裸行者学处的注释
1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā
裸行者:指任何已经出家、裸体修行的出家人。游方者:除了比丘和沙弥之外,其余任何已经出家的人。女游方者:除了比丘尼、在学尼和沙弥尼之外,其余任何已经出家的女性。这一切都应当知道是外道。所以说“这些裸行者等外道”。
Acelakassāti yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa naggassa. Paribbājakassāti ṭhapetvā bhikkhuñca sāmaṇerañca avasesassa yassa kassaci pabbajjāsamāpannassa. Paribbājikāyāti ṭhapetvā bhikkhuniṃ, sikkhamānaṃ, sāmaṇeriñca avasesāya yāya kāyaci pabbajjāsamāpannāya. Ete ca sabbe aññatitthiyā veditabbā. Tenāha ‘‘etesaṃ acelakādīnaṃ aññatitthiyāna’’nti.
“他们”是指外道。“放下钵”是指放下装满食物的钵。“外涂物”是指油等。
Tesanti aññatitthiyānaṃ. Bhājanaṃ nikkhipitvāti āmisabharitaṃ bhājanaṃ nikkhipitvā. Bāhirālepanti telādiṃ.
裸行者等人,因为在这里就被认为是外道;
因此,以外道的名义,作了三种划分。
对于非外道的裸行者,以及同样持有外道标志的人;
判定为:对在家人亦(及)对比丘是允许的。
以非外道之心,却持有外道的形相;
布施给入流者等人,是允许的,这是我们的主张。
Acelakādayo yasmā, titthiyāva matā idha; Tasmā titthiyanāmena, tikacchedo kato tayo. Atitthiyassa naggassa, tathā titthiyaliṅgino; Gahaṭṭhassāpi bhikkhussa, kappatīti vinicchayo. Atitthiyassa cittena, titthiyassa ca liṅgino; Sotāpannādino dātuṃ, kappatītīdha no mati.
2. 遣离学处的注释
2. Uyyojanasikkhāpadavaṇṇanā
村或镇:这里即使是城市,也已经被“村”这个说法涵盖进去了,应当这样理解。将进入:这里省略了“去”这个字;或者是由于未加注意,或者不知道那个女人就在那个村里,对比丘说“来,贤友,我们进村或镇乞食吧”,然后就带他去了。任何食物:粥等任何食物。应打发走:看到适合自己玩乐的女人后,应把(同行比丘)打发走、遣送走。因此说“与女人一起”等等。用“等”字涵盖了其余所说的,即身门和语门的违犯。说了“去”等话:说“去,贤友,和你一起说话或坐着,我不舒服;我一个人说话或坐着,才舒服”(《巴吉帝亚》275)。这纯粹是不良行为:这里说的就是像笑等这样的不良行为。不是其他适当的理由:除了所说的这类不良行为之外,不是以“两人一起不能住”等其他适当理由为原因。这是它的意思。应有:打发者的。他:被打发的那个人,就是他。
Gāmaṃ vā nigamaṃ vāti ettha nagarampi gāmaggahaṇeneva gahitanti daṭṭhabbaṃ. Pavisissāmāti ettha gahetvā ‘‘gantvā’’ti pāṭhaseso, asamannāhāro vā tassā itthiyā tasmiṃ gāme sannihitabhāvaṃ ajānanto vā ‘‘ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti bhikkhuṃ gahetvā gantvāti attho. Yaṃ kiñci āmisanti yāguādikaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ. Uyyojeyyāti attano kīḷānurūpaṃ itthiṃ disvā uyyojeyya pahiṇeyya. Tenāha ‘‘mātugāmena saddhi’’ntiādi. Ādisaddena vuttāvasesaṃ kāyavacīdvāravītikkamaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Gacchā’’tiādīni vatvāti ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā. Etaṃ anācāramevāti etaṃ yathāvuttaṃ hasanādianācārameva. Na aññaṃ patirūpaṃ kāraṇanti ṭhapetvā vuttappakāraṃ anācāraṃ ubhinnaṃ ekato na yāpanādiṃ aññaṃ patirūpakāraṇaṃ paccayaṃ karitvā na hotīti attho. Assāti uyyojakassa. Soti yo uyyojito, so.
