7. 有生命品
7. Sappāṇakavaggo
巴吉帝亚篇解释(三) · 39 段
1. 故意学处注释
1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“巴吉帝亚”,就是哪怕在清扫床椅时,对蚁卵之类的东西认定是有生命的,因为没有悲悯心而把它们弄破、清除,也犯巴吉帝亚。所以经文说“即使微小”等等。由于加行重大,不善也就重大:因为速行心多次生起而形成了串习,以完成思的力量来看,加行既然重大,不善也就重大,成为大过失——这就是这里的意趣。
Pācittiyanti antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti (pāci. aṭṭha. 382), pācittiyaṃ. Tenāha ‘‘taṃ khuddakampī’’tiādi. Upakkamamahantatāya akusalaṃ mahantaṃ hotīti bahukkhattuṃ pavattajavanehi laddhāsevanāya sanniṭṭhāpakacetanāya vasena payogassa mahantattā akusalaṃ mahantaṃ hoti, mahāsāvajjaṃ hotīti adhippāyo.
2. 有生命学处注释
2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā
在这里也要知道:即使知道飞虫会掉进去,但因为心是清净的,就像点灯一样;即使知道水里有生命,但因为是以“水想”来受用的,所以应当了知为犯施设罪。
Ettha ca paṭaṅgapāṇakānaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhacittatāya padīpujjalane viya sappāṇakabhāvaṃ ñatvāpi udakasaññāya paribhuñjitabbato paṇṇattivajjatā veditabbā.
3. 举手学处注释
3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā
对于那个比丘、那个比丘:意思是,被哪一位比丘止息,就是那位比丘的。说“未作的业”等话:就是在说“未作的业、恶作的业、应再作的业、未灭的、恶灭的、应再灭的”。不应让它以原本的状态继续存在:这是为了显示他们运作的方式而说的。因此说:“然而,依正法所灭的诤事,那就是善灭。”
Tassa tassa bhikkhunoti yena yena vūpasamitaṃ, tassa tassa bhikkhuno. ‘‘Akataṃ kamma’’ntiādīni vadantoti ‘‘akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kammaṃ, anihataṃ dunnihataṃ puna nihanitabba’’nti (pāci. 394) vadanto. Yathāṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dadeyyāti tesaṃ pavatti ākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihataṃ, taṃ sunihatamevā’’ti.
4. 粗恶学处注释
4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā
四种巴拉基格以义理摄持的方式,已在分别解释中显示出来,所以他说“粗重,指的是桑喀地谢思”。“以任何方式”:在“自己知道,或别人告诉他,或他自己说出”这些情况中,以任何方式。意思是:巴吉帝亚罪,仅仅在放下负担(覆藏)之时即成立。即使后来再告诉别人,不否认责任时犯的罪也不能免除。因此说“即使”等语。“即使覆藏一百位沙门也照样犯”:意思是,听说后如果覆藏,哪怕覆藏一百位沙门,也照样犯巴吉帝亚。“由他被告知”:指由那第二个人告诉第三个人。“就是他的”:指就是那第二个人的。“告诉”:是为了覆藏而说“不要告诉任何人”。“边际已断”:因为已经以覆藏为条件犯了罪,当第二个人告诉第三个人时,由于这个条件而应再犯的罪已不存在,所以说罪的边际已断。
Cattāri pārājikāni atthuddhāravasena padabhājaniyaṃ dassitānīti āha ‘‘duṭṭhullanti saṅghādisesaṃ adhippeta’’nti. Yena kenaci upāyenāti ‘‘sāmaṃ vā jānāti, aññe vā tassa ārocenti, so vā ārocetī’’ti (pāci. 399) vuttesu yena kenaci upāyena. Pācittiyaṃ dhuraṃ nikkhittamatteyevāti adhippāyo. Sace pacchāpi āroceti, dhuranikkhepane āpattito na muccati. Tenāha ‘‘sacepī’’tiādi. Samaṇasatampi āpajjatiyevāti samaṇasatampi sutvā yadi chādeti, pācittiyaṃ āpajjatiyevāti attho. Yenassa ārocitanti yena dutiyena assa tatiyassa ārocitaṃ. Tassevāti tassa dutiyasseva. Ārocetīti paṭicchādanatthameva ‘‘mā kassaci ārocesī’’ti vadati. Koṭichinnā hotīti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.399) yasmā paṭicchādanapaccayā āpattiṃ āpajjitvāva dutiyena tatiyassa ārocitaṃ, tasmā tappaccayā puna tena āpajjitabbāpattiyā abhāvato āpattiyā koṭi chinnā nāma hoti.
