1. 饮酒学处注释
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
把面粉等原料做成的醉人饮品称为酒,意思是用面粉、糕、饭、酵母、配料做成的醉人饮品就是酒。这里说的是:面粉酒、糕酒、饭酒、投酵母酒、配料和合酒,这五种就叫作酒。其中,把面粉放进容器里,加入相应的水,揉捏后做成的,就是面粉酒。其余几种也是这样。所谓酵母,是指那种酒的种子。那些也被称为酒丸的东西,投进去后做成的,就是投酵母酒。用诃梨勒、芥子等各种配料和合而成的,就是配料和合酒。
Piṭṭhādīhikataṃ majjaṃ surāti piṭṭhapūvaodanakiṇṇasambhārehi kataṃ majjaṃ surāti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – piṭṭhasurā, pūvasurā, odanasurā, kiṇṇapakkhittā, sambhārasaṃyuttāti (pāci. 328) imāni pañca surā nāmāti. Tattha piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā piṭṭhasurā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.326-328). Evaṃ sesāsupi. Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati. Ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.
用花等做成的酒叫果酒,意思是说,用花、果、蜜、糖块等原料做成、又放久了的,叫果酒。这里要说明的是:花酒、果酒、蜜酒、糖酒、混合原料酒,这五种就叫果酒。其中,把蜜树、棕榈、椰子等的花汁放久了,就是花酒。波罗蜜等果实的汁,是果酒。葡萄汁是蜜酒。不过《善见律》里说:“所谓果酒,是把葡萄等果实压碎,用它们的汁做成的。所谓蜜酒,是用葡萄的天然汁做成的,也可以用蜂蜜来做,诸师说。”甘蔗汁是糖酒。诃梨勒、余甘子、苦味药材等各种不同原料的汁放久了,就是混合原料酒。在这里应当知道,酒和果酒虽然都用混合原料,但压碎后做成的叫酒,只是放久了的叫果酒,它们的差别就是这样。从种子开始,是指从准备好原料放进瓮里的那时起,以及从棕榈、椰子等花汁刚取出的新鲜时候起。
Pupphādīhi kato āsavo merayanti pupphaphalamadhuguḷasambhārehi kato ciraparivāsito merayanti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – pupphāsavo, phalāsavo, madhvāsavo, guḷāsavo, sambhārasaṃyuttoti pañcamerayaṃ nāmāti. Tattha madhukatālanāḷikerādi puppharaso ciraparivāsito pupphāsavo. Panasādiphalaraso phalāsavo. Muddikāraso madhvāsavo. Samantapāsādikāyaṃ pana ‘‘phalāsavo nāma muddikāphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato, makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 328) vuttaṃ. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Ettha ca surāya, merayassa ca samānepi sambhārasaṃyoge madditvā katā surā, ciraparivāsitamattena merayanti evamimesaṃ nānākaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyādetvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato ceva tālanāḷikerādīnaṃ puppharasassa abhinavakālato ca paṭṭhāya.
“盐酸饮”或者“酸汤”,这两种是用许多药物调制成的特殊酒类。“为了摄取香气”,就是为了摄取芳香的性质。这里应当知道,因为不了解事相,所以属于无心而犯。由于唯有以不善心来饮用,所以是世间所呵责的。至于这里应当说明的内容,全都和第一巴拉基格注释中所说的方式一样。
Loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vāti ime dve anekehi bhesajjehi abhisaṅkhatā āsavavisesā. Vāsaggāhāpanatthanti sugandhabhāvagāhāpanatthaṃ. Vatthuṃ ajānanatāya cettha acittakatā veditabbā. Akusaleneva pātabbatāya lokavajjaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāya vuttanayameva.
2. 指戳学处注释
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
“以嬉笑之意”是指以嬉戏玩耍之意,这里是在否定身体接触的意图。
Hasādhippāyassāti khiḍḍādhippāyassa, iminā kāyasaṃsaggādhippāyaṃ paṭikkhipati.
在这里,如果比丘以嬉笑的意图触碰比丘尼,比丘犯恶作。同样,比丘尼触碰比丘也一样,所以经文说“在这里,比丘尼触碰比丘、比丘触碰比丘尼,都只是未受具戒者而已”。关于“在身体所系属物等一切处”,意思是“用身体触碰身体所系属物,用身体所系属物触碰身体,用身体所系属物触碰身体所系属物,用应舍物触碰身体,用应舍物触碰身体所系属物,用应舍物触碰应舍物”,在所有这些情况下都一样。关于“有应作之事而触碰”,是指因为有应作之事而触碰男子,不犯。但女子即使有应作之事,也不可以触碰。
Ettha ca bhikkhunimpi hasādhippāyena phusato bhikkhussa dukkaṭaṃ. Tathā bhikkhumpi phusantiyā bhikkhuniyāti āha ‘‘idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa, bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno evā’’ti. Kāyappaṭibaddhādīsu sabbatthāti ‘‘kāyena kāyappaṭibaddhe, kāyappaṭibaddhena kāye, kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena kāye, nissaggiyena kāyappaṭibaddhe, nissaggiyena nissaggiye’’ti (pāci. 332) sabbattha. Sati karaṇīye āmasatoti sati karaṇīye purisaṃ āmasato anāpatti. Itthī pana sati karaṇīyepi āmasituṃ na vaṭṭati.
