca āpatti ca na hoti. Sattāhe atikkante vassacchedova hoti, na āpattīti adhippāyo.
第一百一十三、关于有障碍时中断瓦萨而无罪的论述显示巴利原文
113. Antarāye anāpattivassacchedakathā
201 “不远”:邻近。“在彼处”:指在村中。“以七日一次”:在七日内一次。“应令升起明相”:应在精舍令明相升起。“在彼处即”:就在村中。“我等”:这是就比丘而言。“又我等”:这是就人们而言。“对他们即”:唯对破安居的比丘。“ta”:指筹食等。“以瓦萨计”:按戒腊计算。显示巴利原文
201.Avidūreti āsanne. Tatthāti gāme. Sattāhavārenāti sattāhe ekavārena. Aruṇo uṭṭhāpetabboti vihāre aruṇo uṭṭhāpetabbo. Tatrevāti gāmeyeva. Mayanti bhikkhū sandhāya vuttaṃ. Puna mayanti manusse sandhāya vuttaṃ. Tesaṃyevāti vassacchedabhikkhūnaṃ eva. Tanti salākabhattādiṃ. Vassaggenāti vassagaṇanāya.
“vassāvāsika”:指应施予雨安居者的衣服。“在那里”:在那座精舍中。“对他们已送达”:是关联句。“vihāre”:指在有村庄的精舍里。“所寄存的物品”:是关联句。“在此”:指比丘的住处。“凡有衣服等可分物品,彼”:是连接句,即任何衣服等可分配物。“在那里即”:就是在有村庄的那座精舍中。“从此”:指从田地等所得之物。“在净施人手中”:是关联句。“在那里生起的”:指在那精舍中,所施田地等的产出、因缘也是如此。为显示“前往彼处请求听取后应分配”这句话的理由,故说“因为是僧物”等。“或在精舍内”:或是在界内。“在两处”:指存于界内和界外两处的可分物品,此为关联。显示巴利原文
Vassāvāsikanti vassāvāsānaṃ dātabbaṃ cīvaraṃ. Tatthāti tasmiṃ vihāre. Yesaṃ pāpitanti sambandho. Vihāreti vuṭṭhitagāmavihāre. Upanikkhittakaṃ bhaṇḍanti sambandho. Idhāti bhikkhuno nivāsaṭṭhāne. Yaṃ cīvarādivebhaṅgiyabhaṇḍaṃ atthi, tanti yojanā. Tatthevāti vuṭṭhitagāmavihāre eva. Itoti khettavatthuādito. Kappiyakārakānaṃ hattheti sambandho. Tatruppādepīti tassa vihārassa dinnakhettavatthuādito uppāde paccayepi. ‘‘Tattheva gantvā apaloketvā bhājetabba’’nti vacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘saṅghikañhī’’tiādi. Antovihāre vāti antosīmāya vā. Ubhayatthāti antosīmabahisīma saṅkhātesu dvīsu ṭhānesu ṭhitaṃ vebhaṅgiyabhaṇḍanti sambandho.
第一百一十四、关于僧团破裂时中断瓦萨而无罪的论述显示巴利原文
114. Saṅghabhede anāpattivassacchedakathā
202 “已破”:此处为显示“ta”词缀用在过去时不恰当,故说“僧团破时,便无应作之事”。“然而,那个”:即那个僧团。此词在“将破”句中为作者,在“被怀疑”句中为所作业。“将破”一词,以此显示此处“已破”中的“ta”词缀实际表达未来时的情形。“以比丘尼而僧团破”:为何在此要考虑以比丘尼导致僧团破?故说“不应视为以比丘尼而僧团破”。“此”:指不被比丘尼所破的状态。“然而,那些”:即那些比丘尼。“彼”:指僧团。“此”:指“以众多比丘尼而僧团破”这句话。显示巴利原文
202.Bhinnoti ettha tapaccayassa atītatthe ayuttabhāvaṃ dassento āha ‘‘bhinne saṅghe karaṇīyaṃ natthī’’ti. Yo panāti saṅgho pana. Idaṃ ‘‘bhijjissatī’’tipade kattā, ‘‘āsaṅkito’’tipade kammaṃ. ‘‘Bhijjissatī’’ti iminā bhinnoti ettha tapaccayassa anāgatatthe pavattabhāvaṃ dasseti. Bhikkhunīhi saṅgho bhinnoti ettha kiṃ bhikkhunīhi saṅgho bhinnoti daṭṭhabboti āha ‘‘na bhikkhunīhi saṅgho bhinnoti daṭṭhabbo’’ti. Etanti bhikkhunīhi abhinnabhāvaṃ. Etā panāti bhikkhuniyo pana. Tanti saṅghaṃ. Etanti ‘‘sambahulāhi bhikkhunīhi saṅgho bhinno’’ti vacanaṃ.
115. 关于在牛栏等处入雨安居的论述显示巴利原文
115. Vajādīsu vassūpagamanakathā
203 “牧牛者的住处”:以此显示,牧牛者如同牛一般住在牛栏里。显示巴利原文
203. ‘‘Gopālakānaṃ nivāsaṭṭhāna’’nti iminā gopālakā gāvo viya vaje nivasantīti dasseti.
“近”一词是“邻近”的同义词,故说“邻近的”。“在那里”:指在小屋中。“在此”:指在这间小屋中。因为没有可居住性,所以用通称说“在此”。“三次”:这是按最高标准而说。因为下文说“一次、两次或三次”,故应知一次也可以。“那个也”:指以简略方式停放的车子。以“依止”一词显示不应说“我在此入雨安居”这样的言语。而“依止”,在教义上是指心对于“我将在此住雨安居”的执著。“商队正在路上”:是不尊重时的位格用法。“就在那里”:就在商队那里,与“商队越过”相连。“在那里”:在所期望的地方。“散去”:各自分散而去。如果在无村落处散去,应返回之前的村庄,不应去其他村庄。“从那里”:从村庄。显示巴利原文
Upakaṭṭhasaddo āsannapariyāyoti āha ‘‘āsannāyā’’ti. Tatthāti kuṭikāyaṃ. Idhāti imissaṃ kuṭikāyaṃ. Avihārattā ‘‘idhāti’’sāmaññavasena vuttaṃ. Tikkhattunti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ. Heṭṭhā hi ‘‘sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā’’ti (mahāva. aṭṭha. 184) vuttattā sakimpi vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Tampīti sālāsaṅkhepena ṭhitasakaṭampi. ‘‘Ālayo’’ti iminā ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti vacībhedo na kātabboti dasseti. Ālayoti ca satthe ‘‘idha vassaṃ vasissāmī’’ti cittassa allīyanaṃ. Maggapaṭipanneyeva sattheti anādare bhummavacanaṃ. Tatthevāti sattheyeva. Sattho atikkamatīti sambandho. Tatthāti patthitaṭṭhāne. Vippakiratīti visuṃ visuṃ gacchati . Sace agāmake ṭhāne vippakirati, purimaṃ gāmaṃ sannivattitabbaṃ. Na aññagāmaṃ gantabbaṃ. Tatoti gāmato.
“应进入”:说“我在此入雨安居”三次后应当进入。“就在那里”:就在海上。“岸”:指岸边。因为它侵蚀、阻挡水,所以称为岸。“而这位”:指这位在船上入雨安居的比丘。“沿岸而行”:依次第,或依随顺而沿岸而行。“在其他地方”:在最初得到的村庄之外的其他地方。“就在那里”:就在最初得到的那个村庄。显示巴利原文
Upagantabbanti ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vatvā upagantabbaṃ. Tatthevāti samuddeyeva. Kūlanti tīraṃ. Tañhi kulati udakaṃ āvaratīti kūlanti vuccati. Ayañcāti nāvāyaṃ vassūpagamanabhikkhu. Anutīramevāti anukkamena, anusārena vā tīrameva. Aññatthāti paṭhamaladdhagāmato aññasmiṃ ṭhāne. Tatthevāti paṭhamaladdhagāmeyeva.
“如是”等是结语。“而且得到自恣”:此处“且”字是连接句子的意思。“然而,在前面那些情况中”:此处“而”字是简别义,“然”字是显示特殊义。“是无犯”:仅仅是无犯而已。显示巴利原文
Itītiādi nigamanaṃ. Pavāretuñca labhatīti ettha casaddo vākyasampiṇḍanattho. Purimesu ca panāti ettha casaddo byatirekattho, panasaddo visesatthajotako. Anāpatti hotīti anāpattimattameva hoti.
116. 关于不应入雨安居处所的论述显示巴利原文
116. Vassaṃ anupagantabbaṭṭhānakathā
204 「就在树洞中」:就在树的孔穴之中。孔穴因可善好地进入,故称之为树洞。「木板覆盖」:以木板覆盖。「出入门」:指出入的门。「入」与「出」应取其一端而总称为「入」。「在木桩顶上」:在木桩的上面。「枝」:枝相互交织延伸,故名为枝;将「巴」音变为「巴」音,并加阴性语尾「伊」,故称为枝。「在那里」:在高台之上。「他的」:指比丘的,与「没有」相连。「五种覆盖物」:即草、叶、砖、石、灰泥这五种覆盖物。这是就多数而言,因为也包含了木板覆盖等。「门闩」:应以门闩来拴住之物。「尸体小屋」:在安置尸体的卧处、坟场中建造的小屋,称为尸体小屋。「凿制的床等」:以「等」字包含凿制的椅子。「在那里」:在尸体小屋中。「其他小屋」:除尸体小屋以外的其他小屋。「遮蔽物」:指墙壁。「门」:出入的门。「这称为伞小屋」:这是以伞作成的小屋。以大的头盖骨作成小屋,应如此连接。显示巴利原文
204.Rukkhasusīreyevāti rukkhassa vivare eva. Vivarañhi su saṃ irati gacchatīti susīroti vuccati. Padaracchadananti phalakehi chāditaṃ. Pavisanadvāranti pavisananikkhamanadvāraṃ. Pavisanañca nikkhamanañca pavisananti virūpekasesena kātabbaṃ. Khāṇumatthaketi khāṇuno upari. Viṭabhīti viṭaṃ aññamaññavedhanaṃ apati gacchatīti viṭapo, pakārassa bhakāraṃ, itthiliṅgajotakaīpaccayañca katvā viṭabhīti vuccati. Tatthāti aṭṭake. Yassāti bhikkhuno, natthīti sambandho. Pañcannaṃ chadanānanti tiṇapaṇṇaiṭṭhakāsilāsudhāsaṅkhātānaṃ (cūḷava. 303) pañcannaṃ chadanānaṃ. Idañca yebhuyyavasena vuttaṃ padaracchadanādīnampi gahitattā. Dvārabandhananti dvārena bandhitabbaṃ. Chavakuṭikāti chavānaṃ sayanaṭṭhāne susāne katā kuṭikā chavakuṭikāti vuccati. Ṭaṅkitamañcādītiādisaddena ṭaṅkitapīṭhaṃ saṅgaṇhāti. Tatthāti chavakuṭiyaṃ. Aññaṃ kuṭikanti chavakuṭito aññaṃ kuṭikaṃ. Āvaraṇanti bhittiṃ. Dvāranti pavisananikkhamanadvāraṃ. Chattakuṭikā nāmesāti esā chattena katā kuṭikā nāma. Mahantena kapallena kuṭikaṃ katvāti sambandho.
第一百一十七、关于不如法约定的论述显示巴利原文
117. Adhammikakatikākathā
205 「其他也」:指除了「于雨安居期间不应令人出家」这一约定之外的其他约定。「有约定」应如此连接。「它的」:指不如法之约定。「已说」:在《第四波罗夷》的注释中已说。显示巴利原文
205.Aññāpīti ‘‘antarāvassaṃ na pabbājetabba’’nti katikāya aññāpi. Katikā hotīti sambandho. Tassāti adhammikakatikāya. Vuttanti catutthapārājikavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.226) vuttaṃ.
第一百一十八、关于因承诺而犯恶作罪的论述显示巴利原文
118. Paṭissavadukkaṭāpattikathā
207 「在承诺时有恶作罪」:此处为了显示并非只有在承诺雨安居时才有恶作罪,故说「不唯」等。「正是这个的」:即雨安居。「以如是等」:pi字应连接于「在承诺时」。其义为「在承诺时也」。「彼彼的」:指业的。「而那个」:那个恶作是因违诺而生起,应如此连接。「最初也」:pi字统摄「之后也」一词。最初是波逸提,之后也是恶作,这是其义。显示巴利原文
207.Paṭissave āpatti dukkaṭassāti ettha kiṃ vassāvāsapaṭissuteyeva dukkaṭāpatti hotīti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Etassevāti vassāvāsasseva. Evamādināpīti pisaddo ‘‘paṭissave’’ti ettha yojetabbo. ‘‘Paṭissavepī’’ti hi attho. Tassa tassāti kammassa. Tañca khoti tañca dukkaṭaṃ visaṃvādanapaccayā hotīti yojanā. Paṭhamampīti pisaddo ‘‘pacchāpī’’ti padaṃ sampiṇḍeti. Paṭhamampi hi pācittiyaṃ, pacchāpi dukkaṭanti attho.
于「他就在当天不应作」等句中,当知如此抉择,应作如此连接。「而前雨安居不显现」:此处,先前存在的称为「前」,那本身就是前雨安居,即入雨安居的日期。若有人于不同界、在两处住处入雨安居,在第二住处说「我将住」时,刚一走出第一住处的界区,因第一住处分配已失效,便说「前雨安居不显现」。「未让黎明升起」,是指在入雨安居的住处,尚未待至黎明升起。「就在当天」,意为于入雨安居之日,此语与「即使已离开者」相连。为显示pi字所含的呵责义,故说「何况」等词。「执著」,指内心的执取。「由于失念」,即因忘失正念。「不入雨安居」,是指作了「我于此住处入此三个月雨安居」的宣言后,却不如实入雨安居。显示巴利原文
So tadaheva akaraṇīyotiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Purimikā ca na paññāyatīti ettha pure bhavā purimā, sā eva purimikā, pāṭipadatithī. Nānāsīmāya dvīsu āvāsesu vassaṃ upagacchantassa dutiye ‘‘vasissāmī’’ti paṭhamāvāsassa upacārato nikkhantamatte paṭhamasenāsanaggāhassa passambhanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘purimikā ca na paññāyatī’’ti. Aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāti vassaṃ upagamanavihāre aruṇaṃ anuṭṭhāpetvā. Tadahevāti tasmiṃ vassūpagamanaahani eva, pakkantassāpīti sambandho. Pisaddassa garahatthaṃ dassento āha ‘‘ko pana vādo’’tiādi. Ālayoti cittassa allīyanaṃ. Asatiyāti satipamuṭṭhena. Vassaṃ na upetīti ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti (mahāva. aṭṭha. 184) vacībhedaṃ katvā vassaṃ na upeti.
「七日」,是以七日为限,与「未来之」相连。「第九日」,指前迦提迦月白分第九日,或后迦提迦月白分第九日。「或不来,无罪」:由于已安住雨安居,纵使不来,亦无犯,此为其义。显示巴利原文
Sattāhanti sattāhena, anāgatāyāti sambandho. Navamitoti pubbakattikamāsassa juṇhapakkhanavamito, pacchimakattikamāsassa juṇhapakkhanavamito vā. Mā vā āgacchatu, anāpattīti vassaṃvutthattā mā vā āgacchatu, anāpattīti attho.
4. 自恣犍度显示巴利原文
4. Pavāraṇākkhandhakaṃ
120. 不安适居住之论显示巴利原文
120. Aphāsukavihārakathā
209 在《邀请犍度》中,“allāpo”(呼召)一词,在此为了显示前缀ā有“最初”之义,而词根lapa有“说”之义,故说为“最初的话语”。从最初、或在最初之处的言说,称为“呼召”,或凭借此言说而(称为)“呼召”,在复合结构中,前者音变为短音。再次的言说,或凭借此而说,则称为“sallāpo”(交谈)。“以手越过者”一句中,此处前缀vi与词根laghi有“举起”之义,故说为“以手举起者”。“畜生共住”一句中,此处“pasu”(畜生)指一切四足者。它们相互恼害,或被人类等所恼害,故称为“有情”(pasava)。如同畜生般共同居住,因如同畜生般共同居住而称为“畜生共住”,即那种畜生般的共住。为了详细说明其意,故说“畜生也”等。“如是”者,指若不如法而行,这就是其含义。“这些亦”者,指比丘等亦如此。“因此”者,指因为不如法而行,因此之故。“他们之”者,指比丘之。“一切处”者,指在一切山羊共住、绵羊共住等情形中。“哑者之戒”者,因如同哑者的戒禁,故称为哑者之戒,即空洞无益之戒,这就是它的含义。“外道之受持”者,指应为外道所受持者。“戒之受持”者,指应受持的戒律。“互相随顺性”者,此处为了显示tā字有“状态”之义,故说为“随顺的状态”。以此遮止将tā后缀理解为如“天人”等词中的“自性”义,以及如“众人”等词中的“集合”义。为了显示“互相说”的语义。显示巴利原文
209. Pavāraṇākkhandhake allāpoti ettha ātyūpasaggassa ādikammatthaṃ, lapadhātuyā ca kathanatthaṃ dassento āha ‘‘paṭhamavacana’’nti. Ādito, ādimhi vā lapanaṃ kathanaṃ, lapati anenāti vā allāpo saṃyoge pare rasso. Saṃ puna lapanaṃ, lapati vā anenāti sallāpo. Hatthavilaṅghakenāti ettha vipubbo laghidhātu ukkhipanatthoti āha ‘‘hatthukkhepakenā’’ti. Pasusaṃvāsanti ettha pasūti sabbacatuppadā. Te hi aññamaññaṃ pasanti bādhanti, manussādīhi vā pasīyanti bādhīyantīti pasavoti vuccanti. Pasūnaṃ viya saṃvāsanti pasūnaṃ saṃvāso viya saṃvāsoti pasusaṃvāso, taṃ pasusaṃvāsaṃ. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘pasavopi hī’’tiādi. Tathāti yathā na karonti, tathāti attho. Etepīti bhikkhavopi. Tasmāti yasmā akaṃsu, tasmā. Nesanti bhikkhūnaṃ. Sabbatthāti sabbesu eḷakasaṃvāsasapattasaṃvāsesu. Mūgabbatanti mūgassa vataṃ viya vatanti mūgabbataṃ, suññavacanavatanti attho. Titthiyasamādānanti titthiyehi samādātabbaṃ. Vatasamādānanti samādātabbaṃ vataṃ. Aññamaññānulomatāti ettha tāsaddassa bhāvatthaṃ dassento āha ‘‘anulomabhāvo’’ti. Iminā ‘‘devatā’’tiādīsu (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.1; khu. pā. aṭṭha. 5.evamiccādipāṭhavaṇṇanā; su. ni. aṭṭha. 2.aṅgalasuttavaṇṇanā) viya tāpaccayassa svatthaṃ ‘‘janatā’’tiādīsu (pe. va. aṭṭha. 460) viya samūhatthañca nivatteti. ‘‘Aññamaññaṃ vattu’’nti vacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘vadantu ma’’ntiādi. Vadantaṃ bhikkhuṃ vattunti yojanā. ‘‘Āpattīhi vuṭṭhānabhāvo’’ti iminā āpattivuṭṭhānatāti padassa pañcamīsamāsañca tāpaccayassa bhāvatthañca dasseti. ‘‘Vinaya’’ntiādinā purato katvā karaṇaṃ purekkhāro, tassa bhāvo purekkhāratā, vinayaṃ purekkhāratā vinayapurekkhāratāti vacanatthaṃ dasseti. Ettha purasaddassa ekārattaṃ saddasatthesu (moggallānabyākaraṇe 5.134 sutte) vadanti. Tassa yuttiṃ dassento āha ‘‘vadantuma’’ntiādi (moggallānabyākaraṇe 5.134 sutte).
210 210. 「一切摄」者,因「僧团应邀请」以总相说,故为一切三语等之摄取者。「白」者,以此语令知僧团,故为白。广说一切摄有,故说「如是说时」等。「三语」者,此有三语故为三语,或以三语应作故为三语。此即规则,于其余亦然。「同瓦萨」者,这些有同瓦萨故为同瓦萨者,以他们应作故为同瓦萨。「其余」者,二语、一语。显示巴利原文
210.Sabbasaṅgāhikāti ‘‘saṅgho pavāreyyā’’ti sāmaññato vuttattā sabbesaṃ tevācikādīnaṃ saṅgāhakā. Ñattīti ñāpeti saṅghaṃ etāya vacanāyāti ñatti. Sabbasaṅgāhikabhāvaṃ vitthārento āha ‘‘evañhi vutte’’tiādi. Tevācikanti tisso vācā etassāti tevācikaṃ, tīhi vācāhi kattabbanti vā tevācikaṃ. Eseva nayo sesesupi. Samānavassikanti samānaṃ vassaṃ etesanti samānavassā, tehi kattabbanti samānavassikaṃ. Aññanti dvevācikaekavācikaṃ.
211 “坐着”一语,在此为了显示词根 ās 有“就座”之义,故说为“即是坐着”。以“不起立”这句话,来显示坐着的结果。“于其之间”一语,此处本应说为“tadantarā(于其中间)”,因语词连贯顺畅之故而增添字母 m 而说,故注释为“tadantarā(于其中间)”。指的是,自己邀请事毕之后的那段期间。为了显示“直至邀请完成”这句话有界定界限之义,故说“在那段时间内”。因为“tāva”(直至)作为不变词的使用,在“于其之间”这个语境中,应知第五转(从格)包含了“包含此期间”及“直至”的涵义。显示巴利原文
211.Acchantīti ettha āsadhātuyā upavesanatthaṃ dassento āha ‘‘nisinnāva hontī’’ti. ‘‘Na uṭṭhahantī’’ti iminā evaphalaṃ dasseti. Tadamantarāti ettha ‘‘tadantarā’’ti vattabbe vācāsiliṭṭhavasena makārāgamaṃ katvā vuttanti āha ‘‘tadantarā’’ti. Tassa attano pavāritakālassa antarā. ‘‘Yāva pavārentī’’ti padassa niyamatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tāvatakaṃ kāla’’nti. Yāvāti nipātassa payogattā ‘‘tadamantarā’’ti ettha abhividhiavadhyatthe pañcamīvibhatti hotīti daṭṭhabbaṃ.
121. 邀请差别之论显示巴利原文
121. Pavāraṇābhedakathā
212 “于十四日”:指因被争论者扰乱而提前举行的前迦提迦月黑分十四日。“今日邀请,十五日”应作前行事,此为连接。显示巴利原文
212.Cātuddasikāyāti bhaṇḍanakārakehi upaddutattā paccukkaḍḍhitāya pubbakattikamāsassa kāḷapakkhacātuddasikāya. ‘‘Ajja pavāraṇā pannarasī’’ti pubbakiccaṃ kātabbanti yojanā.
“于诸邀请羯磨中”:这是区分语,应连接到“以非法别众邀请羯磨”等处。“以非法别众”:此处非法,是指虽成僧团却不作僧团邀请而作众邀请,或虽成众却不作众邀请而作僧团邀请。别众,是指所有人虽住在同一界内,却不全体集合。显示巴利原文
Pavāraṇākammesūti niddhāraṇe bhummaṃ, ‘‘adhammena vaggaṃ pavāraṇākamma’’ntiādīsu sambandhitabbaṃ. Adhammena vagganti ettha adhammaṃ nāma saṅgho hutvāpi saṅghapavāraṇamakatvā gaṇapavāraṇāya karaṇaṃ, gaṇo hutvāpi gaṇapavāraṇamakatvā saṅghapavāraṇāya karaṇañca. Vaggaṃ nāma ekasīmāyaṃ vasantānampi sabbesaṃ ekato asannipatanaṃ.
“以非法和合”:此处非法即如前所述。和合,是指所有人一同集合。显示巴利原文
Adhammena samagganti ettha adhammaṃ vuttanayameva. Samaggaṃ nāma sabbesaṃ ekato sannipatanaṃ.
“以如法别众”者,此处所言“如法”,即:以僧团身份而行僧团邀请,或以众组身份而行众组邀请。“别众”如前述方式。“以如法和合”则极易了知。“如是”一词为总结之义。显示巴利原文
Dhammena vagganti ettha dhammaṃ nāma saṅgho hutvā saṅghapavāraṇāya karaṇaṃ, gaṇo hutvā gaṇapavāraṇāya karaṇañca. Vaggaṃ vuttanayameva. Dhammena samaggaṃ suviññeyyameva. Itisaddo parisamāpanattho.
213 “如是所与”者,即依律文所述方式而给予。“应作邀请”者,指出雨安居后应行的邀请。“提萨”者,即名为提萨的比丘。若无“或以所见而说”等语,文句便衔接不畅。“彼”者,即名为提萨的比丘。“僧团出于悲悯而当说”者,应如此连接以释其义。“更上座”者,指供养邀请的施主所承事的该比丘更为上座。“呜呼”者,意为所得之功德。显示巴利原文
213.Evaṃ dinnāyāti evaṃ pāḷiyaṃ vuttanayeneva dinnāya. Pavāretabbanti vassaṃvutthapavāraṇāya pavāretabbaṃ. Tissoti tissanāmako. Diṭṭhena vā vadatūti sambandho. Tanti tissanāmakaṃ bhikkhuṃ. Saṅgho anukampaṃ upādāya vadatūti yojanā. Vuḍḍhataroti pavāraṇādāyako taṃhārakato vuḍḍhataro. Hīti laddhaguṇo. Tenāti pavāraṇāhārakena. Tassāti pavāraṇādāyakassa.
“此处亦”者,指在此自恣犍度中也同样适用。“亦”字是承上布萨犍度而言。“为余羯磨而作”者,其关联意义为:为自恣羯磨之外的其余诸羯磨而作。当连接下文“在自恣被提出时”来理解。“彼之”者,指供养自恣的施主。“一切”者,指供养自恣的施主及僧团的所有成员。“然其余羯磨”者,即自恣羯磨之外的羯磨。“然由彼比丘”者,指由那位供养自恣的施主所应请的比丘。此处,若于当日自恣时,唯有自恣羯磨,则应唯施与自恣;若有其余羯磨,则应唯施与意欲;若同时有自恣羯磨及余羯磨,则应施与自恣及意欲。依此道理,而有“于当日自恣时,施与自恣者亦应施与意欲”之说(《大品》213)。“由彼”者,即以此布施的因缘。显示巴利原文
Idhāpi cāti imasmiṃ pavāraṇākkhandhakepi ca. Apisaddo uposathakkhandhakaṃ apekkhati. Avasesakammatthāyāti pavāraṇākammato avasesānaṃ kammānamatthāya hotīti sambandho. Pavāraṇāya āhaṭāya satiyāti yojanā. Tassa cāti pavāraṇādāyakassa ca. Sabbesanti pavāraṇādāyakassa ca saṅghassa cāti sabbesaṃ. Aññaṃ pana kammanti pavāraṇākammato aññaṃ kammaṃ pana. Tena pana bhikkhunāti pavāraṇādāyakena bhikkhunā pana. Ettha ca tadahupavāraṇāya attano ca saṅghassa ca sace pavāraṇākammameva hoti, pavāraṇāyeva dātabbā. Atha aññameva kammaṃ hoti, chandoyeva dātabbo. Yadi pavāraṇākammañca aññakammañca hoti, pavāraṇā ca chando ca dātabbo . Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tadahu pavāraṇāya pavāraṇaṃ dentena chandampi dātu’’nti (mahāva. 213). Tenāti dānahetunā.
218 「今日我的自恣」:此处为显示不同于圣典方式的注释方式,故说「若」等。显示巴利原文
218.Ajja me pavāraṇāti ettha pāḷinayato aññaṃ aṭṭhakathānayaṃ dassento āha ‘‘sace’’tiādi.
219 「如所说之方式」:即布萨犍度中所说之方式。显示巴利原文
219.Vuttanayamevāti uposathakkhandhake (mahāva. aṭṭha. 169) vuttanayameva.
222 「应再自恣」:此处为显示不仅自恣应重新举行,前行等亦应重作,故说「再前行」等。显示巴利原文
222.Puna pavāretabbanti ettha na kevalaṃ pavāraṇāyeva puna kātabbā, pubbakiccādīnipi puna kātabbānīti dassento āha ‘‘puna pubbakicca’’ntiādi.
228 “这就是方式”者,意为“今日是自恣十五日”这句是预先的提醒。“有”者,指语词。“白”者,指“尊者们,请僧团听我:今日是自恣”这样的白。“由后来者”者,指进入后雨安居的比丘们。“在布萨堂”者,指举行布萨的场所、堂中。“二白”者,即是自恣白和布萨白,这两种白。“此亦”者,指接下来所要说的内容。“此中”者,在前安居者与后安居比丘会合之处。“由进入前者”者,为表示比较对象的从格离格,在表达较少关系时用,若与“相等”等连用,则表达相等关系。“相等”者,即由于相等,或以相等而更超胜,即超过相等的含义。意趣为没有任何减少或增加。“如是”者,指此相状。显示巴利原文
228.Eseva nayoti ‘‘ajja pavāraṇā pannarasī’’ti pubbakiccaṃ atidisati. Assāti vacanassa. Ñattinti ‘‘suṇātu me bhante saṅgho ajja pavāraṇā’’ti ñattiṃ. Pacchimehīti pacchimavassaṃ upagatehi bhikkhūhi. Uposathaggeti uposathassa gaṇhanaṭṭhāne gehe. Dve ñattiyoti pavāraṇāñatti ca uposathañatti cāti dve ñattiyo. Idañcāti idaṃ vakkhamānaṃ pana. Etthāti purimikapacchimikabhikkhūnaṃ saṃsaggaṭṭhāne. Purimikāya upagatehīti vibhattaapādānaṃ anumeyyavisayaapādānaṃ, thokatarāti sambandho, sahādiyogo vā, samasamāti sambandho. Samasamāti samena, samato vā samā samasamā, atirekasamāti attho. Kiñci ūnaṃ vā adhikaṃ vā natthīti adhippāyo. Itīti idaṃ lakkhaṇaṃ.
“彼”者,指后面的比丘。“由另一者”者,指由后面的比丘。“他们”者,指前安居比丘们。“由一者”者,指由一位前安居比丘。“对一者”者,指对一位后安居比丘。“再由一者”者,指再由一位后安居比丘。应随读“对一者”,意为对前安居比丘。其关系是:由进入前雨安居的比丘人数较多。“较少者”者,句意连接:进入后雨安居的人数较少,与进入前雨安居者相对。显示巴利原文
Soti pacchimiko bhikkhu. Itarenāti pacchimikena. Tesanti purimikānaṃ. Ekenāti purimikena. Ekassāti pacchimikassa. Puna ekenāti pacchimikena. ‘‘Ekassā’’ti anuvattetabbo, purimikassāti attho. Purimavassūpagatehi adhikatarāti sambandho. Thokatarehīti pacchimavassūpagatehi thokatarehi purimavassūpagatehīti yojanā.
“迦提月”者,指后迦提月。“四月满的自恣”者,指满四个月时的自恣。“除自恣白外”者,即便前后安居者人数相等,但由于当日是自恣日,故除去自恣白。“他们”者,指后安居者们。“其余者”者,指前安居者们。“他们之”者,指后安居者们之。“或较少”者,或以一人等差別而较少。“他们之”者,指前安居者们之。“他们”者,指后安居者们。显示巴利原文
Kattikāyāti pacchimakattikāya. Cātumāsiniyā pavāraṇāyāti catunnaṃ māsānaṃ pūraṇiyā pavāraṇāya. Pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvāti samasamā hutvāpi pavāraṇādivasattā pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā. Tehīti pacchimikehi. Itarehīti purimikehi. Tesanti pacchimikānaṃ. Thokatarā vāti ekādinā thokatarā vā. Tesanti purimikānaṃ. Tehīti pacchimikehi.
233 “僧团和合”:在此应知何种僧团和合?故说“应知如憍赏弥和合”。“于此”是指在和合自恣中。“微小”指因钵、衣等所起的微小争论。“于自恣时”即于自恣日。“和合自恣应于何日举行?”故说“和合自恣”等。“初次自恣”指前一次举行的月圆日自恣。“乃至迦提迦四月月圆日”:此界限称为不包含界限。为何?因为除迦提迦四月月圆日外,应当取在此期间内的日子。“此间”指应在这两个月圆日之间的二十八天的量中进行。“从彼”即从所说的这二十八天。显示巴利原文
233.Saṅghasāmaggiyāti ettha kīdisī saṅghasāmaggī veditabbāti āha ‘‘kosambakasāmaggīsadisāva veditabbā’’ti. Etthāti sāmaggīpavāraṇāyaṃ. Appamattaketi pattacīvarādiṃ paṭicca uppanne appamattake vivāde. Pavāraṇāyamevāti pavāraṇādivaseyeva. Kasmiṃ divase sāmaggīpavāraṇā kātabbāti āha ‘‘sāmaggīpavāraṇa’’ntiādi. Paṭhamapavāraṇanti pubbakattikapuṇṇamiṃ. Yāva kattikacātumāsinī puṇṇamāti ayaṃ avadhi anabhividhiavadhi nāma. Kasmā? Kattikacātumāsinipuṇṇamiṃ ṭhapetvā antoyeva gahetabbattā. Etthantareti etasmiṃ dvinnaṃ puṇṇaminamantare aṭṭhavīsatipamāṇe divase kātabbā. Tatoti etthantarasaṅkhātā aṭṭhavīsadivasato.
140. 二语等巴瓦喇那论显示巴利原文
140. Dvevācikādipavāraṇākathā
234 “即使止白者亦”:“亦”字显示不仅自恣者应以二语自恣,即使止白者也应只作二语白。“于此亦”:于“同雨安居者应自恣”的读法中也如此。“同雨安居者”:以计算而言,同雨安居者为这些人,即那些同雨安居者;或者,于同雨安居受具足戒者即同雨安居者。“一时”:指一刹那,或一击。显示巴利原文
234.Ñattiṃ ṭhapentenāpīti pisaddo na kevalaṃ pavārentena eva dvevācikaṃ pavāretabbaṃ, atha kho ñattiṃ ṭhapentenāpi dvevācikañattiyeva ṭhapetabbāti dasseti. Ettha cāti ‘‘samānavassikaṃ pavāretu’’nti pāṭhe ca. Samānavassikāti gaṇanavasena samānaṃ vassaṃ etesanti samānavassikā, samāne vasse upasampādentīti vā samānavassikā. Ekatoti ekasmiṃ khaṇe, ekapahārena vā.
141. 止巴瓦喇那论显示巴利原文
141. Pavāraṇāṭṭhapanakathā
236 “摄一切”即摄一切。“人的施设”即个人的施设。“于彼”指在两种自恣施设中。“于摄一切施设中已被施设”是连接。“乃至有‘勒’字”是连接:直到出现‘勒’字。“已说”即已说,“已言”即已言,“未终了”即未终了。“此间”是指在‘苏’字与‘勒’字之间。“即使一词”中的“亦”字也含摄“即使只是一字”之义。“已被施设”指通过“尊者,请僧团听我言:某比丘有罪,我施设其自恣”这样的白来施设。“于‘亚亚’字”指在“应自恣”句中的‘亚亚’字。“从彼”指从‘亚亚’字。“然于个人施设中未被施设”是连接。“从‘桑’字”指在“尊者,僧团”处的‘桑’字。“一切最后”是连接:在三次中第三次“一切”字的末尾有‘提’字。“此间”指‘桑’字与‘提’字之间。“因此”指因为已经终了,故如此说。“此即方法”:为详细说明所说的话,因此有“于这些亦”等。其中,“于这些亦”指对于二语、一语、同雨安居者也适用。“亦”字也涉及三语。“施设处”即施设之处。“如是”表示结束。显示巴利原文
236. Sabbaṃ saṅgaṇhātīti sabbasaṅgāhikaṃ. Puggalassa ṭhapanaṃ puggalikaṃ. Tatthāti dvīsu pavāraṇāṭṭhapanesu . Sabbasaṅgāhike ṭhapitā hotīti sambandho. Yāva rekāro atthi, tāvāti yojanā. Bhāsiyitthāti bhāsitā. Lapiyitthāti lapitā. Na pariyosiyitthāti apariyositā. Etthantareti etasmiṃ sukārarekārānaṃ antare. Ekapadepīti pisaddo ekakkharepīti atthaṃ sampiṇḍeti. Ṭhapitāti ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, itthannāmo puggalo sāpattiko, tassa pavāraṇaṃ ṭhapemī’’ti ñattiyā ṭhapitā. Yyakāreti ‘‘pavāreyyā’’ti ettha yyakāre. Tatoti yyakārato. Puggalikaṭṭhapane pana aṭṭhapitā hotīti sambandho. Saṃkāratoti ‘‘saṅghaṃ bhante’’ti ettha saṃkārato. Sabbapacchimoti tīsu vāresu tatiyavāre sabbesaṃ akkharānaṃ pacchimo ṭikāro atthīti yojanā. Etthantareti etasmiṃ saṃkāraṭikārānaṃ antare. Tasmāti yasmā pariyositā hoti, tasmā. ‘‘Eseva nayo’’ti vuttavacanaṃ vitthārento āha ‘‘etāsupi hī’’tiādi. Tattha etāsupīti dvevācikaekavācikasamānavassikāsupi. Pisaddo tevācikamapekkhati. Ṭhapanakhettanti ṭhapanassa bhūmi. Itisaddo parisamāpanattho.
237 「被诘问」:此处「诘问」一词意为询问,故说「被询问」。「于他」:指于其他篇集之义。「够了,比丘!莫争论」等:其中以「等」字含摄「莫诤、莫论」等语,说了这些话语后加以压制,这是关联。「语压制」:即以言语压制。「实」:真实。「于此」:于此自恣施设之处。「承认被诽谤」:此处显示承认之相,故说「此被我以无根波罗夷诽谤」。「以相灭摈」:借此遮止杖羯磨灭摈、共住灭摈。显示巴利原文
237.Anuyuñjiyamānoti ettha anuyuñjasaddo pucchanatthoti āha ‘‘pucchiyamāno’’ti. Paratoti parasmiṃyeva khandhaketi (mahāva. 237) attho. Alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanantiādīnīti ettha ādisaddena ‘‘mā kalahaṃ, mā vivāda’’ntivacanāni saṅgaṇhāti, vacanāni vatvā omadditvāti yojanā. Vacanomaddanāti vacaneneva omaddanā. Hīti saccaṃ. Idhāti imasmiṃ pavāraṇāṭṭhapanaṭṭhāne. Anuddhaṃsitaṃ paṭijānātīti ettha paṭijānanākāraṃ dassento āha ‘‘amūlakena pārājikena anuddhaṃsito ayaṃ mayā’’ti. ‘‘Liṅganāsanāyā’’ti iminā daṇḍakammanāsanasaṃvāsanāsanāni nivatteti.
238 「此」:即「某罪」之语。「争论之口」:指争论的途径。显示巴利原文
238.Etanti ‘‘asukā āpattī’’ti vacanaṃ. Kalahassa mukhanti kalahassa upāyo.
143. 举出事由等之论显示巴利原文
143. Vatthuṭṭhapanādikathā
239 「盗贼来了」——这是关联。「从池中取出」——这是关联。「他」指比丘,「如是说」——这是关联。「由住者」:由居住者;「由任何人所作」——这是关联。「那个人」:指被作为事件的那个人。「在此」:指在「除事件外,僧团应自恣」的经文中。「以此事件指出」——这是关联。「那人」:指那个人。「追究」:即追问、询问之义。显示巴利原文
239. Corā agamaṃsu kirāti sambandho. Pokkharaṇito nīharitvāti sambandho. Soti bhikkhu, evamāhāti sambandho. Vutthenāti vasantena, yena kenaci katanti sambandho. Taṃ puggalanti vatthukataṃ taṃ puggalaṃ. Etthāti ‘‘vatthuṃ ṭhapetvā saṅgho pavāreyyā’’ti pāṭhe . Iminā vatthunā apadisāhīti sambandho. Nanti puggalaṃ. Anuvijjitvāti anuyuñjitvā, pucchitvāti attho.
「一位比丘供养、饮用」:此表连接;「他的」:比丘的;「与之相应」:与那些供养、饮用相应;「他」:指举罪的比丘;「那气味」:指身体气味;「哪个人」:此表连接;「施设」:于自恣时施设;「这是他的」:这是那个人的过失。显示巴利原文
Eko bhikkhu pūjesi, pivīti sambandho. Tassāti bhikkhussa. Tadanurūpoti tesaṃ pūjanapivanānaṃ anurūpo. Soti codako bhikkhu. Taṃ gandhanti taṃ sarīragandhaṃ. Yaṃ puggalanti yojanā. Ṭhapesīti pavāraṇāya ṭhapesi. Ayamassāti ayaṃ doso assa puggalassa.
「现在不」:此处「不」字应与「人」字连接;「那人」:即是义;「两者」:事件与人,即两者;「适合说」:适合说;「为何适合说」:此表连接;「自恣之前、之后」:此表连接;「因此适合说」:此表连接;「此即两者」:名为事件与人的这两者;「自恣之前」:此表连接;「动摇者」:扰动者。显示巴利原文
Idāneva nanti ettha ‘‘na’’nti padaṃ ‘‘puggala’’nti padena yojetabbaṃ. Naṃ puggalanti hi attho. Ubhayanti vatthuñca puggalañcāti ubhayaṃ. Kallaṃ vacanāyāti yuttaṃ kathetuṃ. Kasmā kallaṃ vacanāyāti yojanā. Pavāraṇato pubbe, pacchā cāti sambandho. Iti tasmā kallaṃ vacanāyāti yojanā. Idañhi ubhayanti vatthupuggalasaṅkhātaṃ idameva ubhayaṃ. Pavāraṇāya pubbeti yojanā. Ukkoṭentassāti cālentassa.
144. 争论制造者事缘之论述显示巴利原文
144. Bhaṇḍanakārakavatthukathā
240 「第四第五」:在六半月中,布咤婆楼月的白半月与黑半月称为第四第五。「第三」:萨瓦纳月的黑半月为第三。「第三第四第五或」:此处「第三」指萨瓦纳月的黑半月,「第四」指布咤婆楼月的白半月,「第五」指其黑半月。「第三……乃至……第五或」等字,应依次与「二或三或」等字连接。「于第四或作」:于第四半月或以十五日性而作。「二个十四日」:于第三半月与十四日一起,为二个十四日。「这些」:制造争论者。「他们」:制造争论者。显示巴利原文
240.Catutthapañcamāti chasu pakkhesu poṭṭhapādamāsassa juṇhapakkhakāḷapakkhasaṅkhātā catutthapañcamā. Tatiyoti sāvaṇamāsassa kāḷapakkho tatiyo. Tatiyacatutthapañcamā vāti ettha tatiyoti sāvaṇamāsassa kāḷapakkho. Catutthoti poṭṭhapādamāsassa juṇhapakkho. Pañcamoti tasseva kāḷapakkho. ‘‘Tatiya…pe… pañcamā vā’’ti padāni ‘‘dve vā tayo vā’’ti padehi yathākkamaṃ yojetabbāni. Catutthe vā kateti catutthapakkhe vā pannarasibhāvena kate. Dve cātuddasikāti tatiyapakkhe ca cātuddasiyā saddhiṃ dve cātuddasikā. Imeti bhaṇḍanakārakā. Teti bhaṇḍanakārakā.
「未安排」者,此处为显示「阿」字的离义,故说「离安排」。其中,「离安排」者,即离安排守护。「为了知道来」者,为知制造争论者之来。「疲倦义」者,谓你们成为疲倦者。「作迷乱」者,以此显示「散乱」一词之义为作散乱。「若不得」者,此处为何不得?故说「去界外」。「制造争论者……乃至……成为」者,以此显示不得的原因。「去」者,来到白半月。「于古木迪迦度玛西尼」者,于最后迦提迦满月日。因为由莲花之存在而为古木迪,由四个雨季月的圆满而称为迦度玛西尼。因为那时莲花盛开,故莲花群或莲花本身为古木达,它们存在于此,故称古木迪,意谓有莲花。「必须自恣」者,决定应自恣。「因为」者,真实,或因由。「那」者,即古木迪迦度玛西尼。显示巴利原文
Asaṃvihitāti ettha akārassa virahatthaṃ dassento āha ‘‘saṃvidahanavirahitā’’ti. Tattha saṃvidahanavirahitāti saṃvidahanarakkhavirahitā. Āgamanajānanatthāyāti bhaṇḍanakārakānaṃ āgamanassa jānanatthāya. Kilantatthāti tumhe kilantā bhavatha. ‘‘Sammohaṃ katvā’’ti iminā vikkhitvāti padassa vikkhepaṃ katvāti atthaṃ dasseti. No ce labhethāti ettha kimatthāya na labhethāti āha ‘‘bahisīmaṃ gantu’’nti. ‘‘Bhaṇḍanakārakānaṃ…pe… hontī’’ti iminā alabhanassa kāraṇaṃ dasseti. Yanti āgamaṃ juṇhaṃ. Komudiyā cātumāsiniyāti pacchimakattikapuṇṇamāyaṃ. Sā hi kumudānamatthitāya komudī, catunnaṃ vassikānaṃ māsānaṃ pūraṇattā cātumāsinīti vuccati. Tadā hi kumudāni supupphitāni honti, tasmā kumudānaṃ samūhā, kumudāni eva vā komudā, te ettha atthīti komudīti vuccati, kumudavatīti vuttaṃ hoti . Avassaṃ pavāretabbanti dhuvaṃ pavāretabbaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tanti komudiṃ cātumāsiniṃ.