“初句”是指在“粗重罪想者覆藏”“疑者覆藏”“非粗重罪想者覆藏”这三者当中,“粗重罪想者覆藏”这第一句。“于其余二”则是指在“疑者覆藏”和“非粗重罪想者覆藏”这两句。“于非粗重”是指其余五罪聚。“于未受具足戒者的粗重或非粗重之违犯”,是指在未受具足戒者的违越前五学处所摄的粗重罪,或者其他的非粗重违犯。然而,《善见》中说“未受具足戒者漏精与身触,这称为粗重违犯”,这与粗重告知学处的注释不相符。也不能这样说:“在告知时,未受具足戒者的粗重是一种含义;在覆藏时,是另一种含义。”因为找不到作这种区别的理由,所以对此应当仔细审查。
Ādipadeti duṭṭhullāpattisaññī, vematiko, aduṭṭhullāpattisaññīti imesu tīsu ‘‘duṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti (pāci. 400) imasmiṃ paṭhamapade. Itaresu dvīsūti ‘‘vematiko paṭicchādeti, aduṭṭhullāpattisaññī paṭicchādetī’’ti imesu padesu. Aduṭṭhullāyāti avasesapañcāpattikkhandhe. Anupasampannassa duṭṭhulle vā aduṭṭhulle vā ajjhācāreti anupasampannassa purimapañcasikkhāpadavītikkamasaṅkhāte duṭṭhulle vā itarasmiṃ aduṭṭhulle vā ajjhācāre. Yaṃ pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavisaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 400) vuttaṃ, taṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāya (pāci. aṭṭha. 78 ādayo) na sameti, na cāpi evaṃ vattuṃ yujjati ‘‘ārocane anupasampannassa duṭṭhullaṃ aññathā adhippetaṃ, paṭicchādane aññathā’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 400) visesakāraṇassānupalabbhanato, tasmā taṃ upaparikkhitabbaṃ.
5. 未满二十岁学处注释
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
“胎中二十岁”确实被算作“满二十岁”,所以经文说“从结生执取开始”等等。其中,“从结生执取开始”,就是以在母胎中最初生起的心、最初显现的识作为起点。“彼”,是指那个受具足戒时未满二十岁的人。“授他人具足戒”,是指作为戒师或甘马语师,给另一个人授具足戒。“彼”,就是那个未满二十岁的人。“或认可界”,是指结一个新界。
Gabbhavīsopi hi ‘‘paripuṇṇavīso’’ tveva saṅkhaṃ gacchatīti āha ‘‘paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā’’tiādi. Tattha paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyāti yaṃ mātukucchismiṃ paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ, taṃ ādiṃ katvā. Soti yo puggalo ūnavīsativasso upasampādito, so puggalo. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo vā kammavācācariyo vā hutvā aññaṃ puggalaṃ upasampādeti. Tanti ūnavīsativassaṃ puggalaṃ. Sīmaṃ vā sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati.