“未受具足戒者”是指沙弥。他们解释说,这里所说的“未受具足戒者”就是指这个人。“两者”则是指受具足戒者和未受具足戒者这两种人。“把嗔怒的教令加在人身上”(《巴吉帝亚注》277):这里的“嗔”就是愤怒,它的教令、命令就是“嗔怒的教令”,把这种教令加在人身上就是这句话的意思。也就是说,怀着愤怒,想要“也许他会被这样逼迫而离开”,于是在站立、坐下等场合指出他的过失,说:“诸位,看看这个人站着、坐着、向前看、向旁边看的样子,站着像根木桩,坐着像条狗,像猴子一样东张西望。”像这样说不中听的话,就是这里所说的内容。不过,如果是以清净心这样说的话,就没有过失。“如此等等”:这里的“等”字涵盖了以下情形:看见贵重物品后,为了让他“生起贪心”而把他打发走;看见女人后,为了让他“生起不喜”而把他打发走;为了病人、侍者或寺院守护者,叫他去取粥、饭或嚼食而把他打发走;以及“并非想要行为不端,在有应作之事时把他打发走”(《巴吉帝亚》278)——这些都被“等”字包含在内。
Anupasampanneti sāmaṇere. Sova idha anupasampannoti adhippetoti vadanti. Ubhinnampīti upasampannassa vā anupasampannassa vāti dvinnampi. Kalisāsanāropaneti (pāci. aṭṭha. 277) kalīti kodho, tassa sāsanaṃ āṇaṃ kalisāsanaṃ, tassāropaneti attho, ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇu viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti. Suddhacittena panevaṃ bhaṇane doso natthi. Evamādīhīti ettha ādisaddena ‘‘mahagghaṃ bhaṇḍaṃ passitvā lobhadhammaṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘mātugāmaṃ passitvā anabhiratiṃ uppādessatī’’ti uyyojeti, ‘‘gilānassa vā ohiyyakassa vā vihārapālassa vā yāguṃ vā bhattaṃ vā khādanīyaṃ vā nīharā’’ti uyyojeti, ‘‘na anācāraṃ ācaritukāmo sati karaṇīye uyyojetī’’ti (pāci. 278) etesaṃ gahaṇaṃ.
3. 有食学处注释
3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
“共食”这个词是依外在含义构成的复合词,其中两个词里的u音都省略了,所以说“与两个人在一处”等等。这里“与两个人在一处”指的是妻子和丈夫,也就是与这两个人在一处。或者,“食”是指应当被吃的东西,女人和男人与之同在,所以叫“共食”,因此说“或者”等等。“被贪缠住的人”是指有性交意图的人。“卧室”就是睡觉的房间,意思是住处。“大的”是指大的卧室。“门框旁的小”是指从门柱旁边隔出来的小间,或者不管怎样建的小卧室。“越过中间而坐”是指越过脊梁而坐。所谓“小”卧室,宽度是五肘,它中间的位置距离门框只有二肘半;所以在这样的卧室里,离开门框一肘的距离而坐,就叫作越过脊梁而坐。这样坐着,也就叫作越过中间而坐。因此圣典里说“越过脊梁而坐”。这里所谓的“有心”,不应理解为进入时的心,而应当以坐下时的心来理解。
‘‘Sabhojane’’ti bāhiratthasamāsoyaṃ, ubhasadde ukārassa ca lopoti āha ‘‘saha ubhohi janehī’’tiādi. Tattha ubhohi janehīti jāyā ca pati cāti ubhohi janehi. Bhuñjitabbanti vā bhojanaṃ, itthī ca puriso ca, tena saha vattatīti sabhojananti āha ‘‘atha vā’’tiādi. Rāgapariyuṭṭhitassāti methunādhippāyassa. Sayanigharanti sayanīyagharaṃ, vāsagehanti attho. Mahallakassāti mahallakassa sayanigharassa. Piṭṭhasaṅghāṭatoti dvārabāhato khuddakassavāti yathā tathā vā katassa khuddakassa sayanigharassa. Vemajjhaṃ atikkamitvā nisīdeyyāti piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdeyya. Khuddakaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.280) nāma sayanigharaṃ vitthārato pañcahatthappamāṇaṃ hoti, tassa ca majjhimaṭṭhānaṃ piṭṭhasaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇameva hoti, tasmā tādise sayanighare piṭṭhasaṅghāṭato hatthapāsaṃ vijahitvā nisinno piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Evaṃ nisinno ca vemajjhaṃ atikkamitvā nisinno nāma hoti. Tena vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā nisīdatī’’ti (pāci. 281). Sacittakañcettha anupavisitvā nisīdanacittena daṭṭhabbaṃ.
4-5. 关于隐蔽遮覆处与隐蔽独坐的学处注释
4-5. Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
第四和第五学处中凡是应当说明的内容,全部都已经在不定二法中讲过了,所以说:其余的说法方式,应当依照不定二法中所说的方式来理解。
Catutthapañcamasikkhāpade yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ aniyatadvaye vuttamevāti āha ‘‘seso kathānayo aniyatadvaye vuttanayeneva veditabbo’’ti.