145. 自恣摄集之论述显示巴利原文
145. Pavāraṇāsaṅgahakathā
241 「某安乐住者」:此处,什么是安乐住?故说「初阶止或初阶观」。以此显示:初阶止观即是安乐住,依此而安乐住,故名为安乐住。「将成为局外者」:此处,为何从此安乐住将成为局外者?故说「以无固定夜住处、昼住处等状态」等。其中,「以无固定夜住处、昼住处等状态」意为以无固定昼住处等状态为因,与「不能」相连。以「等」字包含无固定经行处等。「拒绝给与同意」:以此显示「一切应一起集合」此句排除了其他意义。「确实」:真实,或因由。在这三种情况下,给与同意不适用,因此拒绝,如此连接。「这名为自恣摄受不应给与」:如此连接。「得初阶止观者,或为一人」:如此连接。「即使只给一人也应给」:以此显示,此自恣摄受即使只给一人,也等于给与了一切人。「在给与自恣摄受时」:如此连接。「来客」:即使六十夏腊者也属来客。「他们的」:已得自恣摄受者的。「中间也」:在迦摩帝月的四斋日中间也。显示巴利原文
241.Aññataro phāsuvihāroti ettha phāsuvihāro nāma koti āha ‘‘taruṇasamatho vā taruṇavipassanā vā’’ti. Iminā taruṇasamathavipassanā phāsuṃ viharati anenāti phāsuvihāroti dasseti. Paribāhirā bhavissāmāti ettha kasmā imamhā phāsuvihārā paribāhirā bhavissantīti āha ‘‘anibaddharattiṭṭhānadivāṭṭhānādibhāvenā’’tiādi. Tattha anibaddharattiṭṭhānadivāṭṭhānādibhāvenāti anibaddhadivāṭṭhānādibhāvena hetubhūtena, asakkontāti sambandho. Ādisaddena anibaddhacaṅkamādayo saṅgaṇhāti. ‘‘Chandadānaṃ paṭikkhipatī’’ti iminā ‘‘sabbeheva ekajjhaṃ sannipatitabba’’nti vākyassa aññatthāpohanaṃ dasseti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Imesu tīsu chandadānaṃ na vaṭṭati, tasmā paṭikkhipatīti yojanā. Ayaṃ pavāraṇāsaṅgaho nāma na dātabboti yojanā. Taruṇasamathavipassanālābhī ekapuggalo vā hotūti yojanā. ‘‘Ekassapi dātabboyevā’’ti iminā ayaṃ pavāraṇāsaṅgaho ekassa dinnopi sabbesaṃ dinno hotīti dasseti. Pavāraṇāsaṅgahe dinne satīti yojanā. Āgantukāti saṭṭhivassāpi āgantukā. Tesanti dinnapavāraṇāsaṅgahānaṃ. Antarāpīti komudiyā cātumāsiniyā antarāpi.
5. 皮革犍度显示巴利原文
5. Cammakkhandhakaṃ
147. 索那·拘离维萨事缘之论述显示巴利原文
147. Soṇakoḷivisavatthukathā
242 242. 在皮革犍度中,「统治权与主权」:此处,统治者的性质为统治权,主宰者的性质为主权;统治权与主权二者,具足此二者即称为「具有统治权与主权」。为说明此义,故说「具足统治者的性质与主宰者的性质」。「王位」一词,即说明「王国」之义:王的状态即是王国。「王应作之事务」一词,则说明王的这些事务即是「王国」之义。「拘离维萨为姓氏」:这是依注释书之说而说,但在《譬喻》中,因其出生时父亲给予二俱胝财富,故说「名为拘帝维萨」。彼处确实说道:显示巴利原文
242. Cammakkhandhake issariyādhipaccanti ettha issarassa bhāvo issariyaṃ, adhipatino bhāvo ādhipaccaṃ, issariyañca ādhipaccañca, tehi samannāgataṃ issariyādhipaccanti atthaṃ dassento āha ‘‘issarabhāvena ca adhipatibhāvena ca samannāgata’’nti. ‘‘Rājabhāva’’nti iminā rajjanti ettha rañño bhāvo rajjanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Raññā kattabbakicca’’nti iminā rañño idaṃ rajjanti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Koḷivīsoti gotta’’nti idaṃ aṭṭhakathāvādavasena vuttaṃ , apadāne pana tassa jātakkhaṇe pitarā koṭivīsadhanassa dinnattā ‘‘koḷivīso nāmā’’ti vuttaṃ. Vuttañhi tattha
「闻我子已生,父起如是愿:
我予王子二俱胝,无有短缺。」
显示巴利原文 ‘‘Jātaputtassa me sutvā, pitu chando ayaṃ ahu; Dadāmahaṃ kumārassa, vīsakoṭī anūnakā’’ti.
依此圣典之理路,应说为“拘帝维萨”,如同“轮围”等词中,将 ṭ 音转为 ḷ 音,故说为“拘离维萨”,当如是理解。“眼药色”:若其色如眼药之色,即名“眼药色”。毛发已生起,此为连结。彼指索那。传说他确实安置了,此为连结。“以他们”:即以那八万人。“叶屋”:以树叶覆盖、围绕而成的屋舍。“羊毛披衣”:即羊毛所成之上衣。“足拭布”:以此拭足、清洁足之物,即是拭足布。“一切”:指索那与那八万人皆如此。“彼之”:即索那之。“先前之修习”:即先前所作的方便。显示巴利原文
Iminā pāḷinayena ‘‘koṭivīso’’ti vattabbe ‘‘cakkavāḷa’’ntiādīsu viya ṭakārassa ḷakāraṃ katvā koḷivīsoti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Añjanavaṇṇānīti añjanassa vaṇṇo viya vaṇṇo etesanti añjanavaṇṇāni. Lomāni jātāni hontīti sambandho. Soti soṇo. Ṭhapesi kirāti sambandho. Tehīti asītisahassapurisehi. Paṇṇasālanti paṇṇena chāditaṃ, tena ca parikkhittaṃ sālaṃ. Uṇṇapāvāraṇanti uṇṇamayaṃ uttarāsaṅgaṃ. Pādapuñchanikanti pādaṃ puñchati sodheti anenāti pādapuñchaniyaṃ, tadeva pādapuñchanikaṃ. Sabbevāti soṇena saha asītisahassapurisā eva. Tassa cāti soṇassa ca. Pubbayogoti pubbūpāyo.
“八万村民”:此处指居于村中之人,这些之人有八万,故称八万村民。为明此义,故说“他们”等语。其中,“善男子”一词,显示了用于居住义的 ṇika 后缀之原形。“八万”一词,显示了与其他词复合时,八万数词所处的复合状态。“以某种”:此处若作“以某种如”的词分解,则 d 音仅为连音,而 iva 词表比喻,故说“如以某种应作之事”。或者,如“然非”等语已显示的 eva 义之果,作“以某种确实”的词分解,取 eva 义亦甚为恰当,当如是知见。“有”:指频婆娑罗王所有。“彼之”:指索那之事。除了见面,再无其它应作之事,此为连结。“王”:指频婆娑罗王,他召集了众人,此为连结。“现法利益”:此处,“现法”指此世之义,“ika”后缀用于利益之义,故说为“此世的利益”。以“我等之”一词,显示了“彼我等之世尊”中的 no 字,即是 amha 词的作用。我等之彼世尊,此为连结。“来世”:即他世的利益。显示巴利原文
Asītigāmikasahassānīti ettha gāmesu vasantīti gāmikā, tesaṃ asītisahassāni asītigāmikasahassānīti atthaṃ dassento āha ‘‘tesū’’tiādi. Tattha ‘‘kulaputtāna’’nti iminā vasantyatthe pavattassa ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. ‘‘Asītisahassānī’’ti iminā saddantaropi asītisahassasaddānaṃ samāsabhāvaṃ dasseti. Kenacidevāti ettha ‘‘kenaci ivā’’ti padavibhāgaṃ katvā dakāro padasandhimatto, ivasaddo upamatthoti āha ‘‘kenaci karaṇīyena viyā’’ti. Atha vā ‘‘na panā’’tiādinā evaphalassa dassitattā ‘‘kenaci evā’’ti padacchedaṃ katvā evatthopi yujjatevāti daṭṭhabbaṃ. Assāti bimbisārarañño. Tassāti soṇassa. Dassanāya aññatra kiñci karaṇīyaṃ na atthīti yojanā. Rājāti bimbisāro rājā, sannipātāpesīti sambandho. Diṭṭhadhammike attheti ettha diṭṭhadhammasaddo idhalokattho, ikasaddo hitatthe pavattoti āha ‘‘idhalokahite’’ti. ‘‘Amhāka’’nti iminā ‘‘so no bhagavā’’ti ettha nosaddo amhasaddakāriyoti dasseti. Amhākaṃ so bhagavāti yojanā. Samparāyiketi paralokahite.
「我令知」:以此显示「我证知」中「证」字根具智义。「沉入半月石」:此处,「半月石」一词指半月形石块,故说「半月形石块」。因其达到半形,故称「半月石」。此「半月石」词亦用于特定铺设物。「对于彼」:显示「彼」字之所指,故说「为他们作利益之义」。以此显示此「彼」字不依「那」字。或者,「对于彼」:即「若对于彼」。若对于他们作利益之义有时,世尊知彼时,如是连结。「他们」:八万村民之。「在荫影中」:此处「在」字表示边际义,故说「在精舍边际之荫影中」。「令忆持」:显示「反复以意取来面前」之义,故说「反复作意」。以「以净信之力」,排除「以嗔之力」等。以「更殊胜」,显示「更多」一词之义为更大程度。显示巴利原文
‘‘Jānāpemī’’ti iminā ‘‘paṭivedemī’’ti ettha vidadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti. Paṭikāya nimujjitvāti ettha paṭikāsaddo aḍḍhendupāsāṇavācakoti āha ‘‘aḍḍhacandapāsāṇe’’ti. So hi paṭati aḍḍhabhāvaṃ gacchatīti paṭikāti vuccati. Paṭikāsaddoyaṃ attharaṇavisesepi vattati. Yassadānīti ettha yasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘tesaṃ hitakaraṇīyatthassā’’ti. Iminā ayaṃ yaṃsaddo na taṃsaddāpekkhoti dasseti. Atha vā yassāti yo assa. Assa tesaṃ hitakaraṇīyatthassa yo kālo atthi, taṃ kālaṃ bhagavā jānātīti yojanā. Tesanti asītigāmikasahassānaṃ. Pacchāyāyanti ettha pakāro paccantatthavācakoti āha ‘‘vihārapaccante chāyāya’’nti. Sammanāharantīti saṃ punappunaṃ manasāgataṃ abhimukhaṃ harantīti atthaṃ dassento āha ‘‘punappunaṃ manasikarontī’’ti. ‘‘Pasādavasenā’’ti iminā ‘‘kodhavasenā’’tiādīni paṭikkhipati. ‘‘Puna visiṭṭhatara’’nti iminā bhiyyoso mattāyāti nipātassa atthaṃ dasseti.
索那出家事之论述显示巴利原文
Soṇassa pabbajjākathā
243 “涂抹”者:由此显示“触”即震动、扩散、遍满——当说“触”时,“震”词根的扩散之义,即名为涂抹。“于何处”者:即于某处。由此显示“牛被击”中,为“击牛”之义。“弦之音”者:即弦索之音。“善于演奏”者:于演奏善巧。“以粗涂抹”者:以粗法涂抹。“具音”者:以此显示“音属于此”故为“具音”,即指琵琶。于“适于业”中:从业字以堪忍之义加“ñña”字缘,故说“堪于业”。“缓慢涂抹”者:以缓慢法涂抹。于“在平等弦”中:此处“平等”名为中等,“弦”主要指琵琶之弦,次要指音,故说“在中等音”。“精进与止”中:为遮止“精进与止”之义,故说“与精进相应之止”。由此显示“与精进相应之止为精进止”。以“应以止结合精进”,亦应知为显示“应以精进结合止”之义。“诸根之平等”中:此处应取信等五根,而非其他,为显示此义,故说“信等诸根”。“平等性”者:以此显示“tā”字缘为性之义。“于彼”者:即于“诸根之平等”一句中,或于信等诸根中。“于彼取相”中:此处“取”字为有相之义,故说“在彼止中”。如于镜中,面影以作者为缘而应生起;于彼止中,以何相为……显示巴利原文
243. ‘‘Makkhito’’ti iminā phurati vipphārati byāpetīti phuṭoti vutte phuradhātuyā vipphāraṇaṃ nāma makkhitatthoti dasseti. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Iminā gāvo āhananti etthāti gavāghātananti atthaṃ dassebhi. Tantissareti tantiyā guṇassa sare. Vādanakusaloti vādane kusalo. Kharamucchitāti kharena mucchitā. ‘‘Sarasampannā’’ti iminā saro etissamatthīti saravatī, vīṇāti dasseti. Kammaññāti ettha kammasaddato khamatthe ññapaccayoti āha ‘‘kammakkhamā’’ti. Mandamucchanāti mandena mucchanā. Same guṇeti ettha samo nāma majjhimo, guṇo nāma mukhyato vīṇāya jiyā, upacārato saroti āha ‘‘majjhime sare’’ti. Vīriyasamathanti ettha vīriyañca samatho cāti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘vīriyasampayuttaṃ samatha’’nti. Iminā vīriyena sampayuttaṃ samathaṃ vīriyasamathanti dasseti. ‘‘Vīriyaṃ samathena yojehī’’ti iminā vīriyena samathaṃ yojehīti atthopi dassitoti daṭṭhabbaṃ. Indriyānañca samatanti ettha saddhādīni pañcindriyāneva gahetabbāni, na aññānīti dassento āha ‘‘saddhādīnaṃ indriyāna’’nti. ‘‘Samabhāva’’nti iminā tāpaccayo bhāvatthe hotīti dasseti. Tatthāti ‘‘indriyānaṃ samata’’ntipāṭhe, saddhādīsu indriyesu vā. Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti ettha bhāvenabhāvalakkhaṇe thapaccayo hotīti āha ‘‘tasmiṃ samathe satī’’ti. Ādāse sati mukhabimbena kattubhūtena uppajjitabbaṃ iva, tasmiṃ samathe sati yena nimittena kattubhūtena uppajjitabbanti yojanā. Samathassa nimittaṃ samathanimittaṃ, indriyānaṃ samabhāvo. Eseva nayo sesesupi. Samathanimittādīni cattāri ekasesena vā sāmaññaniddesena vā ‘‘nimitta’’nti vuccati.
244 “应记说他”中:记说他者,即令他人知晓“我是阿拉汉”,故说“应令知‘我是阿拉汉’”。“六处”中:“处”字意为因,故说“六因”。以“证知”等语,显示“胜解”一词的意趣义。然就词义而言,应知是“胜解故为胜解”。与“阿拉汉性被说”相连。“即”者,即详细解说。于“不迷乱”中:表示形态义的“即”字,亦应连于前词,应理解为“出离即被称为”等。显示巴利原文
244.Aññaṃbyākareyyanti ettha aññaṃ byākaronto attānaṃ ‘‘arahā aha’’nti jānāpetīti āha ‘‘arahā aha’’nti jānāpeyya’’nti. Cha ṭhānānīti ettha ṭhānasaddo kāraṇatthoti āha ‘‘cha kāraṇānī’’ti . ‘‘Paṭivijjhitvā’’tiādinā adhimuttoti padassa adhippāyatthaṃ dasseti. Saddattho pana adhimuccatīti adhimuttoti daṭṭhabbo. Arahattaṃ vuccatīti sambandho. Hīti vitthāro. Asammohotīti ettha ākāratthavācako itisaddo pubbapadesupi yojetvā ‘‘nekkhamaṃ iti vuccatī’’tiādinā yojanā kātabbā.
“无证”者:由此显示“唯信而已”中“而已”一词应遮止之义。“以证慧”者:即以道慧。“不混杂”者:以此显示“唯”字为不混杂之义。于“积集”中:“积”字为不断之义,“集”字根为增长之义,故说“以反复造作而增长”,以此与由道证而离贪相连。“唯彼倾心”者:即唯独倾心于彼果等至而住。显示巴利原文
‘‘Paṭivedharahita’’nti iminā kevalaṃ saddhāmattakanti ettha mattasaddassa nivattetabbatthaṃ dasseti. Paṭivedhapaññāyāti maggapaññāya. ‘‘Asammissa’’nti iminā kevalasaddassa asammissatthaṃ dasseti. Paṭicayanti ettha paṭisaddo anupacchinnattho, cidhātu vaḍḍhanatthoti āha ‘‘punappunaṃ karaṇena vaḍḍhi’’nti, maggapaṭivedhena vītarāgattāyevāti sambandho. Tanninnamānasoyevāti tasmiṃ phalasamāpattivihāre ninnamānaso eva.
“利养、恭敬、名声”:此处,获得为利养,善作为恭敬,称扬赞美的言说为名声;利养、恭敬与名声合称为“利养恭敬名声”。为说明此义,故说“四资具的利养”等。“他们之”:即指此四资具。“戒与禁”:以此显示“戒禁”一词是并列复合词。显示巴利原文
Lābhasakkārasilokanti ettha labhanaṃ lābho, suṭṭhu karaṇaṃ sakkāro, silokanaṃ vaṇṇabhaṇanaṃ siloko, lābho ca sakkāro ca siloko ca lābhasakkārasilokanti atthaṃ dassento āha ‘‘catupaccayalābhañcā’’tiādi. Tesaṃyevāti catunnaṃ paccayānameva. ‘‘Sīlañca vatañcā’’ti iminā sīlabbatantipadassa dvandavākyaṃ dasseti.
遮止“极”字的迦陵伽义,而说“强力”。“漏尽者”:以此显示“彼之”中“彼”字所指。“取”:以此显示“被摄取”中,前缀pari-、ā-与词根dā具有取义。“即”表示真实,与“诸烦恼作”相连。“他们”即诸烦恼。“达不动”:动摇即震动,不动即非动,此即不动,达到此即是达不动。为显示此义,故说“达不动摇”。“灭与”:“与”字有未说之摄集义,故说“灭与生”。显示巴利原文
Bhusasaddassa kaliṅgaratthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘balavanto’’ti ‘‘khīṇāsavassā’’ti iminā nevassāti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Gahetvā’’ti iminā pariyādiyantīti ettha paripubbaāpubbadādhātuyā gahaṇatthaṃ dasseti. Hīti saccaṃ. Kilesā karontīti sambandho. Tesanti kilesānaṃ. Āneñjappattanti ettha iñjanaṃ kampanaṃ iñjaṃ, na iñjaṃ aneñjaṃ, tameva āneñjaṃ, taṃ pattanti āneñjappattanti atthaṃ dassento āha ‘‘acalanappatta’’nti. Vayañcāti casaddo avuttasampiṇḍanatthoti āha ‘‘vayampi uppādampī’’ti.
“取灭者”:此处为显示“倾向于取灭”之义,故说“属格用于倾向义”。“生与灭”:以此显示“诸处之生”中,由“生”一词,因不相离故,灭亦应被摄取。“正”:是语助词,表示理由,故说“以因、以理”。“心寂静者”:此处“寂静”一词虽也用于疲倦等处,但此处取寂灭义,故说“心寂灭者”。“无随顺与违逆”:“随顺”指反复将心引向所缘,即是贪;“违逆”指对所缘被击退,即是嗔。随顺与违逆合为“随顺违逆”。应知此关系为:于可意境有随顺,于不可意境有违逆。显示巴利原文
Upādānakkhayassāti ettha upādānakkhayaṃ adhimuttassāti dassento āha ‘‘upayogatthe sāmivacana’’nti. ‘‘Uppādañca vayañcā’’ti iminā āyatanuppādanti ettha uppādasaddena vayopi avinābhāvato gahetabboti dasseti. Sammāti nipāto ñāyatthoti āha ‘‘hetunā nayenā’’ti. Santacittassāti ettha santasaddassa khedādīsupi pavattattā idha nibbutatthe vattatīti āha ‘‘nibbutacittassā’’ti. Anunayapaṭighehīti anu punappunaṃ ārammaṇe cittaṃ netīti anunayo, rāgo, ārammaṇe paṭihaññatīti paṭigho, doso, anunayo ca paṭigho ca anunayapaṭighā, tehi. Iṭṭhe anunayo, aniṭṭhe paṭigho hotīti sambandho daṭṭhabbo.
第一百四十八、关于禁止双层等鞋履之论述显示巴利原文
148. Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathā
245 “记说其他”:“其他”一词于此有代名词与纯粹名词两种用法。此处取纯粹名词,可用于愚者、幼童,以及阿罗汉果。此处意在显示阿罗汉果,故说“记说阿罗汉果”。“以何”指以自性。“阿罗汉”,意为“被知为阿罗汉”,即“以自性而知”。“彼”指自性。“仅从经注”指从增支部注释。“未引近”指未引至近处。“某些愚人”中,“某些”为“其他”的同义词,“愚”为“空虚”的同义词,故称“其他空虚之人”。“如笑着”是为了显示:当说“认为是笑着”时,“认为”一词有“如”的意思。“非实有”指不存在。“一叶”的“叶”即叶片。“层”因形如叶片而得名,故说“一层”。“八十车载”中,“八十”一词与“车”相连,应理解为“以八十车所载”。“二车载为一载”,以此显示其总载量为四十车。“七象军”是为显示军队的形相,故说“六母象等”。七象的集合为“七象军”。因有七军,故共有四十九头象,其中七头为公象,四十二头为母象。“二倍”的“倍”有层义,故说“二层”。“倍倍鞋”中,因为二倍、三倍等各各别取,为显示其余层数的倍增性,故从四层开始说明显示巴利原文
245.Aññaṃ byākarontīti ettha aññasaddo sabbanāmasuddhanāmavasena duvidho. Tesu idha suddhanāmaṃ, taṃ pana bāle ca dārake ca arahatte ca pavattati, idha pana arahatteti dassento āha ‘‘arahattaṃ byākarontī’’ti. Yenāti sabhāvena. Arahāti ñāyatīti arahāiti attho ñāyati. Soti sabhāvo. Suttavaṇṇanātoyevāti aṅguttaraṭṭhakathāto eva. Na upanītoti na upari nīto. Ekacce moghapurisāti ekaccesaddo aññepariyāyo, moghasaddo tucchavevacanoti āha ‘‘aññe pana tucchapurisā’’ti. ‘‘Hasamānā viyā’’ti iminā hasamānakaṃ maññeti ettha maññesaddo viyatthoti dasseti. Asantamevāti avijjamānaṃyeva. Ekapalāsikanti ettha palāsasaddo paṇṇavācako. Paṭalaṃ nāma paṇṇaṃ viya hoti, tasmā ‘‘ekapaṭala’’nti vuttaṃ. Asītisakaṭavāheti ettha asīti padaṃ sakaṭapadena sambandhaṃ katvā asītisakaṭehi vahitabbeti attho daṭṭhabbo. ‘‘Dve sakaṭabhārā eko vāho’’ti iminā vāhānaṃ cattālīsabhāvaṃ dasseti. Sattahatthikañca anīkanti ettha anīkassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘cha hatthiniyo cā’’tiādi. Sattannaṃ hatthīnaṃ samūho sattahatthikaṃ. Sattaanīkattā ekūnapaññāsahatthino honti. Tesu satta hatthino, dvācattālīsa hatthiniyo honti. Dviguṇāti ettha guṇasaddo paṭalatthoti āha ‘‘dvipaṭalā’’ti. Guṇaṅguṇūpāhanāti ettha dviguṇatiguṇānaṃ visuṃ gahitattā pārisesato guṇaṅguṇabhāvaṃ dassento āha ‘‘catupaṭalato paṭṭhāya vuccatī’’ti. Guṇaṅguṇūpāhanāti paṭalapaṭalā upāhanā, bahupaṭalā upāhanāti attho. Ukārena saha yojetvā gakāro sajjhāyitabbo ca likhitabbo ca. Idāni potthakesu pana ukāro na dissati.
第一百四十九、关于禁止一切涂蓝等之论述显示巴利原文
149. Sabbanīlikādipaṭikkhepakathā
246 “一切皆青色”,意为鞋全部是青色,且每一处都是青色,也可解释为“一切处皆青”。“于他们中”,指于这些青色等之中。“其色如乌玛拉花”,指具有乌玛拉花之色,是为“乌玛拉花色”。其余诸色亦复如是。“湿阿利德伽色”:“湿”指湿润;“阿利德伽”指泡沫树或乌鸦,因此“湿阿利德伽”即湿润的泡沫树或乌鸦,其色如同湿阿利德伽者,即为“湿阿利德伽色”。“于他们”,指于所有青色等之中。“拭去”指擦拭。“即使以少许”的“即使”,表示可能。意思是,如果所有青色等都已破损,还有什么可说的呢?显示巴利原文
246.Sabbāva nīlikāti sabbāva upāhanāyo nīlikā, sabbaṭṭhānesu nīlametāsanti sabbanīlikātipi kātabbo. Tattha cāti tesu nīlikādīsu ca. Ummārapupphassa vaṇṇo viya vaṇṇo etissāti ummārapupphavaṇṇā. Evaṃ sesesupi. Addāriṭṭhakavaṇṇāti ettha addoti allo. Ariṭṭhoti pheṇilarukkho vā kāko vā, tasmā addo allo ariṭṭho pheṇilarukkho, kāko vāti addāriṭṭho, tadeva addāriṭṭhako, addāriṭṭhakassa vaṇṇo viya vaṇṇo etissāti addāriṭṭhakavaṇṇā . Etāsūti sabbanīlikādīsu. Puñchitvāti parimajjitvā. Appamattakenāpīti pisaddo sambhāvane. Sabbanīlādike bhinne kā nāma kathāti attho.
“其带仅为青色”,以此显示“青色带者”是依主格外的复合词,意为“带为青色者”。“带”即鞋带。因它从鞋底延伸出来,故称“增长者”;或因它能绑住鞋底,故称为“绑带”。“于一切处”,指于所有黄色带等之中。“以此亦”,指以这些青色带等之鞋亦复如是。“底”指鞋底。“绑卡喇咖”,以此显示“应以卡喇咖绑”即为“卡喇咖绑”的语义。“亚瓦那伽鞋”,指亚瓦那伽族人所穿的鞋。“周围包裹”,指周遍缠绕。“上……乃至……小腿”,以此显示与袋状绑法的区别。“棉絮”,指以棉制成的絮。“如鹧鸪翅”,以此显示“如鹧鸪之翅”即为“鹧鸪翅”的语义。“鹧鸪”是一种鸟。“耳处”,指两条带子会合一处的地方。“羊……乃至……作”,以此显示“如羊角之带者”即为“羊角带”的语义。“如是”,意指如同在带子上做出羊、山羊角形状的连接一样。“蝎……乃至……作”,以此显示“如蝎刺之带者”即为“蝎刺带”的语义。“刺”一词在“刺伤”等语境中指拇指,但此处并非指拇指,故释为“尾状之物”。“于底”,指在鞋底上。“孔雀……乃至……缝”,以此显示“以孔雀羽毛周遍围绕而缝,或周遍缝合”即为“孔雀羽周缝”的语义。“杂色鞋”中,“杂”显示巴利原文
‘‘Yāsaṃ vaddhāyeva nīlā’’ti iminā nīlakā vaddhikā etāsanti nīlakavaddhikāti chaṭṭhībāhiratthasamāsaṃ dasseti. Vaddhikāti ca naddhi. Sā hi upāhanatalato vaddhayatīti vaddhikāti ca upāhanatalaṃ bandhati imāyāti vaddhikāti ca vuccati. Sabbatthāti sabbesu pītakavaddhikādīsu. Etāyopīti nīlakavaddhikādikā upāhanāyopi. Taleti upāhanāya tale. ‘‘Khallakaṃ bandhitvā’’ti iminā khallakena bandhitabbāti khallakabaddhāti vacanatthaṃ dasseti. Yonakaupāhanāti yonakajātīnaṃ manussānaṃ upāhanā. Paliguṇṭhetvāti parisamantato veṭhetvā. ‘‘Upari…pe… jaṅgha’’nti iminā puṭabaddhato visesaṃ dasseti. Tūlapicunāti tūlasaṅkhātena picunā. ‘‘Tittirapattasadisā’’ti iminā tittirassa pattaṃ viya tittirapattikāti vacanatthaṃ dasseti. Tittiroti ca eko sakuṇaviseso. Kaṇṇikaṭṭhāneti dvinnaṃ vaddhikānaṃ ekato samāgamaṭṭhāne. ‘‘Meṇḍa…pe… katā’’ti iminā meṇḍassa visāṇena sadisā vaddhikā etāsanti meṇḍavisāṇavaddhikāti vacanatthaṃ dasseti. Tathevāti yathā meṇḍaajasiṅgasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā, tathevāti attho. ‘‘Vicchikā…pe… katā’’ti iminā vicchikāya aḷo vicchikāḷo, so viya vaddhikā etāsanti vicchikāḷikāti vacanatthaṃ dasseti. Aḷasaddo ‘‘aḷacchinno’’tiādīsu (mahāva. 119) aṅguṭṭhavācako, idha pana naṅguṭṭhavācako, tasmā vuttaṃ ‘‘naṅguṭṭhasaṇṭhāne’’ti. Talesūti upāhanāya talesu. ‘‘Mora…pe… sibbikā’’ti iminā morapiñchehi parisamantato, parikkhipitvā vā sibbitā morapiñchaparisibbitāti vacanatthaṃ dasseti. Citrā upāhanāyoti ettha citrasaddo vicitratthoti āha ‘‘vicitrā’’ti. Etāsūti khallakabaddhādīsu. Vaḷañjetabbāti paribhuñjitabbā. Vaḷaji paribhogeti dhātupāṭho (saddanītidhātumālāyaṃ 15 jakārantadhātu). Tālujo tatiyo. Tesu panāti khallakādīsu pana. Sati santesūti yojanā. Sīhacammena parikkhipitabbāti sīhacammaparikkhatāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pariyantesū’’tiādi. Pakkhibiḷāloti tuliyo. So hi pakkhayuttattā ca biḷālamukhasadisamukhattā ca pakkhibiḷāloti vuccati. Iminā luvakacammaparikkhatāti ettha luvakasaddo pakkhibiḷālapariyāyoti dasseti. ‘‘Ulūkacammaparikkhatā’’tipi pāṭho. Etāsupīti sīhacammaparikkhatādīsupi. Yā kāci upāhanāyoti sambandho.
247 「脱下」:此处为显示「阿瓦」前缀之分离义,故说「穿戴后除去」。义为旧之倍倍鞋。显示巴利原文
247.Omukkanti ettha avatyūpasaggassa viyogatthaṃ dassento āha ‘‘paṭimuñcitvā apanīta’’nti. Purāṇaṃ guṇaṅguṇūpāhananti attho.
第一百五十一、关于在寺内禁止鞋履之论述显示巴利原文
151. Ajjhārāme upāhanapaṭikkhepakathā
248 「以何技艺」等:以此过度地生活,故为「谋生」(abhijīvanaṃ),那是什么?即显示「技艺」之义。「彼之」:即技艺之。「在此」:即在此教法中。因「yaṃ」一词为语序颠倒,故说「ye tumhe」(你们)。「hi」:真实。「yaṃ」为语助词:即「yaṃ」这一语助词,用于「yadi」一词之义,此为连接。「仅是老师」:以「eva」一词否定仅是老师之身份。「hi」:真实。「so」:指依止者。「taṃ」:指六年者。「依止而住」:因依止者于四年时,六年者已为十年者,故依止彼而住。为显示仅是依止师之量,故说「依止师之」等。「更大」:指比自己更年长。「依止师之量为他们之量」:即依止师之量。显示巴利原文
248. ‘‘Yena sippenā’’tiādinā abhi adhikaṃ jīvanti anenāti abhijīvanaṃ, kiṃtaṃ? Sippanti atthaṃ dasseti. Tassāti sippassa . Idhāti imasmiṃ sāsane. Yaṃsaddo vacanavipallāsoti āha ‘‘ye tumhe’’ti. Hīti saccaṃ. Yaṃnipātoti yaṃiti nipāto yadisaddassa atthe pavattatīti yojanā. Ācariyā evāti evasaddena ācariyamattabhāvaṃ paṭikkhipati. Hīti saccaṃ. Soti avassiko. Tanti chabbassaṃ. Nissāya vacchatīti avassikassa catuvassakāle chabbassassa dasavassikattā taṃ nissāya vasati. Upajjhāyamattaṃ dassento āha ‘‘upajjhāyassā’’tiādi. Mahantatarāti attano vuḍḍhatarā. Upajjhāyassa mattaṃ pamāṇametesanti upajjhāyamattā.
249 249. 「足疮病」:为显示词义,说「从足」等。「从足生出」,此为连接。从足生出如桩之肉而起的病,名为足疮病。显示巴利原文
249. Pādato nikkhantena khīlasadisena maṃsena pavatto ābādho pādakhīlābādhoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pādato’’tiādi. Pādato nikkhantanti sambandho.
251 「草鞋」等:为显示词义等,故说「以任何草」等。以草所制之鞋,名为草鞋,此义极易了知。又以「于地善安立」等,显示不应跨越之义,即不可跨越之义。显示巴利原文
251.Tiṇapādukātiādīsu tiṇena katā pādukā tiṇapādukāti vacanatthādiṃ dassento āha ‘‘yena kenaci tiṇenā’’tiādi. Taṃ suviññeyyameva. ‘‘Bhūmiyaṃ suppatiṭṭhitāti’’ādinā na saṅkamitabbāti asaṅkamanīyāti atthaṃ dasseti.
252 「唯以男根」:即唯以自己之男根。「女根」者,母牛之女根也。「浸入」:此处前缀 o 有坚固之义,故说「坚固执持」。显示巴利原文
252.Aṅgajātenevāti attano aṅgajātena eva. Aṅgajātanti gāvīnaṃ aṅgajātaṃ. Ogāhetvāti ettha otyūpasaggo daḷhatthoti āha ‘‘daḷhaṃ gahetvā’’ti.
153. 关于拒绝车乘等之论述显示巴利原文
153. Yānādipaṭikkhepakathā
253 「以雌轭」:此处依通俗用法,母牛亦名为雌,故说「以母牛轭」。「以男子间」:此处男子即是间者、他者,故称男子间之车。男子间者,就义而言即车夫,故说「以男子车夫」,与车相连结。「恒河嬉戏」:此处恒河与大地合称恒河大地,于其中嬉戏即为恒河大地嬉戏,为明此义,故说「恒河大地嬉戏」。于彼处,男女以车作水中嬉戏。「男子轭手转车」:此处为显示「我允许比丘们男子轭与手转车」之义,故说「于此」等。其中,「男子轭」者,应以男子轭拖之车称为男子轭车。「手转车」者,应以手推动之车称为手转车。「以车越」:以越过车而行。han 字根有行义,为明此义,故说「登车者」等。「以此为缘」:以此显示「以车越」此处是具因义之工具格。「椅舆」:与椅共作而成之舆。「布囊」:布所成之囊。显示巴利原文
253.Itthiyuttenāti ettha rūḷīvasena dhenupi itthī nāmāti āha ‘‘dhenuyuttenā’’ti. Purisantarenāti ettha puriso eva antaro añño etthāti purisantaraṃ yānaṃ. Purisantaro nāma atthato sārathīti āha ‘‘purisasārathinā’’ti, yānenāti yojanā. Gaṅgāmahiyāyāti ettha gaṅgā ca mahī ca gaṅgāmahī, tattha kīḷikā gaṅgāmahiyāti atthaṃ dassento āha ‘‘gaṅgāmahīkīḷikāyā’’ti. Tattha hi itthipurisā yānehi udakakīḷaṃ kīḷanti. Purisayuttaṃhatthavaṭṭakanti ettha ‘‘anujānāmi bhikkhave purisayuttañca hatthavaṭṭakañcā’’ti dassento āha ‘‘etthā’’tiādi. Tattha purisayuttanti purisena yujjitabbanti purisayuttaṃ yānaṃ. Hatthavaṭṭakanti hatthena vaṭṭetabbanti hatthavaṭṭakaṃ yānaṃ. Yānugghātenāti yānassa ullaṅghitvā gamanena. Hanadhātu hi gatyattho. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘yānaṃ abhiruhantassā’’tiādi. ‘‘Tappaccayā’’ti iminā yānugghātenāti ettha hetvatthe karaṇavacananti dasseti. Pīṭhakasivikanti pīṭhena saha kataṃ sivikaṃ. Paṭapoṭalikanti paṭamayaṃ poṭalikaṃ.
第一百五十四、关于禁止高床大床之论述显示巴利原文
154. Uccāsayanamahāsayanapaṭikkhepakathā
254 254. 高广的床座称为高床座,高大的床座称为大床座。对于床椅等,应知有如此分别,此为衔接之语。“超量座”:指过长的座。依此而坐、坐于其上,又因其形长,或能很好地安置身体,故称“床”。“兽形”:指狮子、老虎等猛兽之形。于床足上刻画兽形作为标记、符号,故为“榻”。“果那咖”:因此处生有长毛,故称果那咖。“国泽瓦”:行于地上,故称国泽瓦。“其”:指果那咖。据说其毛长超过四指,此为衔接之语。“缝杂色羊毛敷具”:以缝线缝制而现出杂色,故为缝杂色;以羊毛制成,故为羊毛制;此即敷具,故为羊毛制敷具;结合缝杂色与羊毛制敷具,故称缝杂色羊毛敷具。“白敷具”:为白衣者所用,故为白;此即敷具,故为白敷具。由此义,达至纯白之性,故应作“白毯”。此白毯一词亦用于指半月石。“厚花”:此中花即坚厚,故为厚花。以此显示名为厚花的一层铺设于此,故为层毯。此为敷具。“庵马喇毯”:示现庵马喇花形相而作之毯。“棉被”:填充棉花而作成的棉被。“杂色毯”:以狮虎等形作成杂色状态,故为杂色毯。在《长部注疏》中说:“伍达罗米者,指两边有缘的羊毛敷具。诶咖德罗米者,指一边有缘的羊毛敷具。”然而于此处则说:“伍达罗米者,显示巴利原文
254. Uccaṃ āsayanaṃ uccāsayanaṃ. Mahantaṃ āsayanaṃ mahāsayanaṃ. Āsandiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Pamāṇātikkantāsananti dīghāsanaṃ. Tañhi āgamma sadati nisīdatīti ettha, āyataṃ vā suṭṭhuṃ dadātīti āsandīti vuccati. Vāḷarūpānīti sīhabyagghādivāḷarūpāni. Pādesu vāḷarūpāni paricchinditvā aṅkīyati lakkhīyatīti pallaṅko. Gonakoti gavati dīghalomehi uggacchati etthāti gonako. Kojavoti kuyaṃ bhūmiyaṃ javati gacchatīti kojavo. Tassāti gonakassa. Lomāni caturaṅgulādhikāni honti kirāti yojanā. Vānacitrauṇṇāmayattharaṇoti vānena sibbanena sañjātaṃ citrarūpametthāti vānacitraṃ, uṇṇāya nibbatto uṇṇāmayo, soyeva attharaṇo uṇṇāmayattharaṇo, vānacitrañca taṃ uṇṇāmayattharaṇo ceti vānacitrauṇṇāmayattharaṇo. Setattharaṇoti setatthikehi sevīyatīti soto, soyeva attharaṇo setattharaṇo. Iminā atthena paṭati setabhāvaṃ gacchatīti paṭikāti kātabbaṃ. Paṭikāsaddoyaṃ aḍḍhendupāsāṇepi pavattati. Ghanapupphakoti ghanaṃ kathinaṃ pupphametthāti ghanapupphako. Iminā ghanapupphasaṅkhātaṃ paṭalamettha atthīti paṭalikāti dasseti. Soti attharaṇo. Āmalakapaṭoti āmalakapupphaṃ dassetvā kato paṭo. Tūlikāti tūlaṃ pūretvā katā tūlikā. Vikatikāti sīhabyagghādirūpehi (dī. ni. aṭṭha. 1.15) vicittākārena karīyatīti vikatikā. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ‘‘uddalomīti ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ. Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇa’’nti vuttaṃ. Idha pana ‘‘uddalomīti ekato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ, ekantalomīti ubhato uggatalomaṃ uṇṇāmayattharaṇa’’nti vuttaṃ. Tasmā dve aṭṭhakathāyo aññamaññaṃ visadisā honti. Ettha dīghanikāyaṭṭhakathānayena vacanatthaṃ karissāmi. Uṭṭhitaṃ dvīhi pakkhehi, dvīsu vā dasāsaṅkhātaṃ lomametthāti uddalomī. Niggahitāgamaṃ katvā ‘‘undalomī’’tipi pāṭho, ayamevattho. Ekasmiṃ ante dasāsaṅkhātaṃ lomametthāti ekantalomīti. Koseyyakaṭṭissamayanti ettha koseyyanti kosiyasuttaṃ. Kaṭṭissanti kaṭṭissanāmakaṃ vākaṃ. Iminā koseyyañca kaṭṭissañca kaṭṭissānīti virūpekasesaṃ katvā kaṭṭissehi pakataṃ attharaṇaṃ kaṭṭissanti atthaṃ dasseti. Suddhakoseyyanti ratanaaparisibbitaṃ suddhakoseyyaṃ. Iminā suddhakaṭṭissampi vaṭṭatīti dasseti.
“库德咖”:十六位舞女站立此处表演舞蹈,为说明此义,而说“十六位”等语。“以鹿皮”:以鹿兽之皮,“所作”为连接之词。“编织”:因以双层、三层等方式次第制作,故称为“编织”。鹿皮极为细腻,因此作成双层、三层等,以编织的方式制作。由此说“鹿皮编织”。“名为咖达离鹿皮的”:以此显示其皮应知是咖达离鹿,此为依后词省略或依譬喻之说。“巴瓦拉”一词有最上之义,故说“最上覆具”。“彼”:指咖达离鹿的最上覆具。“有上覆”:此处 sa 字具与词的作用,为显示此义,而说“与上覆”。“上”:此处为遮遣“上”字的最殊胜等含义。“共”:此处为遮遣“与”字的同等义。“白……乃至……不可”:以此显示,即使下方有符合法度的敷具,红色帐幔也不可用。原因何在?因为红色帐幔为不如法。“两边红枕”:此处为显示两边的形态,而说“头枕与足枕”。头靠近而卧于此,故为枕;或能极好地保持安乐,故为枕,即枕头。若符合尺寸,那样的枕头则可使用,此为衔接之语。显示巴利原文
Soḷasa nāṭakitthiyo ṭhatvā naccaṃ karonti etthāti kuttakanti atthaṃ dassento āha ‘‘soḷasanna’’ntiādi. Ajinacammehīti ajinamigacammehi, kataiti sambandho. Paveṇīti dupaṭṭatipaṭṭādīhi paraṃparavasena katattā ‘‘paveṇī’’ti vuccati. Ajinacammāni hi sukhumatarāni, tasmā dupaṭṭatipaṭṭādīni katvā paveṇivasena katāni. Tasmā vuttaṃ ‘‘ajinapaveṇī’’ti. ‘‘Kadalimigacammaṃ nāmā’’ti iminā tassa cammaṃ kadalimigaiti gahetabbaṃ uttarapadalopavasena vā upacārena vāti dasseti. Pavarasaddo uttamatthoti āha ‘‘uttamapaccattharaṇa’’nti. Tanti kadalimigapavarapaccattharaṇaṃ. Sauttaracchadanti ettha sakāro sahasaddakāriyoti dassento āha ‘‘saha uttaracchadenā’’ti. ‘‘Uparī’’ti iminā uttarasaddassa seṭṭhādayo nivatteti. ‘‘Saddhi’’nti iminā sahasaddassa tulyatthaṃ nivatteti. ‘‘Seta…pe… na vaṭṭatī’’ti iminā rattavitānaṃ heṭṭhā kappiyapaccattharaṇe satipi na vaṭṭatīti dasseti . Kasmā? Rattavitānassa akappiyattā. Ubhatolohitakūpadhānanti ettha ubhasarūpaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sīsūpadhānañca pādūpadhānañcā’’ti. Sīso upagantvā tiṭṭhati etthāti upadhānaṃ, upa bhusaṃ vā sukhaṃ dhāretīti upadhānaṃ, bibbohanaṃ. Sace pamāṇayuttaṃ, taṃ upadhānaṃ vaṭṭatīti yojanā.
第一百五十五、关于禁止一切皮革等之论述显示巴利原文
155. Sabbacammapaṭikkhepādikathā
255 255.“豹子”:如同豹的幼崽,故称幼豹为“豹子”。“墙杖等”:指与墙体相连的木杖等物。以“等”字包含墙柱等。显示巴利原文
255.Dīpipotakoti dīpipoto viyāti dīpipotako vaccho. Bhittidaṇḍakādīsūti bhittisambandhesu daṇḍakādīsu. Ādisaddena bhittithambhādayo saṅgaṇhāti.