6. 盗贼剑学处的注释
6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā
欺骗国王,是指偷取国王、拿走国王拥有的某些财物,心里想“现在我不给他了”,走在路上的人,不管之前有没有做过这种事,都叫作盗贼。这个道理在“想要逃避关税”等处也是一样的。
Rājānaṃ vā vañcetvāti rājānaṃ thenetvā rañño santakaṃ kiñci gahetvā, ‘‘idāni tassa na dassāmā’’ti maggappaṭipannā akatakammā ceva katakammāca corāti vuttaṃ hoti. Esa nayo suṅkaṃ pariharitukāmāti etthāpi.
“以时间错开约定”是指以时间的错开约定,也就是以日期的错开约定来说的。但如果是以道路的错开约定,或者以森林的错开约定前往,那就仍然犯戒。
Kālavisaṅketenāti kālassa visaṅketena, divasavisaṅketenāti vuttaṃ hoti. Maggavisaṅketena, pana aṭavivisaṅketena vā gacchato āpattiyeva.
7. 关于约定学处的注释
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
“女人”就是指女性。不过,单部受具尼、在学尼和沙弥尼这三种也算在这里面。而时机则守护这三种人。应当知道,这就是她们与“女人”之间的区别。
Mātugāmenāti itthiyā. Ekatoupasampannā, pana sikkhamānā, sāmaṇerī cāti imā tissopi idha saṅgahaṃ gacchanti. Imāsaṃ pana tissannaṃ samayo rakkhati. Ayametāsaṃ, mātugāmassa ca visesoti veditabbaṃ.
8. 阿利塔学处注释
8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā
所谓“障碍”,是因为它以阻碍种种成就的方式,在有情相续的中间、间隙到来,所以叫障碍,也就是现世等层面的不利。由于它不可逾越,所以固着于这个障碍上;或者以障碍为果报;或者它具有制造障碍的性质,因此称为“障碍者”。所以论中说:“他们制造天界与解脱的障碍,因此是障碍者。”这些障碍者按业、烦恼、果报、诽谤、违越学处分为五种。其中,五无间业叫做业障碍,同样地,污辱比丘尼的业也是。不过,那种业只障碍解脱,不障碍天界。决定邪见之类的法叫做烦恼障碍。黄门、畜生、二根者的结生法叫做果报障碍。诽谤圣者叫做诽谤障碍。不过,他们只有在还没得到圣者原谅之前才是这样,之后就不是了。故意犯下的罪叫做违越学处障碍。那些也只有在还承认自己是比丘、或还没出罪、或还没发露之前才是这样,之后就不是了。
Taṃtaṃsampattiyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanatthena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā. Tenāha ‘‘saggamokkhānaṃ antarāyaṃ karontīti antarāyikā’’ti (ma. ni. aṭṭha. 1.234). Te kammakilesavipākaupavādapaññattivītikkamavasena pañcavidhāti ettha ca pañcānantariyakammaṃ kammantarāyikaṃ nāma, tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Niyatamicchādiṭṭhidhammā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhidhammā vipākantarāyikā nāma. Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā āpattiyo paññattivītikkamantarāyikā nāma. Tāpi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.