6. 关于品行学处的注释
6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā
在内近行界的可见范围内看见比丘:意思是,有人站在那里,对某些家族生起了亲近之心,从那时起继续前行,在内近行界的可见范围内或路过或迎面看见比丘。以平常说话的方式:就是用站在十二肘范围内能听得到的那种声音说话,不需要从这里到那里去找人再告知。因为如果还得那样去找,那实际上就是不存在的人。所以经文说“那样的”等等。没有询问,就是没有告知。
Antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvāti yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya gacchanto antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ passe vā abhimukhe vā disvā. Pakativacanenāti yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā, tādisena vacanena, ito cito ca pariyesitvā ārocanakiccaṃ pana natthi. Yo hi evaṃ pariyesitabbo, so asantoyeva. Tenāha ‘‘tādisa’’ntiādi. Anāpucchitvāti anārocetvā.
内园、比丘尼住处、外道卧处、退回处、施食家中,“内园”指位于村内的精舍。“退回处”指座堂。“施食家”指受邀之家,或者施与筹食等的施主家。“于危难中”指生命与梵行遇到障碍之时。关于“作与不作”,应知在诸家族中从事行持为“作”,不询问为“不作”。
Antarārāmabhikkhunupassayatitthiyaseyyapaṭikkamanabhattiyagharānīti ettha antarārāmanti antogāme vihāro. Paṭikkamananti āsanasālā. Bhattiyagharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu. Kiriyākiriyanti ettha kulesu cārittāpajjanaṃ kiriyaṃ, anāpucchanaṃ akiriyanti veditabbaṃ.
7. 玛哈那玛学处注释
7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā
这一切都是根据事例本身来说的,也就是“没有生病的比丘可以接受四个月药资具的邀请,除了再次邀请以外,除了常邀请以外”(《巴帝摩卡》306)。这全部都是依据被称为学处因缘的事例而说的。因为在那个事例中,玛哈那玛族人以“尊者,我愿意用药物邀请僧团四个月”等语,用极其丰盛的药物作了四个月的邀请,又作了再次邀请和常邀请。所以世尊正是根据那个事例而这样说,这就是所说的意思。“除了再次邀请以外”是指如果有再次邀请,则除开它。“除了常邀请以外”在这里也是同样的道理。但如果那些也存在,则还是可以接受,这是意趣。因此说“这里的意思是这样的”等。在那里,即在三种邀请中。或者以药物作了限定,即通过“酥、油”等这样的名称,或者通过“钵他、那利、阿勒迦”等这样的量,或者通过“应当乞求这么多药物”,以药物作了限定。非需药事者,即使以混合饭也能维持,就成为非需药事。其他药物,即用酥邀请后,油;用阿勒迦邀请后,斗。
Sabbañcetaṃvatthuvasena vuttanti ‘‘agilānena bhikkhunā catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbā aññatra punapavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāyā’’ti (pāci. 306) etaṃ sabbaṃ sikkhāpadanidānasaṅkhātassa vatthuno vasena vuttaṃ. Tattha hi mahānāmena sakkena ‘‘icchāmahaṃ, bhante, saṅghaṃ catumāsaṃ bhesajjena pavāretu’’ntiādinā (pāci. 303) ussannussannena ca bhesajjena catumāsaṃ puna niccaṃ pavāraṇā katā, tasmā bhagavatā tassa vasena evaṃ vuttanti vuttaṃ hoti. Aññatra punapavāraṇāyāti yadi punapavāraṇā atthi, taṃ ṭhapetvā. Aññatra niccapavāraṇāyāti etthāpi eseva nayo. Yadi pana tāpi atthi, sāditabbāvāti adhippāyo. Tenāha ‘‘ayaṃ panettha attho’’tiādi. Tatthāti tissaṃ pavāraṇāyaṃ. Bhesajjehi vā paricchedo kato hotīti ‘‘sappi tela’’nti evamādinā nāmavasena vā ‘‘patthena nāḷiyā āḷhakenā’’tiādinā parimāṇavasena vā ‘‘ettakāni vā bhesajjāni viññāpetabbānī’’ti bhesajjehi paricchedo kato hoti. Nabhesajjakaraṇīyeti missakabhattenāpi ce yāpetuṃ sakkoti, nabhesajjakaraṇīyaṃ nāma hoti. Aññaṃ bhesajjanti sappinā pavārito telaṃ, āḷhakena pavārito doṇaṃ.
如实说明之后,就是如实禀告:“我们接受了您这些药的邀请,但我们还需要这种药和那种药;您邀请我们受用的那些夜晚已经过去了,我们仍然需要药。”能这样提出请求的,只有病人,其他人不行。
Yathābhūtaṃ ācikkhitvāti ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamhā, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho, yāsu tayā rattīsu pavāritamhā, tā rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’’ti yathābhūtaṃ ārocetvā. Evañca viññāpetuṃ gilānova labhati, na itaro.