256 “不能赤足入村的人,即名为病人。”这是将此句与文章前后衔接起来的连结说明。显示巴利原文
256. Yo na sakkoti anupāhano gāmaṃ pavisituṃ, so gilāno nāmāti yojanā.
第一百五十七、关于索那库提咖纳事之论述显示巴利原文
157. Soṇakuṭikaṇṇavatthukathā
257 “以此”:根据“于鹫屋”的读法而言。“彼之”:指大迦旃延的。“名为悬崖”:由于此处有大崖,所以称为悬崖。“以此”:根据“于悬崖山”的读法而言。“彼之”:指大迦旃延的。为显示“耳戴极珍贵之饰物者为库提咖纳”的词义,故说“极珍贵之饰物”等。“饰物”:以此装饰,即庄严之物。“齿生”是第四音节。以“生喜悦者”一语显示“因生起喜悦故为可喜”的词义。“应喜悦”:应被喜悦,即应喜悦之义。“义语”:以此宣说义理,故称义语。今于圣典诸本中并无“应喜悦”的读法,在“可喜”一词之前,唯有“应见”的读法。“最上调伏与寂止”:这里为显示“调伏”一词有智与根律仪的涵义,“寂止”一词有定与心寂静的涵义,所以说“最上调伏与”等。以“与”字表示并列复合词。“离诸邪曲动摇”:远离邪曲的对治而生起,称为见心的种种动摇。以“精进根”一语显示“勤根”中的“勤”字是精进的同义语。“龙”:这里为显示“彼无有恶故为龙”的词义,所以说“离恶”。“从何日起”:为显示此义,故说“从我出家日起”。“黑土在上故为黑上”:为显示此义,故说“黑土上”。以“上”……显示巴利原文
257.Etenāti ‘‘kuraraghare’’ti pāṭhena. Assāti mahākaccānassa. Papātanāmaketi yasmā mahātaṭo ettha atthi, tasmā papātanāmako hoti. Etenāti ‘‘papātake pabbate’’ti pāṭhena. Assāti mahākaccānassa. Koṭiagghanakaṃ piḷandhanaṃ kaṇṇe etassatthīti kuṭikaṇṇoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘koṭiagghanakaṃ panā’’tiādi. Piḷandhati anenāti piḷandhanaṃ, alaṅkāro . Dantajo catutthakkharo. ‘‘Pasādajanaka’’nti iminā pasādaṃ janetīti pāsādikoti vacanatthaṃ dasseti. Pasādanīyanti pasāditabbaṃ, pasādituṃ arahanti attho. Atthavacananti attho vuccati anenāti atthavacanaṃ. Pāḷiyaṃ idāni potthakesu ‘‘pasādanīya’’nti pāṭho natthi. ‘‘Pāsādika’’ntipadassa pubbe ‘‘dassanīya’’nti pāṭhoyeva atthi. Uttamadamathasamathantiettha damathasaddassa ñāṇatthañca indriyasaṃvaratthañca samathasaddassa samādhatthañca cittūpasamatthañca dassento āha ‘‘uttamaṃ damathañcā’’tiādi. Casaddena dvandavākyaṃ dasseti. Visūkāyikavipphanditānanti visūkāya paṭipakkhāya pavattānaṃ diṭṭhicittasaṅkhātānaṃ vividhacalanānaṃ. ‘‘Vīriyindriya’’nti iminā yatindriyanti ettha yatasaddo vīriyavācakoti dasseti. Nāganti ettha natthi āgu pāpametassāti nāgoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘āguvirahita’’nti kiṃ divasato paṭṭhāyāti āha ‘‘mama pabbajjādivasato paṭṭhāyā’’ti. Kaṇhā mattikā uttari etthāti kaṇhuttarāti atthaṃ dassento āha ‘‘kaṇhamattikuttarā’’ti. ‘‘Uparī’’ti iminā uttarasaddassa atthaṃ dasseti. ‘‘Gunnaṃ khurehī’’ti iminā gunnaṃ khurakaṇṭakasadisattā gokaṇṭakā nāmāti dasseti. Te gokaṇṭake rakkhitunti sambandho. Evaṃ kharā bhūmi hotīti yojanā. Etehīti eragūādīhi catūhi tiṇehi. Tanti eragūtiṇaṃ. Tenāti moragūtiṇena. Jantussa vaṇṇoti sambandho. Senāsanaṃ paññapesīti ettha kiṃ nāma senāsanaṃ paññapesīti āha ‘‘bhisiṃ vā kaṭasārakaṃ vā paññapesī’’ti. Paññapetvā ca pana soṇassa ārocesi. Kiṃ ārocesīti āha ‘‘āvuso’’tiādi. Satthā vasitukāmoti sambandho.
258 以“彼索那之”一语,显示“愿汝得”中的“彼”字是属格用作对格。“彼”意为“你的”。“八品经”:以八为量,或以八为一聚而构成这些品的,故称为八品经,即《欲经》等十六部经。“凡”指人,与“具足”相连。“圣者亦”:此“亦”字不仅说明具足净者不乐于恶,圣者同样如此。从“愿汝得”的读法到“说为净”的读法,仅存于某些注疏书中。“此实为彼”:此处“彼”字是动词,故说“应为”。“指示”:限定五种殊胜而作指示。“我的老师所告知的话语,此时正是说此语的时候。”这是连结。显示巴利原文
258. ‘‘Tassa soṇassā’’ti iminā paṭibhātu tanti ettha ‘‘ta’’ntipadaṃ sāmyatthe upayogavacananti dasseti. Tanti tava. Aṭṭhakavaggikānīti aṭṭhapamāṇo, aṭṭhasamūho vā vaggo etesanti aṭṭhakavaggikāni. Kāmasuttādīni (su. ni. 772 ādayo) soḷasa suttāni. Yoti puggalo, samannāgatoti sambandho. Ariyopīti pisaddo na kevalaṃ sucisamannāgatoyeva pāpe na ramati, atha kho ariyopīti dasseti. ‘‘Paṭibhātu ta’’nti pāṭhato yāva ‘‘sucīti vutta’’nti pāṭhā kesuciyeva aṭṭhakathāpotthakesu atthi. Ayaṃ khvassāti ettha assasaddo ākhyātoti āha ‘‘bhaveyyā’’ti. Paridassesīti pañca varāni paricchinditvā dassesi. Yaṃ vacanaṃ me upajjhāyo jānāpeti, tassa vacanassa ayaṃ kālo bhaveyyāti yojanā.
259 “持律者第五”:此处为遮止将其理解为“以老师为第五”,故说“以诵导师为第五”。“鞋袋”指容纳鞋子的空间,即袋子。羊皮与山羊皮中,并无不许。而兽皮中,有些许可,有些不许可。为加以分别而作解说,故说“兽皮”等。“唯这些”指仅此六种,即鹿等。“然于其余”指除此六兽之外的其余兽类,“它们的皮不被许可”,这是文句的连结。显示巴利原文
259.Vinayadharapañcamenāti ettha upajjhāyapañcamenāti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘anussāvanācariyapañcamenā’’ti. Upāhanakosakoti upāhanāya pakkhipanokāso kosako. Eḷakacammaajacammesu akappiyaṃ nāma natthi. Migacamme pana kiñci vaṭṭati, na kiñci vaṭṭati . Taṃ vibhajitvā dassento āha ‘‘migacamme’’tiādi. Etesaṃyevāti eṇimigādīnaṃ channameva. Aññesaṃ panāti chahi migehi avasesānaṃ pana. Tesaṃ cammaṃ na vaṭṭatīti sambandho.
偈颂中的“猴、黑狮、八足鹿、芭蕉兽,以及某些猛兽,这些”是文句的连接。“这些”即指猴等。显示巴利原文
Gāthāyaṃ makkaṭo ca kāḷasīho ca sarabho ca kadalimigo ca keci ye vāḷamigā atthi, te cāti yojanā. Tesanti makkaṭādīnaṃ.
「于彼」者,于偈颂中,或于猕猴等。以「狮虎熊豹」此语显示猛兽之形相。唯这些即为猛兽,故说「非仅」等。「这些之」者,即狮虎熊豹之。「非皮非适宜」为连结。「他们」者,六种鹿等。「彼」者,六种鹿等。「然」者,实则一切这些猛兽之皮皆不适宜,此为结合。「持来或未给」者,持来或置于手中或足下而未给。以「不入计数」此语显示「入于计数」即「可入计数者」之义。「所决意者」者,即所决意者。「何时」者,于何时。「彼」者,从时间而言。显示巴利原文
Tatthāti gāthāya, makkaṭādīsu vā. ‘‘Sīhabyagghaacchataracchā’’ti iminā vāḷamigānaṃ sarūpaṃ dasseti. Ettakāyeva vāḷamigāti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Etesaṃyevāti sīhabyagghaacchataracchānameva. Na cammaṃ na vaṭṭatīti sambandho. Yesanti channaṃ eṇimigādīnaṃ. Teti cha eṇimigādike. Hi saccaṃ sabbesaṃ etesaṃ vāḷamigānaṃ cammaṃ na vaṭṭatīti yojanā. Āharitvā vā na dinnanti āharitvā vā hatthe vā pādamūle vā ṭhapetvā na dinnaṃ. ‘‘Gaṇanaṃ na upetī’’ti iminā gaṇanaṃ upagacchatīti gaṇanūpaganti atthaṃ dasseti. Adhiṭṭhitañcāti adhiṭṭhitaṃ pana. Yadāti yasmiṃ kāle. Tatoti kālato.
六、药篇显示巴利原文
6. Bhesajjakkhandhakaṃ
160. 五种药等事显示巴利原文
160. Pañcabhesajjādikathā
260 二六〇、在药篇中,为了显示“于秋季生起者为秋季病”的意义,故说“于秋季生起”等。用“胆汁病”这一词语显示该病的体相。详细说明胆汁病的原因,故说“于彼实”等。“以彼”者,即以此原因。“他们”者,指比丘们。“入腹内”者,指进入腹部的内部,意思是进入肠的内部。“食事”者,指食物的作用,或应以食物完成的作用。显示巴利原文
260. Bhesajjakkhandhake saradakāle uppanno sāradikoti atthaṃ dassento āha ‘‘saradakāle uppannenā’’ti. ‘‘Pittābādhenā’’ti iminā ābādhassa sarūpaṃ dasseti. Pittābādhassa kāraṇaṃ vitthārento āha ‘‘tasmiṃ hī’’tiādi. Tenāti hetunā. Tesanti bhikkhūnaṃ. Koṭṭhabbhantaragatanti koṭṭhassa abbhantaraṃ gataṃ. Antassa anto pavisanaṃ hotīti adhippāyo. Āhāratthanti āhārassa kiccaṃ, āhārena vā kattabbaṃ kiccaṃ.
261 二六一、“不消化”者,指那些药和食物不被消化。为何?因为食物不消化。如此显示此义,故说“不消化”。由于不消化,便不能平息风病。在这里,以“不消化”这一词语显示不消化的原因;以“不能平息风……”这一词语显示其结果,应当如此理解。“油腻者”这一词语显示“使之油腻”,即“使之润泽”的意思。“以食覆盖者”:在此,食的覆盖是指食而无味,不产生食物的美味,因此说“以食无味者”。显示巴利原文
261.Nacchādentīti tāni bhesajjāni bhojanāni nacchādenti. Kasmā? Bhojanānaṃ ajīraṇattā . Iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘na jīrantī’’ti. Nacchādattā na vātarogaṃ paṭippassambhetuṃ sakkonti. Ettha ca ‘‘na jīrantī’’ti iminā nacchādanassa kāraṇaṃ dasseti. ‘‘Na vāta…pe… sakkontī’’ti iminā tasseva phalaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Siniddhānī’’ti iminā sinihantīti senehikānīti atthaṃ dasseti. Bhattacchannakenāti ettha bhattassa acchannakaṃ nāma bhattassa arocikaṃ bhattassa ruciyā anuppādakanti āha ‘‘bhattārocakenā’’ti.
262 二六二、“过夜”等的判定,应知此乃句义之连接。圣典中,“受持、未煮、混合”等词作为动作的限定,为显示其应与“受用”一词关联,故有“于时受持等”之说。关于“以油涂用而受用”,此处,以油涂用而受用的时限为几何?故说“七日之内”。显示巴利原文
262.Acchavasantiādīsu vinicchayo veditabboti yojanā. Pāḷiyaṃ ‘‘paṭiggahitaṃ nippakkaṃ saṃsaṭṭha’’nti padānaṃ kiriyāvisesanaṃ katvā ‘‘paribhuñjitu’’nti padena sambandhitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘kāle paṭiggahitanti ādīsū’’tiādi. Telaparibhogena paribhuñjitunti ettha kittakaṃ kālaṃ telaparibhogena paribhuñjitabbanti āha ‘‘sattāhakāla’’nti.
161. 根药等事显示巴利原文
161. Mūlādibhesajjakathā
263 二六三、“根药等的判定亦”中的“亦”字,乃承上“过夜”等之判定而言。“于此”者,指药键度中所说。所言“何者”,即指判定。“磨石”:于上研磨故为“研磨”,彼即是石,故名“磨石”。以此显明“安固不动而坐”即是“座”之义。“磨杵”:以此研磨故为“研磨”,彼即是杵,故名“磨杵”,以此显明“座之杵”即“座杵”之义。“阿魏类”者,指阿魏的种类。显示巴利原文
263.Mūlabhesajjādivinicchayopīti pisaddo acchavasantiādīsu vinicchayaṃ apekkhati. Idhāti bhesajjakkhandhake. Yaṃ yanti vinicchayaṃ. Pisanasilāti pisati etthāti pisanā, sāyeva silāti pisanasilā. Iminā acalaṃ hutvā nisīdatīti nisadoti atthaṃ dasseti. Pisanapotakoti pisati anenāti pisano, soyeva potakoti pisanapotako, iminā nisadato potakoti nisadapotakoti atthaṃ dasseti. Hiṅgujātiyoti hiṅgukulāni.
“海的”:此处为显明“住立于海中,故为海的”之语义,故说“于海岸”等。以“岸”之一词,显示此处“海”字为第七格,表近处之义。“自然盐”:即自性之盐,意指非与药物材料等同煮。“生于山”:以此显明“生于名为信度的山,故为信度的”之义。为显明“从地涌出、升起,故为涌出”之语义,故说“从地生出芽”。依本注疏之法,唇音第三音方为正确,然诸写本中唯见第四音。“涌出”亦有作读。“汁”:即部分。故为显明“与药物材料及汁同煮,故为汁的”之义,故说“与药物材料同煮”。然于《词汇论》中,有“汁盐”之读法。“彼”者,即指汁。显示巴利原文
Sāmuddanti ettha samudde santiṭṭhatīti sāmuddanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘samuddatīre’’tiādi. ‘‘Tīre’’ti iminā samuddeti ettha sattamīvibhattiyā samīpatthe pavattabhāvaṃ dasseti. Pakatiloṇanti sabhāvaloṇaṃ, na dabbasambhārehi saddhiṃ pacitanti attho. ‘‘Pabbate uṭṭhahatī’’ti iminā sindhunāmake pabbate uṭṭhahatīti sindhavanti atthaṃ dasseti. Ubbito bhūmito īrati uggacchatīti ubbiranti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘bhūmito aṅkuraṃ uṭṭhahatī’’ti. Iminā aṭṭhakathānayena oṭṭhajo tatiyakkharoyeva yujjati, potthakesu pana catutthakkharoyeva dissati. ‘‘Ubbhida’’ntipi pāṭho. Bilanti koṭṭhāso. Tasmā dabbasambhārehi bilehi saddhiṃ pacitaṃ bilanti atthaṃ dassento āha ‘‘dabbasambhārehi saddhiṃ pacita’’nti. Abhidhāne pana (abhidhāne 461 gāthāyaṃ) ‘‘bilāla’’nti pāṭho atthi. Tanti bilaṃ.
264 “如马等的身臭,就像某人有身臭”,应这样连接。“彼亦”指比丘。用“亦”字,兼摄患疥癣病的比丘等。由于“六畜”一词也用于马等的粪,故说“牛粪”。“普通粉末亦”指并非除垢土的粉末。“此亦”指普通粉末。显示巴利原文
264. Assādīnaṃ kāyagandho viya kassaci kāyagandho hotīti yojanā. Tassāpīti bhikkhunopi. Pisaddena kaṇḍuvābādhabhikkhuādayopi sampiṇḍeti. Chakaṇasaddassa assādīnaṃ malepi pavattanato vuttaṃ ‘‘gomaya’’nti. Pākatikacuṇṇampīti apakkarajanacuṇṇampi. Etampīti pākatikacuṇṇampi.
“彼”指生肉,“不食”应如此连接。“彼”或指生血,“不饮”应如此连接。“非人”指似人的鬼。“彼”指生肉血。显示巴利原文
Tanti āmakamaṃsaṃ, na khādīti sambandho. Tanti āmakalohitaṃ vā, na pivīti sambandho. Amanussoti manussasadiso bhūto. Tanti āmakamaṃsalohitaṃ.
265 “眼药”一名是总称,故说“眼药者,此为总摄一切眼药之语”。“总摄语”即总括一切眼药之语。“此”指“眼药”一词。以此涂眼而涂抹,故名眼药;或以此涂眼而使眼明了,故名眼药,其第三字为腭音。“灯黑”指生于灯盏者:即把灯盏倒覆于灯焰上,在那里产生的煤烟称为“灯黑”。为显此义,故说“从灯焰取得之煤烟”。“眼药近研磨物”在此是表明“应与眼药一起近持而研磨,故名眼药近研磨物”的含义,因此说“与眼药一起研磨者”。用“一起”一词,唯显示“共”字之义。“者”字表真实。“任何眼药近研磨的粉末,无不许可”,应如此连接;或者“不许可不是,唯许可”,应如此连接。根据这一原则,“不许可”这一动词,由于期待其他作用,故为作者;在动词中亦有作者性与受者性。“檀香”等极易了知。显示巴利原文
265.‘‘Añjana’’nti nāmaṃ sāmaññanti āha ‘‘añjananti sabbasaṅgāhakavacanameta’’nti. Sabbasaṅgāhakavacananti sabbesaṃ añjanānaṃ saṅgāhakavacanaṃ. Etanti ‘‘añjana’’nti etaṃ vacanaṃ. Añjati cakkhuṃ makkheti anenāti añjanaṃ, añjati cakkhuṃ byattaṃ karotīti vā añjanaṃ, tālujo tatiyakkharo. Kapallanti kapalle pavattaṃ. Kapālañhi dīpasikhāya upari nikujjitvā tattha pavattaṃ masi ‘‘kapalla’’nti vuccati. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘dīpasikhato gahitamasī’’ti. Añjanūpapisanehīti ettha añjanehi saddhiṃ upanetuṃ pisitabbanti añjanūpapisananti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘añjanena saddhiṃ ekato pisitehī’’ti. ‘‘Ekato’’ti iminā ‘‘saddhi’’nti padasseva atthaṃ dasseti. Hīti saccaṃ. Yaṃkiñci añjanūpapisanaṃ cuṇṇaṃ na na vaṭṭatīti yojanā. Atha vā na vaṭṭati na hoti, vaṭṭatiyevāti yojanā. Imasmiṃ naye ‘‘na vaṭṭatī’’ti ākhyātapadaṃ kiriyāntarāpekkhattā kattā hoti. Ākhyātesupi hi kattuttañca kammattañca labbhati. Candanantiādīni suviññeyyāneva.
说到“骨制”时,为了排除该词含义过于宽泛的过失,便说“除人骨外”。关于“针筒”,为了表明其“针安放于此,故名针筒”的词义,故说“于何处”等。其中,“于何处”指在有孔的手杖等物之中。“针”指眼药针。“置入”即安放。“肩系”指以此系于肩,故称肩系。“双鼻管”指以此制成鼻管,故称鼻管,双支的鼻管即双鼻管。显示巴利原文
Aṭṭhimayanti padassa atibyāpitadosaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā’’ti. Salākaṭṭhāniyanti ettha salākā tiṭṭhanti etthāti salākaṭṭhāniyanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yatthā’’tiādi. Tattha yatthāti yasmiṃ susiradaṇḍakādike. Salākanti añjanisalākaṃ. Odahantīti ṭhapenti. Aṃsabaddhakoti aṃse baddhati anenāti aṃsabaddhako. Yamakanatthukaraṇinti natthu karīyati imāyāti natthukaraṇī, yamakā natthukaraṇī yamakanatthukaraṇī.
267 “这一切属于油煮”是语句的关联。对于“如极度投入的脂”这一句,是表明其词义:因为被极度地投入、扔进,所以称为“极度投入”,这些脂正是“极度投入的脂”。显示巴利原文
267. Taṃ sabbaṃ telapākanti sambandho. ‘‘Ati viya khittamajjānī’’ti iminā ati viya khipīyanti pakkhipīyantīti atikhittāni, tāniyeva majjāni atikhittamajjānīti vacanatthaṃ dasseti.
“叶汗”指以叶发汗。“炭”指以炭。此处的“于彼”,是指在这些尘堆等之中。“除风之叶”指能去除风患的伍答喇等叶子。此处的“于彼”,是指在这些叶子之中。“杂叶破片熬煮”:杂叶本身因应被捣碎之义而称为杂叶破片,以此熬煮而成,即杂叶破片熬煮。“以温水”即用温水。此处的“于彼”,是指在水器之中。显示巴利原文
Paṇṇasedanti paṇṇehi sedaṃ. Aṅgārānanti aṅgārehi. Tatthāti tesu paṃsuvālikādīsu. Vātaharaṇapaṇṇānīti vātassa apanayanāni uddālādīni paṇṇāni. Tatthāti tesu paṇṇesu. Nānāpaṇṇabhaṅgakuthitanti nānāpaṇṇāniyeva bhañjitabbaṭṭhena nānāpaṇṇabhaṅgaṃ, tena kuthitaṃ nānāpaṇṇabhaṅgakuthitaṃ. Uṇhodakassāti uṇhodakena. Tatthāti udakakoṭṭhake.
“节节”指在各关节处。“以何”即以油膏。“应调制彼油膏”意为调和。以“足之适宜药”此语,显示油膏之义为足之利益。“以胡麻粉”:此处“粉”字意为粉末,故说“以面粉”。“以团投入”即团食。因炒粉团与饭团相似,故说炒粉团。“如钉”即如桩。“以碱”即以盐碱土所成之碱。“遮止开裂”即能遮止开裂之物,指遮止油之布。“伤之作业”即治伤,或用于伤处的作业。显示巴利原文
Pabbe pabbeti phaḷumhi phaḷumhi. Yenāti pajjena. Taṃ pajjaṃ abhisaṅkharitunti yojanā. ‘‘Pādānaṃ sappāyabhesajja’’nti iminā pādassa hitaṃ pajjanti vacanatthaṃ dasseti. Tilakakkenāti ettha kakkasaddassa cuṇṇavācakattā ‘‘piṭṭhehī’’ti vuttaṃ. Kabaḷena pakkhipanaṃ kabaḷikaṃ. Sattupiṇḍassa bhattakabaḷasadisattā sattupiṇḍanti vuttaṃ. Āṇi viyāti khīlā viya. Khārenāti loṇasakkharikamayena khārena. Vikāsaṃ rundhatīti vikāsikaṃ, telarundhanapilotikaṃ. Vaṇakammanti vaṇassa, vaṇe vā kammaṃ.
268 二六八、问:“在蛇咬之时,是否应自己取来而受用?”答:“并非仅仅如此”等。“此”指大不净,应与“应受用”关联。而“于其他情况”,即蛇咬以外的其他情况:若粪便已落于地,则应受取。显示巴利原文
268. Sappadaṭṭhakāleyeva kiṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjitabbanti āha ‘‘na kevala’’ntiādi. Idanti mahāvikaṭaṃ, paribhuñjīkabbanti sambandho . Aññesu panāti sappadaṭṭhato aññesu pana. Sace bhūmipatto gūtho hoti, paṭiggahetabboti yojanā.
269 二六九、“由媚药饮所生之病”:所谓“媚”,即容色状态,由此作媚,故称“媚作”,即药物;饮之,故为“饮”,即饮料;媚作之饮料,名“媚药饮”;由此所生之病,即“媚药饮所生之病”。由此,“家给病”一词,此处显示由主妇所给之媚药饮所生之病,即家给病之义。“应以冷搅拌”:冷搅拌即水。“冷”之一词,主要指所谓犁刃系列之犁刃次第,附带指粘附于犁刃次第犁刃之土。因此说“应以冷搅拌”。注疏中也说明此义,如说“以犁”等。显示巴利原文
269.Vasīkaraṇapānakasamuṭṭhitarogoti kantibhāvasaṅkhātaṃ vasaṃ karoti anenāti vasīkaraṇaṃ, bhesajjaṃ, pivate pānaṃ, taṃyeva pānakaṃ, vasīkaraṇassa pānakaṃ vasīkaraṇapānakaṃ, tena samuṭṭhito rogo vasīkaraṇapānakasamuṭṭhitarogo. Iminā gharadinnakābādhoti ettha gharaṇiyā dinnena vasīkaraṇapānakena samuṭṭhito ābādho gharadinnakābādhoti vacanatthaṃ dasseti. Sītāya āloḷetabbanti sītāloḷaṃ, udakaṃ. Sītāsaddo naṅgalalekhāsaṅkhātaṃ phālapaddhatiṃ mukhyato vadati, phālapaddhatikare phāle laggamattikaṃ upacārato vadati. Tena vuttaṃ ‘‘sītāya āloḷetabba’’nti. Aṭṭhakathāyampi tamatthaṃ dassento āha ‘‘naṅgalenā’’tiādi.
“熟取者”,即特别煮制而取用者。“尿诃梨勒”一词,此处虽通称“尿”,但为显示应取用牛尿,而说“以牛尿浸润的诃梨勒”,以此表明以尿浸润的诃梨勒即是“尿诃梨勒”之义。“米糠汁”,指洗米水所沉淀的糠渣,即洗净后之油腻物;此即绿豆煮汁,二者结合。以“以肉汁”一句,显示肉汁应覆于肉上,故称“应覆盖”。显示巴利原文
Vipakkagahaṇikoti visesena pācāpanagahaṇiko. Muttaharītakanti ettha ‘‘mutta’’nti sāmaññato vuttepi gomuttameva gahetabbanti dassento āha ‘‘gomuttaparibhāvitaṃ harītaka’’nti. Iminā muttena paribhāvitaṃ harītakaṃ muttaharītakanti vacanatthaṃ dasseti. Taṇḍulakasaṭoti taṇḍuladhovanodakakasaṭo dhotasiniddho, sova muggapacitapānīyoti yojanā. ‘‘Maṃsarasenā’’ti iminā maṃsaraso maṃsena paṭicchādetabbanti paṭicchādanīyanti vuccatīti dasseti.
163. 准许糖等事显示巴利原文
163. Guḷādianujānanakathā
272 “嘿”,意为真实。“因已煮”,因为绿豆已煮熟。“彼”,指绿豆。显示巴利原文
272.Hīti saccaṃ. Pakkattāti muggānaṃ pakkabhāvato. Teti muggā.
274 274.“非储食净屋”者,非储食净屋之内也。“不许”者,与比丘不允许相连结。“彼亦”者,热粥亦然。以肉声显示煮食物也。“生米饭”者,与煮熟米分离,故为生米,“生”字实为表示分离义,未煮熟米之义也。以生米所成之饭,故为生米饭。于乳、酪等一度煮沸者,许加火,如是连结。于猫等众生之群,依通俗而称为乌咖宾达咖,故说“猫、鼠、蜥蜴、猫鼬”。因以非残食之性质而杀害之故,调伏身语,故调伏者即非残食,故说“非残食”。显示巴利原文
274.Akappiyakuṭiyanti akappiyakuṭiyā anto. Assāti bhikkhuno na vaṭṭatīti sambandho. Tampīti uṇhayāgumpi. Pisaddena pageva āmisaṃ pacitunti dasseti. Uttaṇḍulabhattanti pakkataṇḍulato viyogoti uttaṇḍulo, ukāro hi viyogatthavācako, apakkataṇḍuloti attho. Uttaṇḍulamayaṃ bhattanti uttaṇḍulabhattaṃ. Sakiṃ kuthitesu khīratakkādīsu aggiṃ dātuṃ vaṭṭatīti yojanā. Biḷālādīnaṃ sattānaṃ samūho rūḷhīvasena ukkapiṇḍakoti vuccatīti āha ‘‘biḷālamūsikagodhāmaṅgusā’’ti. Vighāsādabhāvena nihatamānattā kāyavācaṃ dametīti damako vighāsādoti āha ‘‘vighāsādā’’ti.
276 “从彼取出”者,此处为显示“彼”字所指的范围,故说“于何处”等。“于何处”即于何等处所。“取出”指取出后使之变绿。显示巴利原文
276.Tato nīhaṭanti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘yatthā’’tiādi. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Nīhaṭanti nīharitvā haritaṃ.
278 “林生、池生”者,住于林故称林生,住于池故称池生。为显示词义,而说“于林中”等。以“于莲池中”一语,显示“池”字即指莲花。其种子不发芽的果,名为无种,应如此连结。显示巴利原文
278.Vanaṭṭhaṃ pokkharaṭṭhanti ettha vane tiṭṭhatīti vanaṭṭho, pokkhare tiṭṭhatīti pokkharaṭṭhoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘vane cevā’’tiādi. ‘‘Paduminigacche’’ti iminā pokkharasaddo padumavācakoti dasseti. Yassa bījaṃ aṅkuraṃ na janeti, taṃ phalaṃ abījaṃ nāmāti yojanā.
禁止外科手术事显示巴利原文
167. Satthakammapaṭikkhepakathā
279 “以苦而生长”者,为显示“duropayo”(难以生长)之义,故说“以苦而生长”。“刀作或管作”者,其中,以刀应作的业为刀作,应作管压的业为管作。为显示词义,而说“如于隐蔽处”等。以“或以针”等,显示此处“刀”字仅是标示。“或以刀”之语应与“或切或裂”之语连结。“或以针或以刺或以矛”之语应与“或刺”之语连结。“或以石片或以指甲”之语应与“或刮”之语连结。“此”指以刀切割等业。“此中”指于刀作、管作之中。“然于彼处”指在狭窄之处。“以彼”指以碱等。于大便道,以涂药的给药条作碱业,或以竹管注入油,该涂药之给药条或竹管皆被许可,应如此连结。显示巴利原文
279. Dukkhena rupatīti duropayoti dassento āha ‘‘dukkhena ruhatī’’ti. Satthakammaṃ vā vatthikammaṃ vāti ettha satthena kātabbaṃ kammaṃ satthakammaṃ, vatthipīḷanaṃ kātabbaṃ kammaṃ vatthikammanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yathā paṭicchanne’’tiādi. ‘‘Sūciyā vā’’tiādinā satthakammanti ettha ‘‘sattha’’nti padaṃ upalakkhaṇamattanti dasseti. ‘‘Satthena vā’’ti padaṃ ‘‘chindanaṃ vā phālanaṃ vā’’tipadehi yojetabbaṃ. ‘‘Sūciyā vā kaṇṭakena vā sattikāya vā’’tipadāni ‘‘vijjhanaṃ vā’’ti padena yojetabbāni. ‘‘Pāsāṇasakkhalikāya vā nakhena vā’’ti padāni ‘‘lekhanaṃ vā’’ti padena yojetabbāni. Etanti satthena chindanādikammaṃ. Ettha cāti satthakammavatthikammesu. Tattha panāti sambādhe pana. Tenāti khārādinā. Vaccamagge yāya bhesajjamakkhitādānavaṭṭiyā khārakammaṃ vā karonti, yāya veḷunāḷikāya telaṃ vā pavesenti, sā bhesajjamakkhitādānavaṭṭi vā sā veḷunāḷikā vā vaṭṭatiyevāti yojanā.
280 「彼日」:即在那一天。「任何刀」:如此连接。「以此」:以苏毕亚,将有其他某种不应给予之物,如此连接。「于何处」:此处,tra-词缀表原因义,故说「因何」。以「审察者」显示“paṭivekkhī”(观察者),在此,paṭi-前缀加ikkha词根表示审察义。「某肉」:即某种肉,或某众生之肉。显示巴利原文
280.Taṃdivasanti tasmiṃ divase. Kiñci satthanti yojanā. Imāyāti suppiyāya aññaṃ kiñci adeyyaṃ kimpi bhavissatīti yojanā. Yatra nāmāti ettha trapaccayo kāraṇatthe hotīti āha ‘‘yasmā nāmā’’ti. ‘‘Vīmaṃsī’’ti iminā paṭivekkhīti ettha paṭiavapubbo ikkhadhātu vīmaṃsanatthoti dasseti. Asukamaṃsanti asukaṃ maṃsaṃ, asukassa vā sattassa maṃsaṃ.
169. 禁止象肉等事显示巴利原文
169. Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā
281 「名为野狗」者,为食兔、猫等众生而鸣叫、取食,故为狗,生于野者为野狗,「似村犬」者,与村犬相似。「他们」者,野狗之。「然何者」者,然犬,「生」者,相连结。「村犬」者,属格为相似义。「与狗」者,具格为共同等连结。他们语应与「以结合」之语连结。「彼」者,犬之。显示巴利原文
281. Araññakokā nāmāti sasabiḷālādayo satte khādanatthāya kukati ādadātīti koko araññe jāto koko araññakoko, sunakhasadisāti gāmasunakhena sadisā. Tesanti araññakokānaṃ. Yo panāti sunakho pana, uppannoti sambandho. Gāmasunakhiyāti sāmyatthe sāmivacanaṃ. Kokenāti sahādiyoge karaṇavacanaṃ. Tāni padāni ‘‘saṃyogenā’’ti padena yojetabbāni. Tassāti sunakhassa.
「在此」:指在人肉等之中。「同类性」:因为同一类性的缘故。「无过患」:即无过患,与“被禁止”相连。「罪」:若为人肉,犯偷兰遮;若为其余,犯恶作罪。「然而特作」:即特地为比丘而作的肉。显示巴利原文
Etthāti manussamaṃsādīsu. Sajātikatāyāti samānajātikabhāvato. Anupaddavatthāyāti anupaddavatthaṃ, paṭikkhittānīti sambandho. Āpattīti manussamaṃse thullaccayena, sese dukkaṭena āpatti. Uddissa kataṃ panāti bhikkhuṃ uddissa katamaṃsaṃ pana.
170. 粥、蜜丸等之论显示巴利原文
170. Yāgumadhugoḷakādikathā
282 ‘独一’:在此,‘独一’取无伴侣之义,加ka-词缀,故说‘我无第二者’。‘彼’:指婆罗门。‘作费用’:即作交换,应理解为‘据说令备办’。‘随喜偈’:即显示随喜的偈颂。‘对愿求者、欲求者’:因这些词在表‘足够’义的用法中是与格,故说‘与“足以施与”相连’。‘应取其本身’:意为应取其读法本身,作为‘施与’义的作者性来理解。显示巴利原文
282.Ekakoti ettha ekato asahāyatthe kapaccayoti āha ‘‘natthi me dutiyo’’ti. Soti brāhmaṇo. Vayaṃ katvāti paribbayaṃ katvā, paṭiyādāpesi kirāti yojanā. Anumodanagāthāyāti anumodanapakāsakāya gāthāya. ‘‘Patthayataṃ icchata’’nti padānaṃ alamatthapayoge sampadānattā vuttaṃ ‘‘alameva dātunti iminā sambandho’’ti. Soyeva gahetabboti ‘‘dātu’’ntibhāvassa kattubhāvena so eva pāṭho gahetabboti attho.
283 凡是引起受用的粥,即名为食粥,应如此连结。‘去’:指时间。‘以为首’:由此显示,在‘以何为最上’中,‘最上’一词为‘首先’义,此处作为描述动作特性的具格。‘生天界之福’:以此显示,此处‘天’是以果立名。‘彼’:指糖。显示巴利原文
283. Yā yāgu pavāraṇaṃ janeti, sā yāgu bhojjayāgu nāmāti yojanā. Yanti kālaṃ. ‘‘Ādiṃ katvā’’ti iminā yadaggenāti ettha aggasaddo ādyattho kiriyāvisesanatthe karaṇavacananti dasseti. ‘‘Sagganibbattakapuñña’’nti iminā saggāti ettha phalūpacāraṃ dasseti. Soti guḷo.
284 二八四、‘以如是相’:即以此种自性。意即与糖相应的自性。显示巴利原文
284.Tathārūpenāti tathāsabhāvena. Guḷassa anurūpasabhāvenāti attho.
173. 巴吒厘村因缘之论显示巴利原文
173. Pāṭaligāmavatthukathā
285 如“一切皆铺设”,同样地,“一切铺设之铺设”应如此连结。显示巴利原文
285. Yathā sabbaṃ santhataṃ hoti, evaṃ tathā sabbasantharisanthatanti yojanā.
286 “苏尼德与瓦萨咖拉”——此处以“ca”字显示并列复合词。“为断入口之义”即为了切断税口。“诸家宅地”:以此显示“地”一词,排除原因、物体等义,指土地的划分。应连结为“据说那些天人称为……”。“如相应”即与各自的财富能力相应。“世间”指有情世间。“声”即名声之音。“以彼故”即因为那声音生起之因。“名为集会处”显示“圣处”中,“处”一词为集会处。“凡买卖处名”应连接:“诸商人……买卖处名”,以此说明“商人来集于此”这一“商人集”词的含义。在“商人集”的说法中,可见“迦”字脱落。为使圣典中“他们”这一读法的其余部分引入,故说“他们圣处商人集”。此处的“他们”是属格义,或是分别格,或是离格。“此”指城。“破箱”:在此显示“于此破箱”一词之义,故说“破货物处”。“或字为集合义”,为详细阐释已说之语,故说“于彼处”等。“于彼处”指在巴嗒厘子,或指在火、水、交合三种破坏中。“互相破坏”显示“交合破坏”中,“交合”即互相的同义词。虽然“伍伦巴”和“古罗”二词意义相同,但为显示作用差别,故说“伍伦巴”。显示巴利原文
286.Sunidho ca vassakāro cāti ettha cakārehi dvandavākyaṃ dasseti. Āyamukhapacchindanatthanti suṅkamukhassa pacchedanatthaṃ. ‘‘Gharavatthūnī’’ti iminā vatthusaddassa kāraṇadabbatthe paṭikkhipitvā bhūbhedatthaṃ dīpeti. Tā devatā nāmenti kirāti yojanā. Yathānurūpanti yaṃ yaṃ bhogabalānurūpaṃ. Loketi sattaloke. Saddoti kittighoso. Tenevāti tena saddassa abbhuggatahetunā eva. ‘‘Osaraṇaṭṭhānaṃ nāmā’’ti iminā ariyaṃ āyatananti ettha āyatanasaddo samosaraṇaṭṭhānatthoti dasseti. Yattakaṃ kayavikkayaṭṭhānaṃ nāmāti sambandho. ‘‘Vāṇijānaṃ…pe… kayavikkayaṭṭhānaṃ nāmā’’ti iminā vaṇijā patanti sannipatanti etthāti vaṇippatoti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Vaṇijapato’’ti vattabbe jakāralopoti daṭṭhabbo. Pāḷiyaṃ ‘‘tesa’’nti pāṭhasesassa ajjhāharitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘tesaṃ ariyāyatanavāṇijapatāna’’nti. Tesanti ca sāmyatthe sāmivacanaṃ, niddhāraṇatthe vā vibhattaapādānatthe vā. Idanti puraṃ . Puṭabhedananti ettha puṭaṃ bhindanti etthāti puṭabhedananti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘bhaṇḍikabhedanaṭṭhāna’’nti. ‘‘Samuccayattho vāsaddo’’ti vuttavacanaṃ vitthārento āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tattha tatrāti pāṭaliputte, tīsu vā aggiudakamithubhedesu. ‘‘Aññamaññabhedā’’ti iminā mithubhedāti ettha mithusaddassa aññamaññavevacanabhāvaṃ dasseti. Uḷumpakullasaddānaṃ atthe samānepi karaṇavisesaṃ dassento āha ‘‘uḷumpa’’ntiādi. Uḷu vuccati udakaṃ, tato pāti rakkhatīti uḷumpo. Kaṃ vuccati udakaṃ, tasmiṃ ulati gacchatīti kullo.
“阿纳瓦”:此处,“阿纳瓦”这一名称是什么?是大海的名称吗?为此说“阿纳瓦”等。“阿纳瓦”这一名称,乃是水处之同义语,应如此连接。“阿纳”被称为水,它存在于此中,故称阿纳瓦。由于“萨拉”一词在以阿音开头及在品中转起,故说“萨拉”在此意指河流。“此处”即指此偈颂。“伊德”为如是之义类。显示巴利原文
Aṇṇavanti ettha aṇṇavo nāma kiṃ samuddassa nāmanti āha ‘‘aṇṇava’’ntiādi. ‘‘Aṇṇava’’nti etaṃ nāmaṃ udakaṭṭhānassa adhivacananti yojanā. Aṇṇo vuccati udakaṃ, taṃ etasmiṃ atthīti aṇṇavo. Sarasaddassa akārādimhi ca kaṇḍe ca pavattanato vuttaṃ ‘‘saranti idha nadī adhippetā’’ti. Idhāti imissaṃ gāthāyaṃ. Idanti atthajātaṃ.
“耶”指圣者,“德”指圣者,应连接为“渡越”。“维萨迦巴喇拉尼”:此处“维萨迦”一词以“特瓦”后缀结尾,“巴喇拉”一词意为低洼处,故说“维萨迦……低洼处”。然而,此众人结筏,应如此连接。“已渡越的智者众”——如是所说,应如此连接。显示巴利原文
Yeti ariyā. Teti ariyā, tarantīti sambandho. Visajjapallalānīti ettha visajjasaddo tvāpaccayanto, pallalasaddo ninnaṭṭhānavācakoti āha ‘‘visajja…pe… ninnaṭṭhānānī’’ti. Ayaṃ pana jano kullaṃ bandhatīti yojanā. Tiṇṇā medhāvino janā iti vuttaṃ hotīti yojanā.
287 “阿努波达”:此处为原因义的离格表达,故说“以不觉悟故”(阿布迦念那)。“桑达维德”即“桑萨里德”:此处就“德”后缀的业之义,而说“我与你们”。以此显示,在作者义中为属格表达。或以“或者”等词,显示“德”后缀的状态义。“桑西德”:此处“萨拉”词根的“拉”音脱落,故说“桑萨里德”。“丹哈拉朱”:以此显示从有至有的引导,故以“巴瓦内提”之义,渴爱之绳名为“巴瓦内提”。显示巴利原文
287.Ananubodhāti ettha kāraṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘abujjhanenā’’ti. Sandhāvitaṃ saṃsaritanti ettha tapaccayassa kammatthaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘mayā ca tumhehi cā’’ti. Iminā kattutthe sāmivacananti dasseti. ‘‘Atha vā’’tiādinā tapaccayassa bhāvatthaṃ dasseti. Saṃsitanti ettha saradhātuyā rakāro lopoti āha ‘‘saṃsarita’’nti. ‘‘Taṇhārajjū’’ti iminā bhavato bhavaṃ netīti bhavanettīti vacanatthena taṇhārajju bhavanetti nāmāti dasseti.
289 衣色、衣物、庄严之具,通称为“青色”——故说“青色乃总摄一切之语”。“此处”,即在“青色”等原文之中。“他们”,指离车族人。应连接为“本色并非青色”。“此”,即“青色”等说法。“击打”——此处“击打”这一动词词根,或因前缀之故,或因义理超越之故,含有“打击”之义,故说“击打”。以“连同属地”一语,说明“运来”——此处“运来”一词,指属地之义。属地,即作为国都附属而应被携带之物;且国王的臣属从中征收税赋,故称为“运来”。应连接为“连同属地的毗舍离,应当献出”。“弹指”——此处“弹”这一动词词根含有“振动”之义,故说“摇动手指”。“女身”,女人本较男子低微,故说“女身”,以其身故。显示巴利原文
289. Vaṇṇavatthālaṅkārāni sāmaññavasena ‘‘nīlā’’ti vuttānīti āha ‘‘nīlāti idaṃ sabbasaṅgāhaka’’nti. Tatthāti ‘‘nīlā’’tiādipāṭhe. Tesanti licchavīnaṃ. Pakativaṇṇā nīlā na hontīti yojanā. Etanti ‘‘nīlā’’tiādivacanaṃ. Paṭivattesīti ettha vatudhātu upasaggavasena vā atthātisayavasena vā paharaṇatthoti āha ‘‘pahāresī’’ti. ‘‘Sajanapada’’nti iminā sāhāranti ettha āhārasaddo janapadatthoti dasseti. Janapado hi yasmā nagarassa parivārabhāvena āharitabbo, imasmā ca rājapurisā baliṃ āharanti, tasmā āhāroti vutto. Sajanapadaṃ vesāliṃ dajjeyyāthāti yojanā. Aṅguliṃ phoṭesunti ettha phuṭadhātu sañcalanatthoti āha ‘‘aṅguliṃ cālesu’’nti. Itthikāyāti itthīyeva purisato khuddakaṭṭhena itthikā, tāya.
178. 狮子将军因缘之论显示巴利原文
178. Sīhasenāpativatthukathā
290 “达马萨咤阿努达马”:此处“达马”一词是原因义,故说“『咖拉纳萨阿努咖拉纳』”。“巴雷希”一词是“伍德”一词的作者。“伍德咖拉内那”一词是“萨咖拉诺”一词的工具。应连接为:任何些微的你们的论说。“维纽希”一词是“咖拉希德巴”一词的作者。“咖拉希德巴咖拉纳”一词是“那阿咖差提”一词的业。“阿纳巴卡塔伍咖玛”:此处“阿比”前缀是制伏义,“阿”前缀,“卡”词根是说示义,故说“『阿比巴维特瓦那阿吉基提伍咖玛』”。显示巴利原文
290.Dhammassa ca anudhammanti ettha dhammasaddo kāraṇatthoti āha ‘‘kāraṇassa anukāraṇa’’nti. ‘‘Parehī’’ti padaṃ ‘‘vutta’’iti pade kattā. ‘‘Vuttakāraṇenā’’tipadaṃ ‘‘sakāraṇo’’tipade karaṇaṃ. Koci appamattakopi tumhākaṃ vādoti yojanā. ‘‘Viññūhī’’ti padaṃ ‘‘garahitabba’’iti pade kattā. ‘‘Garahitabbakāraṇa’’nti padaṃ ‘‘na āgacchatī’’ti pade kammaṃ . Anabbhakkhātukāmāti ettha abhityūpasaggo abhibhavanattho āpubbo khādhātu pakathanatthoti āha ‘‘abhibhavitvā na ācikkhitukāmā’’ti.