这里,阿利塔比丘多闻、善于说法,能知道其他种类的障碍,但因为不精通律,所以不知道违犯戒律这一类障碍。因此,他独自静处时这样想:“这些在家人享受五种欲乐,也能成为入流者、一来者、不来者;比丘们也会看到合意的、眼所识知的色……乃至……触到身所识知的触,享用柔软的敷具、衣被等,这一切都是可以的。为什么?女色……乃至……女触就不可以呢?这些也应该可以。”他这样把一种滋味和另一种滋味混在一起,把带着贪欲的享受和离贪的享受当成一回事,就像用粗毛线去纺极细的线,又像拿芥子去和须弥山相比,于是生起了邪恶的见解:“世尊何必费那么大力气,像要把大海捆住一样,来制定第一条巴拉基格呢?这里面根本没有过失。”这个见解与一切知智相违背,断绝了堪受教化者的希望,对胜者的教法之轮给予了打击。因此说“于他们”等语。
Tatrāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.234; pāci. aṭṭha. 417) ariṭṭho bhikkhu bahussuto dhammakathiko sesantarāyike jānāti, vinaye pana akovidattā paṇṇattivītikkamantarāyike na jānāti, tasmā rahogato evaṃ cintesi ‘‘ime āgārikā pañca kāmaguṇe paribhuñjantā sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi honti, bhikkhūpi manāpikāni cakkhuviññeyyāni rūpāni passanti…pe… kāyaviññeyye phoṭṭhabbe phusanti, mudukāni attharaṇapāvuraṇādīni paribhuñjanti, etaṃ sabbaṃ vaṭṭati. Kasmā? Itthirūpā…pe… itthiphoṭṭhabbā eva na vaṭṭanti, etepi vaṭṭantī’’ti evaṃ rasena rasaṃ saṃsanditvā sacchandarāgaparibhogañca nicchandarāgaparibhogañca ekaṃ katvā thūlavākehi saddhiṃ atisukhumasuttaṃ ghaṭento viya, sāsapena saddhiṃ sineruṃ upasaṃharanto viya ca pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppādetvā ‘‘kiṃ bhagavatā mahāsamuddaṃ bandhantena viya mahatā ussāhena paṭhamapārājikaṃ paññattaṃ, natthi ettha doso’’ti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhanto bhabbapuggalānaṃ āsaṃ chindanto jinassa āṇācakke pahāramadāsi. Tenāha ‘‘tesū’’tiādi.
这里,“于他们”就是指前面所说的那些障碍。在“诸欲如骸骨喻”这一句里,“骸骨”指的是胸骨、脊椎骨或头骨。因为完全没有肉,所以称为“骸骨”。对于没有血肉的骨链,或者单独一根骨头,“骸骨”这个说法已经固定通用了。诸欲就像那样,意思是从中得不到什么滋味。“等”这个字则涵盖了“诸欲如肉片喻、诸欲如草炬喻、诸欲如炭火坑喻、诸欲如梦喻、诸欲如借用物喻、诸欲如树果喻、诸欲如刀剑喻、诸欲如矛枪喻、诸欲如蛇头喻”这些譬喻。
Tattha tesūti yathāvuttesu antarāyesu. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmāti ettha aṭṭhikaṅkalaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417) nāma uraṭṭhi vā piṭṭhikaṇṭakaṃ vā sīsaṭṭhi vā. Tañhi nimmaṃsattā ‘‘kaṅkala’’nti vuccati. Vigatamaṃsāya hi aṭṭhisaṅkhalikāya ekaṭṭhimhi vā kaṅkalasaddo niruḷho , taṃsadisā kāmā appassādaṭṭhenāti attho. Ādisaddena ‘‘maṃsapesūpamā kāmā, tiṇukkūpamā kāmā, aṅgārakāsūpamā kāmā, supinakūpamā kāmā, yācitakūpamā kāmā, rukkhaphalūpamā kāmā, asisūnūpamā kāmā, sattisūlūpamā kāmā, sappasirūpamā kāmā’’ti (ma. ni. 1.234, 236; 2.43-48; pāci. 417; cūḷava. 65) etesaṃ gahaṇaṃ.
在这里,诸欲如肉块的比喻,是因为众人共享这一点。诸欲如草炬的比喻,是因为会烧灼这一点。诸欲如火坑的比喻,是因为带来极大炙烤这一点。诸欲如梦境的比喻,是因为只是短暂显现这一点。诸欲如借来之物的比喻,是因为只能暂时拥有这一点。诸欲如树上果实的比喻,是因为会毁坏全身四肢关节这一点。诸欲如刀剑的比喻,是因为会严重割伤这一点。诸欲如矛枪的比喻,是因为会刺穿这一点。诸欲如蛇头的比喻,是因为充满恐惧和危险这一点。
Tattha maṃsapesūpamā kāmā (pāci. aṭṭha. 417) bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā kāmā mahābhitāpanaṭṭhena. Supinakūpamā kāmā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā kāmā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā kāmā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena.