3. 戏笑学处注释
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
“踝骨以上”,是指以踝骨上方为量度。“以嬉戏为目的”,就是出于玩耍的心态。“无论用哪个肢体”,是指用手、脚等任何一个肢体。“同样以船嬉戏”,意思是划桨、掌舵等来驾船,或者把船拖上岸边,都犯恶作。
Uparigopphaketi gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe. Hasādhippāyoti kīḷādhippāyo. Yena yena aṅgenāti hatthapādādīsu yena yena aṅgena. Tathā nāvāya kīḷatoti phiyārittādīhi nāvaṃ pājentassa vā tīre ussārentassa vā dukkaṭanti attho.
4. 不恭敬学处注释
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
这里的不恭敬有两种:对人的不恭敬和对法的不恭敬。所以经文说“对人或者……”等等。其中,如果一位比丘在被具足戒者依据戒律告诫时,心里想:“这个人是被举罪的人、被轻蔑的人、被指责的人,他的话不会被当回事。”这样做出不恭敬,就叫作对人的不恭敬。但如果有人在被依据戒律告诫时,心里想:“这些说法终将消失、毁灭、不见。”或者不想学那些法而做出不恭敬,这就叫作对法的不恭敬。因此经文说“所以……”等等。
Duvidhañhettha anādariyaṃ puggalānādariyañca dhammānādariyañcāti āha ‘‘puggalassa vā’’tiādi. Tattha yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno ‘‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā, imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’’ti (pāci. 342) anādariyaṃ karoti, ayaṃ puggale anādariyaṃ karoti nāma. Yo pana paññattena vuccamāno ‘‘kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā’’ti, taṃ vā nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, ayaṃ dhamme anādariyaṃ karoti nāma. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi.
“这不导向削减烦恼”——正确地把烦恼削掉,就叫削减,也就是少欲;而这不导向那个目的。用“等”这个字,包含了“这不导向头陀行,不导向令人信乐,不导向减损,不导向精进策励”(巴吉帝亚343)。“以未制定者”:指经由经典或阿毗达摩所传来的。“以传承所来”:从结集时起,由大迦叶等师长代代传承而来。然而,如果取一种应受呵责的师长传承,比如“因为甘蔗汁是七日药,它的糖浆是终生药,两者结合就是甘蔗杖,所以非时食甘蔗杖,就像糖块、余甘子一样,是允许的”,然后拿这种说法来讲“这是我们的师长传承、是询问所得”,那就是有罪。
Idaṃna sallekhāya saṃvattatīti sammā kilese likhatīti sallekho, appicchatā, tadatthaṃ nayidaṃ saṃvattati. Ādisaddena ‘‘idaṃ na dhutatthāya saṃvattati, na pāsādikatāya, na apacayāya, na vīriyārambhāya saṃvattatī’’ti (pāci. 343) idaṃ saṅgaṇhāti. Apaññattenāti sutte vā abhidhamme vā āgatena. Paveṇiāgatanti saṅgītikālato paṭṭhāya mahākassapādiācariyaparamparāya āgataṃ. Sace pana yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītakaṃ viyāti evamādikaṃ gārayhācariyuggahaṃ gahetvā ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā’’ti bhaṇati, āpattiyeva.
5. 恐吓学处注释
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
“色等”是指可怕的色、声、香、味、触。“可怕的谈论”是指与盗贼险道、野兽险道、夜叉险道有关的谈论。
Rūpādīnīti bhayānakāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni. Bhayānakakathanti corakantāravāḷakantārapisācakantārappaṭisaṃyuttakathaṃ.
6. 火学处注释
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
“无病”是指:一个人没有烦恼之火也过得安乐,这样的人在这里就叫作“无病”。“光”就是火。
Agilānoti yassa vinā agginā phāsu hoti, so idha agilāno nāma. Jotinti aggiṃ.