293 “阿努维咤咖拉”:此处“阿努维咤”一词是“维咤”词根以“特瓦”后缀结尾,故说“『阿努维吉特瓦』”。“金提特瓦”:以此显示“维咤”词根的智义。“咖德巴”:以此显示“咖德巴”即“咖拉”之语义。“巴德咖”者,旗帜幡。“阿欣迭尤”:以此显示“巴里亚耶尤”中“巴里”前缀、“阿”前缀、“亚”词根的行义。在圣典中也有“巴里哈雷尤”的读法。“阿欣迭尤”即“阿欣丹”。“穆达乔”是第三字母。“欧巴那布德”:此处如同“欧巴那”而成为“欧巴那布德”,显示义为说“『巴提亚德伍德巴诺维亚提德』”。“伍德巴诺”:以此显示“欧巴那”一词是水井义。因为水井,一切人下去而饮,在此处故被称为“欧巴那”。“伊美桑”者,尼干陀们的。“希”者,真实,或因为。对于已来到者,布施应当给予,因此莫断绝,应如是连接。“伍迪萨”者,以“特瓦”后缀结尾之词,与“咖德”后一词复合,故说“『伍迪西特瓦咖德』”。同样的方法也在“巴提咤咖马”中。显示巴利原文
293.Anuviccakāranti ettha anuviccasaddo vicadhātu tvāpaccayantoti āha ‘‘anuvicitvā’’ti. ‘‘Cintetvā’’ti iminā vicadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti. ‘‘Kātabba’’nti iminā kātabbanti kāranti vacanatthaṃ dasseti. Paṭākanti dhajapaṭākaṃ. ‘‘Āhiṇḍeyyu’’nti iminā pariyāyeyyunti ettha paripubbaāpubba yādhātuyā gatyatthaṃ dasseti. Pāḷiyaṃ ‘‘parihareyyu’’ntipi pāṭho. Āhiṇḍeyyunti āhiṇḍanti. Muddhajo tatiyakkharo . Opānabhūtanti ettha opāno viya bhūto opānabhūtoti atthaṃ dassento āha ‘‘paṭiyattaudapāno viya ṭhita’’nti. ‘‘Udapāno’’ti iminā opānasaddo udapānatthoti dasseti. Udapāno hi sabbe janā osaritvā pivanti etthāti opānoti vuccati. Imesanti nigaṇṭhānaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Sampattānaṃ dānaṃ dātabbameva, tasmā mā upacchinditthāti yojanā. Uddissāti tvāpaccayantasaddo ‘‘kata’’nti uttarapadena samāsoti āha ‘‘uddisitvā kata’’nti. Eseva nayo ‘‘paṭiccakamma’’nti etthāpi.
294 “巴提咤羯磨”者,此名是相羯磨之同义语,如是应连结。“若”者,任何人。如屠夫有杀生业,对彼亦有,如是应连结。“不老”者,此处老界是行义,故说“不行”。显示巴利原文
294. Paṭiccakammanti etaṃ nāmaṃ nimittakammassa adhivacananti yojanā. Yoti yo koci jano. Vadhakassa pāṇaghātakammaṃ hoti viya, tassāpi hotīti yojanā. Na jīrantīti ettha jaradhātu gatyatthoti āha ‘‘na gacchantī’’ti.
179. 允许净地之论显示巴利原文
179. Kappiyabhūmianujānanakathā
295 “巴哈拉玛国塔咖”:此处近处义是地格,故说“巴哈拉玛国塔咖萨米贝,即园林围墙之外近处,此为义”。“阿差帝”者,住。“埃德”者,即“边地”此语。“杜瓦维哈罗比”者,精勤住处亦。“达塔 达塔”者,于彼彼处。“阿努巴给耶瓦”者,仅至早晨。“奥拉瓦萨达”者,名为发声之声。“咖毕喇经终”者,于经集中所摄之咖毕喇经之终。“五百渔夫”者,应连结。显示巴利原文
295.Bahārāmakoṭṭhaketi ettha samīpatthe bhummavacananti āha ‘‘bahārāmakoṭṭhakasamīpeti ārāmakoṭṭhakassa bahi samīpeti attho’’ti. Acchantīti vasanti. Etanti ‘‘paccantima’’nti etaṃ vacanaṃ. Dhuravihāropīti padhānavihāropi. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Anupageyevāti pātoyeva. Oravasaddanti uccaravasaṅkhātaṃ saddaṃ. Kapilasuttapariyosāneti suttanipāte (su. ni. aṭṭha. 2.kapilasuttavaṇṇanā) saṅgahitassa kapilasuttassa pariyosāne. Pañcasatānaṃ kevaṭṭapurisānanti sambandho.
“于伍萨瓦难帝咖等中,应如是了知决断”是连接。“正在建造的住处”是关联。“如同地的行境,这些的行境”是地行境。“应由众多令安立的比丘安立”是关联。“由令宣说的比丘们”是连接。“萨亚”指比丘。“德巴那”即“我决意僧团的适净小屋”这句话。“阿瓦德瓦比”中的“比”字,也把“即使说了也”这样的意思归纳进来。“阿塔咖他苏”指在大注疏等三部注疏中。“埃塔”指在伍萨瓦难帝咖小屋中。为了加强“同时是合适的”这句话,而说“萨切希”等。“瓦恰内”指在“我们作适净小屋”这句话中。“德萨米”指在柱子上。“德内瓦”指由于未作的状态。“希”是真实。“埃塔”指在众多中。显示巴利原文
Ussāvanantikādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Yo vihāro kariyatīti sambandho. Bhūmiyā gati viya gati etesanti bhūmigatikā. Patiṭṭhāpentehi bahūhi bhikkhūhi patiṭṭhāpetabboti sambandho. Nicchārentehi bhikkhūhīti yojanā. Sayanti bhikkhu. Taṃ panāti ‘‘saṅghassa kappiyakuṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vacanaṃ pana. Avatvāpīti pisaddo tathā ‘‘vatvāpī’’ti atthaṃ sampiṇḍeti. Aṭṭhakathāsūti mahāaṭṭhakathādīsu tīsu aṭṭhakathāsu. Etthāti ussāvanantikakuṭiyaṃ. ‘‘Samakālaṃ vaṭṭatī’’ti vacanaṃ daḷhīkaronto āha ‘‘sace hī’’tiādi. Vacaneti ‘‘kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vacane. Tasminti thambhe. Tenevāti akatabhāveneva. Hīti saccaṃ. Etthāti bahūsu.
“亚德”指从砖、石、土块。“伍德纳亚内瓦”即依所说的方法:“众多比丘围绕而作适净小屋”。“伊塔咖达亚”指应决意的砖等,即“我们作适净小屋”。“于安德咖注疏中所说”是关联。“德塔”即如在安德咖注疏中所说那样。“举起柱等而安立,以及‘我们作适净小屋’的宣告,以及结束、完成,这即是伍萨瓦难帝咖”。显示巴利原文
Yatoti iṭṭhakasilāmattikāpiṇḍato. Vuttanayenevāti ‘‘bahūhi samparivāretvā kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vuttanayeneva. Iṭṭhakādayoti ‘‘kappiyakuṭiṃ karomā’’ti adhiṭṭhātabbaiṭṭhakādayo. Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Tathāti yathā andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, tathā. Thambhādīni ukkhipitvā patiṭṭhāpanañca ‘‘kappiyakuṭiṃ karomā’’ti sāvanañca antaṃ pariyosānametissāti ussāvanantikā.
“达苏”指两种牛舍等。“亚塔”指小屋。“既非园林被围绕”一句为关联。又,“亚塔”指小屋。“阿亚”指小屋。“伍巴亚塔比”指园林、住处、牛舍等二者中。“更多被围绕者也仅名为被围绕者”一句为连接。“埃塔”指半围绕或更多围绕的园林中。“诸牛进入后随意而坐于此”即牛舍、牛棚。“如牛舍”即牛舍等小屋。显示巴利原文
Tāsūti dvīsu gonisādikāsu. Yatthāti kuṭiyaṃ. Neva ārāmo parikkhitto hotīti sambandho. Puna yatthāti kuṭiyaṃ. Ayanti kuṭi. Ubhayatthāpīti ārāmavihāragonisādikāsu dvīsupi. Bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmāti yojanā. Etthāti upaḍḍhaparikkhittabahutaraparikkhittaārāme. Gāvo pavisitvā yathāsukhaṃ nisīdanti etthāti gonisādā gosālā. Gonisādā viyāti gonisādikā kuṭi.
“诸人说”为关联。“埃萨”指小屋。“伍德比”中的“比”字,是期待“我们给适净小屋”这句话。“于安德咖注疏中所说”为关联。“因为允许,所以”为连接。“德萨”指其余共法天人。“德希”指由其余共法天人。“又说,说什么”之后说“比丘的……乃至……有”。“阿比”指于他们之外。“德”指话语。“希”是真实,或因。“僧团的所属物,或比丘的所属物”为连接。“伊帝德萨玛苏伍德”为关联。“嘎哈巴帝那桑德咖嘎哈巴帝咖提”指居士的所属物,即居士屋。“宣说甘马语”仅是标示,因为未宣说甘马语,由求听亦成为净故。“应以甘马语或以求听而认可”是认可屋。“伊帝”字是总结义。显示巴利原文
Manussā vadantīti sambandho. Esāti kuṭi. Vuttepīti pisadde, ‘‘kappiyakuṭiṃ demā’’ti vākyaṃ apekkhati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti sambandho. Yasmā vaṭṭati, tasmāti yojanā. Tesanti sesasahadhammikadevamanussānaṃ. Tehīti sesasahadhammikadevamanussehi. Punapi vuttaṃ, kiṃ vuttanti āha ‘‘bhikkhussa…pe… hotī’’ti. Apīti tadaññesaṃ. Tanti vacanaṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Saṅghassa santakameva vā bhikkhussa santakameva vāti yojanā. Iti tasmā suvuttanti sambandho. Gahapatīnaṃ santakaṃ gahapati kuṭi. ‘‘Kammavācaṃ sāvetvā’’ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ kammavācamavatvā apalokanenapi kappiyattā. Kammavācāya vā apalokanena vā sammanitabbāti sammuti kuṭi. Itisaddo parisamāpanattho.
凡是所说的资具,这一切都是关于资具的连结。在非适净地、可共宿的屋中所留存、放置的,为关联。然而凡是属于僧团或属于个人的,存在的,应如此连结。“他们之”即指比丘与比丘尼。凡放置一夜的,存在的,应如此连结。“彼”即僧团等。“于彼处”指在非适净地、可共宿的屋中。“此”即称为内留存、内投掷的,乃至夜分时限食。为了显示“不适宜”的遮止之随顺,而说“然而七日时限食”等。显示巴利原文
Yaṃ āmisaṃ vutthaṃ, sabbaṃ taṃ āmisantiyojanā. Akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyapahonake gehe vutthaṃ ṭhapitanti sambandho. Yaṃ pana saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā atthīti yojanā. Tesaṃyevāti bhikkhubhikkhunīnameva . Ekarattampi ṭhapitaṃ yaṃ santakaṃ atthīti yojanā. Tanti saṅghikādi. Tatthāti akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyapahonakagehe. Etanti antovutthaantopakkasaṅkhātaṃ yāvayāmakālikaṃ, ‘‘na kappatī’’ti byatirekassa anvayaṃ dassento āha ‘‘sattāhakālikaṃ panā’’tiādi.
“于彼处”是依据前文所说。“于彼处之语”,此为义。“沙弥给予”是关联。“凡任何米等资具”应如此连结。“名为口边近”者:口即罪之门、方便,近即是名,此即其义。“于彼处”指在大护中,或于口边近、内宿中。比丘煮后受用,是关联。“资具相杂”指与资具接触。显示巴利原文
Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ. Tatra vacaneti hi attho. Sāmaṇero detīti sambandho. Yaṃkiñci taṇḍulādikaṃ āmisanti yojanā. Mukhasannidhi nāmāti āpattiyā mukho upāyo sannidhi nāmāti attho. Tatthāti mahāpaccariyaṃ, mukhasannidhiantovutthesu vā. Bhikkhu pacitvā paribhuñjatīti sambandho. Āmisasaṃsaṭṭhanti āmisena saṃsaggaṃ.
“舍弃地基者”指舍弃了地基,这些即名舍弃地基者。宣告界已成,是关联。“彼”即宣告界。“凡”指柱或墙脚。以砖等所作的宣告界,应如此连结。“堆之”即所依。然而以“砖等”之“等”字,含摄柱、石、土。“于他们之外”指在以他们所决意的砖等之外者中。显示巴利原文
Jahitavatthukāti jahitaṃ vatthu etāsanti jahitavatthukā. Ussāvanantikā katāti sambandho. Sāti ussāvanantikā. Yo yoti thambho vā bhittipādo vā. Iṭṭhakādīhi katā ussāvanantikāti yojanā. Cayassāti adhiṭṭhānassa. Yehi pana iṭṭhakādīhītiādisaddena thambhasilāmattikāyo saṅgaṇhāti. Tadaññesūti tehi adhiṭṭhitaiṭṭhakādīhi aññesu.
“围墙等围绕”指在以近行界所限定的园林,以围墙等作围绕时。“围墙等”以“等”字含摄篱笆。“得适净小屋为适当”的意思是:因无牛舍等,在其余三种适净小屋中,得任何适净小屋皆为适当。“于彼处彼处”即于一一处所。“然而其他”指除宣告界、牛舍等之外的其他。两种居士认可,唯就舍弃地基者而言,是关联。“翼系圆盘”:为使两翼不落而系缚者,名为翼系;圆盘即置于屋顶尖端护栏上方的特殊木材,翼系与圆盘合称翼系圆盘。显示巴利原文
Pākārādiparikkhepeti upacārasīmāparicchinnassa ārāmassa pākārādinā parikkhepe kate. Pākārādīti ādisaddena vatiṃ saṅgaṇhāti. Kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti gonisādikāya abhāvena sesāsu tīsu kappiyakuṭīsu yaṃkiñci kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti attho. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne. Itarā panāti ussāvanantikagonisādikāhi aññā. Dveti ubho gahapatisammutiyo, jahitavatthukāva hontīti sambandho. Pakkhapāsakamaṇḍalanti dve pakkhe apatanatthāya pasati bandhatīti pakkhapāsako, maṇḍalanti chadanakoṭigopānasīnaṃ upari ṭhapitakaṭṭhaviseso, pakkhapāsako ca maṇḍalañca pakkhapāsakamaṇḍalaṃ.
“于何处”意为所在之处。“给与未达上者后”意为以无期待之舍弃给与未达上者后。如同衣的净施,有期待之舍弃也同样适用,他们这样说。“于彼处”是承接前文之语。“彼”指咖拉维咖帝萨长老,见后便问,这是文脉的关联。“长老”指玛哈西瓦长老。“粗糙日”指未涂油之日。“从彼”的“彼”指玛哈西瓦长老。“前面”指内室的前面。“彼”指萨毗瓮。“外”指精舍之外。“彼”即玛哈西瓦长老。显示巴利原文
Yatrāti yasmiṃ ṭhāne. Anupasampannassa datvāti anapekkhavissajjanena anupasampannassa datvā. Cīvaravikappanaṃ viya sāpekkhavissajjanampi vaṭṭatīti vadanti. Tatrāti purimavacanāpekkhaṃ. Soti karavīkatissatthero, passitvā pucchīti sambandho. Theroti mahāsivatthero. Lūkhadivaseti asiniddhadivase. Tatoti bravanato, paranti sambandho. Nanti mahāsivattheraṃ. Pamukheti gabbhassa pamukhe. Tanti sabbikumbhiṃ. Bahīti vihārassa bahi. Soti mahāsivatthero.
180. 面达咖居士因缘之论显示巴利原文
180. Meṇḍakagahapativatthukathā
296 “外门”一词,此处问的是谁的外门,故说“谷仓的外门”。“阿拉咖塔离”一词,其中煮阿拉咖米的锅称为阿拉咖塔离,用该锅煮的饭即阿拉咖塔离,为显明词义,故说“阿拉咖米煮锅”。“菜肴器具”即菜肴的用具、菜肴的附属,此是其义。由此显示在“汤菜肴”中,“汤”一词表示菜肴,“菜肴”一词与器具同义。“奴仆工人男子”一词,此处奴仆男子与工人男子合称为奴仆工人男子,这是相违持业复合词,且前词后音脱落,为显明此义,故说“奴仆男子与工人男子”。“男子”一词也与人同义,即“人就是男子”的意思。“以常食”中,“常”一词是恒常的同义词,故说“恒时”。应与挤出的乳相连接。“然而在绵羊事中”:从“然而在绵羊事中”一句起,直至“仅于挤时”之文,仅见于某些注疏本中。“此处”指在绵羊事中。“牛味”指在由牛所生的乳、酪、酪浆、生酥、熟酥等味中。“路粮”即路之利益,称为路粮。“知”即知道他想要求取路粮。“或以乞食行”即或者以乞食的方式,从非亲里、未受邀请之处获得。“或乞后”的“或”字,显示比乞食行更为优先。应与若干路粮相连接。显示巴利原文
296. ‘‘Bahidvāre’’ti ettha kassa bahidvāreti āha ‘‘dhaññāgārassa bahidvāre’’ti. Āḷakathālikanti ettha āḷakataṇḍulapacanakaṃ gaṇhakathāli āḷakathāli, tāya pacitaṃ bhattaṃ āḷakathālikanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘āḷakataṇḍulapacanakathālika’’nti. Byañjanabhaṇḍikanti byañjanaparikkhārikaṃ, byañjanaparivārakanti attho. Iminā sūpabhiñjanakanti ettha sūpasaddo byañjanavācako, bhiñjanakasaddo bhaṇḍikapariyāyoti dasseti. Dāsakammakaraporisanti ettha dāsaporisā ca kammakaraporisā ca dāsakammakaraporisaṃ, samāhāradvando pubbapade uttaralopo, iti imamatthaṃ dassento āha ‘‘dāsapurise ca kammakarapurise cā’’ti. Porisasaddopi purisasaddena samāno ‘‘puriso eva poriso’’ti atthena. Dhuvabhattenāti ettha dhuvasaddo niccapariyāyoti āha ‘‘niccakāla’’nti. Duyhena khīrenāti sambandho. ‘‘Meṇḍakavatthusmiṃ panā’’ti pāṭhato paṭṭhāya yāva ‘‘khaṇaññeva duyhenā’’ti pāṭhā kesuciyeva aṭṭhakathāpotthakesu atthi. Etthāti meṇḍakavatthumhi. Goraseti gavayehi nibbatte khīradadhitakkanavanītasabbisaṅkhāte rase. Pātheyyanti pathassa hitaṃ pātheyyaṃ. Ñatvāti pātheyyamicchatīti ñatvā. Bhikkhācāravattena vāti aññātakaapavāritaṭṭhānato bhikkhācāravattena vā. Yācitvāpīti pisaddo pageva bhikkhācāravattenāti dasseti. Yattakena pātheyyenāti sambandho.
182. 吉尼亚结发外道因缘论显示巴利原文
182. Keṇiyajaṭilavatthukathā
300 “以担”者,为显示担的数目,故说“以五百担”。因一担可取出二库塔,故说“千库塔”。“汝等”即你们。“极净信”应与此相连接。显示巴利原文
300.Kājehīti ettha kājassa gaṇanaṃ dassento āha ‘‘pañcahi kājasatehī’’ti. Ekena kājena dvinnaṃ kuṭānaṃ gahitattā vuttaṃ ‘‘kuṭasahassa’’nti. Voti tumhe. Suṭṭhu pasannoti sambandho.
“于彼”者,即“八种饮”文句中,或于八种饮中。“由庵婆所作之饮”此语,显示省略中间词之复合词。“于彼”者,于生与熟之庵婆中。“作者应作”者,应连接。“以日晒”者,以日为因而煮熟。“唯午前许可”者,因比丘自作,故唯午前许可。由此故说“由未达上者”等。“所作之庵婆饮”者,应连接。“于一切饮中”者,于阎浮饮等一切饮中。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘aṭṭha pānānī’’ti pāṭhe, aṭṭhasu pānesu vā. ‘‘Ambehi katapāna’’nti iminā majjhelopasamāsaṃ dasseti. Tatthāti āmapakkesu. Karontena kātabbanti sambandho. Ādiccapākenāti ādiccahetunā pacanena. Purebhattameva kappatīti bhikkhunā sayaṃ katattā purebhattameva kappati. Tena vuttaṃ ‘‘anupasampannehī’’tiādi. Kataṃ ambapānanti sambandho. Sabbapānesūti jambupānādīsu sabbesu pānesu.
“于他们”者,于阎浮饮等七种饮中。“般”字表殊特义。“以阎浮果”者,以生或熟之阎浮果。“有核者”,谓有核,于此中有核,故为有核果。“以本有之味”者,以如其本有之味。以此显示不应以蜜、糖、樟脑等调和。“然彼”者,即蜜花饮。“穆帝咖”者,穆帝咖果。“沙鲁盖”者,块根也。“七种谷之果汁”者,洗米水也。以“煮蔬菜汁”此语,显示未煮蔬菜汁亦许可。“嘿”者,真实也,或详说也。“汁”者,煮汁也。应连接为:受取后放置之熟酥等,由煮熟尽形寿药之钵所得之汁。“煮熟尽形寿药钵汁”者,应连接。“亦时限药钵之”者,“亦”字显示何况尽形寿药钵。“何饮”者,何种蜜花花汁饮。“彼”者,蜜花花汁也。“以彼”者,以蜜花花也。应连接为:从何时起不造酒,于彼时。甘蔗汁、糖蜜,午后许可,因有七日限性故。“此四种汁”者,即果、叶、花、甘蔗汁。“火供为首”者,祭祀以火供为首,义为火供最胜。显示巴利原文
Tesūti jambupānādīsu sattasu pānesu. Panasaddo visesatthajotako. Jambuphalehīti āmehi vā pakkehi vā jambuphalehi. Aṭṭhikehīti aṭṭhi asmimatthīti aṭṭhikaṃ phalaṃ. Jātirasenāti yathājātena rasena. Iminā madhusakkharakappurādīhi na yojetabboti dasseti. Taṃ panāti madhukapānaṃ pana. Muddikāti muddikaphalāni. Sāluketi kande. Sattannaṃ dhaññānaṃ phalarasanti taṇḍuladhovanodakaṃ. ‘‘Pakkaḍākarasa’’nti iminā apakkaḍākarasaṃ vaṭṭatīti dīpeti. Hīti saccaṃ, vitthāro vā. Rasoti pakkaraso. Paṭiggahetvā ṭhapitasabbiādīhi pakkānaṃ yāvajīvikānaṃ pattānaṃ rasoti yojanā. Pakkaṃ yāvajīvikapattarasanti sambandho. Yāvakālikapattānampīti pisaddo pageva yāvajīvikapattānanti dasseti. Yaṃ pānanti yaṃ madhukapuppharasapānaṃ. Soti madhukapuppharaso. Tenāti madhukapupphena. Yato kālato paṭṭhāya majjaṃ na karonti, tatoti yojanā. Ucchuraso nikasaṭo pacchābhattaṃ vaṭṭati sattāhakālikattā. Ime cattāro rasāti phalapattapupphaucchurasasaṅkhātā ime cattāro rasā. Aggihuttamukhāti yaññā aggihutamukhā, aggihutaseṭṭhāti attho.
183. 罗贾摩罗等因缘论显示巴利原文
183. Rojamallādivatthukathā
301 “桑咖拉玛甘苏”者,此处桑咖拉一词本于战斗等义中转起,今为表“约定”义,故说“咖提咖玛甘苏”。“咖提咖”者,即称为约定之咖提咖。“殊胜哉”者,此处殊胜一词为最胜义。最胜者,即美好也,故说“美好哉,汝此”。“汝”者,汝之也。为显示“多作”一词之义为多作尊重,故说“以净信多尊重”。以“面粉所成嚼食”此语,显示于“面粉嚼食”中省略玛亚一词。显示巴利原文
301.Saṅkaramakaṃsūti ettha saṅkarasaddassa yuddhatthādīsu pavattanato idha paṭiññātattheti dassento āha ‘‘katikamakaṃsū’’ti. Katikanti paṭiññātasaṅkhātaṃ katikaṃ. Uḷāraṃ khoti ettha uḷārasaddo seṭṭhavācako. Seṭṭhanti ca sundaramevāti āha ‘‘sundaraṃ kho te ida’’nti. Teti tuyhaṃ. ‘‘Bahukato’’ti padassa katabahumānoti atthaṃ dassento āha ‘‘pasādabahumānenā’’ti. ‘‘Piṭṭhamayaṃkhādanīya’’nti iminā piṭṭhakhādanīyanti ettha mayasaddalopaṃ dasseti.
303 「巴提帕内亚咖」:此处为显示从事于巧辩者称为巴提帕内亚咖,故说「具足巧辩」。「无过失之技艺」一语,意在阐明「清净技艺」之义:即技艺周遍清净者,故为清净技艺。技艺,为求技艺者所依止、所奉行,故称技艺;或为技艺者的利益而存在、运作,故称技艺,此是唇音之字。「以那离亚瓦巴盖那」一词,为显示并列复合,故说「以那离亚及以瓦巴咖」。以此表明「亚咖罗」仅为词之连结。「或以那离亚或以巴西巴盖那」也是读法之一,然非正读。何谓瓦巴咖?故说「瓦巴咖者,名为于何处」等。其中,「于何处」即于何容器中。以此显示该词义为:搬运来后,随所得而播撒、投入于此,故为瓦巴咖。于词根集中说:「瓦巴,种子投下」。然而此处应视为投入之义。由此故说「投入」。「唯为携带」:即唯为受取后携带。「工资」:薪俸。「彼」:指比丘。「或彼」:或所携带之剃刀用具。「或他」:或他人之所有物。显示巴利原文
303.Paṭibhāneyyakāti ettha paṭibhāne niyuttā paṭibhāneyyakāti dassento āha ‘‘paṭibhānasampannā’’ti. ‘‘Niddosasippā’’ti iminā pariyodātasippāti ettha parisamantato odātaṃ sippaṃ etesanti pariyodātasippāti atthaṃ dasseti. Sippatthikehi siyati seviyatīti sippaṃ, sippikānaṃ hitāya seti pavattatīti vā sippaṃ, oṭṭhajo paṭhamakkharo. Nāḷiyāvāpakenāti padassa dvandabhāvaṃ dassento āha ‘‘nāḷiyā ceva āvāpakena cā’’ti. Iminā yakāro padasandhimattoti dasseti. ‘‘Nāḷiyā vā pasibbakenā’’tipi pāṭho, so apāṭhoyeva. Ko āvāpako nāmāti āha ‘‘āvāpako nāma yatthā’’tiādi. Tattha yatthāti yasmiṃ thavike. Iminā āharitvā yathāladdhaṃ vapanti pakkhipanti etthāti āvāpakoti vacanatthaṃ dasseti. Vapa bījanikkhepeti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 15 pakārantadhātu) vuttaṃ. Idha pana pakkhipaneti daṭṭhabbo. Tena vuttaṃ ‘‘pakkhipantī’’ti. Pariharitumevāti pariggahetvā haritumeva. Vetananti bhatiṃ. Yoti bhikkhu. Taṃ vāti pariharitakhurabhaṇḍaṃ vā. Aññaṃ vāti aññassa santakaṃ vā.
304 「此」指十分之一的布施。「十份」即十分之一。显示巴利原文
304.Idanti dasamabhāgadānaṃ. Dasa koṭṭhāseti dasa paṭivīse.
185. 四大处论显示巴利原文
185. Catumahāpadesakathā
305 「此不允许」等:即「此不允许」等语,此四项为大教法,应作如此连接。「阿巴德萨」:在此处作为依止而被说示,故为阿巴德萨,即处所;或者,依于这些而被说示,故为阿巴德萨,即原因。「大阿巴德萨」:伟大的阿巴德萨即大教法。「彼且」:即指那称为大教法的经,应连接为「取之」。「反复揉搓」:即再三揉搓,意为详细审察。「此」:指原因。「彼」:指九种大果不可食用。「他们」:指小果可以食用。「确实」:真实。显示巴利原文
305.Idaṃ na kappatītiādīti ‘‘idaṃ na kappatī’’tiādayo ime cattāro mahāpadeseti yojanā. Apassayaṃ katvā disiyanti etthāti apadesā okāsā, apassayaṃ katvā disiyanti etehīti vā apadesā kāraṇā, ‘‘mahantā apadesā mahāpadesā. Tañcāti mahāpadesasaṅkhātaṃ tañca suttaṃ, gahetvāti yojanā. Parimaddantāti punappunaṃ maddantā, upaparikkhantāti attho. Idanti kāraṇaṃ. Tanti navamahāphalaaparaṇṇaṃ. Tānīti khuddakaphalapānāni. Hīti saccaṃ.
“他们”指六种衣。“于彼处”指在六种随顺衣中。“由有命者所生之布”:以此显示丝绸布的性质。“两种布”指中国布与索玛拉布。“杜古喇”应理解为麻布的随顺。显示巴利原文
Tesanti channaṃ cīvarānaṃ. Tatthāti chasu anulomacīvaresu. ‘‘Pāṇakehi sañjātavattha’’nti iminā koseyyavatthabhāvaṃ dasseti. Dve paṭāti cīnapaṭasomārapaṭā. Dukūlaṃ sāṇassa anulomanti yojanā.
“即他们”指两种钵。“即他们”指三种葫芦。“即他们”指两种腰带。“白伞”指以白布制成的伞。“即他们”指三种伞。显示巴利原文
Tesaṃyevāti dvinnaṃ pattānameva. Tesaṃyevāti tiṇṇaṃ tumbānameva. Tesaṃyevāti dvinnaṃ kāyabandhanānameva. Setacchattanti setehi vatthehi kataṃ chattaṃ. Tesaṃyevāti tiṇṇaṃ chattānameva.
“混合味”即混合之味。此处,“已破坏”一词:按词义,“破坏”词根本义为二分破坏;然而,加上会妨碍词根义的“共”前缀后,“破坏”词根的破坏义被遮蔽,转而表达混合义,应如是知。“皮”亦指皮。“仅以皮”即仅用皮。应连接为“与乳粥不混合的任何汤”。“他们”指达咖喇、嘉帝等果实。“于甘草等中亦”:于蜜杆等中亦复如是。或有写本作“喇提玛杜咖迪苏比”,此非正确读法。“任何凡”指事物。“如”即以何种方式,应连接为“被洗时、被切时”。显示巴利原文
Sambhinnarasanti saṃsaggarasaṃ. Ettha bhijjitthāti bhinnoti vacanatthena bhididhātu dvidhākaraṇasaṅkhāto bhedattho hoti, dhātvatthabādhakena saṃtyūpasaggena bhididhātuyā bhedatthaṃ bādhetvā saṃsaggatthavācako hotīti daṭṭhabbaṃ. Challimpīti tacampi. Sakalenevāti challiyā eva. Pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ yaṃ sabbīti yojanā. Tānīti takkolajātiphalādīni. Yaṭṭhimadhukādīsupīti madhulaṭṭhikādīsupi. ‘‘Laṭṭhimadhukādīsupī’’ti vā pāṭho, so apāṭhoyeva. Yaṃ yanti vatthu. Yathāti yenākārena, dhoviyamāne tacchiyamāneti sambandho.
说“混合味”之后,为显明此义而说“混合”。“自性”:指在时限内如法的自性。“因此”:因能带来,故称“因此”。“以彼”:指以七日药。“当日受取”:即在当日受取。应连结为:“以两日受取的七日药”。显示巴利原文
Sambhinnarasanti vatvā tamevatthaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘saṃsaṭṭha’’nti. Sabhāvanti yāvakālaṃ kappiyasabhāvaṃ . Tasmāti yasmā upaneti, tasmā. Tenāti sattāhakālikena. Tadahupaṭiggahitanti tadaheva paṭiggahitaṃ. Dvīhapaṭiggahitena sattāhakālikenāti sambandho.
“于此”:指时限药相混合的情形。“应知诸罪”:应依次第了知诸罪。“于一切处”:于整部药犍度中。显示巴利原文
Etthāti kālikasaṃsagge. Āpattiyo veditabbāti yathākkamaṃ āpattiyo veditabbā. Sabbatthāti sabbasmiṃ bhesajjakkhandhake.
7. 咖提那衣犍度显示巴利原文
7. Kathinakkhandhakaṃ
187. 听许羯耻那论显示巴利原文
187. Kathinānujānanakathā
306 306. 咖提那衣篇集中「巴韦亚咖」者,此处为显示「住于巴瓦拉国者为巴韦亚咖」之语义,故说「巴瓦拉国住者」。「于彼处」者,于名为巴瓦之国。「同一父亲」者,同一父亲。「他们即他们兄弟」者,同父兄弟,他们之。「此」者,此名为「巴韦亚咖」。「于他们」者,于巴韦亚咖等。为显示「以头陀支受持之方式」此限定词无排除性,故说「非仅以住阿兰若」。限定词有二种:排除与显明彼。「他们」者,巴韦亚咖等。「于行乞食等状态亦」者,此为关联。「亦」字期待阿兰若住者。「此」者,此「一切阿兰若住者」等语。「然而这些」者,然而巴韦亚咖等。「水聚集」者,此处为显示「应以水聚集」,故说「以水聚集」。以「于干地与低地」此语,显示「水聚集」一词之同义。「水泥」者,以水搅动之泥为水泥。「水满」者,此处「水」字为水之同义语,故说「水满」。水积聚、以结合状态流动,故称为「水」。「他们」者,巴韦亚咖等。「密」者,无间断。「于他们」者,于衣。「以彼」者,以衣之密性,及水之不滴落性。世尊问「汝等无诤,安乐度雨安居耶」时,那些比丘未如所问而答,为何除去「安乐」一词而说「我等无诤度雨安居」,故说「『我等无诤度雨安居』此处」等。「以焦躁性」者,此处「及」字亦应连接于「以安乐之无有」。以住处安乐之无有及以不得见世尊而焦躁性,此为义。「无始相应谈」者,相应部中无始相应经之谈论。「一切他们巴韦亚咖比丘」者,此为连接。「彼」者,无始相应谈。「于彼」者,从法谈,「后」者,关联。「世尊告」者,关联。「一衣」者,桑喀帝。「以内上衣」者,与内衣为内,内与彼上衣为内上衣,以彼。「有」者,应有。「我等应无有」者,此为义。第七格变位与过去完成格变位之同义性,于声论中已说。「及」字为举例义。「此名为咖提那衣利益」者,此为连接。「欲允许而」者,关联。显示巴利原文
306. Kathinakkhandhake pāveyyakāti ettha pāvāraṭṭhe nivasantīti pāveyyakāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pāvāraṭṭhavāsino’’ti. Tatthāti pāvānāmake raṭṭhe. Eko pitā etesanti ekapitukā. Te ca te bhātaro ceti ekapitukabhātaro, tesaṃ. Etanti ‘‘pāveyyakā’’ti etaṃ nāmaṃ. Tesūti pāveyyakesu. ‘‘Dhutaṅgasamādānavasenā’’ti visesanassa byavacchedabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘na araññavāsamattenā’’ti. Visesanañhi duvidhaṃ byavacchedaṃ, tappākaṭikaraṇañcāti. Tesanti pāveyyakānaṃ. Piṇḍapātikādibhāvepīti sambandho. Pisaddo āraññakaṃ apekkhati. Etanti ‘‘sabbe āraññakā’’tiādi etaṃ vacanaṃ. Ime panāti pāveyyakā pana. Udakasaṃgaheti ettha udakena saṃgahetabbanti dassento āha ‘‘udakena saṃgahite’’ti. ‘‘Thale ca ninne cā’’ti iminā ‘‘udakasaṃgahe’’ti padassa sarūpaṃ dasseti.
「水泥」:以水搅动之泥为水泥。「水满」者,此处「水」字为水之同义语,故说「水满」。水积聚、以结合状态流动,故称为「水」。「他们」者,巴韦亚咖等。「密」者,无间断。「于他们」者,于衣。「以彼」者,以衣之密性,及水之不滴落性。世尊问「汝等无诤,安乐度雨安居耶」时,那些比丘未如所问而答,为何除去「安乐」一词而说「我等无诤度雨安居」,故说「『我等无诤度雨安居』此处」等。「以焦躁性」者,此处「及」字亦应连接于「以安乐之无有」。以住处安乐之无有及以不得见世尊而焦躁性,此为义。「无始相应谈」者,相应部中无始相应经之谈论。「一切他们巴韦亚咖比丘」者,此为连接。「彼」者,无始相应谈。「于彼」者,从法谈,「后」者,关联。「世尊告」者,关联。「一衣」者,桑喀帝。「以内上衣」者,与内衣为内,内与彼上衣为内上衣,以彼。「有」者,应有。「我等应无有」者,此为义。第七格变位与过去完成格变位之同义性,于声论中已说。「及」字为举例义。「此名为咖提那衣利益」者,此为连接。「欲允许而」者,关联。显示巴利原文
Udakacikkhalloti udakena loḷito cikkhallo udakacikkhallo. Okapuṇṇehīti ettha okasaddo udakavevacanoti āha ‘‘udakapuṇṇehī’’ti. Udakañhi ucayati samavāyabhāvena pavattatīti okanti vuccati. Tesanti pāveyyakānaṃ. Ghanānīti nirantarāni. Tesūti cīvaresu. Tenāti cīvarānaṃ ghanattā, udakassa ca na paggharaṇattā. Bhagavatā ‘‘avivadamānā phāsukaṃ vassaṃ vasitthā’’ti pucchiyamānāpi te bhikkhū yathāpucchitaṃ avatvā kasmā phāsukapadaṃ apanetvā ‘‘avivadamānā vassaṃ vasimhā’’ti avocunti āha ‘‘avivadamānā vassaṃ vasimhāti etthā’’tiādi. Ukkaṇṭhitatāya cāti ettha casaddo ‘‘phāsutāya abhāvenā’’ti etthāpi yojetabbo. Senāsanaphāsutāya abhāvena ca bhagavato dassanālābhena ukkaṇṭhitatāya cāti hi attho. Anamataggiyakathanti saṃyuttanikāye anamataggiyasuttantakathaṃ (saṃ. ni. 2.135). Sabbeva te pāveyyakā bhikkhūti yojanā. Tanti anamataggiyakathaṃ. Tatoti dhammakathanato, paranti sambandho. Bhagavā āmantesīti sambandho. Ekaṃ cīvaranti saṅghāṭiṃ. Santaruttarenāti saha antarenāti santaraṃ, santarañca taṃ uttarañceti santaruttaraṃ, tena. Assuti bhaveyyuṃ. Abhavissaṃsūti hi attho. Sattamīvibhattikālātipattivibhattīnaṃ samānatthabhāvo saddasatthesu vuttoyeva. Casaddo upanyāsattho. Esa kathinatthāro nāmāti yojanā. Anujānitukāmo hutvāti sambandho.
「于彼处」者,于「我允许诸比丘」等文句中。存在vo(特瓦)后缀仅为无实义词缀时,义将如何?故说「于有功德之咖提那者义」。与「有功德之咖提那者之诸比丘」为关属。为显示所得功德,故说「如是故」等。「hi」字显示所得功德。parato者,于param(彼)。不说「so tumhākaṃ(彼为汝等)」或「so vo(彼为汝等)」,而说「so nesaṃ bhavissati(彼为他们)」,故vo(特瓦)仅为无实义词缀,此为其意。以「vo即是主格义」此句,显示vo即tumhākaṃ(汝等)之义。如是时,于「parato so nesaṃ」此处,义将如何?故说「然于so nesaṃ(彼为他们)此处」等。汝等乃有功德之咖提那者,即他们之tumhākaṃ(汝等),此为句义结合。kathina(咖提那)字是坚实义之表达者,非未成就前分者。于不告白行等五利益中,能作内含之能力为坚实,此为其义。显示巴利原文
Tatthāti ‘‘anujānāmi bhikkhave’’tiādipāṭhe. Vokārassa nipātamatte sati kathamattho bhavissatīti āha ‘‘atthatakathinānanti attho’’ti. Atthatakathinānaṃ bhikkhūnanti sambandho. Laddhaguṇaṃ dassento āha ‘‘evañhī’’tiādi. Hisaddo laddhaguṇajotako. Paratoti paramhi. ‘‘So tumhāka’’nti vā ‘‘so vo’’ti vā avatvā ‘‘so nesaṃ bhavissatī’’ti vuttattā vo-kāro nipātamattoti adhippāyo. ‘‘Voti sāmivacanameveta’’nti iminā vo tumhākanti atthaṃ dasseti. Evaṃ sati ‘‘parato so nesa’’nti ettha kathamattho bhavissatīti āha ‘‘so nesanti ettha panā’’tiādi. Ye tumhe atthatakathinā, tesaṃ tumhākanti yojanā. Kathinasaddo thiratthavācako anipphannapāṭipadiko . Anāmantacārādikānaṃ pañcānisaṃsānaṃ antokaraṇasamatthabhāve thiranti attho.
“于彼处”,是指在“不告白行”等五种利益之中。“不告白行”:此处,“行”即行动,为了显示“未经告白而行动”就是“不告白行”,故表述为“不告白而行”。而用“不持而行”这一句,是为了说明在“不持行”一词中,省略了前分词的后缀,从而称为“不持行”,这是它的意思。“尽所需衣”:此处通过形态消失来进行连音,所以是“尽其所需之衣”。“尽所需衣”也是另一种读法,此时,“d”字仅为词间连音。这里的“尽”字是限定词,表“仅限于此”之义,而非“遍满”义。它通过“所需”一词构成复合词。“及彼处衣生起”:此处,为了显示“彼处”所指的范围,故说“在咖提那衣的舒展界内”。“以于彼处生起”:即于彼处、于咖提那衣舒展界内的生起或根源。“衣生起”这句话,是说明在此“衣生起”一词中,“衣”本身就是“生起”,即“衣的生起”,这显示了依主释的构词关系。显示巴利原文
Tatthāti anāmantacārādīsu pañcānisaṃsesu. Anāmantacāroti ettha caraṇaṃ cāro, anāmantetvā cāro anāmantacāroti dassento āha ‘‘anāmantetvā caraṇa’’nti. ‘‘Asamādāya caraṇa’’nti iminā asamādānacāroti ettha pubbapade tvāpaccayassa anādesaṃ katvā asamādānacāroti vuttanti dasseti. Yāvatatthacīvaranti ettha ākāralopena sandhīti āha ‘‘yāvatā cīvarena attho’’ti. ‘‘Yāvadatthacīvara’’ntipi pāṭho, evaṃ sati dakāro padasandhimatto. Yāvasaddo paricchedatthavācako, na abhivijhatthavācako. Atthasaddena samāso hoti. Yo ca tattha cīvaruppādoti ettha tatthasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘kathinatthārasīmāya’’nti. Tatruppādenāti tatra kathinatthārasīmāyaṃ uppādena mūlena. ‘‘Cīvaraṃ uppajjatī’’ti iminā cīvaruppādoti ettha cīvarameva uppādo cīvaruppādoti visesanaparapadattaṃ dasseti.
“何”,指多少。这是关联到“依众数”的语境而说的。或者,“何”,指怎么称呼的已过雨安居者。这是关联到“依已过雨安居者的情况”而说的。“即使百千人亦可获得”,这是连接。“亦”字表示,甚至可以获得比这更多的。“或断雨安居者”,指在前雨安居期入安居后,又中断了雨安居的人。“于其他住处”,指在咖提那衣所舒展的住处之外的其他住处。“所有在别处中断雨安居的比丘,若满足前来前雨安居处入安居的僧众所需”,这是连接。“仅余者”,指仅在前雨安居处入雨安居,并在第一次自恣时已行自恣者。“圆满雨安居”,指圆满二十个雨安居,或指不曾中断雨安居。“彼”,指沙马内拉。“如是于此处亦”,意为,同样在这三次之中也是如此。显示巴利原文
Keti kittakā. Idaṃ ‘‘gaṇavasenā’’ti vacanaṃ sandhāya vuttaṃ. Atha vā keti kinnāma vutthavassā. Idaṃ ‘‘vutthavassavasenā’’ti vacanaṃ sandhāya vuttaṃ. Satasahassampi janā labhantīti yojanā. Pisaddena tato adhikampi labhantīti dasseti. Chinnavassā vāti purimikāya upagantvā chinnavassā vā. Aññasmiṃ vihāreti kathinatthāravihārato aparasmiṃ vihāre. Sabbe chinnavassādikā bhikkhū purimikāya vassūpagatānaṃ bhikkhūnaṃ gaṇapūrakā hontīti yojanā. Itaresaṃyevāti purimikāya vassaṃ upagantvā paṭhamapavāraṇāya pavāritānameva. Paripuṇṇavassoti paripuṇṇo vīsativasso, acchinnavasso vā. Soti sāmaṇero. Iti etthāpīti evaṃ etesu tīsu vāresupi.