8. 出征军学处注释
8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā
“四支军”是指象、马、车、步这四支,因为这四支属于这支军队,所以叫四支军,也就是那支有四支的军队。“十二人配一头象,三人配一匹马,四人配一辆车,四名持弓箭的步兵”,这是最低限度具备四支的军队,这才叫作“军”,意思就是这样的军队。“舍弃了它”:是指被什么东西遮住,或者下到低处而看不见了,本来站在这里就能看见,却舍弃了那个能看见的范围,去了别的地方。
Caturaṅgininti hatthiassarathapattīti cattāri aṅgāni etissāti caturaṅginī, taṃ caturaṅginiṃ. ‘‘Dvādasapuriso hatthī, tipuriso asso, catupuriso ratho, cattāro purisā sarahatthā pattī’’ti (pāci. 314) ayaṃ pacchimakoṭiyā caturaṅgasamannāgatā senā nāma, īdisaṃ senanti attho. Taṃ pana vijahitvāti kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissati, idha ṭhatvāna sakkā daṭṭhunti taṃ dassanūpacāraṃ vijahitvā aññaṃ ṭhānaṃ gantvā.
“观察军阵的事情”是指为了看军队而前往这件事。也可以这样读。在象等四支中,“每一”是指在象、马、车、步这四支中,每一支,甚至哪怕只有一头载着一个人的象,或哪怕只有一名持弓箭的步兵,这就是这里的意思。“随行”是指国王前往园林或河流时,军队就这样跟着去。“像这样的因缘”是指存在“舅父在军中生病”等类似合适理由的时候。“在危难中”是指在生命或梵行遇到障碍时,心想“去那里就能脱险”而前往,不算犯戒。
Senādassanavatthusminti senaṃ dassanāya gamanavatthusmiṃ. Ayameva vā pāṭho. Hatthiādīsu ekamekanti hatthiādīsu catūsu aṅgesu ekamekaṃ, antamaso ekapurisāruḷhahatthimpi ekampi sarahatthaṃ purisanti attho. Anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hoti. Tathārūpappaccayeti ‘‘mātulo senāya gilāno hotī’’tiādike (pāci. 312) anurūpakāraṇe sati. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāyesu ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti.
9. 军中住宿学处注释
9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā
被切断通行:如同通行被切断那样,军队被敌军切断了通行。被某人阻挡:指被敌人、或国王、或某个人所阻挡。
Paṭisenāruddhāyāti yathā sañcāro chijjati, evaṃ paṭisenāya ruddhāya senāya. Kenaci palibuddhassāti verikena vā issarena vā kenaci ruddhassa.
10. 战场学处注释
10. Uyyodhikasikkhāpadavaṇṇanā
“会战之处”就是战场。“知道军队的数量”是指他们知道军队的组成部分:“这么多象、这么多马、这么多车、这么多步兵。”就像“诸比丘,我允许以寺院之数”等说法里,这里的“数”是部分的意思。所以他说“军队计数之处,这就是意思”。“军队的布阵”是指“从这里布置象,从这里布置马,从这里布置车,从这里布置步兵”,也就是把军队排列开来,摆成阵势,这就是意思。所以他说“这叫做军队的驻扎”。“十二人之象”是指四位骑乘者,每条腿各两位守护者,如此共十二人的象;“三人之马”是指一位骑乘者,两位护腿者,如此共三人的马;“四人之车”是指一位御者,一位战士,两位护轴者,如此共四人的车。
Sampahāraṭṭhānassāti yuddhabhūmiyā. Balassa aggaṃ jānantīti ‘‘ettakā hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī’’ti (pāci. 324) balassa koṭṭhāsaṃ jānanti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vihāraggenā’’tiādīsu (cūḷava. 318) viya koṭṭhāsattho hettha aggasaddo. Tenāha ‘‘balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti. Senāya viyūhanti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā hontu, ito rathā hontu, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) senāya ṭhapanaṃ, rāsiṃ katvā ṭhapananti attho. Tenāha ‘‘senāsannivesassetaṃ nāma’’nti. Dvādasapuriso hatthīti cattāro ārohakā, ekekapādarakkhakā dve dveti evaṃ dvādasapuriso hatthī. Tipuriso assoti eko ārohako, dve pādarakkhakāti evaṃ tipuriso asso. Catupuriso rathoti eko sārathi, eko yodho, dve āṇirakkhakāti evaṃ catupuriso rathoti.