“跋祇”是这样一个名字的地方。名叫跋祇的那些地方王族子弟,他们居住的某一个地方,在俗语中也叫作“跋祇”。因此说“跋祇,就是这样一个名字的地方”。同样,“拾起掉落的火把”的意思是:当火把正在燃烧而掉落时,把它拾起来,这样做就是恶作。这里“彼”指的就是那个恶作。“未熄灭”,指火把还没有熄灭。“在有灯火的火房等处”,意思是:在点灯、烧火、煮饭、蒸东西等产生火光的地方,或者在火堂里生火,这样做不犯戒。“像这样的因缘”,是说除了灯等之外,在其它类似的因缘中也是如此。“在危难时”,是指遭到凶恶野兽、非人等伤害的时候。
Bhaggesūti evaṃnāmake janapade. Bhaggānāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘bhaggā’’ti vuccati. Tena vuttaṃ ‘‘bhaggesūti evaṃnāmake janapade’’ti. Tathā patilātaṃ ukkhipantassāti ḍayhamānaṃ alātaṃ patitaṃ ukkhipantassa tathā dukkaṭanti attho. Tañcāti dukkaṭaṃ parāmasati. Avijjhātanti anibbutālātaṃ. Padīpajotikajantāghareti padīpujjalanapattapacanasedakammādīsu jotikaraṇe aggisālāyañca samādahantassa anāpattīti attho. Tathārūpappaccayeti ṭhapetvā padīpādīni aññasmimpi tathārūpapaccaye. Āpadāsūti duṭṭhavāḷamigaamanussehi upaddavesu.
7. 沐浴学处注释
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
热季剩下的一月半是热时,雨季的第一个月是炎热时。这两个半月依次称为热时和炎热时。意思是:热季剩下的一月半是热时,雨季的第一个月是炎热时,这样这两个半月依次名为热时和炎热时。因此,在词句分析中说:热时,就是热季剩下的一月半;炎热时,就是雨季的第一个月。当不沐浴就无法安稳舒适时,这就是病时。不过在词句分析中,对于病人已经确定的情况下,病时也就已经确定,所以说:谁不沐浴就无法安稳舒适,就应当在病时沐浴。乃至只是打扫寺院,意思是至少连打扫寺院也算在内。
‘‘Diyaḍḍhomāso seso gimhāna’’nti ‘‘vassānassa paṭhamo māso’’iccete aḍḍhateyyamāsā uṇhasamayo, pariḷāhasamayoti gimhānaṃ seso diyaḍḍho māso uṇhasamayo, vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayoti evaṃ ete aḍḍhateyyamāsā kamena uṇhasamayo, pariḷāhasamayo nāma hotīti attho teneva padabhājaniyaṃ ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti, ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti vuttaṃ. Yadā vinā nahānena na phāsu hoti, ayaṃ gilānasamayo. Padabhājaniyaṃ (pāci. 364) pana gilāne nicchite gilānakālo nicchitova hotīti ‘‘yassa vinā nahānena na phāsu hoti, ‘gilānasamayo’ti nahāyitabba’’nti vuttaṃ. Pariveṇasammajjanamattampīti antamaso pariveṇasammajjanamattampi.
把沙子挖出来,意思是说从干涸的河里把沙子挖出来。至于“在水池里”这句话,用“也”这个字是在说明:河里也同样适用,不必另外再说。“在危难时”,指的是被蜜蜂等追赶的时候。
Vālukaṃ ukkiritvāti sukkhāya nadiyā vālikaṃ uttiritvā. Āvāṭesupīti pi-saddena nadiyaṃ vattabbameva natthīti dasseti. Āpadāsūti bhamarādīhi anubandhesu.
8. 作坏色学处注释
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
“利得”这个词是业成就的意思,就像“你得到了什么利得”等说法里那样,它在这里是过去时,所以说“得就是利得”,意思是已经得到。“利得就是利得”这句话,是用来说明这是表示自身意义的“那”后缀。“什么得”就是什么已经得到。“新”就是崭新。到这里,“新”和那件“衣”合起来就是“新衣”;以新衣为利得,就是“新衣利得”,这里的复合词应该这样理解。如果是这样,那为什么说“以新衣利得”呢?所以说“如是以新衣利得”等等。这里因为没说“适合分配的最后”,所以凡是能够穿或披的,就应当知道那就是“衣”,所以说“可穿可披之衣”。“应取坏色”,这是就咖巴点而说的,不是用青等颜色把整件衣弄坏色;而且取那个咖巴时,把衣染了之后,在四角、或三角、或两角、或一角,应取像孔雀眼那么大、或像獴背那么大的,所以说“彼”等等。“以铜青”就是以皮革青。不过在大注疏里说“铁垢、铜垢,这叫作铜青”。“以叶青”就是以任何一种青色叶汁。“取了咖巴点之后”就是取一个圆形的咖巴点之后。