问:“由谁施予的咖提那衣才算如法?”这是连接。答:“无论由谁施予的衣,都是如法的。”这是关联。“那”,指的是规定。“说‘不知’”,是因确实不知的缘故,因为“anta”这一后缀在此表原因。“彼的”,指咖提那衣施予者的。“如此”,是指将要以所述的方式。“某种足够量的布料”,这是关联。“彼的”,指咖提那衣的。“这么多针才合适”,这是关联。“应当如此告知”,这是连接。显示巴利原文
Kena dinnaṃ kathinacīvaraṃ vaṭṭatīti yojanā. Yena kenaci dinnaṃ cīvaraṃ vaṭṭatīti sambandho. Tanti vattaṃ. Ajānantoti ajānanahetu. Hetvatthe hi antapaccayo. Tassāti kathinadāyakassa. Evanti iminā vakkhamānanayena. Aññatarapahonakaṃ vatthanti sambandho. Tassāti kathinacīvarassa. Ettakā nāma sūciyo vaṭṭatīti sambandho. Iti ācikkhitabbanti yojanā.
“咖提那铺展者也应知相关规定”,这是关联句。其中的“pi”字指向咖提那施主。具体解释此规定时,说到“从织布家”等语。“以持来的经线”,指仅以所带来的经纱。“糠糊未捶布”,即未经捶打之布。由于此布是以糠(khalī)、酪浆(taka)、酸粥(kañjika)所涂抹,故称为“糠糊布”。“咖提那铺展布”,指为铺展咖提那而施的布料。“当日”,即施予当日。“从此布”,指从最初施予的咖提那铺展布。“及其他”,指咖提那布之外的其他物品。此处的“ca”字,显示不仅带来咖提那布,也带来其他物品。“有人”,指咖提那施主。“另一人”,指最初的咖提那施主。“如此这般劝说后”,即以“你的资具施与此人,对僧团有大利益,僧团的大利益亦应由你希求,如此希求者有大福报”等种种方法劝告后。显示巴利原文
Kathinatthārakenāpi vattaṃ jānitabbanti sambandho. Pisaddo kathinadāyakaṃ apekkhati. Vattaṃ vitthārento āha ‘‘tantavāyagehato hī’’tiādi. Ābhatasantānenevāti ābhatasantatiyā eva. Khalimakkhitasāṭakoti ahatasāṭako. So hi khalena takkena kañjikena makkhitasāṭakattā ‘‘khalimakkhitasāṭako’’ti vuccati. Kathinatthārasāṭakanti kathinatthāratthāya dinnaṃ sāṭakaṃ. Tadahevāti tasmiṃ dinnaahani eva. Tasminti paṭhamaṃ dinne kathinatthārasāṭake. Aññāni cāti kathinasāṭakato aññāni ca. Casaddena na kathinasāṭakameva āharati, aññāni cāti dasseti. Yoti kathinadāyako. Itaroti paṭhamaṃ kathinadāyako. Yathā tathā ovaditvāti tava santakato etassa santakaṃ saṅghassa bahupakāraṃ, saṅghassa bahupakārattaṃ tayāpi icchitabbaṃ, evamicchantassa bahupuññanti yena tenākārena ovaditvā.
“由哪一位比丘”,此为关联。僧团将咖提那衣授予谁,便应由那位比丘铺展,这是句义的连接。“给哪一位比丘”,此为关联。谁的衣服破旧,便应施予谁,这是句义的连接。“徒众甚多的”长老,即拥有大众随者。为了显示“能干的较年轻者,便应施予他”这一说并非绝对,而说“然而”等语。“然而”,在此意为决断地。“为了他的利益”,指为了那位衣旧比丘的利益。“他的”,指那位比丘的。“薄”,指稀疏。“由他”,此处亦指由咖提那铺展者。“此”,指这一规定。“施衣甘马语”,指说明施予原因的甘马语。显示巴利原文
Kena bhikkhunāti sambandho. Yassa saṅgho kathinacīvaraṃ deti, tena bhikkhunā attharitabbanti yojanā. Kassa bhikkhussāti sambandho. Yo jiṇṇacīvaro hoti, tassa dātabbanti yojanā. Mahatī parisā etassāti mahāpariso thero. ‘‘Navakataro sakkoti, tassa dātabba’’nti vacanassa anekantabhāvaṃ dassento āha ‘‘api cā’’tiādi. Api cāti ekantena. Tadatthāyāti tassa jiṇṇacīvarassa atthāya. Assāti bhikkhussa. Pelavoti viraḷo. Tenāpīti kathinatthārakenāpi. Tanti vidhiṃ. Dānakammavācāti dānakāraṇakammavācā.
如此施予后,当在咖提那时应完成诸事,这是句义的连接。“纵使一人”,以此“pi”字显示,何况多人,更应完成。“诸佛所赞”,即诸佛所赞叹。“在过去十万劫之巅”,这是句义的连接。“他的”,指莲华佛。“曾执持咖提那,确实如此”,这是句义的连接。“此”,指咖提那,这是导师所作,此是关联。显示巴利原文
Evaṃ dinne pana kathine niṭṭhāpetabbānīti yojanā. Ekenāpīti pisaddena pageva bahūhi panāti dasseti. Buddhappasatthanti buddhehi pasatthaṃ. Atīte kappasatasahassamatthaketi yojanā. Tassāti padumuttarassa . Kathinaṃ gaṇhi kirāti yojanā. Tanti kathinaṃ, satthā akāsīti sambandho.
“已完成之咖提那衣,应做什么?”这是“已完成之”等语句的引出。“取咖提那衣后应敷展”为关联。“由那位敷展咖提那衣的比丘”一句,在“应说”处为单纯作者,在“应令随喜”处为使役作者。“应说什么?”答:“已敷展……乃至……请随喜。”“由那些随喜比丘”一句,在“应说”处为未说的作者,在“应令随喜”处为使役之业或未说之业。咖提那衣应作为根业或已说业而引入。“应说什么?”答:“已敷展……乃至……我们随喜。”“及其他”指与随喜者。“一切”指敷展者与随喜者。“确实”即真实。“此”指一切已敷展的状态,或指“二人……乃至……及随喜者”这段话语。显示巴利原文
Katapariyositaṃ kathinaṃ kiṃ kātabbanti āha ‘‘katapariyositaṃ panā’’tiādi. Kathinaṃ gahetvā attharitabbanti sambandho. ‘‘Tena kathinatthārakena bhikkhunā’’ti padaṃ ‘‘vacanīyo’’ti pade suddhakattā, ‘‘anumodāpetabba’’nti pade kāritakattā. Kiṃ vacanīyoti āha ‘‘atthataṃ…pe… anumodathā’’ti. ‘‘Tehi anumodakehi bhikkhuhī’’ti padaṃ ‘‘vacanīyo’’ti pade avuttakattā, ‘‘anumodāpetabba’’nti pade kāritakammaṃ avuttakammaṃ, vā. ‘‘Kathina’’nti dhātukammaṃ vā vuttakammaṃ vā upanetabbaṃ. Kiṃ vacanīyoti āha ‘‘atthataṃ…pe… anumodāmā’’ti. Itarehi cāti anumodakehi ca. Sabbesanti atthārakaanumodakānaṃ. Hīti saccaṃ. Etanti sabbesaṃ atthatabhāvaṃ, ‘‘dvinnaṃ…pe… anumodakassa cā’’ti vacanaṃ vā.
“如是,当咖提那衣已敷展时”是连接词。“由谁”指由比丘。“不审察”即不审察“我们布施给敷展咖提那衣者”或“我们布施给僧团”。“其余诸衣”指咖提那敷展衣以外的其余诸衣。“应由僧团给予”为关联。以“征求同意”显示无甘马语事务。“安居住”即于安居时期间的住所。“重物”指床、枕等重物。“一界”即一个近行界。显示巴利原文
Evaṃ kathine atthate sati panāti yojanā. Yenāti bhikkhunā. Avicāretvāvāti ‘‘kathinatthārakassa demā’’ti vā ‘‘saṅghassa demā’’ti vā avicāretvā eva. Sesacīvarānipīti kathinatthāracīvarato sesacīvarānipi. Saṅghena dātabbānīti sambandho. ‘‘Apaloketvā’’ti iminā kammavācāya kiccābhāvaṃ dasseti. Vassāvāsikaṭṭhitikāyāti vassāvāsakāle pavattāya ṭhitikāya. Garubhaṇḍanti mañcabibbohanādigarubhaṇḍaṃ. Ekasīmāyāti ekāya upacārasīmāya.
308 此处“如”字是“以何”之义,意为“以何方式”。“大地”即大境域。因具足二十四行相,故说“大广大”。“从彼”指从无义的特相。“于《附随》中”的“亦”字,显示“不仅于此”。显示巴利原文
308.Yathā cāti ettha yathāsaddo yaṃsaddattho. Yena vidhināti hi attho. Mahābhūmikanti mahāvisayaṃ. Catuvīsatiākāravantatāya mahāvitthārikanti vuttaṃ hoti. Tatoti anatthatalakkhaṇato. Parivārepīti pisaddo na idha evāti dasseti.
此处的“于彼”,是指于二十四相中。“仅以划刻”的意义是:这里为了计取尺寸,以指甲等刻画称为“划刻”,仅以划刻作为尺寸便是“仅以划刻”。为显示此义,所以说“仅以取长宽之量”。为详细说明此义,而说“量度确实”等。应如此连接:“示现之后而划刻”。“五片”,是指五个量度,或说五聚之片。以“或”字,含摄其他十三等数量。“仅以缝虚线”,是指仅将虚线缝缀于衣上。“仅以长缝”,是指仅施以长缝。“仅以系印带”,是指仅系缚印带。“二缘边”,是指两道边缘。“第一缘边”,应连接为“除却迦提那缘边之外,会合自己本有的边缘而安立”。应将“彼第一缘边”的余下读文,与“作为迦提那衣之腹缘边”相连。“本来衣”,是指自己原有的衣。“本来带系衣”,是指以原有之带系缚的衣。“仅以缝背纵缝”,是指仅将纵长的接缝以长缝方式缝于衣上。此纵长接缝在披着时位于背部,故称“背纵缝”。“仅以缝腹纵缝”,是指仅将纵长的接缝以宽缝方式缝于衣上。此宽幅接缝在披着时位于腹部,故称“腹纵缝”。“仅以缝客带”,是指仅将客带缝缀于衣上。“或”字,是或者之意。显示巴利原文
Tatthāti catuvīsatiyā ākāresu. Ullikhitamattenāti ettha pamāṇassa uggahaṇatthaṃ nakhādīhi likhanaṃ ullikhitaṃ, ullikhitaṃ mattaṃ pamāṇaṃ ullikhitamattanti dassento āha ‘‘dīghato ca puthulato ca pamāṇagahaṇamattenā’’ti. Tamevatthaṃ vitthārento āha ‘‘pamāṇaṃ hī’’tiādi. Dassento hutvā ullikhatīti yojanā. Pañcakanti pañcapamāṇaṃ, pañcasamūhaṃ vā khaṇḍaṃ. Vāsaddena aññānipi terasakādīni saṅgaṇhāti. Moghasuttakāropanamattenāti moghasuttassa cīvarassūpari āropanamattena. Dīghasibbitamattenāti dīghato sibbitamattena. Muddiyapaṭṭabandhanamattenāti muddiyapaṭṭassa bandhanamattena. Dve cimilikāyoti dve pilotikāyo. Paṭhamacimilikāti kathinacimilikato aññā attano pakaticimilikā ghaṭetvā ṭhapitā hotīti yojanā. ‘‘Taṃ paṭhamacimilika’’nti pāṭhasesaṃ ajjhāharitvā kathinasāṭakassa kucchicimilikaṃ katvāti iminā sambandhitabbaṃ. Pakaticīvarassāti attano pakaticīvarassa. Pakatipaṭṭabandhacīvaranti pakatipaṭṭena bandhacīvaraṃ. Piṭṭhianuvātāropanamattenāti dīghato anuvātassa cīvarassūpari āropanamattena. Dīghānuvātañhi pārupanakāle piṭṭhiyaṃ ṭhitattā piṭṭhianuvātanti vuccati. Kucchianuvātāropanamattenāti puthulato anuvātassa cīvarassūpari āropanamattena. Puthulānuvātañhi pārupanakāle kucchiyaṃ ṭhitattā kucchianuvātanti vuccati. Āgantukapaṭṭāropanamattenāti āgantukapaṭṭassa cīvarassūpari āropanamattena. Vāti athavā.
“相应”,是指符合沙门的身份。“以旁论”,即通过方便善巧而发起的言说。“极度过量者许可”,意为只有极度过量的情况才被允许。“犹如陷入之状”,应如此连接:迦提那衣如同浸染过的布料一般。此处的“于彼”,是就两种存放而言。“即于当日”,意思是就在布施的那一天。显示巴利原文
Sāruppanti samaṇānucchavikaṃ. Parikathāyāti pariyāyena uppāditāya kathāya. Atiukkaṭṭhaṃ vaṭṭatīti atiukkaṭṭhaṃ eva vaṭṭati. Otiṇṇasadisamevāti otiṇṇena vatthena sadisameva kathinacīvaranti sambandho. Tatthāti duvidhesu sannidhīsu. Tadahevāti tasmiṃ dinnaahani eva.
“由夜而应舍”,指衣过一夜后,便成为应舍的尼萨耆亚巴吉帝亚罪。“其余”,是指除三衣之外的其他衣物。“具大圆相”,是指制作时兼具大圆相与半圆相。显示巴利原文
Rattinissaggiyenāti rattiatikkantaṃ hutvā nissaggiyena. Aññenāti ticīvarato aññena. Samaṇḍalikatanti saha mahāmaṇḍalaaḍḍhamaṇḍalena kataṃ.
309 如是显示了二十四行相的无义特相之后,现在显示十七行相的有义特相,因此说“未损”等。其中,“未损”:未以受用损之,未去受用;或者说,不应以受用损害、不应伤害,故为“未损”。为显示此义,说“未受用”。“如未损”:以此显示其中的“如”字是相似之义。“市场”:指此处展开的店铺,落在该处的为“市场物”,因此说“落于市场门”以示此义。“以边缘”:显示后缀“尼咖”的同形。“仅以所说之颠倒”:指仅以所说“作相”等的颠倒。“于彼”:指于围绕之中。“确实”:指真实,或表因为。“于此”:指于咖提那篇之中。连接则为:“以未说之彼语而失”。显示巴利原文
309. Evaṃ catuvīsatiākāraṃ anatthatalakkhaṇaṃ dassetvā idāni sattarasākāraṃ atthatalakkhaṇaṃ dassento āha ‘‘ahatenā’’tiādi . Tattha paribhogaṃ na hanittha na gacchitthāti ahataṃ, paribhogena na hanitabbaṃ na hiṃsitabbanti vā ahatanti dassento āha ‘‘aparibhuttenā’’ti. ‘‘Ahatasadisenā’’ti iminā ahatakappenāti ettha kappasaddo sadisatthoti dasseti. Pāpaṇikenāti ettha pasārito āpaṇo pāpaṇo, tasmiṃ patitaṃ pāpaṇikanti dassento āha ‘‘āpaṇadvāre patita’’nti. ‘‘Pilotika’’nti iminā ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Vuttavipallāsenevāti vuttehi ‘‘nimittakatenā’’tiādīhi vipallāsena eva. Tatthāti parivāre . Hīti saccaṃ, yasmā vā. Idhāti kathinakkhandhake. Avuccamānena tena vacanena parihāyatīti sambandho.
310 “于彼”:指“诸比丘,云何咖提那衣已出”等文之中。应连接为“生母”。“母”:因以此法尊敬儿子,故为“母”;或因儿子以此法尊敬她,故为“母”。如同她一般,故为“母句”。以此显示。“咖提那出”与“咖提那取”,意义相似。“这些”:指这些句类。“于他们”:指于八母句之中。“彼”:指咖提那衣出。显示巴利原文
310.Tatthāti ‘‘kathañca bhikkhave ubbhataṃ hoti kathina’’ntiādipāṭhe. Janettiyo mātaroti yojanā. Iminā dhammena putte mānetīti mātā, dhammena puttehi māniyatīti vā mātā, sā viya hontīti mātikāti dasseti. Kathinubbhāranti ca kathinuddhāranti ca atthato sadisaṃ. Etāti etā padajātiyo. Tāsūti aṭṭhasu mātikāsu. Assāti kathinubbhārassa.
188. 持去七事论显示巴利原文
188. Ādāyasattakakathā
311 “不会再来”:此处为显示前缀pa的“再”义,以及词根i的“去”义,故说“不会再来”。如此离去时,咖提那衣的特权即告断失,此为关联。显示巴利原文
311.Na paccessanti ettha patītyūpasaggassa punatthaṃ, idhātuyā ca gatyatthaṃ dassento āha ‘‘na puna āgamissa’’nti. Evaṃ pakkamato chijjatīti sambandho.
「此与」者,指离去的近缘,以及咖提那衣的舍置。「我为他们」者,即「我为他们」之义。「他们」者,为「汝之」义。显示巴利原文
Etañcāti pakkamanantikaṃ, kathinuddhārañca. Tāhanti te ahaṃ. Teti tuyhaṃ.
「其他」者,指异于自己住处的其他住处。「如是生起」者,即此思虑生起。「彼」者,指住处障碍。「由日亲所说」乃连结之语。显示巴利原文
Aññanti attano vihārato aññaṃ. Evaṃ hotīti eso parivitakko hoti. Soti āvāsapalibodho. Ādiccabandhunā vuttoti yojanā.
「两种障碍同时断除」是关联之语。「非前非后」即在同一断除之中。对于此障碍的断除,为何未详细说?因此说「然而那个」等。「然而那个」即指障碍的断除。「未说」是关联之语。「此处」是指于此咖提那衣舍中。为何这个咖提那衣舍被称为「非灭摈近因」?因此说「因为」等。「他的」是指比丘的。显示巴利原文
Dve palibodhā ekato chijjantīti sambandho. Apubbaṃ acarimanti ekapahāreneva. So palibodhūpacchedo kasmā vitthārato na vuttoti āha ‘‘so panā’’tiādi. So panāti palibodhūpacchedo pana. Na vuttoti sambandho. Etthāti imasmiṃ kathinubbhāre. Kasmā ayaṃ kathinuddhāro ‘‘nāsanantiko’’ti vuttoti āha ‘‘yasmā’’tiādi. Tassāti bhikkhuno.
“期望断时即断”是关联。“然而这个”是指期望断的咖提那衣舍。“有多种分别”是关联。“他的”指比丘的。“已说”指这个期望断的咖提那衣舍已说,如此连接。“然而在此”即指在这个地方。“在那里”指在界外。显示巴利原文
Āsāvacchedike chijjatīti sambandho. Ayaṃ panāti āsāvacchediko kathinuddhāro pana. Anekapabhedo hotīti sambandho. Tassāti bhikkhussa. Vuttoti ayaṃ āsāvacchediko kathinuddhāro vuttoti yojanā. Ettha panāti imasmiṃ pana ṭhāne. Tatthāti sīmātikkantike.
312-325 “如是”等是结语。“七种”指在八种母句中,除期望断外,其余七种量,或七种聚。“唯这些”指唯在这七种中。“从此”指从衣。“种种”指咖提那衣舍。“其余”指除期望断外的其他。“哪些障碍已说”是关联。“住处以此而舍,故称为‘舍’”,为了显示词义,而说“以何心”等。“此”指心。“此即方法”:依此类推“住处以此而吐,故称为‘吐’。住处从此而解脱,故称为‘脱’”的词义。“一切处”指在一切咖提那衣犍度的结集中。显示巴利原文
312-325.Evantiādi nigamanaṃ. Sattaketi aṭṭhasu mātikāsu āsāvacchedato sese sattapamāṇe, sattasamūhe vā. Teyevāti sattake eva. Tatoti vārato. Ye yeti kathinuddhārā. Itarehīti āsāvacchedato aññehi. Ye palibodhā vuttāti sambandho. Āvāso cajīyati anenāti cattanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yena cittenā’’tiādi. Tanti cittaṃ. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā āvāso vamīyati anenāti vantaṃ. Āvāsato muccati anenāti muttanti vacanatthaṃ atidisati. Sabbatthāti sabbasmiṃ kathinakkhandhake.
8. 衣犍度显示巴利原文
8. Cīvarakkhandhakaṃ
202. 耆婆因缘论显示巴利原文
202. Jīvakavatthukathā
326 326. 在衣篇集中,驳斥「右绕」一词的左绕义,故说「巧于左」。「已前往」指此处「行」词根有「行与思」二义,为显示此处取行义,故说「已前往」。「已前往」指应面向前往。然而经文中说「需求者需求者人们的」,为何却说「由需求者由需求者由人们」呢?故说「然而在作具格义时」等。以此显示:从第六格的作用来说,与第三格的作用实为相同。说「住于村镇者为村民」时,故说「家主众」——村民名为家主众。显示巴利原文
326. Cīvarakkhandhake padakkhiṇasaddassa apasabyatthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘chekā kusalā’’ti. Abhisaṭāti ettha saradhātuyā gaticintāsu idha gatyattheti dassento āha ‘‘abhigatā’’ti. Abhigatāti abhimukhaṃ gantabbā. Nanu pāḷiyaṃ ‘‘atthikānaṃ atthikānaṃ manussāna’’nti vuttaṃ, kasmā pana ‘‘atthikehi atthikehi manussehī’’ti vuttanti āha ‘‘karaṇatthe panā’’tiādi. Iminā chaṭṭhīkattā nāma tatiyākattunā samānoyevāti dasseti. Nigame vasatīti negamoti vutte kuṭumbiyagaṇo negamo nāmāti āha ‘‘kuṭumbiyagaṇo’’ti.
327 327. 「住于城市者为城民」。「施与、令起」为连接。「园林、苑林、交通工具等」中,此处「等」字摄取其他受用与资具。「在妓女之处」指在妓女的地方。「妓女」指城市庄严者。因她应被需求的人众前往,故称「妓女」。「以百钱」中,此处「而」字为限定义。意为:唯以夜间前往的代表即百钱。「病」中,此处即使不用「有」后缀,亦应知有「有」义,故说「病状」。「应令知」以此显示「应告知」中「知」词根有智义。「破布」中,此处「破」字为老旧之同义语,故说「破布」。「布」指狗等住此,故为「布」;破旧的布为「破布」。显示巴利原文
327. Nagare nivasantīti nāgarā. Datvā, vuṭṭhāpesunti sambandho. Ārāmuyyānavāhanādīti ettha ādisaddena aññāni upabhogaparibhogāni saṅgaṇhāti. Gaṇikaṭṭhāneti gaṇikāya ṭhāne. Gaṇikāti ca nagarasobhinī. Sā hi atthikena janagaṇena abhigantabbāti gaṇikāti vuccati. Paṭisatena cāti ettha casaddo avadhāraṇattho. Rattiṃ gamanassa paṭinidhisaṅkhātena satena evāti hi attho. Gilānanti ettha bhāvapaccayena vināpi bhāvattho ñātabboti āha ‘‘gilānabhāva’’nti. ‘‘Jānāpeyya’’nti iminā paṭivedeyyanti ettha vidadhātuyā ñāṇatthaṃ dasseti. Kattarasuppeti ettha kattarasaddo jiṇṇapariyāyoti āha ‘‘jiṇṇasuppe’’ti. Supanti sunakhādayo etthāti suppaṃ, kattaraṃ suppaṃ kattarasuppaṃ.
328 328. “彼”指耆婆。据说其他王子如此说,此是连接。“此人无母”故为“无母者”。而于“如所遣送”等句中,“如同遣送那般”是其连接。此中“而”字为会合之义。其意思是:并不只是说说而已,而且确实无人遣送任何物品。“其他”是指耆婆以外的其余人。“他的”是指耆婆的。“如是”即这回事。“他”指耆婆。“彼一切”即指他们说“无母者、无父者”,以及不遣送礼物——这一切。显示巴利原文
328.Tanti jīvakaṃ. Aññe rājadārakā vadanti kirāti sambandho. Natthi mātā etassāti nimmātiko. Yathā cātiādīsu yathā pesanti, tathāti yojanā. Casaddo sampiṇḍanattho. Na kevalaṃ vadantiyeva, atha kho na koci kiñci pesetīti hi attho. Aññesanti jīvakato aññesaṃ. Tassāti jīvakassa. Itīti evaṃ. Soti jīvako. Taṃ sabbanti ‘‘nimmātiko nippitiko’’ti vadanañca paṇṇākārassa apesanañcāti taṃ sabbaṃ.
「若我」的意思是「善哉」。在句中应连接为:「我应当学习医术,善哉。」「他的」指耆婆的。「此生起」意指「此心生起」,即生起了这样的思虑。「与伤害他人相关」,是指前往他人处,或以猛烈的方式进行打击。「慈前分」指在技艺的初阶所生起的慈,所以称为「慈前分」。应连接为「如是生起」。为了显示从之前的不确定思虑转为确定,所以说「而且」等。「而且」表示确定。「此」指耆婆。「从此」是指从贤劫。「此」指近事男。「在四众中」是指在四众之中。「已展开的德」指已经开展的功德。「处所差别」指处所的差别。「我亦」的意思是:不仅这位近事男,我也是如此。「世尊」在此为呼格。「愿」指心中所愿之愿。「即使被劝请」意思是即使被催促。「亦」字不顾先前的思虑。「此」指这位耆婆。显示巴利原文
Yaṃnūnāti sādhu vata. Ahaṃ vajjasippaṃ sikkheyyaṃ sādhu vatāti yojanā. Tassāti jīvakassa. Etadahosīti etaṃ ahosi, parivitakko ahūti attho. Parūpaghātapaṭisaṃyuttānīti paraṃ upagantvā, upa bhusena vā hananena paṭisaṃyuttāni. Mettāpubbabhāganti sippassa pubbabhāge pavattā mettā etassāti mettāpubbabhāgaṃ. Iti ahosīti yojanā. Purimacintāya anekantabhāvato ekantabhāvaṃ dassento āha ‘‘api cā’’tiādi. Api cāti ekantena. Ayanti jīvako. Itoti bhaddakappato. Ayanti upāsako . Catuparisantareti catuparisamajjhe. Patthataguṇanti pattharitaguṇaṃ. Ṭhānantaranti ṭhānabhedaṃ, ahampīti na ayaṃ upāsakoyeva, ahampīti attho. Bhagavāti ālapanapadametaṃ. Patthananti icchitavaraṃ. Codiyamānopīti uyyojiyamānopi. Pisaddena purimacintanamapekkhati. Esāti eso jīvako.
329 329. 对「诸方首」一词,为了显示「在诸方中为首者即为诸方首」的词义,故说「在一切方」等句。「而在那时」指的是在耆婆那样思虑的时候,与「来了」相连接。「他们」指商人们,与「问」相连接。「从何处」指从城市。「从塔迦斯喇」指从塔迦斯喇城。「在那里」指在塔迦斯喇。「是的」是表示同意的词,意为「是的,有」。「他们」指商人们。「如是」意为如同耆婆所说的那样做了。「他」指耆婆。「父亲」指无畏王子。「由他们」即由那些商人们。显示巴利原文
329.Disāpāmokkhoti padassa disāsu pāmokkho disāpāmokkhoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘sabbadisāsū’’tiādi. Tasmiñca samayeti jīvakassa tasmiṃ cintanasamaye ca, āgamaṃsūti sambandho. Teti vāṇije, pucchīti sambandho. Kutoti nagarato. Takkasīlatoti takkasīlanagarato. Tatthāti takkasīle. Āmāti sampaṭicchanatthe nipāto, āma atthīti hi attho. Teti vāṇijā. Tathāti yathā jīvako āha, tathā akaṃsūti attho. Soti jīvako. Pitaranti abhayarājakumāraṃ. Tehīti vāṇijehi.
「那」指耆婆,应这样连接。「他」是耆婆。「亲爱的,你为何来到这里?」是问句,应这样连接。「从那里」指从问者那里。「他」是耆婆。「我是来学习的」,应这样连接。在「学得多」等句中,因为他未做任何其他工作,唯独精勤于学习技艺,所以学得多,因此说「如」等。在那里,「如同她那样学习,他却不那样学习」,应这样连接。「然而他」指耆婆,他一边做、一边学,应这样连接。「一时」指某一个时候。既然如此,为何他又能学得多呢?因此说「虽如此」等。「因慧性」指因他具有迅速领受、善能持守的智慧,这与「多技艺」相连。耆婆所学的技艺不会忘失,应这样连接。显示巴利原文
Tanti jīvakaṃ, pucchīti sambandho. Soti jīvako. Kasmā tāta tvaṃ idhāgato asi panāti pucchīti yojanā. Tatoti pucchato. Soti jīvako. Sikkhituṃ āgato amhīti yojanā. Bahuñca gaṇhātītiādīsu so kiñci kammaṃ akatvā sippasseva sikkhitattā bahuñca gaṇhātīti āha ‘‘yathā’’tiādi. Tattha yathā sikkhantiyeva, evaṃ tathā so na sikkhatīti yojanā. So panāti jīvako pana, karoti sikkhatīti sambandho. Ekaṃ kālanti ekasmiṃ kāle. Evaṃ sante kasmā so bahuñca gaṇhātīti āha ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Medhāvitāyāti khippaṃ gahaṇadhāraṇapaññatāya, bahuñca sippanti sambandho. Assa jīvakassa gahitañca sippaṃ na sammussatīti yojanā.
老师懂得多少技艺,这位耆婆便懂得多少——应如此理解其义。“那”指技艺。“这位”指耆婆,即“将成为”之意,应如此承接。“不”指对耆婆而言。“如”指以何种方式。“业果”指由业报所生的病。“不”字在“令学”一词中是使役动词的宾语,“药之施用”一词则是词根动词的宾语。“药之施用”指以药对治疾病。“然而他”指耆婆。“以此”指那未被耆婆学得的技艺,与“学得”相连。“以一门”指于四门中的一门。“游行”指行走。“少量资粮”中,“少量”一词因也有守护之义,为显示此处取其少义,故说“少许”。为何给了少许资粮?应如此连接。“他的”指地方导师的。“这位”指耆婆,即“将获得”之意,应如此承接。“从那里”指从获得之处。“资粮尽时”指当资粮耗尽之时,应如此连接。显示巴利原文
Yattakaṃ sippaṃ ācariyo jānāti, tattakaṃ ayaṃ jīvako jānātīti yojanā. Yanti sippaṃ. Ayanti jīvako, bhavissatīti sambandho. Nanti jīvakaṃ. Yathāti yenākārena. Kammavipākanti kammavipākajaṃ rogaṃ. ‘‘Na’’nti padaṃ ‘‘sikkhāpesī’’ti pade kāritakammaṃ, ‘‘bhesajjayojana’’nti padaṃ dhātukammaṃ. Bhesajjayojananti bhesajjena rogassa yojanaṃ. So panāti jīvako pana. Imināti jīvakena na uggahitaṃ, uggahitanti sambandho. Ekena dvārenāti catūsu dvāresu ekena dvārena. Āhiṇḍantoti vicaranto. Parittaṃ pātheyyanti ettha parittasaddassa ārakkhanatthepi pavattanato idha appatthe pavattatīti dassento āha ‘‘appamattaka’’nti. Kasmā appamattakaṃ pātheyyaṃ adāsīti yojanā. Tassāti disāpāmokkhassa. Ayanti jīvako, labhissatīti sambandho. Tatoti labhanato. Khīṇe pātheyyeti pātheyye khīṇe satīti yojanā.
203. 长者妻等因缘论显示巴利原文
203. Seṭṭhibhariyādivatthukathā
330 “名为某某”指那位名为某某的女主人。“我何物”中,此为元音省略的连音,故说“我何物”。以此排除半元音替代的连音;“myāya”也是另一种读法,如此则是替代连音,而非省略连音。这位女主人是否会给我任何应施之物呢?应如此连接其义。“而他的”指一切的,“所作的”也是另一种读法。“而病之止息”指我的病之止息,以这些词句显示“自制”一词的含义。“利益”一词,以此显示“我了知”中“上”字之义。“意向”指女主人的心意。显示巴利原文
330.Yā nāmāti yā nāma gharaṇī. Kimpi māyanti ettha ekāralopasandhīti āha ‘‘kimpi me aya’’nti. Iminā yakārādesasandhiṃ nivatteti, ‘‘myāya’’ntipi pāṭho, evaṃ sati ādesasandhiyeva, na lopasandhi. Ayaṃ gharaṇī me kiñci deyyadhammaṃ kimpi dassatīti yojanā. Tassa cāti sabbissa ca, katassātipi pāṭho. Rogūpasamassa cāti mama rogassa upasamassa ca, imehi padehi saṃyamassāti padassa atthaṃ dasseti. ‘‘Upakāra’’nti iminā upajānāmīti ettha upasaddassa atthaṃ dasseti. Adhippāyoti gharaṇiyā āsayo.
331 “这一切庄严具都归你所有”——这句话是国王自然流露而说,还是思量了什么事情之后而说?为明此义,故说“国王”等语。其中,“此”指庄严具。“与量相应”指与因由相称。“不”指对耆婆而言。“舞者等人”指五百舞者等人。“他亦”指耆婆亦如此。“他们的”指无畏王子那些舞者的。“我”指我的,不合适,应如此连接。“贵妇们”指母后们。“对我所作的恩惠”,应如此连接。以此显示恩惠与利益在义理上相似。国王欢喜而施与后说了此话,应如此连接。显示巴利原文
331. ‘‘Sabbālaṅkāraṃ tuyhaṃ hotū’’ti idaṃ vacanaṃ rājā sabhāvato āha, udāhu kiñci cintetvāti āha ‘‘rājā’’tiādi. Tattha imanti alaṅkāraṃ. Pamāṇayutteti kāraṇānurūpe. Nanti jīvakaṃ. Nāṭakānampīti pañcasatikānaṃ nāṭakānampi. Sopīti jīvakopi. Tesanti abhayakumāranāṭakānaṃ. Meti mayhaṃ, na patirūpanti sambandho. Ayyikānanti mātāmahīnaṃ. Katassa me upakāranti yojanā. Iminā adhikāro ca upakāro ca atthato sadisanti dasseti. Rājā pasanno datvā āhāti sambandho.
205. 王舍城长者事缘的讲说显示巴利原文
205. Rājagahaseṭṭhivatthukathā
332 “以威仪转换”是指再三地转换威仪。将此与“三七日不动而卧的这位长者的脑”连接起来理解。“或许会卧”也应当如此连接。“不”指长者。“以此”即以此因由。“覆头”:当说到“头皮”时,是指覆盖头部的皮,因此称为“头皮”。“他的”指长者的。在“以三七日”中,应以先前的词贯穿后面的词来取义,故说“以三边各一七日”。显示巴利原文
332.Iriyāpathasamparivattanenāti iriyāpathassa punappunaṃ parivattanena. Tīhi sattāhehi niccalassa nipannassa assa seṭṭhissa matthaluṅganti yojanā. Appeva nipajjeyyāti yojanā. Nanti seṭṭhiṃ. Tenevāti teneva kāraṇena. Sīsaṃ chādetīti sīsacchavīti vutte sīsapaṭicchādanacammanti āha ‘‘sīsacamma’’nti. Tassāti seṭṭhissa. Tīhi sattāhenāti ettha pubbapadena pacchimapadaṃ guṇitvā gahetabbanti āha ‘‘tīhi passehi ekenekena sattāhenā’’ti.
333 “令人出去”即令人离开。显示巴利原文
333.Janaṃ nīharāpetvāti janaṃ apakkamāpetvā.
207. 巴焦德王事缘的讲说显示巴利原文
207. Pajjotarājavatthukathā
334 “因蝎而生”指由于蝎的缘故而生,即缘蝎而生的意思。应当如此连接:一切药对蝎类都是不适的。在“五十由旬”中,为显示ṇika后缀有“能行”之义,故说“能行”。“这位王的”指名为月光王的这位王。“就是母象”指名为跋陀瓦提咖的母象。“百二十由旬”指一百由旬又二十由旬。显示巴利原文
334.Vicchikassa jātoti vicchikassa kāraṇā jāto, vicchikaṃ paṭicca jātoti attho. Sabbi ca bhesajjaṃ vicchikānaṃ paṭikūlaṃ hotīti yojanā. Paññāsayojanikāti ettha ṇikapaccayassa gantuṃ samatthatthe pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘gantuṃ samattho hotī’’ti. Assa raññoti candapajjotanāmakassa assa rañño. Hatthinīyevāti bhaddavatikā nāma hatthinīyeva. Vīsayojanasatanti vīsādhikaṃ yojanasataṃ.
应如此连接:「一位坐下欲进食的善男子,其门口」。「他的」即指善男子,「告知」须如此连接。「他」就是那善男子,而「取来」是他的命令,应如此连接。「另一人」指那位男子。「那」指钵。「于任何处」即于任何生存之处。「于处处我当具足乘具」应如此连接。「他」即那位男子。「这位国王名为光明而生」应如此连接。显示巴利原文
Bhuñjituṃ nisinnassa ekassa kulaputtassa dvāreti yojanā. Tassāti kulaputtassa, ārocesīti sambandho. Soti kulaputto, ‘‘āharā’’ti āṇāpesīti sambandho. Itaroti puriso. Tanti pattaṃ. Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ bhave. Tattha tattha vāhanasampanno homīti yojanā. Soti puriso. Pajjoto nāma ayaṃ rājā jātoti yojanā.
就「令饮一切药」而言,为显示这仅是举例,故说「令饮一切药」等。其含义为:令饮一切药,并告知侍从们关于饮食的规矩。「投入」:lupi词根有置入之义,故说「置入」。「令泻」即指令向上及向下泻出。显示巴利原文
Sabbiṃ pāyetvāti idaṃ upalakkhaṇamattanti dassento āha ‘‘sabbiñca pāyetvā’’tiādi. Sabbiñca pāyetvā, paricārakānaṃ āhārācāre vidhiñca ācikkhitvāti attho. Olumpetvāti lupidhātu odahanatthoti āha ‘‘odahitvā’’ti. Virecesīti uddhañca adho ca virecesi.
208. 尸毗布一双事缘的讲说显示巴利原文
208. Siveyyakadussayugakathā
335 「尸陀林」:豺狼为了啖食尸肉而来并停留之处,故称豺狼处,那即是尸陀林。以此说明,于尸陀林所生成的「尸陀衣」,是省略了 thika 音。「于彼处」:指北俱卢洲。「彼」:死者。「象鼻鸟」:即具有象形之鸟。因为它们有如同象鼻一般的鼻子,故为有象鼻者,又因它们是鸟,故称为象鼻鸟。「持来予王」:为王的利益而持来,或持至近处而呈上。「此」:指一双尸陀衣。又为显示「于尸国所织之尸陀衣」,故说「或者」等。「以彼」:以彼因缘。应如此连接:「古师说尸陀衣……等」。显示巴利原文
335.Sivathikanti sivā jambukā kuṇapakhādanatthāya āgantvā tiṭṭhanti etthāti sivaṭṭhaṃ, tadeva sivathikaṃ, iminā sivathikāyaṃ uppannaṃ siveyyakaṃ thikasaddassa lopaṃ katvāti dasseti. Tatthāti uttarakurūsu. Tanti mataṃ. Hatthisoṇḍakasakuṇāti hatthiliṅgavihaṅgamā. Te hi hatthino soṇḍo viya soṇḍo etesu atthīti hatthīsoṇḍakā, te ca te sakuṇā ceti hatthisoṇḍakasakuṇāti vuccanti. Rañño āharantīti rañño atthāya, santikaṃ vā āharanti. Idanti siveyyakaṃ dussayugaṃ. Siviraṭṭhe vāyitaṃ siveyyakanti ca dassento āha ‘‘athavā’’tiādi. Tenāti kāraṇena. ‘‘Siveyyakanti…pe… vadantī’’ti porāṇā āhūti yojanā.
209. 三十种泻药论显示巴利原文
209. Samattiṃsavirecanakathā
336 “然而何”:此处 kiṃ 为不确定义,意思是“粗劣?还是非粗劣?”“然而饮油则滋润”应与“作”连接。“于一切处”:即于全身。“筋”:即腱。“此”:指耆婆。“为除粗大过失”:为去除粗大之过失。“于本性”:应连接为“于称为本性的自性存在时”。应连接:“世尊已食”。“从何处”:从谁之处。“是否适宜”:应连接“思惟‘是否适宜’”。“从彼”:从思惟。“索那”:拘利子索那,应连接“食”。“从彼”:从索那之处。“彼之”:索那之。“彼”:指索那。“长老之”:大目犍连长老之。此处的“钵”为属格,“与”为与格。应连接“其余之钵食”。显示巴利原文
336.Kiṃpanāti ettha kiṃsaddo aniyamattho. Lūkho kiṃ, na lūkho kinti hi attho. ‘‘Sinehapānaṃ pana temetī’’ti ca ‘‘karotī’’ti ca sambandho. Sabbatthāti sakalakāye. Sirāti kaṇḍarā. Ayanti jīvako. Oḷārikadosaharaṇatthanti oḷārikassa dosassa apanayanatthaṃ. Pakatatteti pakatisaṅkhāte sabhāve satīti sambandho. Bhagavā bhanteti yojanā. Kutoti kassa santikā. Vaṭṭati nu khoti cintesīti yojanā. Tatoti cintanato. Soṇoti koḷivīsasoṇo, bhuñjatīti sambandho. Tatoti soṇassa santikā. Tassāti soṇassa. Soti soṇo. Therassāti moggallānattherassa. Idaṃ ‘‘patta’’ntipade sāmī, ‘‘adāsī’’ti pade sampadānaṃ. Aññaṃ piṇḍapātanti sambandho.
应连接:“王亦欲食”。善生所施与的,以及于般涅槃时纯陀铁匠子所施与的,唯于此二入钵之食中,诸天注入精素——应如此连接。“于其余”:即于此二食之外的其他。欲求:即喜好。“彼”:指频婆娑罗王。“唯汝之”:即唯属于你。“彼”:指世尊之语。应连接:“王作”。“他们”:即八万良家子。“唯为此义”:唯为令索那安立于阿拉汉,非为饶益王,此为意趣。显示巴利原文
Rājāpi kho bhuñjitukāmo ahosīti sambandho. Yañca sujātā adāsi, yañca parinibbānakāle cundo kammāraputto, bhājanagatesu dvīsuyeva tesu piṇḍapātesu devatā ojaṃ pakkhipantīti yojanā. Aññesūti dvīhi piṇḍapātehi aññesu. Icchanti ruciṃ. Soti bimbisāro rājā. Tavevāti tuyhameva. Tanti bhagavato vacanaṃ. Rājā akāsīti sambandho. Teti asītikulaputtasahassā. Etadatthamevāti soṇassa arahatte patiṭṭhāpanatthameva, na rañño anuggahatthanti adhippāyo.
210. 请求赐愿事缘的讲说显示巴利原文
210. Varayācanakathā
337 “已作食事者”:即已作食事之人,与“于彼存在时”应连接。“如前所说之方式”:即如罗睺罗事中所说的方式。“此衣”:此粪扫衣,与“生起”应连接。应补入“尔时”。“在此期间”:即此衣生起之时的期间。应连接“某比丘”。“由彼”:由粪扫衣者之故。“此”:指耆婆。“居士衣”:此处排除“居士之衣”之义,而说“居士所施之衣”。“与施衣之利益相应”:即与“施衣者得美貌”等所说的施衣利益相应。以分别方式说“以此或彼”,一切代词为不确定义,故说“以少价或大价,以任何一种”。“披覆”:即上衣。因其被用于披覆而被欲求,故称为披覆。“以棉等之区别”:以此显示其形相。“即本性之毯”:即本性上适合比丘的毯。“十六舞女因不适于舞蹈而有宽背者”:于宽背,即彼毯称为宽背毯。据说其毛长超过四指。显示巴利原文
337. Kataṃ bhattakiccaṃ yenāti katabhattakicco, tasmiṃ satīti sambandho. Vuttanayenevāti rāhulavatthumhi (mahāva. aṭṭha. 105) vuttanayeneva. Idaṃ vatthanti idaṃ siveyyakaṃ vatthaṃ, uppannanti sambandho. ‘‘Tāvā’’ti ajjhāharitabbo. Etthantareti etasmiṃ vatthuppannakālamajjhe. Koci bhikkhūti sambandho. Tenāti paṃsukūlikahetunā. Ayanti jīvako. Gahapaticīvaranti ettha gahapatīnaṃ cīvaranti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘gahapatīhi dinnaṃ cīvara’’nti . Vatthadānānisaṃsapaṭisaṃyuttāyāti ‘‘vatthado hoti vaṇṇado’’tiādikāya (saṃ. ni. 1.42) vatthadānassa ānisaṃsena paṭisaṃyuttāya. Vicchāvasena vutto ‘‘itarītarenā’’ti sabbanāmasaddo aniyamatthoti āha ‘‘appagghenapi mahagghenapi yena kenacī’’ti. Pāvāroti uttarāsaṅgo. So hi pārupanatthāya variyati icchiyatīti pāvāroti vuccati. ‘‘Kappāsādibhedo’’ti iminā tassa sarūpaṃ dasseti. Pakatikojavamevāti pakatiyā bhikkhūnaṃ sāruppaṃ kojavameva. Soḷasanāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccayogyattā mahatī piṭṭhi etassāti mahāpiṭṭhiyaṃ, tameva kojavaṃ mahāpiṭṭhiyakojavaṃ. Tassa kira lomāni caturaṅgulādhikāni honti.