“同样地”是指“尊者,请不要……”等话。“其余的人”是指:那个比丘被拉到僧团中间之后,在现场听到的其他比丘,也就是除那些用“尊者,请不要……”等话劝告他的人之外的那些比丘。“以白四甘马”是指:以“尊者们,请僧团听我说,某比丘生起了这样的恶见……”等语,在词句分别中所述的白四甘马。
Tathevāti ‘‘mā āyasmā’’tiādīhi. Itaresanti so saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhitvā yehi ‘‘mā āyasmā’’tiādinā vutto, tattha tehi aññesaṃ sutānaṃ bhikkhūnaṃ. Ñatticatutthena kammenāti ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho, itthannāmassa bhikkhuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppanna’’ntiādinā (pāci. 420) padabhājaniyaṃ vuttena ñatticatutthena kammena.
被举罪者共住学处的注释
9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā
“未作随法”是指举罪之后还没有让他恢复。因此说“随法称为”等等。这里“随法”指的就是恢复,这是前后关联的意思。与举罪甘马相应、或者之后应当做的事,就叫随法。“见随顺行”是指见到“不应授具足戒、不应给依止”等十八种行,也就是在这十八种随顺行中见到他的行持,这是这里的意旨。“或资具共享、或法共享”中,任何资具的施与和接受,就是资具共享;为他说法以及让他受持法,就是法共享。“应共住”是指应作“伍波萨他、自恣或僧团甘马”这样在词句分别中说的三种共住。不过在这里,伍波萨他和自恣也只能通过僧团来做,所以实际上就是僧团甘马,因此说“应作伍波萨他等僧团甘马”。“于行为中行为”是指在施与中施与、在接受中接受,这就是句子的意思。
Akatānudhammenāti ukkhipitvā anosāritena. Tenāha ‘‘anudhammo vuccatī’’tiādi. Ettha anudhammoti osāraṇā vuccatīti sambandho. Ukkhepanīyakammassānurūpo, pacchā kattabbo vā dhammoti anudhammo. Anulomavattaṃ disvāti ‘‘na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo’’tiādikaṃ (cūḷava. 70) aṭṭhārasavidhaṃ vattaṃ disvā, etesu aṭṭhārasasu anulomavattesu vattantaṃ disvāti adhippāyo. Āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vāti ettha yaṃ kiñci āmisassa dānaṃ, paṭiggahaṇañca āmisasambhogo. Dhammassa uddisanaṃ, uddisāpanañca dhammasambhogo. Saṃvaseyyāti ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā saṅghakammaṃ vā’’ti (pāci. 425) evaṃ padabhājaniyaṃ vuttaṃ tividhaṃ saṃvāsaṃ kareyya. Yasmā panettha uposathapavāraṇāpi saṅghehiyeva kātabbattā saṅghakammāniyeva honti, tasmā ‘‘uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyyā’’ti vuttaṃ. Payoge payogeti dāne dāne, gahaṇe gahaṇe cāti attho.
因为不知道施设的人,即使是阿拉汉,也会以唯作无记心犯戒,所以说“三心”。
Paṇṇattiṃ ajānantena arahatāpi kiriyābyākatacittena āpajjitabbattā ‘‘ticitta’’nti vuttaṃ.
10. 刺学处注释
10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā
“Pire”是一个用于呼唤、称呼的不变化词,和“para”意思相同,因此说“para amāmakā”,意思是“不属于我们的”,也就是不是我们内在的。或者,“pire”和“parato”意思相同,因此“cara pire”就是“到别处去,不要停在这里”,这里应当这样理解。
Pireti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.428) nipātapadaṃ sambodhane vattamānaṃ parasaddena samānatthaṃ vadantīti āha ‘‘para amāmakā’’ti, amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho. Pireti vā ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ, tasmā cara pireti parato gaccha, mā idha tiṭṭhāti evamettha attho daṭṭhabbo.