Lābhasaddoyaṃ kammasādhano ‘‘ko bhavatā lābho laddho’’tiādīsu viya, so cettha atītakālikoti āha ‘‘alabbhīti labho’’ti , laddhanti attho. ‘‘Labho eva lābho’’ti iminā sakatthe ṇapaccayoti dasseti. Kiṃ alabbhīti kiṃ laddhaṃ. Navanti abhinavaṃ. Ettāvatā ca navañca taṃ cīvarañcāti navacīvaraṃ, navacīvaraṃ lābho etenāti navacīvaralābhoti evamettha samāso daṭṭhabboti. Yadi evaṃ kathaṃ ‘‘navaṃ cīvaralābhenā’’ti vuttanti āha ‘‘iti navacīvaralābhenā’’tiādi. Ettha ca ‘‘vikappanupagaṃ pacchima’’nti na vuttattā cīvaranti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva veditabbanti āha ‘‘nivāsanapārupanupagaṃ cīvara’’nti. ‘‘Dubbaṇṇakaraṇaṃ ādātabba’’nti etaṃ kappabinduṃ sandhāya vuttaṃ, na nīlādīhi sakalacīvaraṃ dubbaṇṇakaraṇaṃ, tañca pana kappaṃ ādiyantena cīvaraṃ rajitvā catūsu vā koṇesu, tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe morassa akkhimaṇḍalamattaṃ vā maṅgulapiṭṭhimattaṃ vā ādātabbanti āha ‘‘tassā’’tiādi. Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ . Pattanīlenāti yena kenaci nīlavaṇṇena paṇṇarasena. Kappabinduṃ ādiyitvāti vaṭṭaṃ ekaṃ kappabinduṃ ādiyitvā.
不过,缘作净、角作净等做法,在一切注疏中都被否定。但在已经作净的衣上,后来才加上门闩等物,就不需要再做作净这件事了,所以说“对于后来加上去的”等等。所谓“门闩、风带、配件”,是指提起来之后贴上去的布片、背部风带、腹部风带这些部位。所谓“作与不作”,是因为穿着和披覆,也因为还没有取作净,所以有作净和不作净的区别。
Pāḷikappakaṇṇikakappādayo pana sabbaṭṭhakathāsu paṭisiddhā. Aggaḷādīni kappakatacīvare pana pacchā āropetvā kappakaraṇakiccaṃ natthīti āha ‘‘pacchā āropitesū’’tiādi. Aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesūti uddharitvā alliyāpanakakhaṇḍapiṭṭhianuvātakucchianuvātesu. Kiriyākiriyanti nivāsanapārupanato, kappassa anādānato kiriyākiriyaṃ.
第9条 分配学处的注释
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
以当面方式进行的构想,叫当面构想。以背后方式进行的构想,叫背后构想。“近与不近的状态”,就是远和近的状态。远和近的状态,应当依照在决意(受持)部分所说的方式来了知。
Sammukhena vikappanā sammukhavikappanā. Parammukhena vikappanā parammukhavikappanā. Sannihitāsannihitabhāvanti āsannadūrabhāvaṃ. Āsannadūrabhāvo ca adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.
“朋友”是指关系牢固的朋友。“相识”是指仅仅见过面、关系不算很牢固的朋友。“未作舍弃”是指没有用“我的东西你拿去用吧,或者随便你处理吧”这类话做过舍弃。“与谁一起做过律甘马”就是指和谁一起完成了律甘马。
Mittoti daḷhamitto. Sandiṭṭhoti diṭṭhamatto nātidaḷhamitto. Akatapaccuddhāranti ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā’’tiādinā akatapaccuddhāraṃ. Yena vinayakammaṃ katanti yena saddhiṃ vinayakammaṃ kataṃ.
以受用为身业,以不准取走为语业,所以他说“生起等与第一咖提那相同”。在“作与非作”中,受用是作,不准取走是非作。
Paribhogena kāyakammaṃ, apaccuddhārāpanena vacīkammanti āha ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisānevā’’ti. Kiriyākiriyanti ettha paribhuñjanaṃ kiriyaṃ. Apaccuddhārāpanaṃ akiriyaṃ.
10. 不藏匿学处的注释
10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
适合决意受持的,是铁钵和陶钵。所谓“猪耳”(sūkarantaka),是指像钥匙盒那样,内部掏空后再锤打成型的东西。
Adhiṭṭhānupaganti adhiṭṭhānayoggaṃ ayopattañceva mattikāpattañca. Sūkarantakaṃ nāma kuñcikākoso viya anto susiraṃ katvā koṭṭitaṃ.
“其他资具”,是指律典中没有提到的钵袋等物品。“说法之后”,是指因为认为“作为沙门,不该不把资具放好就住下”,于是想“我讲完法再给他”而把资具放下来,这样不犯戒。
Aññaṃparikkhāranti pāḷiyā anāgatapattatthavikādiṃ. Dhammakathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti evaṃ ‘‘dhammakathaṃ kathetvā dassāmī’’ti nikkhipato anāpatti.