211. 允许毛毯等事缘的讲说显示巴利原文
211. Kambalānujānanādikathā
338 “迦尸之”指迦尸国诸国土,或指居住于迦尸国中的人们。“波斯匿”意为迎击正面的敌军或敌对之军,将“迦”音转为“达”音而成。“此”即此迦尸王。以“千”显示“迦尸”一词的约定数目。“以彼为价”即以那件迦尸衣为价。为何说“半迦尸衣”?因此说“然此”等。“此”指毛毯。“然”表示理由。“因为”即此义。显示巴利原文
338.Kāsīnanti kāsīnaṃ janapadānaṃ, kāsiraṭṭhe nivāsīnaṃ janānaṃ vā. Pasenadissāti paccuṭṭhaṃ, paṭipakkhaṃ vā senaṃ jinātīti pasenadi jakārassa dakāraṃ katvā. Esāti eso kāsirājā. ‘‘Sahassa’’nti iminā kāsisaddassa saṅketasaṅkhyaṃ dasseti. Taṃagghanakoti tena kāsinā agghanako. Kasmā aḍḍhakāsīti (therīgā. aṭṭha. 25) vuttoti āha ‘‘ayaṃ panā’’tiādi. Ayanti kambalo. Panāti kāraṇatthajotako. Yasmāti hi attho.
339 “应破”指混合亚麻等五种线后须经踩踏,由此显示“破坏”之义,故说“破坏名为”等。“即由树皮纤维所成”指由名为“破坏”的树皮纤维所制成者。显示巴利原文
339. Bhañjitabbaṃ khomādīni pañca suttāni missitvā avamadditabbanti bhaṅganti dassento āha ‘‘bhaṅgaṃ nāmā’’tiādi. Vākamayamevāti bhaṅganāmakena vākena nibbattameva.
340 “他们”指诸比丘,应连接“已观察”。“此之”是“句之”,应连接“义”。“未住”即未在,未住之义。“非不欲”:此处 kam 词根含欲求义,ya 音脱落,故说“非不欲”。“应施”指应施予份额。“附近”指在墓地近旁。为显示“不欲施份”一语并非绝对,故说“然若”等。“在此”指此墓地。应连接“到达者取”,即施予。“由彼”指由那位比丘。“平等地进入”:此处相似词为同义,故说“平等地进入”。“平等”为中性。或为显示“于同一方向”,故说“或于同一方向”。此处应见 ya 音脱落。“仅在外”指仅在墓地之外。“约定”指依所作而进行的约定。显示巴利原文
340.Teti bhikkhū, sallakkhiṃsu kirāti sambandho. Etassāti padassa, atthanti sambandho. Na acchiṃsūti na āsiṃsu, na vasiṃsūti attho. Nākāmāti ettha kamudhātu icchattho yakāralopoti āha ‘‘na anicchāyā’’ti. Dātabboti bhāgo dātabbo. Upacāreti susānassa samīpe. ‘‘Akāmā bhāgaṃ dātu’’nti vacanassa anekantabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘yadi panā’’tiādi. Idhāti imaṃ susānaṃ. ‘‘Sampattā gaṇhantū’’ti dentīti yojanā. Yenāti bhikkhunā. Sadisā okkamiṃsūti ettha sadisasaddo samapariyāyoti āha ‘‘samaṃ okkamiṃsū’’ti. Samanti bhāvanapuṃsako. Samānadisāyāti vā dassento āha ‘‘ekadisāya vā’’ti. Ettha pana yakāralopo daṭṭhabbo. Bahimevāti susānato bahi eva. Katikanti katena pavattaṃ saṅgaraṃ.
213. 委任受衣者事缘的讲说显示巴利原文
213. Cīvarapaṭiggāhakasammutikathā
342 于“凡不因欲而行”等语句中,应这样了知判定的方法,这是其句法连接。“亲族等之衣”为连接。“于某”指于人。vā字表示选择义——以此三种原因中的任何一种而行事,即名为因欲而行,这是它的意义。“已来者之衣”为连接,其中的pi字表责备义,更何况后来者,这是其义。“轻视”即被轻蔑。vo指汝等。无何,这是连接。“失念者”即失去正念者。“已来者之衣”为连接,pi字表可能义,何况最初来者,这是其义。此即名为衣受持处,这是连接。“有之有”指疲惫的疲惫。“此与此”指此衣与此衣。“因此”即因为行、因为知,因此。Yo即比丘。能,这是连接。那样的比丘应被认可,这是连接。显示巴利原文
342. ‘‘Yo na chandāgatiṃ gacchatī’’tiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Ñātakādīnaṃ cīvaranti sambandho. Ekaccasminti jane. Vāsaddo vikappattho. Etesu tīsu aññatarena kāraṇena chandāgatiṃ gacchati nāmāti hi attho. Āgatassāpi cīvaranti sambandho pisaddo garahattho. Pageva pacchā āgatassāti hi attho. Avamaññanti uññātaṃ. Voti tumhākaṃ. Natthi kinti yojanā. Muṭṭhā sati etassāti muṭṭhassati. Āgatānampi cīvaranti sambandho. Pisaddo sambhāvanattho. Pageva paṭhamaṃ āgatānanti hi attho. Etaṃ cīvarapaṭiggāhakaṭṭhānaṃ nāmāti yojanā. Santasanto vāti khedakhedo vā. Idañcidañcāti idañca idañca cīvaraṃ. Tasmāti yasmā ca gacchati, yasmā ca jānāti, tasmā. Yoti bhikkhu. Sakkotīti sambandho. Evarūpo bhikkhu sammanitabboti yojanā.
“以求听亦”指以“我向僧团求听,令某位比丘为衣受持者”这样的求听,亦与“应被认可”相连。“然于何处”则指于任何主事精舍。显示巴利原文
Apalokanenapīti ‘‘itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarapaṭiggāhakaṃ kātuṃ saṅghaṃ apalokemī’’ti apalokanenapi, sammanitunti sambandho. Yattha panāti yasmiṃ pana dhuravihāre.
“于取处”者,以此显示“就在那里”中“那”字所指的范围。“舍弃”者,以此显示“抛弃”中“抛”字根的弃舍义。对于“衣受持者”一词,为显示其语义为“受持衣者即衣受持者”,故说“凡”等语。其中,凡受持者即名为衣受持者,这是连接。“衣保管者”者,以此显示其意义为:从取处取出衣,放置于库房中,故称为衣保管者。于“凡不因欲而行”等中,从此处往后,皆为连接。显示巴利原文
‘‘Gahitaṭṭhāneyevā’’ti iminā tatthevāti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Chaḍḍetvā’’ti iminā ujjhitvāti ettha udhadhātuyā vissajjanatthaṃ dasseti. Cīvarapaṭiggāhakanti padassa cīvaraṃ paṭiggaṇhātīti cīvarapaṭiggāhakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘yo’’tiādi. Tattha yo paṭiggaṇhāti, so cīvarapaṭiggāhako nāmāti yojanā. ‘‘Cīvarapaṭisāmaka’’nti iminā cīvaraṃ gahitaṭṭhānato nīharitvā bhaṇḍāgāre dahati ṭhapetīti cīvaranidahakoti atthaṃ dasseti. Yo na chandātiṃ gacchatītiādīsu ettha etesu ca ito parañcāti yojanā.
214. 指定库房等事缘的讲说显示巴利原文
214. Bhaṇḍāgārasammutiādikathā
343 凡有住处或是半屋,彼住处等应予以认可,此为连结。句中‘园民、沙弥等’一词是表分离义的从格,亦可用作具格。然而,边地坐卧处因有盗贼等危难,不应认可。‘住处中间’即指库房住处的中间。显示巴利原文
343. Yo vihāro vā yo aḍḍhayogo vā hoti, so vihārādiko sammanitabboti yojanā. ‘‘Ārāmikasāmaṇerādīhī’’ti padaṃ vivittatthe apādānaṃ, karaṇampi yujjati. Paccantasenāsanaṃ pana na sammanitabbaṃ corādiupaddavattā. Vihāramajjheyevāti bhaṇḍāgāravihāramajjheyeva.
‘其’指库房。此词在‘屋顶等’句中为属格,在‘无’句中为与格。‘然其’意为而对于该库房。‘于何处’意为在任何处所。‘由何’意为由堕落之因。‘啮食而食’即指鼠。以‘等’字包括壁虎、猫鼬等。‘白蚁’意为覆盖而积聚,或即积聚。‘彼’指漏雨等。‘因’指真实,或因由。‘如是’等是结语。显示巴利原文
Yassāti bhaṇḍāgārassa. Idaṃ padaṃ ‘‘chadanādīsū’’ti pade sāmī, ‘‘natthī’’ti pade sampadānaṃ . Yassa panāti bhaṇḍāgārassa pana. Yattha katthacīti yasmiṃ kasmiṃci ṭhāne. Yenāti patitahetunā. Mūsitvā khādatīti mūsiko. Ādisaddena godhāmaṅgusādayo saṅgaṇhāti. Upa bhusaṃ, upaguhitvā vā cinantīti upacikā. Tanti ovassanādiṃ. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Evantiādi nigamanaṃ.
‘衣受持者等’:以‘等’字包括衣保管者、库房管理者。‘于彼’指于他们。连接句为:衣受持者不应取。‘先’意指对于衣保管者、库房管理者,或先由他们。‘凡何’指衣。‘如是’意为如其分别而取,亦应如是。‘衣保管者亦’:其中‘亦’字是总括,即不仅受持者,保管者也应如此。‘如是’意为如保管者所指示,亦如是而行。‘由彼’:由他们衣,此处为从格;或于他们衣中,作简别。‘彼即’指僧团所说之衣。显示巴利原文
Cīvarapaṭiggāhakādīhīti ādisaddena cīvaranidahakabhaṇḍāgārike saṅgaṇhāti. Tatthāti tesu. Cīvarapaṭiggāhakena na gaṇhitabbanti sambandho. Tāvāti cīvaranidahakabhaṇḍāgārikānaṃ, tehi vā paṭhamaṃ. Yaṃ yanti cīvaraṃ. Tathevāti yathā visuṃ visuṃ katvā gaṇhati, tatheva. Cīvaranidahakenāpīti pisaddo na kevalaṃ paṭiggāhakeneva, atha kho nidahakenapīti sampiṇḍeti. Tathevāti yathā nidahako ācikkhati, tatheva. Tatoti tehi cīvarehi, vibhattaapādānaṃ, tesu cīvaresu vā niddhāraṇaṃ. Tadevāti saṅghena vuttacīvarameva.
“如是”等为结语。其关联为:由世尊所开许。“库房”者,即贮藏物品的房舍。“库房管理者”者,即被委派管理库房之人。“因繁多性”者,指因资具繁多而被委派之义。既然如此,世尊为何目的而开许?故说“然而”等。其关联为:为作摄受而开许。“因”者,是详说之义。其关联为:不能了知。“二二或衣”者,为连接句。“作摄受”者,即僧团作摄受。显示巴利原文
Itītiādi nigamanaṃ. Bhagavatā anuññātoti sambandho. Bhaṇḍāgāranti bhaṇḍassa ṭhapanokāsaṃ agāraṃ. Bhaṇḍāgārikoti bhaṇḍāgāre niyutto. Bāhullikatāyāti paccayabāhullena niyuttabhāvatthaṃ. Evaṃ sante kimatthāya anuññātoti āha ‘‘api cā’’tiādi. Anuggahāya anuññātoti sambandho. Hīti vitthāro. Neva jāneyyunti yojanā. Dve dve vā cīvareti sambandho. Saṅgahaṃ kātunti saṅghena saṅgahaṃ kātuṃ.
“不应取出”者,此处以开显义理的方式,指出其他不应取出者,故说“其他亦”等。“因”者,是详说之义。“于彼”者,即于四种人之中。其关联为:然而,僧团给予。及“因有益性”者,即因对僧团有利益。在此之中,于前三种人唯有一因,于最后一种则具二因,应作如是观。显示巴利原文
Na vuṭṭhāpetabboti ettha atthuddhāravasena aññepi avuṭṭhāpanīye dassento āha ‘‘aññepī’’tiādi. Hīti vitthāro. Tatthāti catūsu. Saṅgho pana detīti sambandho. Upakāratāya cāti saṅghassa upakāratāya ca. Ettha ca purimesu tīsu ekoyeva hetu, pacchime pana dve hetavoti daṭṭhabbaṃ.
“现前成就者”,即相互面面而对者,或集会一处而为现前,成为现前面已成就者,即现前成就。因与“成就”一词相连,故“阿”音变为“伊”音。僧团即安住于内区界内者。为阐明此义,故说“安住于内区界内者”。“喧哗”者,即众人聚集一处所发之嘈杂不清的音声。为显示其相状,故说“我等”等语。以“衣分配者”等语句显示不前往之相状,此极为了知。“如秤者”,即如秤一般成就,或达到如秤之状态。“中立者”,即安住于中道之自性为其自性,故为中立。显示巴利原文
Sammukhībhūtenāti aññamaññassa mukhe saṃvijjamāno, sannipatito vā sammukho, sammukho hutvā bhūto sammukhībhūto. Bhūsaddayogattā akārassīkāro hoti, antoupacārasīmāyaṃ ṭhito saṅgho . Tamatthaṃ dassento āha ‘‘antoupacārasīmāyaṃ ṭhitenā’’ti. Kolāhalanti bahujanehi sannipatitvā ekato kataṃ abyattasaddaṃ. Tadākāraṃ dassento āha ‘‘amhāka’’ntiādi. ‘‘Cīvarabhājakesū’’tiādinā agatigamanākāraṃ dasseti, taṃ suviññeyyameva. Tulābhūtoti tulāya sadiso hutvā bhūto, tulāya sadisabhāvaṃ patto vā. Majjhattoti majjhe ṭhito attā sabhāvo etassāti majjhatto.
所谓“此”,指的是衣。“厚”,即无间隔。“薄”,即稀疏。这里,“择出”一句,是显示依衣的尺寸而择出;而“称量”一句,是显示依价值而称量。“作好与坏”,是指作出好的与坏的、小的尺寸与大的尺寸。意思是:有些衣价值少,有些衣价值多。“十十为价”,即以每十个迦哈巴纳为一组来计算价值。“将衣……绑缚”,是指将价值九与价值一的绑在一起,将价值八与价值二的绑在一起,如此类推。“置于等分之中”,是指置于尺寸相等的分配中,由此显示在“好坏”里,“好”一词指尺寸。“十十比丘”,这只是依标示而说,实际上也可以按其他方式计数。“包”,是指与衣包相关的包裹。“签”,是指签杖。显示巴利原文
Idanti cīvaraṃ. Ghananti nirantaraṃ. Tanukanti viraḷaṃ. Ettha ‘‘uccinitvā’’ti iminā vatthassa pamāṇena uccinanaṃ dasseti. ‘‘Tulayitvā’’ti iminā agghena tulanaṃ dasseti. Vaṇṇāvaṇṇaṃ katvāti vaṇṇañca avaṇṇañca khuddakañca pamāṇaṃ, mahantañca pamāṇaṃ katvāti attho. Ekaccāni cīvarāni appagghāni honti, ekaccāni mahagghānīti vuttaṃ hoti. Dasadasaagghanakanti dasahi dasahi kahāpaṇehi agghanakaṃ. Yanti cīvaraṃ, bandhitvāti navagghanakaṃ ekagghanakena, aṭṭhagghanakañca dviagghanakena bandhitvāti attho. Same paṭivīseti samapamāṇe paṭivīse ṭhapetvā, iminā ‘‘vaṇṇāvaṇṇa’’nti ettha vaṇṇasaddo pamāṇatthoti dīpeti. Dasa dasa bhikkhūti idaṃ upalakkhaṇavasena vuttaṃ aññenākārenāpi gaṇetuṃ sakkuṇeyyattā. Bhaṇḍikanti cīvarabhaṇḍena niyuttaṃ puṭaṃ. Kusoti salākadaṇḍo.
“自主者”,即自己对自己为主。这与“他人的行持实践”一句相连。“半分”,是指从比丘所得分中取一半。“然他们”,是指沙弥等。“同分”,即与比丘所得分相同的份额。“此与”,是指与“半分配”的说法相连,即如上所说。“正等同”,是指比丘与沙弥的份额完全相等。“于彼处生起之安居住者”,是指在那座寺院以“生起”为根本而生起的安居住者。“修补工作”,是指增长的工作,即“依律中所说的扫地、绑缚等手工,令寺院无所匮乏,而如此而行”的意思。“此”,是指作了修补工作之后的取得。“确实”,即真实。“于此”,即于彼处生起安居住者的取得之中。“一切”,即所有比丘与沙弥。“于储藏室衣中亦”,是指也包含置于储藏室的非时衣。通过“亦”字,关联彼处生起之安居住者。这与“沙弥作高声”相连。“未取去”,即远离了取去。“染色皮”,指染色之衣皮。“此”,是指从高声作同分施与这件事,也就是前面所说,与之相连。“与他们”,指与沙弥。“违时而作”,指应在适当时间做却未做,而在随意的时间去作。“他们”,指沙弥。“应给同等分配”,意思是,仅凭“我们将做”这样的承诺,就应该给予同等分配。显示巴利原文
Attissarāti attanāva attānaṃ issarā. Aññesaṃ vattapaṭipattinti sambandho. Upaḍḍhabhāgoti bhikkhūnaṃ laddhabhāgato upaḍḍho bhāgo. Ye panāti sāmaṇerā pana. Samabhāgoti bhikkhūnaṃ bhāgena samo bhāgo. Idañcāti ‘‘upaḍḍhapaṭivīsa’’nti vacanañca, kathitanti sambandho. Samakamevāti bhikkhusāmaṇerānaṃ samapamāṇameva. Tatruppādavassāvāsikanti tasmiṃ vihāre uppādena mūlena uppāditaṃ vassāvāsikaṃ. Phātikammanti vaḍḍhanakammaṃ ‘‘yattakena vinayāgatena sammuñjanibandhanādinā hatthakammena vihārassa ūnatā na hoti, tattakaṃ katvāti attho. Etanti phātikammaṃ katvā gahaṇaṃ . Hīti saccaṃ. Etthāti tatruppādavassāvāsikagahaṇe. Sabbesanti akhilānaṃ bhikkhusāmaṇerānaṃ. Bhaṇḍāgārikacīvarepīti bhaṇḍāgāre ṭhapite akālacīvarepi. Pisaddena tatruppādavassāvāsikamapekkhati. Sāmaṇerā ukkuṭṭhiṃ karontīti sambandho. Apaharitakanti haritavirahitaṃ. Raṅgachallinti rajanacchaviṃ. Etanti ukkuṭṭhikaraṇato samabhāgadānaṃ, vuttanti sambandho. Ye cāti sāmaṇerā ca. Virajjhitvā karontīti kattabbakālesu akatvā yathicchitakkhaṇe karonti. Teti sāmaṇere. Samapaṭivīso dātabboti ‘‘karissāmā’’ti paṭiññātamattena samo paṭivīso dātabbo.
“给予自己的那一份”——这是所说的话,如此相连。为了说明这是根据什么而说,于是说“依于储藏室……乃至……而说”。“应击者”,意为应被击打,或应被激发。“因此”,即由这样的根据,因此。“未搬出者”,指从储藏室尚没有搬出来的物品。“此比丘”,是指那位想要超出份量的比丘。“以秤”,即用秤来称量。显示巴利原文
‘‘Sakaṃ bhāgaṃ dātu’’nti idaṃ vuttanti sambandho. Kiṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘bhaṇḍāgārato…pe… sandhāyā’’ti. Pahatāyāti paharitabbāya, pahanitabbāya vā. Tasmāti yasmā sandhāya vuttaṃ, tasmā. Anīhaṭesūti bhaṇḍāgārato anīharitesu. Imassa bhikkhunoti uttaritukāmassa imassa bhikkhuno. Tulāyāti mānena.
「他们中」者,于衣中,一衣者,连接。与「一切已落者」相连。「以此量」者,以十二价值。「闻彼」者,闻比丘之彼言说。「一切处」者,于一切僧团群体所有物中。「以不给予而投掷、被投掷」,为显示随投,故说「随投名为」等。与「多少价值」相连。以如是价值为价值者,连接。「不足者」,不足之状态为不足,衣与人之不适合状态,即此为不足。「于彼」者,经文省略,于彼二不足中之义。「有」者,存在,此为不变词。与「切割者应给」相连。「应给」者,与应切割。『给』一词确实为切断之义。「给」者,切断。「如是」等,结论。「于此」者,于这些不足中。「彼」者,衣。「然后」者,满足之后。「于彼」者,于一比丘之份中。「沙门物」者,适合沙门者。「彼」者,比丘。「以彼」者,以资具。「此亦」者,置其他沙门物资具亦。以『亦』一词关联前衣切割。显示巴利原文
Tesūti sāṭakesu, eko sāṭakoti yojanā. Sabbesu pātitesūti sambandho. Ettakenāti dvādasagghanakena. Taṃ sutvāti bhikkhūnaṃ taṃ vacanaṃ sutvā. Sabbatthāti sabbasmiṃ saṅghagaṇasantake. Anuppadānena khipiyati pakkhipiyatīti anukkhepanti dassento āha ‘‘anukkhepaṃ nāmā’’tiādi. Yattakaṃ agghanti sambandho. Tattakena agghena agghanaketi yojanā. Vikallakāti vikalassa bhāvo vikallaṃ, cīvarapuggalānaṃ apahonakabhāvo, tadeva vikallakā. ‘‘Tatthā’’ti pāṭhaseso, tesu dvīsu vikallakesūti attho. Atthīti saṃvijjanti, nipātoyaṃ. Chindantehi ca dātabbānīti sambandho. Dātabbānīti ca chinditabbāni. Dāsaddo hi avakhaṇḍanattho. Dātunti avakhaṇḍituṃ. Evantiādi nigamanaṃ. Etthāti etesu vikallakesu. Tanti cīvaraṃ . Athāti tositato paraṃ. Tatthāti ekassa bhikkhuno koṭṭhāse. Sāmaṇakanti samaṇassa anurūpaṃ. Yoti bhikkhu. Tenāti parikkhārena. Idampīti aññaṃ sāmaṇakassa parikkhārassa ṭhapanampi. Pisaddena purimaṃ vatthachindanamapekkhati.
「群」者,集合。八或九比丘者,连接。「他们」者,八或九之。「如是」等,结论。此不适合状态者,连接。再显示唯衣之不足状态,故说「或者」等。于此,前法中衣与人二者之不足,后者唯衣,此为他们之差别。显示巴利原文
Vagganti samūhaṃ. Aṭṭha vā nava vā bhikkhū hontīti yojanā. Tesanti aṭṭhannaṃ vā navannaṃ vā. Evantiādi nigamanaṃ. Ayaṃ apahonakabhāvoti yojanā. Puna cīvarasseva vikallakabhāvaṃ dassento āha ‘‘athavā’’tiādi. Ettha purimanaye cīvarassa ca puggalassa ca vikallakaṃ hoti, pacchime cīvarassevāti ayametesaṃ viseso.
215. 染衣事缘的讲说显示巴利原文
215. Cīvararajanakathā
344 「在家人用过的」者,在家人用过的衣,「有何果」,此为连结。显示巴利原文
344.Gihiparibhuttaṃ panāti gihinā paribhuttaṃ vatthaṃ pana, kiñci phalanti sambandho.
“冷水”者,即寒冷之水。此处为词性之转换。“北池”者,此处将uttara uḷumpanti作词分解后,将a音转为u音并省略,再延长前位元音,故称uttarāḷumpa。Uttarāḷū意为北方的水。因为uḷu一词是水之义,它保护即守护该水,故为uttarāḷumpa。为显示其体相,故说“圆筒水槽”。“染料”者,即染布之水。“hi”者,是阐明之义。“染料”者,即染色之水。“hi”者,是广说之义。“点滴”者,即染料之滴。“不流散”者,即不滴漏。“染料管”者,此处亦应依前述之理而了知词之成立。“染料竹管”者,为容受名为染料之水而作,故为染料竹管。为显示配有棍棒的钵,故说“配有棍棒的”。“染缸”者,即投入染料的大钵。“异处”者,即其他地方。Patthina一词为坚硬之义的同义语,故说“坚硬”。“牙色衣”者,于此处,从danta(牙)一词应取其色,他们有此色,故为dantāni(牙色的);牙色且是衣,故为dantakāsāvāni(牙色衣)。为显示此义,故说“牙色的”。结合为:穿着牙色之衣。显示巴利原文
Sītudakāti sītaṃ udakaṃ. Liṅgavipallāso hi ayaṃ. Uttarāḷumpanti ettha uttara uḷumpanti padacchedaṃ katvā akārato ukārassa lopaṃ katvā, pubbasarassa ca dīghaṃ katvā ‘‘uttarāḷumpa’’nti vuccati. Uttarāḷūti uttaraudakaṃ. Uḷusaddo hi udakavācako, taṃ pāti rakkhatīti uttarāḷumpaṃ. Tassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘vaṭṭādhāraka’’nti. Rajananti rajanachalliṃ. Hīti phalajotako. Rajananti rajanudakaṃ. Hīti vitthāro. Thevoti rajanabindu. Na visaratīti na paggharati. Rajanāḷuṅkanti etthāpi purimanayeneva padasiddhi veditabbā. Rajanauḷuṅkanti rajanasaṅkhātassa udakassa gahaṇatthāya kariyatīti rajanauḷuṅkaṃ. Daṇḍakena niyuttaṃ thālakaṃ daṇḍakathālakanti dassento āha ‘‘tameva sadaṇḍaka’’nti. Rajanakuṇḍanti rajanapakkhipanaṃ mahāghaṭaṃ. Aññatrāti aññaṃ ṭhānaṃ. Patthinnasaddo thaddhapariyāyoti āha ‘‘thaddha’’nti. Dantakāsāvānīti ettha dantasaddena tassa vaṇṇo gahetabbo, so etesamatthīti dantāni, dantāni ca tāni kāsāvāni ceti dantakāsāvāni, tamatthaṃ dassento āha ‘‘dantavaṇṇānī’’ti. Dantavaṇṇāni kāsāvāni dhārentīti sambandho.
216. 允许割截衣之论显示巴利原文
216. Chinnakacīvarānujānanakathā
345 “以长界限结”者,即以长界限所结。“四衢之状”者,即四条道路交汇之形状。“你能”者,于此处,前缀upu与词根saha为堪任、能之义,故说“你能”。而前缀pa在“压倒”等中,则为制伏、胜伏之义。“名为谁”者,即名为阿难者将了知,那阿难是智者,此为结合。“库西”者,此为名称之表诠,此为结合。“顺风等”者,以“等”字摄受围绕等。“半库西”者,此,此为结合。显示巴利原文
345.Dīghamariyādabaddhanti dīghena mariyādena baddhaṃ. Catukkasaṇṭhānanti catunnaṃ maggānaṃ samodhānasaṇṭhānaṃ. Ussahasi tvanti ettha upubbo sahadhātu samatthatthoti āha ‘‘sakkosi tva’’nti. Papubbo pana abhibhavanattho hoti ‘‘pasahatī’’tiādīsu. Yo nāmāti yo ānando ājānissati nāma, so ānando paṇḍitoti yojanā. ‘‘Kusī’’ti etaṃ nāmaṃ adhivacananti yojanā. Anuvātādīnanti ādisaddena paribhaṇḍādīni saṅgaṇhāti. ‘‘Aḍḍhakusī’’ti etanti yojanā.
「颈衣」者,于此处在颈部以线缝合为颈衣,为显示词义,故说「在颈缠绕处」等。以「来布」显示 eyyaka 后缀之体相。在「胫衣」处亦是此同样方法。「此名」者,即「颈衣、胫衣」此名。「如是」者,即如是。「此」者,即「随转」等此。「随转」者,此为名,此为结合。「中段的」者,即中间部分。「臂边」者,于此处置于臂上之边为臂边,为显示词义,故说「臂的」等。「他们的」者,即两边之端。「此」者,即「臂边」此。显示巴利原文
Gīveyyakanti ettha gīvāyaṃ suttasaṃsibbitaṃ gīveyyakanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘gīvāveṭhanaṭṭhāne’’tiādi. ‘‘Āgantukapaṭṭa’’nti iminā eyyakapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Eseva nayo jaṅgheyyakanti etthāpi. Etaṃ nāmanti ‘‘gīveyyakaṃ, jaṅgheyyaka’’nti etaṃ nāmaṃ. Itīti evaṃ. Etanti ‘‘anuvivaṭṭa’’ntiādi etaṃ. ‘‘Anuvivaṭṭa’’nti etaṃ nāmanti yojanā. Vivaṭṭassāti majjhimakhaṇḍakassa. Bāhantanti ettha bāhāya upari ṭhapitā antā bāhantāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘bāhāyā’’tiādi. Tesanti ubhinnamantānaṃ. Etanti ‘‘bāhanta’’nti etaṃ.
217. 允许三衣之论显示巴利原文
217. Ticīvarānujānanakathā
346 「使成举起包裹状态」:以此显示「举包」的词义——举起的包裹称为举包,使其处于举包状态即谓举包,此为释义。‘那些举包的比丘们见’——这是词句的连接。‘以包裹投入’:即投入包裹,以置入为义,故说以包裹的方式。‘于彼处’:即于南山,那些比丘前往——这是连接。‘在八量中’:以此显示「在间八夜中」;ka后缀表量义,某些写本中不见量音,应视为脱落。‘在夜中’——这是连结。‘世尊’:此处虽为呼格,实表与格之义,故说‘世尊的’。‘冷性者’:此处以冷为自性;他们具有此自性,故称冷性者,他们即是冷性者。为显词义,故说‘冷为自性的’。诸善男子本性上即为寒冷所恼,故称冷性者——这是连接。‘某一’:此处‘某一’一词是‘一’的同义词,故说‘一布’。以此显示‘一’即‘某一’,作为表示自义的acca后缀。又以‘布’显示‘某一’与‘布’相连,表连接义的iya后缀同理。‘如是’:即如是,世尊允许——这是连接。‘其余’:指除僧伽梨之外其余的上衣、下衣。显示巴利原文
346. ‘‘Ukkhittabhaṇḍikabhāvaṃ āpādite’’ti iminā ubbhaṇḍiteti ettha ukkhittaṃ bhaṇḍaṃ ubbhaṇḍaṃ, ubbhaṇḍabhāvaṃ itā āpāditāti ubbhaṇḍitāti vacanatthaṃ dasseti. Te ubbhaṇḍite bhikkhū addasāti yojanā. Bhisisaṅkhepenāti bhisiyaṃ pakkhepena, pavesenāti attho, bhisiākārenāti vuttaṃ hoti. Tatthāti dakkhiṇāgiriṃ. Gacchantā te bhikkhūti yojanā. ‘‘Aṭṭhapamāṇāsū’’ti iminā antaraṭṭhakāsūti ettha kapaccayo pamāṇatthe hotīti dasseti, kesuci potthakesu pamāṇasaddo na dissati, gaḷitoti daṭṭhabbo. Rattīsūti sambandho. Bhagavantanti ettha sampadānatthe upayogavacananti āha ‘‘bhagavato’’ti. Sītālukāti ettha sītaṃ pakati etesanti sītāluno , teyeva sītālukāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘sītapakatikā’’ti . Ye kulaputtā pakatiyāva sītena kilamanti, te sītālukā nāmāti yojanā. Ekacciyanti ettha ekaccasaddo ekapariyāyoti āha ‘‘ekaṃ paṭṭa’’nti. Iminā ekoyeva ekaccoti katvā sakatthe accapaccayoti dasseti. ‘‘Paṭṭa’’nti iminā ekaccena niyuttaṃ ekacciyanti vacanatthaṃ katvā niyuttatthe pavattassa iyapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Itīti evaṃ. Bhagavā anujānātīti sambandho. Itareti saṅghāṭito itare uttarāsaṅgaantaravāsake.
218. 额外衣等之论显示巴利原文
218. Atirekacīvarādikathā
348 「眼孔」:此处acchi(眼)指眼球;如同眼一般,故称为acchi(眼),chidda为孔,于其中应穿过、应引入,故称acchupeyya(针孔)。以「应缝上」显示其意趣。‘于此处’:指于粪扫衣。‘此一切’:即‘双层僧伽梨’等这一切语。‘除去’:即移除。‘缝合’:即互相连接而缝。显示巴利原文
348.Acchupeyyanti ettha acchi vuccati nettamaṇḍalaṃ, taṃ viyāti acchi chiddo, tasmiṃ upagantabbaṃ upanetabbanti acchupeyyaṃ. ‘‘Laggāpeyya’’nti iminā adhippāyatthaṃ dasseti. Etthāti paṃsukūle. Sabbamidanti ‘‘diguṇaṃ saṅghāṭi’’ntiādikaṃ sabbaṃ idaṃ vacanaṃ. Uddharitvāti apanetvā. Saṃsibbitanti aññamaññaṃ sambandhitvā sibbitaṃ.
351 「索瓦基咖」:此中,美妙的最上之色等在此,故为天界。前缀的u音脱落,u音余音变为va时,成为「苏瓦果」。以得生天界为因的,即索瓦基咖,指布施。为显示其义,说‘获得天界之因’。以「阿巴内提」显示nud词根的排除义。‘阿那玛亚’:此中,阿玛亚(āmaya)是疾病的同义词,故说‘无病’。于此无有阿玛亚,故为阿那玛亚。显示巴利原文
351.Sovaggikanti ettha sundarāni aggāni rūpādīni etthāti saggo, pubbapade ukārassa lopo, ukārassa uvādese ‘‘suvaggo’’ti sijjhati. Suvaggappattahetukaṃ sovaggikaṃ, dānaṃ, tamatthaṃ dassento āha ‘‘saggappattahetuka’’nti. ‘‘Apanetī’’ti iminā nudadhātuyā apanayanatthaṃ dasseti. Anāmayāti ettha āmayasaddo rogapariyāyoti āha ‘‘arogā’’ti. Natthi āmayo etissāti anāmayā.
353 「禅那获得者」者:这是对获得禅那的凡夫而言,因其镇伏欲贪盖而说。显示巴利原文
353.Jhānalābhinoti jhānalābhīnaṃ puthujjanānaṃ kāmacchandanīvaraṇassa vikkhambhanattā vuttaṃ.
356 「以结合的方式被显示」,故称 sandiṭṭho。「以结合的方式被分配」,故称 sambhatto。「面对面被言说」,故称 ālapito。「以此二者」者,即以此二者。显示巴利原文
356. Samodhānavasena dassiyitthāti sandiṭṭho. Samodhānavasena bhajiyitthāti sambhatto. Abhimukhaṃ lapitthāti ālapito. Imehīti imehi dvīhi.
221. 最后可决衣等之论显示巴利原文
221. Pacchimavikappanupagacīvarādikathā
359 「咖德般苏库喇」者:已作之尘堆衣。以此显示「般苏库喇多」一词之作为修饰后分性。「阿嘎喇阿罗巴内那」者:以门闩之安置。「苏特内瓦」者:此中,以伊瓦一词排除布片。「安吉特瓦安吉特瓦」者:拉扯拉扯。阿比达图词根确有拉扯义。「桑喀帝果诺迪果」者:以此显示「维咖纳」一词中,不等之角为维咖纳,如是作已,显示咖纳一词之角义。「德多」者:因滴落。「卢基扬提」者:起皱褶。「阿他巴达咖」者:为显示「以八足缝制」之语义,说「以八足缝钵口」。其中,「以八足断缝钵口」者:以八足切割,于彼彼处显示内部,以缝钵口。「阿他巴达咖差内那」亦为读法,义为以八板形式。显示巴利原文
359.Katapaṃsukūloti kato paṃsukūlo. Iminā ‘‘paṃsukūlato’’ti padassa visesanaparapadattaṃ dasseti. Aggaḷāropanenāti aggaḷassa āropanena. ‘‘Suttenevā’’ti ettha evasaddena pilotikaṃ nivatteti. Añchitvā añchitvāti ākaḍḍhitvā ākaḍḍhitvā. Abhidhātu hi ākaḍḍhanattho. ‘‘Saṅghāṭikoṇo dīgho’’ti iminā vikaṇṇoti ettha visamo kaṇṇo vikaṇṇoti katvā kaṇṇasaddassa koṇatthaṃ dasseti. Tatoti gaḷanato. Lujjantīti valiṃ gaṇhanti. Aṭṭhapadakanti padassa aṭṭhapadena sibbitaṃ aṭṭhapadakanti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘aṭṭhapadakacchinnena pattamukhaṃ sibbitu’’nti. Tattha aṭṭhapadakacchinnena pattamukhaṃ sibbitunti aṭṭhapadalikhanena tattha tattha gabbhaṃ dassetvā pattamukhaṃ sibbituṃ. ‘‘Aṭṭhapadakacchannenā’’tipi pāṭho, aṭṭhaphalakākārenāti attho.
360 「阿干都咖巴德玛毗达图」者:以此显示「安瓦迪咖」一词之语义:随后以来客身份被给予,故为安瓦迪咖。「咖图他卡卡内那」亦为读法,应作:随后以来客身份被持、被置,故为安瓦迪咖。「伊当巴那」者:然而此安瓦迪咖。显示巴利原文
360. ‘‘Āgantukapattampi dātu’’nti iminā anvādikanti padassa anupacchā āgantukabhāvena dīyatīti anvādikanti vacanatthaṃ dasseti. Catutthakkharenapi pāṭho, anupacchā āgantukabhāvena dhīyati ṭhapīyatīti anvādhikanti kātabbo. Idaṃ panāti anvādhikaṃ pana.
361 “其余亲族”者:即除父母以外的其他亲族。“令其堕落”者:于坏灭之际,便使之堕落。显示巴利原文
361.Sesañātīnanti mātāpitūhi sesañātīnaṃ. Vinipātetiyevāti vinassanto nipātetiyeva.
362 「瓦西咖」者,被约定、被取,故为「瓦西咖桑盖帝」,如是说时,指四个月,故说「四个月」。「希」者,真实,或因为。与「阿兰若比丘」相连。「迭那」者,由阿兰若比丘。显示巴利原文
362. ‘‘Vassiko’’ti saṅketīyati gaṇhīyatīti vassikasaṅketanti vutte cattāro māsāti āha ‘‘cattāro māse’’ti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Āraññakassa bhikkhunoti sambandho. Tenāti āraññakena bhikkhunā.
222. 僧团衣生起事缘的讲说显示巴利原文
222. Saṅghikacīvaruppādakathā
363 “于他处”者,指不在所指定之处。“纵使被夺之衣,亦仍归你所有”,如此连缀其义。“他们之衣”者,即指诸衣而言。“他人”者,指不同于共住一雨安居者的另一人。连接语义:至第五个月时,所有那些物品悉归该比丘所有。“若”者,指衣,连缀为“所有他们之衣”。“若复”者,亦是衣。“彼”者,指比丘,连接为“执取”。“为雨安居者”者,为雨安居比丘之利益故。“由增益而放置于库藏者”者,指由执事者增益后放入库藏之物。“从该处生起者”者,指从彼寺院、或从椰子园等处所生起之物。“今”者,指将要述说者。“此”者,即于“他们之衣归属其人,直至咖提那衣出离”此句之中。“若”者,指衣。“复”字表特别之义。“今”者,仅为庄严文句之用。“此处”者,即于此寺院中。亦有说为“现前得”者。“未出咖提那者”,“复”字表示更何况已行咖提那衣者。“第五个月”者,是贯通上下之说。“由此”者,指从第五个月起。连缀其义为:“已过之雨安居、已住雨安居之僧团,是给予此雨安居者衣呢?抑或是未来之雨安居?”“适时”者,从热季初日,直至阿沙荼月满月,此期间为适时。显示巴利原文
363.Aññatthāti dinnaṭṭhānato aññattha. Haṭānipi cīvarāni tuyheva santakānīti yojanā. Tesanti cīvarānaṃ. Aññoti ekakavassāvāsikato añño. Pañcamāse taṃ sabbaṃ tasseva bhikkhuno hotīti sambandho. Yanti cīvaraṃ, taṃ sabbaṃ cīvaranti sambandho. Yampīti cīvarampi. Soti bhikkhu, gaṇhātīti sambandho. Vassāvāsatthāyāti vassaṃ āvāsassa bhikkhuno atthāya. Ṭhapitaupanikkhepatoti veyyāvaccakarehi vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepato. Tatruppādatoti tasmiṃ vihāre uppādato nāḷikeraārāmādito. Idanti vakkhamānaṃ. Etthāti ‘‘tasseva tāni cīvarāni yāva kathinassa ubbhārāyā’’ti vacane. Yanti cīvaraṃ. Pana saddo visesatthajotako. Idanti padālaṅkāramattaṃ. Idhāti imasmiṃ vihāre. Abhilāpamattantipi vadanti. Anatthatakathinassāpīti pisaddo pageva atthatakathinassāti dasseti . Pañcamāseti accantasaṃyogatthe upayogavacanaṃ. Tatoti pañcamāsato. Atītavasse vassaṃvutthasaṅghassa idaṃ vassāvāsikaṃ deti kiṃ? Udāhu anāgatavasseti yojanā. Piṭṭhisamayeti gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya yāva assayujapuṇṇamī, tāva piṭṭhisamaye.
“雨安居后”者,指雨安居月之后。“于此中”者,谓于这些衣中。连缀为“有某些比丘”。“彼事”者,指领取该僧团衣的因缘。“即于其处”者,谓就在所到之处。“此”者,指持僧团衣的比丘。“于彼处”者,指在寺院等处。“彼”者,那位持衣的比丘。显示巴利原文
Vassānatoti vassānamāsato. Etthāti etesu cīvaresu. Keci bhikkhūti sambandho. Tamatthanti tassa saṅghikacīvarassa kāraṇaṃ. Tatthevāti gataṭṭhāne eva. Esāti saṅghikacīvarahārako bhikkhu. Tatrāti vihārādīsu. Nanti cīvarahārakaṃ bhikkhuṃ.
展开详述规则而开示,即说“是故”等语。连接语义为:应由此比丘进行分配。“即彼”者,指正在决意者本人。显示巴利原文
Vattaṃ vitthāretvā dassento āha ‘‘tena hī’’tiādi. Tena bhikkhunā bhājetabbānīti sambandho. Tassevāti adhiṭṭhahantasseva.
所谓“一份一份”表示关联。“此处”,在此关联为“我就是”。“恶取”,意指“成为僧团所有”。若以“这些是我的衣”这般以主权者的方式执取,即是恶取。若以“这些应归属我”这般以非主权者的方式执取,即是善取。这是差别。显示巴利原文
Ekekaṃ bhāganti sambandho. Ettha ṭhāne ahameva asmīti yojanā. Duggahitāni hontīti saṅghikāneva hontīti adhippāyo. Mayhamevimāni cīvarānīti issaravasena gahaṇe duggahitāni. Mayhetāni pāpuṇantīti anissaravasena gahaṇe suggahitānīti viseso.
「巴帝迭古谢」者,此处显示「德」字缀的现在时性,说「埃咖国塔谢」等。「嘎希德玛瓦」者,意趣为「依一端落下的草杆,在一端知『此是此』,因一切皆知,故为已取」。显示巴利原文
Pātite kuseti ettha tapaccayassa paccuppannakālikabhāvaṃ dassento āha ‘‘ekakoṭṭhāse’’tiādi. Gahitamevāti ekakoṭṭhāse pātitassa kusadaṇḍassa vasena ‘‘imassida’’nti ekakoṭṭhāse vidite sabbesaṃ viditattā gahitamevāti adhippāyo.
所谓“从此”,即从具备衣与食之处。“分别准备”,指对衣与食物各自分别进行准备。显示巴利原文
Itovāti sacīvarabhattatova. Visuṃ sajjiyamāneti cīvare ca bhatte ca visuṃ sajjiyamāne.
既然前面两件事例中都用了‘已给与’,为何在此处不那样说,而说‘给与’呢?因此解释道:‘因为渐次渐次地在给与’。这是想表达:因为渐次渐次给与时,布施的行为未曾中断,所以用现在时态说为‘给与’。所谓‘布施中断’,是指布施的行为中断了的意思。此句应连接上下文:‘这事例已生起’。‘这些长老’,即指尼腊瓦西等那些持律第一的长老们。显示巴利原文
Yathā purimesu dvīsu vatthūsu ‘‘adaṃsū’’ti vuttaṃ, tathā avatvā kasmā idha ‘‘dentī’’ti vuttanti āha ‘‘saṇikaṃ saṇikaṃ dentiyevā’’ti. Saṇikaṃ saṇikaṃ dente dānakiriyāya anupacchinnattā ‘‘dentī’’ti paccuppannavasena vuttanti adhippāyo. Pacchinnadānattāti pacchinnadānakiriyabhāvato. Idaṃ pana vatthu uppannanti sambandho. Ime ca therāti nilavāsiādayo vinayadharapāmokkhā ime ca therā.
223. 伍波难德释迦子事缘的讲说显示巴利原文
223. Upanandasakyaputtavatthukathā
364 ‘于此’,是指在伍波难德的事例中。‘彼’,是指伍波难德的。‘村落住者’,是指住在村落里的比丘们。‘此’,是指伍波难德。‘粗口’:因为此人口舌粗鲁,所以称为‘粗口’,此处的‘卡’音省略了;或者,因为此人具有(粗糙的)口,所以称为‘粗口’,这里的‘拉’词缀用在‘具有’的意义上,表示呵责的意思。‘轻罪’,是指恶作罪。‘彼之’,是指那个接受了(衣)的比丘的。应连接下文:‘于卸责之时’。显示巴利原文
364.Etthāti upanandavatthumhi. Tassāti upanandassa. Gāmakāvāsinoti gāmake āvāsino. Ayanti upanando. Mukharoti mukhaṃ kharaṃ etassāti mukharo khakāralopo, atha vā mukhaṃ etassatthīti mukharo mantutthe pavatto rapaccayo nindatthavācako. Lahukāpattīti dukkaṭāpatti. Tassevāti gahitabhikkhusseva. Dhuranikkhepe satīti yojanā.
‘为一人之利益而意欲、希求,故为一意欲’,即指分配给一个人的份额,因此说道‘即一人之份额’。‘如何如何’:这是解释‘yathā yathā’一词,意思是以怎样的方式。‘彼’:指代的是‘yo’,即份额。这里应补上‘如是如是’。‘于彼’:是指‘然于此’等文句中所说的情形。‘于各各住处’:这是与下文的连接词。这里的‘vā’音,也包含了其他二、二等分法的次第。‘彼’,指的是份额。‘一人’,是指一位常住比丘。‘如是’,是指在给与一半份额等时候。‘或于何处’:为了在此处显示‘ya’音所指示的范围,所以说‘如是于前’。经文‘于前住处’,应与此处连接。‘彼’:为了在此处显示‘ta’音所指示的范围,所以说‘从较多住之故’。‘此及’,是指‘于彼处应给与一半衣份额’这句话以及。‘于一界住处’,是指建立在同一近行界内的住处。‘异界住处’,是指建立在不同近行界中的住处。‘房舍取得’,是指在先前的近行界中所取得的房舍。‘于彼’,是指在休息的住处。‘余’,是指从那件衣分完之后剩下的。‘一切处’,是指所有的住处。‘入界内者’,是指进入了近行界内、与那里的比丘们有关联的人。衣应归属于取得房舍的人,然而其余的一切利养、药物等,若从其他住处而来且进入界内者,便可以获得,这是它要表达的意趣。显示巴利原文
Ekassa puggalassatthāya adhippiyate icchiyateti ekādhippāyo, ekapuggalapaṭivīso, tenāha ‘‘ekapuggalapaṭivīsamevā’’ti. Yathā yathāti yena yenākārena. Yoti paṭivīso. ‘‘Tathā tathā’’ti ajjhāharitabbo. Tatthāti ‘‘idha panā’’tiādivacane. Ekekasmiṃ āvāseti sambandho. Vāsaddo aññepi dvīhadvīhādivāre saṅgaṇhāti. Yanti paṭivīsaṃ. Eko puggaloti eko niccāvāso puggalo. Evanti upaḍḍhe diyyamāne. Yattha vā panāti ettha yasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘evaṃ purimasmi’’nti. Purimasmiṃ āvāseti sambandho . Tatoti ettha tasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘bahutaraṃ vasitavihārato’’ti. Idañcāti ‘‘amutra upaḍḍho cīvarapaṭivīso dātabbo’’ti vacanañca. Ekasīmavihārehīti ekissaṃ upacārasīmāyaṃ ṭhitehi vihārehi. Nānāsīmavihāreti nānāupacārasīmāyaṃ ṭhite vihāre. Senāsanaggāhoti purimaupacārasīmāyaṃ senāsanaggāho. Tatthāti passambhanavihāre. Sesanti cīvarato sesaṃ. Sabbatthāti sabbesu vihāresu. Antosīmagatassāti antoupacārasīmāyaṃ gatassa, bhikkhunoti sambandho. Cīvaraṃ senāsanaggāhasseva pāpuṇāti, sesaṃ pana āmisabhesajjādisabbaṃ aññavihārato āgantvā antosīmagatassa pāpuṇātīti adhippāyo.
224. 病人事缘之论显示巴利原文
224. Gilānavatthukathā
365 “于床上倒下”:此处,“于床上倒下”即是在床上令其躺卧,故说“于床上令其躺卧”。“为尿粪所污”:即被尿粪污染。“彼”:指任何人。“我”:即我。为表明此义,而说“以教诫教导之作”。意思是:以对我的教诫与教导的履行。“于此”:指“诸比丘,凡看护我者……”等文句中。为显示经中应知之义与不应取之义,而说“世尊及……”等。“彼”:指病者。“戒师等”:此处“等”字摄戒师、老师、同住弟子、学生、同戒师、同老师这五类人。“或为独行者”:此为关联。“僧团长老亦”:以 pi 音表示何况其他人。显示巴利原文
365.Mañcake nipātesunti ettha mañcake nipātanaṃ nāma mañcake nipajjāpananti āha ‘‘mañcake nipajjāpesu’’nti. Muttakarīsakiliṭṭhanti muttakarīsehi kiliṭṭhaṃ. Yoti yo koci. Manti mama. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘ovādānusāsanīkaraṇenā’’ti. Mama ovādassa ca anusāsaniyā ca karaṇenāti attho. Etthāti ‘‘yo bhikkhave maṃ upaṭṭhaheyyā’’tiādipāṭhe. Suttassa neyyatthattā agahetabbatthaṃ dassento āha ‘‘bhagavato cā’’tiādi. Yassāti gilānassa. Upajjhāyādayoti ettha ādisaddena ācariyasaddhivihārikaantevāsikasamānupajjhāyakasamānācariyakasaṅkhāte pañca jane saṅgaṇhāti. Ekacāriko vā hotīti sambandho. Saṅghattheropīti pisaddo pageva aññesanti dasseti.
366 “或增进者”:此处,“向前进”(abhikkamanta)意为面向前方而行,当其说为增进时,即是增长之义,故说“或增长者”。“不使病减退”:这是关联。以此显示 “antapaccaya” 的同义。“此名为食”:这是关联。“应准备”:此处,前缀 saṃ- 的 dhā 词根(saṃvidhā)具有 kar(做)词根的意义,而 kar 词根又涵盖一切词根的意义,故说“应配置药”。“彼”:指看护病人者。为遮止 “antara” 音之中间义等,而说“因被称为”。显示巴利原文
366.Abhikkamantaṃ vāti ettha abhimukhaṃ kamatīti abhikkamantoti vutte vaḍḍhanatthoti āha ‘‘vaḍḍhantaṃ vā’’ti. Ābādhaṃ nāvikarotīti sambandho. Iminā antapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Idaṃ nāma bhojananti sambandho. Saṃvidhātunti ettha saṃvipubbo dhādhātu karadhātvattho, karadhātu ca sabbadhātvattho, tasmā vuttaṃ ‘‘bhesajjaṃ yojetu’’nti . Assāti gilānupaṭṭhākassa. Antarasaddassa majjhatthādayo paṭikkhipanto āha ‘‘kāraṇaṃ vuccatī’’ti.
225. 死者所有物之论显示巴利原文
225. Matasantakakathā
367 “过世者”者,于此为显示“作”之作为,故说“时作”。“已求听”者,如是求听:“尊者,某名比丘过世,其三衣与钵,我向僧团求听施与看护病者。”显示巴利原文
367.Kālaṅkateti ettha karaṇaṃ katanti dassento āha ‘‘kālakiriyāyā’’ti. Apaloketvāti ‘‘itthannāmo bhante bhikkhu kālaṅkato, tassa ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṃ dātuṃ saṅghaṃ apalokemī’’ti apaloketvā.
369 “看护病者之得”,是指看护病者所应获得的物品。显示巴利原文
369.Gilānupaṭṭhākalābheti gilānupaṭṭhākānaṃ labhitabbe.
“一切比丘”,这是关联词。“于彼”,指于那位过世者。说什么?他们说:“一切……乃至……主人”,如此连结。两种说法当中,注疏师认可后一种说法,他们说如此。“彼”,指那物品。为了阐明“凡属其所有,皆应施与”这一已说之义,而说“在其他……乃至……应施与”。“彼”,指资具。显示巴利原文
Sabbepi bhikkhūti sambandho. Tatthāti tasmiṃ kālaṅkate. Kiṃ vadanti? ‘‘Sabbepi…pe… sāmino’’ti vadantīti yojanā. Dvīsu vādesu pacchimavādo aṭṭhakathācariyena ruccatīti vadanti. Yanti yaṃ vatthu. ‘‘Yaṃ atthi, taṃ dātabba’’nti vuttamevatthaṃ āvikaronto āha ‘‘aññasmiṃ…pe… dātabba’’nti. Tanti parikkhāraṃ.
“相等”,指其份额与此份额相等,故称相等。“仅准备之量”,仅指“做这个、做那个”这样吩咐的准备而已。“长者份”,指双倍的份额。显示巴利原文
Samakoti samaṃ pamāṇametassa bhāgassāti samako. Saṃvidahanamattamevāti idañcidañca karohīti sajjanamattameva. Jeṭṭhakabhāgoti diguṇabhāgo.
“然而谁”(yo pana):即“然而比丘”。 “于此”(ettha):指在众多比丘中。 “由谁”(yena):由任何人,已施与、已准备,这是连结。 “乃至一日”(ekadivasampi):pi音显示二日等。 “彼亦”(sopi):pi音显示不仅是多日看护者,而且彼亦如此。 “近处”(samīpa):病者身旁。 “来”(āgacchati):来到身旁。显示巴利原文
Yo panāti bhikkhu pana. Etthāti bahūsu bhikkhūsu. Yenāti yena kenaci, dinnaṃ paṭiyāditanti sambandho. Ekadivasampīti pisaddo pageva dvīhādiketi dasseti. Sopīti pisaddo na kevalaṃ bahudivasaṃ upaṭṭhākoyeva, atha kho sopīti dasseti. Samīpanti gilānassa santikaṃ. Āgacchatīti samīpamāgacchati.
“为期待”者,为期待份额。以“再来将看护”此语,显示“再来不看护”而去者,不应施与。“舍弃重担”者,舍弃看护之重担。显示巴利原文
Paccāsīsāyāti bhāgassa paccāsīsāya. ‘‘Puna āgantvā jaggissāmī’’ti iminā ‘‘puna āgantvā na jaggissāmī’’ti gacchantassa na dātabbanti dasseti. Dhuraṃ nikkhipitvāti upaṭṭhahane dhuraṃ nikkhipitvā.
“女人亦可”:应连接。 “彼比丘之”:指已命终的那位比丘。 “即使价值千金,也应给予看护病者”:应如此连接。 “其他”:指衣钵之外的其他物品。 “他们”:指看护病者。 “剩余”:衣钵之外的剩余物。 “由此”:从众多贵重物中。 “三衣资具”:指三衣的附属品。 这一切,看护病者应得。显示巴利原文
Mātugāmopi hotūti yojanā. Tassa bhikkhunoti kālaṅkatassa tassa bhikkhuno. Sacepi sahassaṃ agghati, gilānupaṭṭhākānaṃyeva dātabbanti yojanā. Aññanti pattacīvarato aññaṃ. Teti gilānupaṭṭhākā. Avasesanti pattacīvarato avasesaṃ. Tatoti bahukamahagghato. Ticīvaraparikkhāroti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ parivāro. Sabbañcetanti sabbameva etaṃ parikkhāraṃ. Labhatīti gilānupaṭṭhāko labhati.
“已命终”是指命终者。“任何人”指在家者或出家者。“唯彼之”是指唯独给予那位受取者。“随意”即诸欲。“于彼彼唯僧团之”是指唯独属于住于各别寺院的僧团。这是就安置于寺院中的资具而言。若资具安置于村中或旷野,则整个僧团皆为其主。何以故?因为唯有僧团才拥有继承权。“众多”指从三人起的多数。依此说法,教法中虽见一、二、众多三种语词用于表达数量,但于声论中,双数与复数并无差别,故应知没有双数。“未给予”指因非自己所有,或因与他人共有,故为未给予。若所有亡者以同意而给予,则成为善与。“他们”指有主物。“于他们”即对这些拥有者的一切。显示巴利原文
Soti kālaṅkato. Kassacīti gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā. Tassevāti dinnagāhakasseva. Ruciyā evāti kāmā eva. Tattha tattha saṅghassevāti tasmiṃ tasmiṃ vihāre ṭhitassa saṅghasseva. Idaṃ vihāre ṭhapitaparikkhāre sandhāya vuttaṃ. Sace gāme vā araññe vā ṭhapitā honti, sakalova saṅgho issaro. Kasmā? Saṅghasseva dāyajjabhāvato. Bahūnampīti tīhi paṭṭhāya bahūnampi. Īdisavacanaṃ upanidhāya sāsanepi eko dve bahūti tīṇi vacanāni atthe dissanti, sadde pana dvivacanabahuvacanānaṃ visesābhāvato dvivacanaṃ natthīti daṭṭhabbaṃ. Adinnamevāti attanoyeva asantakattā, aññesampi sādhāraṇattā ca adinnameva. Sace sabbe matā anumatiyā denti, sudinnameva. Tanti santakaṃ. Tesūti tesu sabbesu.
227. 拒绝吉祥草衣等之论显示巴利原文
227. Kusacīrādipaṭikkhepakathā
371 “骰子骨制”是显示由骰子骨所成的“骰子骨制”一词的语源义。“麻制”中,以“麻”这一词遮止了“书本”一词的经卷等含义;以“制”字,依前述方式,显示由此材料所生的派生词。“其余”是指骰子骨与麻之外的其余物品,如吉祥草衣等。“于他们”是指对于这些吉祥草衣等。显示巴利原文
371. ‘‘Akkanāḷamaya’’nti iminā akkanāḷena nibbattaṃ akkanāḷanti vacanatthaṃ dasseti. Makacimayoti ettha makacisaddena potthakasaddassa ganthādayo atthe nivatteti. Mayasaddena purimanayeneva nibbattataddhitaṃ dasseti. Sesānīti akkanāḷapotthakehi sesāni kusacīrādīni. Tesūti kusacīrādīsu.
372 “或三重衣”是就处于二重衣中间阶段的布施而言。“他们”指所有蓝色等颜色的衣物。“紧身衣”即遮蔽之物。它因被系缚、被绑束于身,故称为“紧身衣”。“于缠绕物”亦同,即于头巾等。因为凡用以缠绕头部之物,故称“缠绕物”。“树皮制”一词中,以“树皮”一语显示 tirīṭa 一词的树皮义。树皮能遮蔽衣服所覆的肢体与部分,成就隐藏的状态,或说以此遮蔽树而行进,故称为 tirīṭa。然而词典中也有 tarīṭa 的读法,其中没有元音 i。“足拭布”指脚以此被拭净、被清洁的物品,所以称为“足拭布”,此词由舌根音所生。显示巴利原文
372.Tipaṭṭacīvarassa vāti idaṃ dvipaṭṭacīvarassa majjhe dānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tesanti sabbanīlakādīnaṃ. Kañcukanti vāraṇaṃ. Tañhi kaciyati kāye bandhiyatīti kañcukoti vuccati. Veṭhanepīti uṇhīsepi. Tañhi yasmā yena sīse veṭhiyati, tasmā veṭhananti vuccati. Rukkhachallimayanti ettha rukkhachallisaddena tirīṭasaddassa vakkalatthaṃ dasseti. Vakkalañhi nivasanānaṃ aṅgapaccaṅgaṃ tirobhāvaṃ paṭicchannabhāvaṃ eti gacchati anenāti vā rukkhaṃ tiropaṭicchannaṃ hutvā eti pavattatīti vā tirīṭanti vuccati. Abhidhāne (abhidhānappadīpikāyaṃ 442 gāthāyaṃ) pana tarīṭanti takāre ikāravirahito pāṭho atthi. Pādapuñjananti pādo pujiyati sodhiyati anenāti pādapuñjanaṃ, tālujo tatiyakkharo.
374 “有适当的受取者时”:此处“适当者”是指与离开的比丘亲见或相识之人。以此说明若无适当的受取者,未经付与而由僧团分配者,即是善分配。“七人”是指:离去者、疯狂者、心散乱者、受痛苦折磨者这四人,以及三位被举罪者,合为七人。显示巴利原文
374.Sante patirūpake gāhaketi ettha patirūpako nāma pakkamantassa bhikkhuno sandiṭṭhasambhatto. Iminā patirūpake gāhake asati adatvā saṅghena bhājite subhājitamevāti dasseti. Satta janāti pakkamantaummattakakhittacittavedanaṭṭā cattāro, ukkhittakā tayoti satta janā.
230. 僧团分裂时衣生起之论显示巴利原文
230. Saṅghe bhinne cīvaruppādakathā
376 “僧团分裂”:此处所指的,唯是依分成二部分而分裂,并非其他,故说“二部分”。应联系“于一方施与衣”来理解。就此二部分而说“全僧团的”。“此”指衣。“唯彼之衣”是指唯属于那部分的衣。“何处”是指在什么地点。“南水为量”:以南方之水为量,而非所施物。因此,接受南水者即成为所施物的主人,这是其意趣所在。应从“由两方”加以连接。“对岸海”是指赡部洲。因其从狮子洲(斯里兰卡)延至海之彼岸,故称对岸海。“另一方”是指从获得南水与衣的一方,另一方尚未获得。显示巴利原文
376.Saṅgho bhijjatīti ettha dvikoṭṭhāsavasena bhijjanamevādhippetaṃ, na aññanti āha ‘‘dve koṭṭhāsā’’ti. Ekasmiṃ pakkhe cīvarāni dentīti yojanā. Dvipakkhaṃ sandhāya ‘‘sakalassa saṅghassā’’ti vuttaṃ. Etanti cīvaraṃ. Tasseva cīvaranti tassa koṭṭhāsassa cīvarameva. Yatthāti yasmiṃ dese. Dakkhiṇodakaṃ pamāṇanti dakkhiṇodakameva pamāṇaṃ, na deyyadhammo. Tasmā dakkhiṇodakaṃ paṭiggaṇhantā, deyyadhammassa sāmino hontīti adhippāyo. Ubhohipi pakkhehīti yojanā. Parasamuddeti jambudīpe. So hi sīhaḷadīpato samuddassa pārattā parasamuddoti vuccati. Itaro pakkhoti dakkhiṇodakassa ca cīvarassa ca laddhapakkhato itaro aladdho pakkho.
232. 八衣母论之论显示巴利原文
232. Aṭṭhacīvaramātikākathā
379 “今”是连接词。“以人为所依的方式”:因为“于界施与”这一表示作者行为的动词,是依施与者人这一作者为所依而说,故称为以人为所依的方式。“于此”是指在这八种根本句之中。应连接为“第八根本句”。“于彼”是指在八种根本句之中。“于一切处”是指在所有“依咖提咖施与”等情形中。显示巴利原文
379. Idāni āhāti sambandho. Puggalādhiṭṭhānanayenāti ‘‘sīmāya detī’’ti kattuvācakena kiriyāpadena dāyakapuggalasaṅkhātakattuno adhiṭṭhānavasena vuttattā puggalādhiṭṭhānena nayena. Etthāti etāsu aṭṭhasu mātikāsu. Aṭṭhamā mātikāti yojanā. Tatthāti aṭṭhasu mātikāsu. Sabbatthāti sabbesu ‘‘katikāya detī’’tiādīsu.
于“施与界……乃至……应分配”等母句说明中,当知应作如是抉择与连接。“施与界”者,连接为“此处应知有十五种界”。显示巴利原文
Sīmāya…pe… bhājetabbantiādimhi mātikāniddese pana evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Sīmāya detīti ettha pannarasa sīmā veditabbāti sambandho.
“于彼”者,指十五种界中。当连接为“近行界为限定”。“如是之处”者,因未完整说明周围所应取之处,为明示完整的周围应取之处,故说“或者”等。当连接为“或从常集会处投出”。“于边际”一词,系于前后相关。是故,应连于三个从格词中。“然而彼”者,即近行界。念及“比丘增长时,住处亦增长”而说“比丘们增长时”。当连接为“一切比丘之”。“已说”者,指于界犍度中已说。显示巴利原文
Tatthāti pannarasasu sīmāsu. Upacārasīmā paricchinnā hotīti sambandho. Ettakaṃ ṭhānanti parikkhepārahaṭṭhānassa ekantena avuttattā ekantena parikkhepārahaṭṭhānaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Dhuvasannipātato vā khipitānanti sambandho. ‘‘Pariyante’’ti padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Tasmā tīsu nissakkapadesu yojetabbaṃ. Sā panāti upacārasīmā pana. Bhikkhūsu vaḍḍhantesu āvāsopi vaḍḍhatīti manasikatvā vuttaṃ ‘‘bhikkhūsu vaḍḍhantesū’’ti. Sabbesaṃ bhikkhūnanti sambandho. Vuttamevāti sīmakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 138, 144) vuttameva.
“或者”者,此处“或者”一词表示疑问之义,即“由谁设立”。当连接为“国王、王大臣设立”。“利得界”者,利得之界限。“去”者,指所去的利得。“于此中间”者,于此由旬等中间。“名为利得界”者,名为由利得所限定之界。“于彼”者,于众多国土中。“及中间诸岛”者,即除大岛之外的其他各岛,意指小岛。显示巴利原文
Apica khoti ettha apisaddo pucchatthavācako. Kehi ṭhapitāti hi attho. Rājarājamahāmattā ṭhapentīti sambandho. Lābhasīmāti lābhassa mariyādo. Yanti yo lābho. Etthantareti etasmiṃ gāvutādiantare. Lābhasīmā nāmāti lābhena paricchinnā sīmā nāma. Tatthāti bahūsu janapadesu. Antaradīpā cāti mahādīpato aññadīpā ca, khuddakadīpāti adhippāyo.
「于此界」是说唯在断界。「他们的」是说唯属于断界中的比丘。为了显示这样的果,而说「其他」等。应当连接为:「或站在树上、或站在山上,或处于下方地下的比丘」。这是与「住于此近行界者」相关联。「共住界」是指大界。「于断界及界中间」是指在断界以及两界之间的区域。那里也包括两村之间。而于离衣界所指定的村处则不在此列,因为说到「除村及村近行」的缘故。显示巴利原文
Ettheva sīmāyāti khaṇḍasīmāya eva. Tesaṃyevāti khaṇḍasīmagatānaṃyeva. Evatthaphalaṃ dassento āha ‘‘aññesa’’ntiādi. Rukkhe vā pabbate vā ṭhitassa vā heṭṭhā pathavīmajjhagatassa vā bhikkhussāti yojanā. Imissā upacārasīmāya ṭhitassāti sambandho. Samānasaṃvāsasīmāyāti mahāsīmāya. Khaṇḍasīmasīmantarikāsūti khaṇḍasīmāyañca dvinnaṃ sīmānaṃ sīmantarikāyañca. Tattha dvinnaṃ gāmaṭṭhānampi pāpuṇāti. Avippavāsasīmāya dinnaṃ gāmaṭṭhānaṃ na pāpuṇāti ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā’’ti vuttattā.
以阎浮树为标志的洲,称为阎浮洲。「铜色」即红色,「手」即手,这些人的手是铜色的,因此称为铜手者。胜利王子等七百人,他们的住处是铜掌,那个岛就是铜掌洲,即在那里。应作如此连接:「一切之分」。「就在那里」是指就在阎浮洲。「如是」等是结语。显示巴利原文
Jambuyā lakkhito dīpo jambudīpo. Tambo lohito pāṇi hattho etesanti tambapāṇino. Vijayakumārādayo sattasatā janā. Tesaṃ nivāso tambapaṇṇi, soyeva dīpoti tambapaṇṇidīpo, tasmiṃ. Sabbesaṃ bhāganti sambandho. Tatrevāti jambudīpeyeva. Evantiādi nigamanaṃ.
应连接为「若有人说」。「从那里」即从所说之处,「其他」为连接。「难」是指大寺长老。「三由旬以下」中的「以下」一词,表示少于此也是可以的。「一切此」是指这一切利养受取等。应作如此连接:「如是,他们说」。显示巴利原文
Yo pana bhaṇatīti sambandho. Tatoti kathanato, paranti sambandho. Nanti mahāsivattheraṃ. Tiyojanāpīti pisaddo tato ūnāpi hotīti dasseti. Sabbaṃpetanti sabbaṃpi etaṃ lābhagaṇhanādiṃ. Iti āhaṃsūti yojanā.
因为诸咖提那衣是随其所欲而作、随其转起,故有多种;为显示所希求的咖提那衣,便说“同等利养咖提那衣”。“于彼”指“于咖提那衣施与”这一读法中的情形。应连接为“应由集会的比丘们分配”。“彼之”指住处的。“佛所住”指佛陀以主宰力而住于此,故称佛所住。“以此量”即以此许可听闻的量。“坐者”就是坐着,或如同坐着。“于彼住处亦”指于彼旧住处等也如此。“如是”是指以“此旧住处与彼新住处一起作同等利养,僧团是否许可”等。“此处”指旧住处。“于彼”指新住处。“如是”指如同使一处与一处一起应作,这便是它的意思。显示巴利原文
Katikānaṃ yathicchitakatena pavattattā bahu hoti, tasmā idha icchitakatikaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘samānalābhakatikāyā’’ti . Tatrāti ‘‘katikāya detī’’ti pāṭhe. Sannipatitehi bhikkhūhi bhājetabbanti sambandho. Tassāti vihārassa. Buddhādhivutthoti buddhena adhi issaravasena vasiyitthāti buddhādhivuttho. Ettāvatāti ettakena sāvanamattena. Nisinnovāti nisinno eva hoti, nisinno iva vā. Tasmiṃ vihārepīti tasmiṃ porāṇakādivihārepi. Evamevāti ‘‘ayaṃ porāṇako vihāro tena navavihārena saddhiṃ samānalābhaṃ kātuṃ saṅghassa ruccatī’’tiādinā evameva. Idhāti porāṇakavihāre. Tasminti navavihāre. Evanti yathā ekena vihārena saddhiṃ eko vihāro kātabbo, evaṃ tathāti attho.
“于食物施设处”:为了显示“食物常被施设、以常住方式安立之处便是食物施设处”而说“于自己舍弃施设之处”。“彼之”是“于彼处为僧团作常住供养”这一读法中的词。“义应如是知”是连接词。“或于彼处”指或于某处。“由此”指由衣施者。应连接为“粥食等或被系属而作”。“然由何者”指由衣施者。“全部住处”指全部带有园林的住处。“于彼”指于衣施者。“这些”指饭食转起处等诸住处。“以常住而作”指那些常住的供养诸住处。“彼”指衣施者。“于彼处”指于某处。“一切处”指于一切众多的住处。显示巴利原文
Bhikkhāpaññattiyāti ettha bhikkhā paññapiyati niccavasena ṭhapiyati etthāti bhikkhāpaññattīti dassento āha ‘‘attano pariccāgapaññāpanaṭṭhāne’’ti. Tassāti ‘‘yattha saṅghassa dhuvakārā kariyantī’’tipāṭhassa. Attho evaṃ veditabboti yojanā. Yattha vāti yasmiṃ vā ṭhāne. Anenāti cīvaradāyakena. Salākabhattādīni vā nibaddhāni kāritānīti sambandho. Yena panāti cīvaradāyakena pana. Sakalopi vihāroti sakalopi saārāmo vihāro. Tatthāti cīvaradāyake. Imeti pākavattassa vattanaṭṭhānādayo vihārā. Dhuvena kariyantīti dhuvakārā vihārā. Soti cīvaradāyako. Yatthāti yasmiṃ ṭhāne. Sabbatthāti sabbesu bahūsu vihāresu.
“由他们”指由大多数比丘。“于诸常住供养中”是处格,表示从中分别。“于一处”指于某一处常住供养。“若说‘按比丘人数取用’”,以此显示若不如是说,则按比丘人数分配而取是不适当的,而按住处数量而取才是适当的,这是论师的意趣。“如是”指如同说“按比丘人数取用”这样的意思。“此处”指于应分配的物品中。“彼”指床座,应当连接为“问后应施与”。“问后”指询问施主之后,“说”指施主所说。“亦为僧团”的“亦”字,显示非单为施主。显示巴利原文
Tehīti bahutarehi bhikkhūhi. Dhuvakāresūti niddhāraṇe bhummaṃ. Ekatthāti ekasmiṃ dhuvakāre. ‘‘Sace bhikkhugaṇanāya gaṇhathāti vadatī’’ti iminā sace na vadati, bhikkhugaṇanāya bhājetvā gaṇhituṃ na vaṭṭatīti dasseti, vihāragaṇanāya gaṇhituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Tathāti yathā ‘‘bhikkhugaṇanāya gaṇhathā’’ti vadati, tathāti attho. Etthāti bhājetabbavatthūsu. Tanti mañcapīṭhakaṃ, pucchitvā dātabbanti sambandho. Pucchitvāti dāyakaṃ pucchitvā, vadatīti dāyako vadati. Saṅghassāpīti pisaddo na dāyakassevāti dasseti.
应当这样来理解:“应由住于近行界的僧团分与。”所谓“近行界住者”,即指住于近行界者。所谓“亦未到达者”,即指尚未到达分与处者。“懈怠种性”即懈怠一类。以相续而住名为“安住”,那本身即是安住。又或者,如注疏中所说“应从所住之处开始施与”,故“于此以相续方式住立者即是安住,那本身即是安住”,应取此义。“除安住者外”是指除了被称为二十岁的安住者之外。“他们的”是指诸长老的。显示巴利原文
Upacārasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena bhājetabbanti sambandho . Sīmaṭṭhassāti upacārasīmāyaṃ ṭhitassa. Asampattassāpīti bhājanaṭṭhānaṃ asampattassāpi. Alasajātikāti kosajjajātikā. Ṭhitikāti pabandhavasena ṭhiyate ṭhiti, sāyeva ṭhitikā. Atha vā ‘‘ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dātabba’’nti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 379) vuttattā tiṭṭhati pabandhavasena etthāti ṭhiti, sāyeva ṭhitikāti vacanattho kātabbo. Ṭhitikaṃ ṭhapetvāti vīsativassasaṅkhātaṃ ṭhitikaṃ ṭhapetvā. Tesanti therānaṃ.
“已到达、已到达者”,是指已到达分衣之处者。应连接为:“或在自己住处的门口,或就在自己住处内部。”“界”是指近行界。应连接为:“当长老坐上座位时。”“以戒腊数”即依戒腊多少来计数。显示巴利原文
Sampattasampattānanti bhājanaṭṭhānaṃ sampattasampattānaṃ. Attano vihāradvāre vā attano antovihāreyeva vāti yojanā. Sīmāti upacārasīmā. Therāsanaṃ ārūḷhe satīti yojanā. Vassaggenāti vassagaṇanāya.
“各别”即各个分别。应连接为:“一切衣。”为了显示恶说与恶受持者的含义,故说:“无论处在任何地方,都唯属于僧团。”“一”是指在十种布事中的那一种。显示巴利原文
Pāṭekkanti paccekaṃ. Sabbāneva cīvarānīti sambandho. Dubbhāsitaduggahitānamatthaṃ dassento āha ‘‘gatagataṭṭhāne saṅghikāneva hontī’’ti. Ekanti dasasu vatthesu ekaṃ.
应连接为“布本身有花纹或皱褶”。“以彼”即以此花纹或皱褶。“一经”即一根线。“于彼”是指在他们的安立处与非安立处之中。由于并无安立,因此应由此二者执取。显示巴利原文
Vatthasseva pupphaṃ vā vali vā atthīti yojanā. Tenāti pupphavalinā. Ekaṃ tantanti ekaṃ suttaṃ. Tatthāti tesu ṭhitikāya ṭhānāṭṭhānesu. Dvīhipi gahetabbaṃ ṭhitikāya abhāvato.
应连接为“比丘将自己所有之衣”。对粪扫衣者也允许,因为并未说“我们施与僧团”或“我们施与你”,而是说“我们施与诸比丘,我们施与诸长老”,因此对粪扫衣者亦允许。名为比丘长老者,并非只有自己,还有其他众多比丘,所以允许。如果说了“僧团”,则完全只是僧团自身,因此即便说“僧团”也不允许,何况说“你”。显示巴利原文
Bhikkhu attano santakaṃ yaṃ cīvaranti yojanā. Paṃsukūlikānampi vaṭṭatīti ‘‘saṅghassa demā’’ti vā ‘‘tuyhaṃ demā’’ti vā avatvā ‘‘bhikkhūnaṃ dema, therānaṃ demā’’ti vuttattā paṃsukūlikānampi vaṭṭati. Bhikkhutherā nāma hi na attanāyeva honti, aññepi bahū, tasmā vaṭṭati. ‘‘Saṅghassā’’ti vutte attanā ekantena saṅghoyeva, tasmā ‘‘saṅghassā’’ti vuttepi na vaṭṭati, pageva ‘‘tuyha’’nti vutte.
“从彼”指从众多布中。“不许取”指粪扫衣者不得取。显示巴利原文
Tatoti bahuvatthato. Gahetuṃ na vaṭṭatīti paṃsukūlikānaṃ gahetuṃ na vaṭṭati.
「彼」指布。「于彼」指在资具中。「线」指经线。显示巴利原文
Yanti vatthaṃ. Tatthāti parikkhāresu. Suttanti tantaṃ.
如此,在进入界内后,对于说「我们施与僧团」而布施的情况,显示了决断;接着,为显示在界外布施的情形,而说「然而若」等。「一处系缚」是指不超过十二手而系于一处。「然而那些」是指那些比丘。显示巴利原文
Evaṃ antosīmaṃ pavisitvā ‘‘saṅghassa demā’’ti dinne vinicchayaṃ dassetvā bahisīmāya dinne taṃ dassento āha ‘‘sace panā’’tiādi. Ekabaddhā cāti dvādasahatthamanatikkamitvā ekatobaddhā ca. Ye panāti bhikkhū pana.
关于「施予两部僧团」,在此,虽然依四种说法而说,但为了显示「施予两部僧团」即是其名称,故说「即使说『我施予两部僧团』」等。由于已被两部僧团所摄,故个人亦被两部僧团所摄。「此即方法」是指:作二十一份分配后,一份应施予塔,这就是方法。并不存在名为「所得份额」者,因为塔并未被两部僧团所摄。显示巴利原文
Ubhatosaṅghassa detīti ettha catunnaṃ vākyānaṃ vasena vuttepi ubhatosaṅghassa detiyeva nāmāti dassento āha ‘‘ubhatosaṅghassa dammīti vuttepī’’tiādi. Ubhatosaṅghaggahaṇena gahitattāti puggalassa ubhatosaṅghaggahaṇena gahitattā. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā ekavīsatipaṭivīse katvā eko cetiyassa dātabboti nayaṃ atidisati. Pāpuṇanakoṭṭhāso nāma natthi cetiyassa ubhatosaṅghaggahaṇena agahitattā.
“于彼”者,即于两僧团、于个人、于塔。其余则极易了知。显示巴利原文
Tatthāti ubhatosaṅghapuggalacetiyesu. Sesaṃ suviññeyyameva.
“先前”者,指佛陀世尊住世之时。“彼时”者,即佛陀世尊住世的那一时。“或像”者,指影像。此因与世尊相似而受尊敬,故称为像。“或塔”者,指塔庙。彼应为天人与世人忆念、供养,或以砖等堆砌而成,故称为塔。“于彼”者,即于应施之物中。“所”者,为动作的所缘。应理解为“凡所施者”。“于彼”者,即于彼布施之中。为显示表示不定的代词“凡”之义,故说“或出家者或在家者”。而“作衣后受用”者,因前时与后时动作不定,故说“受用后亦可作衣”。显示巴利原文
Pubbeti buddhassa bhagavato dharamānakāle. Tadāti yadā buddho bhagavā dharati, tadā. Paṭimaṃ vāti paṭibimbaṃ vā. Tañhi bhagavatā paṭi sadisaṃ mānīyatīti paṭimāti vuccati. Cetiyaṃ vāti thūpaṃ vā. So hi devamanussehi cititabbaṃ, pūjetabbaṃ, iṭṭhakādīhi vā cinitabbanti cetiyanti vuccati. Tatthāti deyyadhammesu. Yanti kiriyāparāmasanaṃ. Yaṃ dentīti yojanā. Tatthāti tasmiṃ dāne. Aniyamavācakassa ‘‘yo’’ti sabbanāmassa atthaṃ dassento āha ‘‘pabbajito vā gahaṭṭho vā’’ti. Vattaṃ katvā paribhuñjitunti pubbakālaaparakālakiriyānaṃ vikāravasena aniyatattā vuttaṃ ‘‘bhuñjitvā pacchāpi vattaṃ kātu’’nti.
“虽携至远处亦应供养”——以此显示不成为跑腿的差事。应如此连接:“携带的比丘”。“去”者,为不敬语中的主格。“彼”者,指僧团所持来的食物。显示巴利原文
‘‘Dūrampi haritvā pūjetabba’’nti iminā jaṅghapesanikakammaṃ na hotīti dasseti. Harantassa bhikkhunoti sambandho. Gacchatoti anādare sāmivacanaṃ. Tanti saṅghassa āhaṭabhattaṃ.
「雨安居已竟的僧团」:已住雨安居故,称为雨安居已竟者。此为不脱落的连词复合词,那僧团即是雨安居已竟的僧团,对其而言。「若干」一词,是「若干」的同义语,故说「若干」。「虽已往他方」:即使已去往他方,也应施予,应如此连接。「说」:指义注师以外的其余诸师这样说。「此」:指此语。显示巴利原文
Vassaṃvutthasaṅghassāti vassaṃ vasitthāti vassaṃvuttho. Aluttakitantasamāsoyaṃ, soyeva saṅgho vassaṃvutthasaṅgho, tassa. Yāvatikasaddo yattakapariyāyoti āha ‘‘yattakā’’ti. Disāpakkantassāpīti aññaṃ disaṃ pakkantassapi, dātabbanti sambandho. Vadantīti aṭṭhakathācariyehi apare ācariyā vadanti. Etanti vacanaṃ.
「已到达者」:指已到达所施之处者。「一切」:于任何处已住雨安居的一切比丘。「于彼」:于寺院中。「于彼」:即当有那种说法时,或于那些比丘之中。「住雨安居者」:指正在住雨安居者,对于他们。「衣月」:指以衣为标志的后迦提月。显示巴利原文
Sampattānanti dinnaṭṭhānaṃ sampattānaṃ. Sabbesanti yattha katthaci vutthavassānaṃ sabbesaṃ. Tatrāti vihāre. Tatrāti tasmiṃ vadane sati, tesu bhikkhūsu vā. Vassaṃ vasantīti vassaṃvasantā, tesaṃ. Cīvaramāseti cīvarena lakkhite pacchimakattikamāse.
「冬季的最后一日」:即称为颇勒窭那月满月日的冬季最后一日。「雨安居衣」:应施予住雨安居者之衣。为显示应呈献的方式,故说「已过雨安居之住者」等。其中,「已过雨安居之住者」:指已过去的雨安居,或于已过去的雨安居中住的僧团。「彼」:指衣。显示巴利原文
Hemantassa pacchimo divasoti phagguṇapuṇṇamīsaṅkhāto hemantassa pacchimo divaso. Vassāvāsikanti vassaṃ āvasantānaṃ dātabbaṃ cīvaraṃ. Āropetabbākāraṃ dassento āha ‘‘atītavassāvāsassā’’tiādi. Tattha atītavassāvāsassāti atītavassaṃ, atītavasse vā āvāsassa saṅghassa. Tanti cīvaraṃ.
「除」者,谓于寺院中放置后除外。「已到达者」者,谓到达此处之人。「从此」者,谓从施衣之时起。「他们」者,谓于安居期内所住之比丘。显示巴利原文
Ṭhapetvāti vihāre ṭhapetvā. Sampattānanti imaṃ ṭhānaṃ sampattānaṃ. Itoti cīvaradānakālato. Teti antovasse vutthabhikkhū.
为显示「应告知」一词具有后缀tvā之状态,故说「已告知」。应知此义,这是连接。「其中」者,指于「或以粥」等文句中。「或为今日之」者,指或为今日所生诸福德之故。「他们之」者,指邀请者及已进入之比丘,这是连接。「由他们被邀请者」者,指由被邀请的那些比丘。「或他们之钵」者,这是连接。「他们不得」者,一切皆不得,何故?因未被邀请故。不得,何故?因未进入被邀请之家故。「彼」者,指施主。显示巴利原文
Ādissāti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dassento āha ‘‘ādisitvā’’ti. Ayamattho veditabboti yojanā. Tatrāti ‘‘yāguyā vā’’tiādipāṭhe. Ajjatanāya vāti ajja bhavānaṃ puññānaṃ atthāya vā. Tesanti nimantakānaṃ, paviṭṭhānaṃ bhikkhūnanti sambandho. Yehi nimantitehīti nimantitehi yehi bhikkhūhi. Yesaṃ vā pattanti sambandho. Tesaṃ na pāpuṇātīti sabbesaṃ tesaṃ na pāpuṇāti, kasmā? Animantitattā. Tesaṃ na pāpuṇanti, kasmā? Nimantitagehaṃ apaviṭṭhattā. Soti dāyako.
「以前亦」者,指从此以前。「彼之」者,指施主之。「令住」者,指使之安住。「彼」者,指施主。「彼」者,指比丘,住,这是连接。「他们」者,指诸药。「此」者,指衣。显示巴利原文
Pubbepīti ito pubbepi. Assāti dāyakassa. Vāsetvāti vāsāpetvā. Soti dāyako. Yoti bhikkhu, vasatīti sambandho. Tānīti bhesajjāni. Idanti cīvaraṃ.
“及弟子”一词,也应包含共住弟子,因为他们有以诵经等方式近处而住的习性。前来求取诵经者,以及得诵后离去者,这些人虽无近处而住的习性,但依通俗的用法也称为弟子。这是为了说明:前来求取依止者,以及已于长老处取得依止者,都称弟子。作了侍奉之后,为求取诵经、问答等而游行的所有诵经弟子,皆得包含,此为前后连接。由此,也应包含共住弟子、依止弟子、达上弟子与出家弟子,因为他们也有常行比丘的身份。“一切处”是指在所有衣篇集中。显示巴利原文
‘‘Antevāsikānañcā’’ti padena saddhivihārikāpi gahetabbā uddesādivasena ante vasanasīlattā. Uddesaṃ gahetuṃ āgato ca gahetvā gacchanto cāti ime ante avasanasīlāpi rūḷhīvasena antevāsikā nāma. Iminā nissayaṃ gahetuṃ āgato ca therassa santike nissayaṃ gahitapubbo ca antevāsiko nāmāti dasseti. Vattaṃ katvā uddesaparipucchādīni gahetvā vicarantānaṃ sabbesaṃ uddesantevāsikānaṃ pāpuṇātīti yojanā. Iminā saddhivihārikanissayantevāsikaupasampadantevāsikapabbajjantevāsikāpi gahetabbā tesampi nibaddhacārikabhikkhubhāvato. Sabbatthāti sabbasmiṃ cīvarakkhandhake.
九、瞻波犍度显示巴利原文
9. Campeyyakkhandhakaṃ
234. 迦叶姓比丘事缘之论显示巴利原文
234. Kassapagottabhikkhuvatthukathā
380 在《瞻波犍度》中,“嘎嘎拉池”一句——为显示“嘎嘎拉”一词是专名,所以说“名为嘎嘎拉的女子”。这是表明:“嘎嘎拉”一词是以发出‘嘎嘎拉’声为立名因由,而用来指称那女子的。“系于弦”是指系缚在弦上。又如“他也为粥而尽力”等处,应当如此抉择,此处为前后连接。“彼比丘”是指这位迦叶族姓的比丘。“就在那里”是指在瓦萨巴村。显示巴利原文
380. Campeyyakkhandhake gaggarāya pokkharaṇiyāti ettha gaggarasaddassa nāmasaddabhāvaṃ dassento āha ‘‘gaggaranāmikāya itthiyā’’ti. Iminā gaggarasaddo gaggaraiti nāmaṃ pavattinimittaṃ katvā itthidabbaṃ vadatīti dasseti. Tantipaṭibaddhoti tantiyā paṭibaddho. ‘‘Ussukkampi akāsi yāguyā’’tiādīsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā . Tassa bhikkhunoti kassapagottanāmakassa tassa bhikkhuno. Tatthevāti vāsabhagāmeyeva.
382 此处连接的是“以非法作别众羯磨”等之差别。显示巴利原文
382. Adhammena vaggakammaṃ karontītiādīnaṃ nānākaraṇanti sambandho.
236. 关于白文缺失之羯磨等之论显示巴利原文
236. Ñattivipannakammādikathā
385 “除法以外”一句中,此处的“法”是用于受事义的离格,故说“除法以外”。“除”作为不变词使用时,可与第二、第三、第五格任一组合,因此也可作受事格。故说“或此读法”。以“以真实事”显示“法”字具有真实之义。“此即方法”仅就词性本身而指示,并非就义理。所以说“然而于此”等。“师教”指师长的命令。师长的命令即是白之完成与随宣之完成,故说“白之完成与随宣之完成”。以“应呵责且已作”显示“应呵责已作”一词为并列复合词。应呵责者是应被呵责,已作者是已作,这即是业。为显示同一义理,故说“在其他”等。其中,“彼”指业。显示巴利原文
385.Aññatrāpi dhammāti ettha dhammāti upayogatthe nissakkavacanametanti āha ‘‘aññatra dhamma’’nti. ‘‘Aññatrā’’ti nipātapayoge dutiyātatiyāpañcamīsu aññatarassa sambhavato upayogavacanampi hoti. Tasmā vuttaṃ ‘‘ayameva vā pāṭho’’ti. ‘‘Bhūtena vatthunā’’ti iminā dhammasaddassa saccatthaṃ dasseti. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā saddasabhāvameva sandhāya atidisati, na atthaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘ettha panā’’tiādi. Satthusāsananti satthu āṇā. Satthuāṇā nāma ñattianusāvanānaṃ sampadāti āha ‘‘ñattisampadā anusāvanasampadā cā’’ti. ‘‘Paṭikuṭṭhañceva katañcā’’ti iminā paṭikuṭṭhakatanti padassa dvandavākyaṃ dasseti. Paṭikusitabbanti paṭikuṭṭhaṃ, kattabbanti kataṃ, kammaṃ. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘yaṃ aññesū’’tiādi. Tattha yanti kammaṃ.
387 “在圣典中”指在律藏的圣典中。“彼”指业;“不作”,这是连接。“于此”指在注疏中。“而彼”指而彼详说;“已来”,这是连接。为何仅仅依白二业与白四业的方式而来,难道不应也依单白业与求听业的方式而来吗?因此说“然而因为”等。在白二业与白四业中,有减损或异作,而在单白业中则无,这是连接。在单白业中,因白已确立,其他作用不可能,故无减损或异作,这是意趣所在。“他们”指单白业与求听业。“一切业”指一切四种业。“在后”指在后面的《附随》结尾处(附随注疏482)。显示巴利原文
387.Pāḷiyāti vinayapāḷiyā. Yanti kammaṃ, na kariyatīti sambandho. Etthāti aṭṭhakathāyaṃ. So ca khoti so ca vitthāro, āgatoti sambandho. Kasmā ñattidutiyañatticatutthakammānameva vasena āgato, nanu ñattiapalokanakammavasenapi āgatena bhavitabbanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Ñattidutiyañatticatutthesu hāpanaṃ vā aññathā karaṇaṃ vā atthi viya ñattikamme natthīti yojanā. Ñattikamme ñattiṭṭhapanato aññakiccassa asambhavato hāpanaṃ vā aññathā karaṇaṃ vā natthīti adhippāyo. Tānīti ñattikammaapalokanakammāni. Sabbesampi kammānanti sabbesampi catunnaṃ kammānaṃ. Paratoti parasmiṃ parivārāvasāne (pari. aṭṭha. 482).
237. 关于四人僧团作羯磨等之论显示巴利原文
237. Catuvaggakaraṇādikathā
388 “即此是业”:这是连接语。“他们”指僧团。在“业所得”一词中,为排除“以业所得”或“业之所得”的含义,故说“得业”。依圣典的表述方式,“于一切业中得业”,即“于业中所得”之义亦是相合的。依世间的言说习惯,“以业所得”或“业之所得”之义,也确是相合的。显示巴利原文
388. Yadidaṃ kammanti yojanā. Tesanti saṅghānaṃ. Kammappattoti ettha kammena, kammassa vā pattoti atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘kammaṃ patto’’ti. ‘‘Sabbakammesu kammapatto’’ti pāḷinayena ‘‘kammesu patto’’ti atthopi yujjati. Lokavohāravasena ‘‘kammena kammassa vā patto’’ti atthopi yujjateva.
389 “众”,指僧团之因。“于彼处”:在“诸比丘,若四人僧伽作”等文句中,或于二十四人中。“业别住”,指因举罪甘马而成为别住者。“见别住”,指随顺被举者。以“成为”一词,显示在“比丘尼为第四”等二十四种情形中,具有特定作用的差别性。比丘尼为第四者,即比丘尼第四,应解为“四人僧团”等词的含义。显示巴利原文
389.Parisatoti parisakāraṇā. Tatthāti ‘‘catuvaggakaraṇañce bhikkhave’’tiādipāṭhe, catuvīsatipuggalesu vā. Kammanānāsaṃvāsakoti ukkhepanīyakammakato. Laddhinānāsaṃvāsakoti ukkhittānuvattako. ‘‘Hutvā’’ti iminā ‘‘bhikkhunīcatuttho’’tiādīsu catuvīsatiyā ṭhānesu kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti. Bhikkhunī catutthī etassāti bhikkhunīcatuttho, catuvaggo saṅghotiādinā vacanattho kātabbo.
393 “别住等”:以“等”字含摄本日治、僧悦、出罪。“他们”,指别住等羯磨。“于他处”:指于他处之《小品》(《小品》注疏第75页等)。显示巴利原文
393.Parivāsādītiādisaddena mūlāyakassanamānattaabbhānāni saṅgaṇhāti. Tesanti parivāsādikammānaṃ. Paratoti parasmiṃ cūḷavagge (cūḷava. aṭṭha. 75 ādayo).
394 “被呵责后所作业”者,指被呵责之后所作之业。“本性者”者:此处,所谓本性戒的自体、自性即是此者,故称为本性者。为显示此义,故说“戒未坏者”。即使未犯桑喀地谢沙者,因其戒未坏故,亦说“未犯波罗夷者”。以此显示:犯桑喀地谢沙者亦属本性者。此处于彼亦名为戒未坏者;然于他处,因桑喀地谢沙具有坏戒的性质,故犯彼者亦名为戒已坏者。“无间隔者”者:此处,为显示“无间隔”一词的关联及“具”字后辍之义,故说“坐于自己无间隔处者”。其中,以“自己”一词显示“无间隔”一词的关联;以“坐者”一词显示“具”字后辍之义。显示巴利原文
394.Paṭikuṭṭhakatakammassāti paṭikuṭṭhassa hutvā katassa kammassa. Pakatattassāti ettha pakatisīlasaṅkhāto attā sabhāvo etassāti pakatattoti atthaṃ dassento āha ‘‘avipannasīlassā’’ti. Saṅghādisesaṃ anāpajjantassāpi avipannasīlattā vuttaṃ ‘‘pārājikaṃ anajjhāpannassā’’ti. Iminā saṅghādisesaṃ āpajjantopi pakatattoyevāti dasseti. Sopi hi idha avipannasīlo nāma, aññattha pana saṅghādisesassa sīlavipattibhāvato taṃ āpajjantopi vipannasīloyeva nāma. Ānantarikassāti ettha anantarasaddassa sambandhañca ṇikapaccayassa atthañca dassento āha ‘‘attano anantaraṃ nisinnassā’’ti. Tattha ‘‘attano’’ti iminā anantarasaddassa sambandhaṃ dasseti. ‘‘Nisinnassā’’ti iminā ṇikapaccayassa atthaṃ dasseti.
239. 关于二种驱出等之论显示巴利原文
239. Dvenissāraṇādikathā
395 “因事”者,即事由。“于彼处”者,指“诸比丘,此二者”等文句之中。“依此而说”一句,显示“未达”等经为不了义。“因为”者,即真实,或由于。“彼”者,指驱摈羯磨。“又彼”者,亦指驱摈羯磨。“此比丘未达”,此为连接。何以未达?故说“因为”等。“以特殊相”者,以不分离而转起之相。谓以自己不分离而转起、属自己所特有、别异之相。若未达,云何得名善驱摈?故说“然而彼”等。“彼”者,指比丘。“应作”,此为连接。若僧团以呵责羯磨等方式驱摈彼,则为善驱摈,此为连接。“彼”者,即比丘。因已开许,故为善驱摈,此是结合。依若干支分而开许耶?故说“依一支分”。显示巴利原文
395.Vatthutoti vatthukāraṇā. Tatthāti ‘‘dvemā bhikkhave’’tiādipāṭhe. ‘‘Sandhāya vutta’’nti iminā ‘‘appatto’’tiādisuttassa neyyatthabhāvaṃ dasseti. Hīti saccaṃ, yasmā vā. Tanti pabbājanīyakammaṃ. Puna tanti pabbājanīyakammameva. Esa bhikkhu appattoti sambandho. Kasmā appattoti āha ‘‘yasmā’’tiādi. Āveṇikalakkhaṇenāti avinā hutvā pavattena lakkhaṇena. Attanā avinā hutvā attano santakena visuṃ bhūtena lakkhaṇenāti vuttaṃ hoti. Yadi appatto, kasmā sunissāritoti āha ‘‘yasmā panassā’’tiādi. Assāti bhikkhussa, kareyyāti sambandho. Taṃ ce saṅgho tajjanīyakammādivasena nissāreti, sunissāritoti sambandho . Soti bhikkhu. Yasmā anuññātā, tasmā sunissāritoti yojanā. Kittakena aṅgena anuññātāti āha ‘‘ekenapi aṅgenā’’ti.
396 “降下”者:此处,以“下”字前缀,“入”字根为进入之义,故说“进入”。“于彼处”者,指“降下”等文句之中。“令降下”者:此处,遮止以出罪等方式令其进入,故说“依达上羯磨方式”。“纵使千次”者,“纵使”一词为呵责义。若仅一次等,更复何言?以此显示。“有过失”者,即有罪过。“如是”者,谓如亲教师与依止师有过失一般,其余的羯磨师众亦有过失,此为连接。因说“然而手断者等三十二种人得善降下”,故应知:纵令他们盲者、哑者、聋者未得出家,然达上亦得成就。“他们”者,指手断者等三十二种人。显示巴利原文
396.Osāraṇāti ettha otyūpasaggavasena saradhātu pavesanatthoti āha ‘‘pavesanā’’ti. Tatthāti ‘‘osāraṇā’’tiādipāṭhe. Osāretīti ettha abbhānādivasena pavesanaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘upasampadakammavasenā’’ti. Sahassakkhattumpīti pisaddo garahattho. Ekavārādike pana kā nāma kathāti dasseti. Sātisārāti sadosā. Tathāti yathā ācariyupajjhāyā sātisārā, tathā. Seso kārakasaṅgho sātisāroti sambandho. ‘‘Hatthacchinnādayo pana dvattiṃsa suosāritā’’ti vuttattā andhamūgabadhirānaṃ apabbajitānampi upasampadā ruhatīti daṭṭhabbaṃ. Teti hatthacchinnādayo dvattiṃsa.
397 “以非实事方式”:即依非真实事,或以不存在之事的方式。“于此”:即“然于此,诸比丘”等语中。“所弃”:此处为显“达”后缀转起于业格之义,故云“应弃”。显示巴利原文
397.Abhūtavatthuvasenāti asaccavatthuvasena, asaṃvijjamānavatthuvasena vā. Tatthāti ‘‘idha pana bhikkhave’’tiādipāṭhe. Paṭinissajjitāti ettha tapaccayassa kammatthe pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘paṭinissajjitabbā’’ti.
241. 关于优波离发问的论述显示巴利原文
241. Upālipucchākathā
400 “于此”:即于优波离所问之中。与惩彼过等合为一问,是联结。又遮止比丘,是连结。此“亦”字即显:“不仅应联结于优波离所问,亦应联结于遮止比丘之时。”显示巴利原文
400.Tatthāti upālipañhesu. Tassapāpiyasikādīhi saddhiṃ ekā pucchā katāti yojanā. Bhikkhūnampi vāreti sambandho. Pisaddena ‘‘na kevalaṃ upālipañhesuyeva yojetabbāni, atha kho bhikkhūnaṃ vārepī’’ti dasseti.
242. 关于呵责羯磨的论述显示巴利原文
242. Tajjanīyakammakathā
407 “诸比丘,此处有比丘为诤论制造者……”等语,是连结。“于此”:即“诸比丘,此处……”等语中。“无边际”:此中前缀“阿巴”有截断义,词根“达”亦然,故说“阿巴达那”即谓断截。应作如是语义:“无阿巴达那,即无断截,无罪之边际,故名无边际。”此经文已说,是连结。“于此”:即于彼经文中。应作如是连结:“凡义之决择,依经文而不可知、不可得。”显示巴利原文
407. ‘‘Idha pana bhikkhave bhikkhu bhaṇḍanakārako’’tiādi vuttanti sambandho. Tatthāti ‘‘idha pana bhikkhave’’tiādipāṭhe. Anapadānoti ettha apapubbo dāsaddo avakhaṇḍanatthoti āha ‘‘apadānaṃ vuccati paricchedo’’ti. Natthi apadānaṃ avakhaṇḍanaṃ āpattipariyanto etassāti anapadānoti vacanattho kātabbo. Sāyeva pāḷi vuttāti sambandho. Tatthāti tassaṃ pāḷiyaṃ. Kiñci atthavinicchayaṃ pāḷianusārena vidituṃ na sakkā na hotīti yojanā.
十、憍赏弥犍度显示巴利原文
10. Kosambakakkhandhakaṃ
271. 关于憍赏弥争论的论述显示巴利原文
271. Kosambakavivādakathā
451 四五一、在憍赏弥犍度中,此次第说应如是了知——此为衔接。‘持律者’,即于经句与义理上受持律藏者;同样,受持经藏者称为经师。‘他们’是指这二位比丘。经师比丘出去了,这是衔接。‘洗漱水残余’:用以洗漱、清洗的物品叫作洗漱;这水就是洗漱水;其残余称为洗漱水残余,意指‘残余的洗漱水’。‘彼比丘’指经师比丘。‘此中’指放置洗漱水残余之处。他以‘若有,我将说’这句话,表明自己容易受教且有心求学。‘汝’:与‘说’相连,表示‘由你而说’;或者与‘无’相连,表示‘你无(罪)’。因为在无意、失念的情况下造作,也有无罪的一方,故说‘无罪’。然而在此处确实有罪。‘彼’指经师。显示巴利原文
451. Kosambakakkhandhake ayamanupubbikathā evaṃ veditabbāti yojanā. Vinayaṃ pāḷito ca, tadatthato ca dhāretīti vinayadharo, tathā suttantaṃ dhāretīti suttantiko. Tesūti dvīsu bhikkhūsu. Suttantiko bhikkhu nikkhamīti sambandho. Ācamanaudakāvasesanti ācameti dhovati anenāti ācamanaṃ, tameva udakaṃ ācamanaudakaṃ, tameva avasesaṃ ācamanaudakāvasesaṃ, avasesaācamanaudakanti attho. Taṃ bhikkhunti suttantikaṃ bhikkhuṃ. Etthāti ācamanaudakāvasesaṭṭhapane. ‘‘Sace hoti, desessāmī’’ti iminā attano subbacabhāvañca sikkhākāmatañca dasseti. Teti tayā, kathanti sambandho. Atha vā teti tuyhaṃ, natthīti sambandho. Asañcicca asatiyā katattā anāpattipakkhopi bhaveyyāti āha ‘‘natthi āpattī’’ti. Ettha pana āpattiyeva. Soti suttantiko.
‘持律者亦’:而持律者,与‘告知’相连。‘虽犯亦’的‘亦’字是责难义。‘他们’指持律者的依止弟子,与‘我等说’相连。‘彼’指经师(即告知经师)。‘他们’指经师的依止弟子,与‘告知’相连。‘彼’指经师。‘妄语者’:即从不实而说,或具有说不实语的习性。‘此’指持律者。‘他们’指经师的依止弟子,与‘我等说’相连。‘彼’指从诤论增长之因,持律者作了此事,这是衔接。显示巴利原文
Vinayadharopīti vinayadharo pana, ārocesīti sambandho. Āpajjamānopīti pisaddo garahattho. Teti vinayadharassa nissitakā, āhaṃsūti sambandho. Tassāti suttantikassa. Teti suttantikassa nissitakā, ārocesunti sambandho. Soti suttantiko. Musāvādīti abhūtato, abhūtaṃ vā vacanaṃ vadanasīlo. Esoti vinayadharo. Teti suttantikassa nissitakā, āhaṃsūti sambandho. Tatoti kalahavaḍḍhanakāraṇā. Vinayadharo akāsīti sambandho.
453 四五三、“尚未破”一句,在此“破”处,显示“达”后缀于必然义中用作未来时。为显明此义并配合譬喻,故说“又”等。“彼”者,指谷物。“将破”一句,显示“将破”即是“破”的语义。“彼”者,指僧团。意谓因诤论而将破,此为连结。“以惊惧义之力”者,即依惊骇义之力而说。“散跋玛”字用于三义:尊重、恐怖、惊骇之中。然此处取惊骇义。其意趣为:比丘僧团破裂时,依惊骇义之力而说。于此,应配合下文所说“于怖畏、于忿怒、于赞叹”之偈颂,视为以“及”字所集合的散跋玛义而作开示。“此中”者,于“比丘僧团破、比丘僧团破”之文句中。“阿梅迪德”者,因反复逼恼令生怖畏等,故以“梅达”即狂乱而说此语,是为阿梅迪德。显示巴利原文
453. ‘‘Na tāva bhinno’’ti iminā bhinnoti ettha tapaccayassa avassambhāviyatthe anāgatakālikataṃ dasseti. Tamevatthaṃ saha upamāya dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Tanti sassaṃ. ‘‘Bhijjissatī’’ti iminā bhijjissatīti bhinnoti vacanatthaṃ dasseti. So ca khoti saṅgho. Kalahavasena bhijjissatīti sambandho. Sambhamaatthavasenāti saṃvegaatthavasena. Sambhamasaddo hi tīsu atthesu vattati gārave, bhītiyaṃ, saṃvege cāti. Idha pana saṃvege vattati. Bhikkhusaṅghassa bhinne saṃvegaatthavasenāti adhippāyo. Idaṃ heṭṭhā kathitāya ‘‘bhaye kodhe pasaṃsāya’’nti gāthāya (pārā. aṭṭha. 1.15) casaddena sampiṇḍitaṃ sambhamaatthaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Etthāti ‘‘bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho’’ti pāṭhe. Āmeḍitanti ā punappunaṃ bhayādipīḷitattā meḍena ummādena itaṃ kathitaṃ āmeḍitaṃ.
454 四五四、“嘿”者,意为详述。世尊应会宣说,此为连结。“举罪者”,即将其驱逐者,称为举罪者。“随从被举者”,即追随、附和被举者的人。“他们”,指那些随从被举者。“又他们”,指那些举罪者。“边”,意为友党。“彼经文本身”,即指经文本身,或指事务本身。显示巴利原文
454.Hīti vitthāro. Bhagavā vadeyyāti sambandho. Ukkhipanti apanentīti ukkhepakā. Ukkhittamanuvattantīti ukkhittānuvattakā. Etesanti ukkhittānuvattakānaṃ. Puna etesanti ukkhepakānaṃ. Pakkhoti sakhā. Tantimevāti pāḷimeva, byāpārameva vā.
455 四五五、“谁”者,指比丘。“令心生起”,此为连结。“汝等”者,针对持法者而说。“汝等说何”者,意为汝等说什么话。“如是问已”,此为连结。“他们及”者,即持法者等。“其余及”者,即持非法者等。“这些”者,指在自己一方的这些比丘。“他们”者,指持非法者。“破坏羯磨”者,依“诸比丘,若行别住第四羯磨,则为非羯磨、不应作”之语,故为破坏羯磨。“其余亦”者,指持法者亦然。坐于持法者一方而接受持非法者利养之人,也成持法者中的别住者,此中理趣已得成立,故此处不再赘述。“如是”等,为结论。“谁”者,指比丘。“入而取”,此为连结。“坐已”,此为结合。“这些”者,指在自己一方的这些比丘。“其余”者,指在对方一方的其余比丘。“他们”者,指持法者。“或于任何一方”者,即在持法者的某一方中。“这些持法者”者,即取其各各一方的比丘,如实或不如实地认为“这些是持法者”。显示巴利原文
455.Yoti bhikkhu. Cittaṃ uppādetīti sambandho. Tumheti dhammavādino sandhāya vuttaṃ. Kiṃ bhaṇathāti kiṃ vacanaṃ bhaṇatha. Iti pucchitvāti sambandho. Tesañcāti dhammavādīnañca. Itaresañcāti adhammavādīnañca. Imeti attano pakkhe ime bhikkhū. Tesanti adhammavādīnaṃ. ‘‘Kammaṃ kopetī’’ti ‘‘nānāsaṃvāsakacatuttho ce bhikkhave kammaṃ kareyya, akammaṃ, na ca karaṇīya’’nti vacanato (mahāva. 389) kammaṃ kopeti. Itaresampīti dhammavādīnampi. Dhammavādīnaṃ pakkhe nisīditvā adhammavādīnaṃ laddhiṃ gaṇhantopi dhammavādīnaṃ nānāsaṃvāsako hotiyeva, ayaṃ nayo vuttanayassa atthato siddhoti katvā idha na vutto. Evantiādi nigamanaṃ. Yoti bhikkhu, pavisati gaṇhātīti sambandho. Nisinno hutvāti yojanā. Imeti attano pakkhe ime bhikkhū. Itareti parapakkhe itare bhikkhū. Tesanti dhammavādīnaṃ. Yattha tattha vā pana pakkheti yasmiṃ kasmiṃci vā dhammavādīnaṃ pakkhe. Ime dhammavādinoti gaṇhātīti taṃtaṃpakkhagate bhikkhū yāthāvato vā ayāthāvato vā ‘‘ime dhammavādino’’ti gaṇhāti.
456 以身所造之业为身业,以语所造之业为语业。其中,在示现身业时,比丘们以殴打的方式示现。在示现语业时,比丘们以说粗恶语的方式示现。因此说“以身殴打”等。“示现”意为令其发生。以“由嗔怒之力”一语,遮止了“由爱之力”的含义。“非法的”指应以非法而作的事。“诸事”一词显示此处有 iya 后缀的用法。“不和合者”:此处有 ya 音脱落,故称为“不和合者”。“以话语”:显示“令生不和合”,故为不和合;由此也显示 ṇika 后缀的形式。“舍近处”:所谓近处,即互相殴打者举手可及的范围,舍彼处之意。“座间者”:显示“以一座为间隔、被此坐法所隔”,故为座间,所以说“各各以一座为间隔”。“作”:以此显示动作的特别性质。显示巴利原文
456. Kāyena kataṃ kammaṃ kāyakammaṃ, vaciyā kataṃ kammaṃ vacīkammaṃ. Tattha kāyakammaṃ upadaṃsentā bhikkhū paharantā upadaṃsenti. Vacīkammaṃ upadaṃsentā bhikkhū pharusaṃ vadantā upadaṃsenti. Tena vuttaṃ ‘‘kāyena paharantā’’tiādi. Upadaṃsentīti pavattenti. ‘‘Kodhavasenā’’ti iminā pemavasenāti atthaṃ nivatteti. Adhammiyānīti adhammena kattabbāni. ‘‘Kiccānī’’ti iminā iyapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Asammodikāti ettha yakāralopoti āha ‘‘asammodikāyā’’ti. ‘‘Kathāyā’’ti iminā asammodaṃ janetīti asammodikāti katvā ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Upacāraṃ muñcitvāti ettha upacāro nāma aññamaññaṃ paharantānaṃ hatthassa pāpuṇanaṭṭhānaṃ, taṃ muñcitvāti attho. Āsanantarikāyāti ettha ekaṃ āsanaṃ antaraṃ byavahitaṃ imissā nisinnakiriyāyāti āsanantarikāti dassento āha ‘‘ekekaṃ āsanaṃ antara’’nti. ‘‘Katvā’’ti iminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti.
457-8 “这是那位比丘的意图”——如此连接。“这些”指被嗔怒所制伏的比丘们。“然而世尊说”——如此关联。“无利益从此”:以此显示 anatthato 一词中 o 音脱落所构成的连音。在显示这些词的含义时,说“从此”等。“或者”等:显示本应说为 anatthado,却如同 sugato 等词的构成那样,将 da 音转变为 ta 音,说成了 anatthato。anatthado 意为给予无利益,即无利益之给予者。显示巴利原文
457-8. Ayaṃ assa bhikkhuno adhippāyo kirāti yojanā. Eteti kodhābhibhūte bhikkhū. Bhagavā pana kathesīti sambandho. ‘‘Anattho ato’’ti iminā anatthatoti padassa okāralopasandhiṃ dasseti. Tesaṃ padānamatthaṃ dassento āha ‘‘etasmā’’tiādi. ‘‘Atha vā’’tiādinā ‘‘anatthado’’ti vattabbe ‘‘sugato’’tiādīsu viya da-kārassa ta-kāraṃ katvā anatthatoti vuttanti dasseti. Anatthadoti anatthaṃ dadātīti anatthado.
464 “普图声”:此处 puthu 声是“大”的同义词,故说“大”。“他的”指制造争论的那人。“同人”:此处 sama 声是“相似”的同义词,故说“同一相似”,此为同格限定复合词。“此人为制造争论者”——如此连接。“于彼处”:即在那些制造争论的众人之中。“另一亦是此因”——如此关联。“不思”:即任何一人都不思——如此连接。以此显示在 amaññaruṃ 中,词尾 ā 变为 ru 的替代。显示巴利原文
464.Puthusaddoti ettha puthusaddo mahantapariyāyoti āha ‘‘mahā’’ti. Assāti bhaṇḍanakārakassa janassa. Samajanoti ettha samasaddo sadisapariyāyoti āha ‘‘ekasadiso’’ti, tulyādhikaraṇasamāsoyaṃ. Bhaṇḍanakārako ayaṃ janoti yojanā. Tatthāti bhaṇḍanakārakesu janesu. Aññampi ekaṃ idaṃ kāraṇanti sambandho. Na maññitthāti koci ekopi na maññitthāti yojanā. Iminā amaññarunti ettha āvibhattiyā ‘‘ru’’nti ādeso dassito.
“失念者”,是指那些念已忘失的人;为表明此义,故说“失念者”。在八音节偈中,依“第五处轻音于一切处”之说,第五个 ra 音变为短音,因此说“ra 音被改作短音”。“如何说者”即说话者。“伸展口”:此处 āyāma 一词为“广大”的同义词,广大即伸展,故说“伸展”。以表示与格意义的 tuṃ 后缀,表明在对格中使用了与格义。“被导至”:在显示 kta 分词的非主要业时,说“此是无惭的状态”。由于动词具有双业性,“自己”作为主要业也应被纳入。“彼”指争论。“知”一词,用于显示“知者”一词的语义与语句;应理解为“知者,因知而为知者”,这是它的意趣。“有过患”即与过患、过失俱行。“此”指争论。显示巴利原文
Parimuṭṭhāti parimuṭṭhā sati etesanti parimuṭṭhāti dassento āha ‘‘parimuṭṭhasatino’’ti. Aṭṭhakkharagāthāyaṃ ‘‘pañcamaṃ laghu sabbatthā’’ti vuttattā pañcamassa rākārassa rasso hoti. Tena vuttaṃ ‘‘rākārassa rassādeso kato’’ti. Kathaṃ bhāṇinoti vācaṃ bhāṇino. Mukhāyāmanti ettha āyāmasaddo vitthārapariyāyo, vitthāro ca nāma pasāraṇanti āha ‘‘pasāretu’’nti. Sampadānatthajotakena tuṃpaccayena sampadānatthe upayogavacananti dasseti. Nītāti kammavācakassa kitassa appadhānakammaṃ dassento āha ‘‘imaṃ nillajjabhāva’’nti. Dvikammakadhātubhāvato ‘‘attano’’ti padhānakammampi ajjhāharitabbaṃ. Tanti kalahaṃ. ‘‘Jāna’’nti padena ‘‘vidū’’ti padassa atthañca vākyañca dasseti. Vidanti jānantīti vidūti vacanattho kātabboti adhippāyo. Sādīnavotiādīnavena dosena saha pavatto. Ayanti kalaho.
“及他们怀恨者”:此处为显示 ta 声的所缘,故说“怨恨”。“他们”即人们。“怀恨”指怨恨、系缚。“久远的”:此处 sanantana 一词为“古旧”的同义词,故说“古旧的”。显示巴利原文
Yeca taṃ upanayhantīti ettha tasaddassa visayaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘āghāta’’nti. Yeti janā. Upanayhanti upanahanti bandhanti. Sanantanoti ettha sanantanasaddo purāṇapariyāyoti āha ‘‘porāṇo’’ti.
“其他”:以此遮止 para 声的“后续部分”等含义。“我等在此”:为显示 eta 声的范围,故说“在僧团中”。yam 词根有接近之义,se 音仅是不变词,故说“我等接近”。以“我等恒常、持续地走向死亡之近处”,显示“不知”一词的形式。“于彼处”应连接为“在大众中,那些贤者”。“如是确实”即如是。应连接为“知此的贤者如是行道”。“诤”:即伤害者、行伤害而转起,故称为诤,也就是斗诤。有些人说从 medha 词根衍生出 ṇvu 后缀,依他们之见,应读作 medhakā。显示巴利原文
‘‘Aññe’’ti iminā pareti ettha parasaddassa pacchābhāgatthādayo nivāreti. Mayamettha yamāmaseti ettha etasaddassa visayaṃ dassento āha ‘‘saṅghamajjhe’’ti. Yamudhātu upayamanattho sekāro nipātamattoti āha ‘‘upayamāmā’’ti. ‘‘Satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmā’’ti iminā ‘‘na jānantī’’ti padassa ākāraṃ dasseti. Tatthāti mahājanakāye ye paṇḍitāti yojanā. Evaṃ hīti evameva. Jānantā te paṇḍitā paṭipajjantīti yojanā. Medhantā hiṃsantā gacchanti pavattantīti medhagā kalahā. Keci medhadhātuto ṇvupaccayaṃ vadanti, tesaṃ matena medhakāti paṭhamakkharena pāṭho bhaveyya.
“他们”指梵施王与长寿王子等人。“集会”意为会合。“vo”是“你们”。这句意思应这样连接起来:“你们这些人,既不曾令父母骨断,不曾杀害生命,也不曾夺走牛马财物,你们为何不能集会呢?”显示巴利原文
Tesampīti brahmadattadīghāvukumārānampi. Saṅgatīti samāgamo. Voti tumhākaṃ. Yesaṃ tumhākaṃ neva mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chinnāni, na pāṇā hatā, na gavassadhanāni haṭāni. Tesaṃ tumhākaṃ kasmā saṅgati na hotīti yojanā.
“一切危难”:为了显示这里所说的“一切”以及性的颠倒,故说明包括了“显露的危难与隐蔽的危难”。以“征服”(abhibhavitvā)显示 abhibhuyya 一词带有 tvā 后缀的形式。“以彼”即指以那位贤明的伴侣。显示巴利原文
Sabbāni parissayānīti ettha sabbānīti vuttakāraṇañca liṅgavipallāsañca dassento āha ‘‘pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye cā’’ti. ‘‘Abhibhavitvā’’ti iminā abhibhuyyāti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dasseti. Tenāti nipakena sahāyena.
「如王」者,于此作词析为「如王」,以「王」字之表征义显示大众王与降敌王,并以「如」字显示其譬喻义之表示,故说「犹如」等。「国」与「征服」二字互为同义。因修饰与被修饰可随宜理解,故说「被征服之国」。以「如林中之象」此句显示词析。为显示他们词之义,故说「象者,称为象」等。以「称为象」此句,显示「此有庞大之肢体、身体,故为象」,以此语义显示象名为象。「大」字转为「象」字。「龙」字用于五义:蛇、象、龙树、殊胜、名称施设。此处为殊胜义,为显示此,故说「龙者,此为大之增上语」。「如象王」者,显示「如」字之譬喻义表示后,为显示义之连结,故说「犹如」等。以「犹如巴利雷亚咖」此句,以表征显示象龙之相似。显示巴利原文
Rājāvāti ettha rājā ivāti padavibhāgaṃ katvā rājasaddassa upalakkhaṇavasena mahājanaka, arindamarājāno ca ivasaddassa opammatthajotakañca dassento āha ‘‘yathā’’tiādi. Raṭṭhavijitasaddā aññamaññapariyāyā. Visesanavisesyānaṃ kāmācārato gamyamānattā vuttaṃ ‘‘vijitaṃ raṭṭha’’nti. ‘‘Mātaṅgo araññe nāgo ivā’’ti iminā padavibhāgaṃ dasseti. Tesaṃ padānaṃ atthaṃ dassento āha ‘‘mātaṅgoti hatthī vuccatī’’tiādi. ‘‘Hatthī vuccatī’’ti iminā mahanto aṅgo sarīrametassāti mātaṅgoti vacanatthena hatthī mātaṅgo nāmāti dasseti. Mahantasaddassa mātādeso. Nāgasaddo urage ca hatthimhi ca nāgarukkhe ca uttame ca nāmapaññattiyañcāti pañcasu atthesu vattati, idha uttamattheti dassento āha ‘‘nāgoti mahantādhivacanameta’’nti. Mātaṅgaraññevāti ettha ivasaddassa opammatthajotakabhāvaṃ dassetvā atthayojanaṃ dassento āha ‘‘yathā hī’’tiādi. ‘‘Yathā ca pālileyyako’’ti iminā mātaṅganāgassa sarūpaṃ upalakkhaṇena dasseti.
275. 前往巴利雷亚咖之事显示巴利原文
275. Pālileyyakagamanakathā
467 “巴利叶亚咖”一词,指栖居于巴利叶林丛的象龙。因“象”与“龙”作为同义语使用,所以是为了强调增上义,故说“大象”。应当这样连结:由那些走在前面的象等所折断的树顶上。“折断折断”是为了显示“折断后向下落”,故说“折断折断而落下”。以“从高处”一句,依理显示前缀“下”的下义。“彼之”是指那象龙的。“他们”是指那些象等。“以他们”是指凭借那些象等。应连结为“以他们饮者”。“泥水”是指混有泥的水。显示巴利原文
467.Pālileyyakanti palilavanasaṇḍe vasantahatthināgaṃ. ‘‘Hatthī’’ti ca ‘‘nāgo’’ti ca dvinnaṃ saddānaṃ pariyāyabhāvena vuttattā adhikatthoti āha ‘‘mahāhatthī’’ti. Purato purato gacchantehi tehi hatthiādīhi chinnaggānīti yojanā. Obhaggobhagganti bhañjitvā adhopātitaṃ obhagganti dassento āha ‘‘bhañjitvā bhañjitvā pātita’’nti. ‘‘Uccaṭṭhānato’’ti iminā avatyūpasaggassa adhotthaṃ nayena dasseti. Etassāti hatthināgassa. Teti hatthiādayo. Tehīti hatthiādīhi. Pivantehi tehīti yojanā. Kaddamodakānīti kaddamena saṃsaṭṭhāni udakāni.
“辕牙者”意指牙如车辕,故说“车辕相似牙者”。以“车辕”一词遮止了犁辕之义。“唯一”是指一个。“何”字为因义,故说“因为”。“彼龙之”是指那头象龙的。“以龙”是指与佛陀之龙。显示巴利原文
Īsādantassāti ettha īsāya sadiso danto imassāti īsādantoti dassento āha ‘‘rathaīsāsadisadantassā’’ti. ‘‘Rathaīsā’’ti iminā naṅgalaīsaṃ nivatteti. Yadekoti yaṃ eko. Yaṃsaddo kāraṇatthoti āha ‘‘yasmā’’ti. Assa nāgassāti hatthināgassa. Nāgenāti buddhanāgena.
“随喜乐”此处问:“喜乐多长时间?”故说“三个月”。“如此”是指以此三月居住的量。应连接“已广布”。“一切处”是指于一切赡部洲地。显示巴利原文
Yathābhirantanti ettha kittakaṃ kālaṃ ramatīti āha ‘‘temāsa’’nti. Ettāvatāti ettakena temāsaviharaṇena. Patthaṭā ahosīti sambandho. Sabbatthāti sabbasmiṃ jambudīpatale.
「憍赏弥住者」:以此说明词义——因住于憍赏弥,故称憍赏弥人。显示巴利原文
‘‘Kosambinivāsino’’ti iminā kosambiyaṃ nivasantīti kosambakāti vacanatthaṃ dasseti.
276. 十八事之释显示巴利原文
276. Aṭṭhārasavatthukathā
471 「得受持」:以此说明词义——即被执取、执取。显示巴利原文
471. ‘‘Laddhiggahaṇa’’nti iminā ādīyate ādāyoti vacanatthaṃ dasseti.
475 「即于彼日」:即在僧团和合的那一天。显示巴利原文
475.Taṃ divasamevāti tasmiṃ saṅghasāmaggikaraṇadivaseyeva.
476 “非从根本至根本”者,谓从根本未能达至根本。“从义理离去”者,以此显示其语义:即从义理离去,是离义理者。“仅至文句”者,以此显示其语义:即仅及文句,是至文句者。显示巴利原文
476.Na mūlā mūlaṃ gantvāti mūlato mūlaṃ na gantvāva. ‘‘Atthato apagatā’’ti iminā atthato apetā atthāpetāti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Byañjanamattaṃ upetā’’ti iminā byañjanamattaṃ upetā upagatā byañjanūpetāti vacanatthaṃ dasseti.
477 “于诸义生起时”者,此处“生”一词是“已生起”的同义词,故说“于律义已生起时”。此句应通连至“于僧团事务”等一切句。“大义”者,为显示“此有大利益,此利益即名为义,故为大义”,故说“大利益”。显示巴利原文
477.Atthesu jātesūti ettha jātasaddo uppannapariyāyoti āha ‘‘vinayaatthesu uppannesū’’ti. Tañca padaṃ ‘‘saṅghassa kiccesū’’tiādīsu sabbapadesu yojetabbaṃ. Mahatthikoti mahanto upakārasaṅkhāto attho imassāti mahatthikoti dassanto āha ‘‘mahāupakāro’’ti.
“以初无可呵责”者,此处“初”字表“暂时”义,故说“暂时”。“以戒”者,即以戒故。“被观察之行”者,谓从生起方面被观察之行。亦有作“被期待之行”的异读。“被审察之行”者,谓其行被审察,故为被审察之行。显示巴利原文
Anānuvajjo paṭhamenāti ettha paṭhamasaddo tāvapariyāyoti dassento āha ‘‘tāvā’’ti. Sīlatoti sīlena. Upekkhitācāroti upapattito ikkhitācāro. ‘‘Apekkhitācāro’’tipi pāṭho. Upaparikkhitācāroti upaparikkhito ācāro etassāti upaparikkhitācāro.
所谓「胜」,此中「vi」前缀与「sah」词根有制伏之义,且带有「tvā」后缀,故说为「制伏后」。「未离去」指从原因上未离去。「说之比丘」是连接。为显示彼义而说「因为」等。「彼」指比丘,「不失去」是连接。「以嫉妒」,以此已包含嗔恚的趣行,故「以趣行」指以此所余之法,唯是所余之趣行。「彼」指比丘。「僵硬且」意为僵硬且使其僵硬,这是词义。「且颤抖」意为并且震动。「而彼」指然而比丘。「如是」并非因为嫉妒或趣行,而如此称为「说如是者」。显示巴利原文
Visayhāti ettha vipubbo sahadhātu abhibhavanattho, tvāpaccayo ca hotīti dassento āha ‘‘abhibhavitvā’’ti. Anapagatanti kāraṇato anapetaṃ. Bhaṇanto bhikkhūti sambandho. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘yasmā hī’’tiādi. Soti bhikkhu, na hāpetīti sambandho. ‘‘Usūyāyā’’ti iminā dosāgatigamanassa gahitattā ‘‘agatigamanavasenā’’ti iminā pārisesanayena avasesaagatigamanamevādhippetaṃ. Soti bhikkhu. Chambhati cevāti thambhati ceva, thaddhaṃ karoti cevāti attho. Vedhati cāti kampati ca. Yo cāti bhikkhu pana. Īdisoti usūyāya vā agatigamanena vā bhaṇanasaṅkhāto ediso na hoti.
「何况」是不变词的组合,意为从已说之外,还有什么更应说的。「应知彼偈之义」是连接。「彼」指比丘。「确实」意为真实。「时至」,为了显示应取的时间与第七格依主复合词,故说「在适合说法的时机到来时」。「语」指语句,并非以言说本身为主,而是以具言说者为主,故称「说者」。显示巴利原文
Kiñca bhiyyoti nipātasamudāyo, tato vuttato atirekaṃ kathetabbaṃ kiṃ panāti attho. Tassā gāthāya attho veditabboti yojanā. Yoti bhikkhu. Hīti saccaṃ. Kālāgatanti ettha gahetabbakālañca sattamītappurisasamāsañca dassento āha ‘‘kathetabbayuttakāle āgata’’nti. Vacoti padaṃ na vacanapadhānaṃ, vacanavantapuggaloyeva padhānanti dassento āha ‘‘vadanto’’ti.
关于「在老师与自己」:其中「老师的」即与此老师相关,为学徒;「自己的」即与自己相关。为显示语义,故说「关于自己老师的教说」。由于是偈颂,「老师」一词应改用「学徒」的替代形式。「说」字,在此显示所用「ṇika」后缀的相同形式。「足以衡量」中,「alaṃ」是能力之义,「pama」是比较之义,故说「能够衡量」。「应说」中,「tave」字在别处多为状态表达,但此处是业表达,故说「在应说时」。「善于失败处」指在失败处也善巧。显示巴利原文
Ācerakamhi ca saketi ettha ācariyassa eso ācerako, sassa attano eso sakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘attano ācariyavāde’’ti. Gāthābhāvato ācariyasaddassa ācerādeso kātabbo. ‘‘Vāde’’ti iminā idamatthe pavattassa ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Alaṃ pametunti ettha alaṃsaddo samatthattho, pamasaddotulanatthoti āha ‘‘tulayituṃ samattho’’ti. Kathetaveti ettha tavesaddo aññattha yebhuyyena bhāvavācako, idha pana kammavācakoti āha ‘‘kathetabbe’’ti. Viraddhaṭṭhānakusaloti viraddhaṭṭhāne kusalo.
“此偈已说”是连接。“彼”应当说。“此为此处之义”是连接:即此是此偈中的义。以“行”来显示“vajantī”中vaja词根的行走义。以“取自己的”来显示“取自己”这一句的义。因为老师之说由于应被执取、应被受持而称为“取”。“与彼相应”即与彼事相应。“正在解说的比丘”是连接。“以八使者支”即依“他是听者、令听者、学取者、持守者、了知者、令了知者、善巧于相应与不相应者,且非诤论制造者”如此所说的八种使者之支。“谁的使者业”故说“僧团的”。使者具有这些使者性,那些业即是使者业,行于其中。“此”是义生,“已说”是连接。或者“此”是此义,“已说”即已被说。后一种方式应知是词性的颠倒。“带来而供养”即供养者,故为施者,他们是所被带来者。“带来后应供养、应崇敬”为供养,即彼供养。“在僧团的事务中”是简别中的处格,故说“于彼彼事务”。“作语”此处应说“作语者”,因偈颂之故,以词序颠倒之力而说“作语”,故称为“作语”。“以作语”以此显示“不以彼而自高”中ta字的所缘。显示巴利原文
Ayaṃ gāthā vuttāti sambandho. Tanti kathetabbaṃ. Ayaṃ hetthatthoti ayaṃ eva ettha gāthāyaṃ atthoti yojanā. ‘‘Gacchantī’’ti iminā vajantīti ettha vajadhātuyā gatyatthaṃ dasseti. ‘‘Attano ācariyavāda’’nti iminā ‘‘sakaṃ ādāya’’nti padassa atthaṃ dasseti. Ācariyavādo hi ādātabbato gahetabbato ādāyanti vutto. Tadanurūpanti tassa vatthussa anurūpaṃ. Byākaramāno bhikkhūti sambandho. Aṭṭhahi dūtaṅgehīti ‘‘sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā, ca kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako’’ti (cūḷava. 347; a. ni. 8.16) evaṃ vuttehi aṭṭhahi dūtassa aṅgehi. Kassa dūteyyakammanti āha ‘‘saṅghassā’’ti. Dūtassa etāni dūteyyāni, tāniyeva kammāni dūteyyakammāni, tesu. Idanti atthajākaṃ, vuttaṃ hotīti yojanā. Atha vā idanti ayamattho. Vuttaṃ hotīti vutto hoti. Pacchimanaye liṅgavipallāsoti daṭṭhabbo. Ānetvā havanti pūjentīti āhavo dāyakā, tesaṃ āhūnaṃ. Ānetvā hunitabbaṃ pūjetabbanti āhuti, taṃ āhutiṃ. Saṅghassa kiccesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tassa tassa kiccassā’’ti. Karavacoti ettha ‘‘vacokaro’’ti vattabbe gāthābhāvato padavipariyāyavasena ‘‘karavaco’’ti vuttoti āha ‘‘vacanaṃ karonto’’ti. ‘‘Vacanakaraṇenā’’ti iminā ‘‘na tena maññatī’’ti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti.
“正在犯的比丘是罪”是连接。“而于彼”此中应将smā语词的替代作ssa。“如”即以何种方式,以律羯磨的方式,这是义。“在诸”即在若干事中。“此两种分别”是连接。“对”即对比丘。“罪出起之句”中pada字是因义,且于处格义中为属格语词,故说“于罪出起之因”。“善巧”以此显示:cheka是智者,知恶劣之恶、了知故,由词义而名为kovida。显示巴利原文
Āpajjamāno bhikkhu āpatti hotīti yojanā. Tassā cāti ettha smāvacanassa ssādeso kātabbo. Yathāti yenākārena, vinayakammākārenāti attho. Yesūti yattakesu vatthūsu. Ubhaye ete vibhaṅgāti sambandho. Assāti bhikkhussa. Āpattivuṭṭhānapadassāti padasaddo kāraṇattho, bhummatthe sāmivacano ca hotīti āha ‘‘āpattivuṭṭhānakāraṇe’’ti. ‘‘Kusalo’’ti iminā cheko paṇḍito, kucchitaṃ pāpaṃ vidati jānātīti kovidoti vacanatthena kovido nāmāti dasseti.
“正在行的比丘行”是连接。以“事”来显示此处“线”的所缘。以“凡”来显示此处“此”一词的不限定指示性。“一切处”即于一切憍赏弥犍度中。显示巴利原文
Ācaranto bhikkhu gacchatīti yojanā. ‘‘Vatta’’nti iminā osāraṇaṃ tanti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Yā’’ti iminā etampīti ettha etasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbasmiṃ kosambakakkhandhake.
我以“迦提兰吉德”之名,为多人宣说;
大品犍度的连接法,已告圆满。
显示巴利原文 Jādilañchitanāmena, nekānaṃ vācito mayā; Mahāvaggakhandhakassa, samatto yojanānayoti.
波逸提等的连接显示巴利原文
Pācityādiyojanā