5. 大须陀素摩本生注释(续) §407
21. 八十集义注 · 278 段
在这其中,“宁可选择死”:食人者啊,如果有人戒行清净,哪怕是为了活命,也不会造作哪怕极微小的恶;他具足戒行,就会宁可选择那样的死,会向往那样的死。而被呵责的恶法之人,那样的活法并不更好。破戒的人,哪怕是为了自己或他人等理由而说妄语,那样的妄语也不能把他从恶趣中救出来。“即使风能把山吹走”:朋友食人者啊,我曾和你在同一位老师门下学习,作为这样的同伴,我不会为了活命而说妄语,你为什么不信呢?即使从东方等方向刮起大风,把大山像棉花团一样吹到空中;月亮和太阳连同各自的宫殿一起坠落到大地上;所有河流都逆流而上——食人者啊,如果有人这样说,那还可以相信;但“我会说妄语”这种话,是你从别人那里听来的,那绝对不可相信。巴利
Tattha mataṃ vareyyāti porisāda yo naro parisuddhasīlo jīvitahetu aṇumattampi pāpaṃ na karoti, sīlasampanno hutvā vareyya taṃ maraṇaṃ iccheyya, garahito pāpadhammo taṃ jīvitaṃ na seyyo, dussīlo puggalo yassāpi hetu attādinopi hetu alikaṃ vacanaṃ bhaṇeyya, taṃ naraṃ evarūpaṃ duggatīhi taṃ alikaṃ na tāyate. Sacepi vāto girimāvaheyyāti, samma porisāda, tayā saddhiṃ ekācariyakule sikkhito evarūpo sahāyako hutvā ahaṃ jīvitahetu musā na kathemi, kiṃ na saddahasi. Sace puratthimādibhedo vāto uṭṭhāya mahantaṃ giriṃ tūlapicuṃ viya ākāse āvaheyya, cando ca sūriyo ca attano attano vimānena saddhiṃ chamā pathaviyaṃ pateyyuṃ, sabbāpi najjo patisotaṃ vajeyyuṃ, bho porisāda , evarūpaṃ vacanaṃ sace bhaṇeyya, taṃ saddahitabbaṃ, ahaṃ musā bhaṇeyyaṃ iti vacanaṃ tuyhaṃ janehi vuttaṃ, na tveva taṃ saddahitabbaṃ.
他这样说,那人还是不信。于是菩萨心想:“他不相信我,我就算立誓也要让他相信。”便说:“食人者朋友,你先把我从肩上放下来,我立誓之后就能让你相信我。”他这么一说,那人就把他放下,安置在地上。菩萨立誓说道:巴利
Evaṃ vuttepi so na saddahiyeva. Atha bodhisatto ‘‘ayaṃ mayhaṃ na saddahati, sapathenapi naṃ saddahāpessāmī’’ti cintetvā, ‘‘samma porisāda, khandhato tāva maṃ otārehi, sapathaṃ katvā taṃ saddahāpessāmī’’ti vutte tena otāretvā bhūmiyaṃ ṭhapito sapathaṃ karonto āha –
“ 我手按着剑和矛,朋友,我也向你立下誓言;
被你释放后,我会成为一个不欠债的人,守护真理,我一定会再回来。”巴利
‘‘Asiñca sattiñca parāmasāmi, sapathampi te samma ahaṃ karomi; Tayā pamutto anaṇo bhavitvā, saccānurakkhī punarāvajissa’’nti.
它的意思是:朋友食人者啊,如果你愿意,我就用手握住剑和矛发誓:“愿我不要投生在这样用武器严密守护的刹帝利家族里。”如果你希望我做别的国王不该做的事,或者任何其他事情,朋友,我也为你发那样的誓:我被你放了以后,去到婆罗门那里,成为没有欠债的人,并且守护真实,我一定会再回来。巴利
Tassattho – samma porisāda, sace icchasi, evarūpehi āvudhehi saṃvihitārakkhe khattiyakule me nibbatti nāma mā hotūti asiñca sattiñca parāmasāmi. Sace aññehi rājūhi akattabbaṃ aññaṃ vā yaṃ icchasi, taṃ sapathampi te, samma, ahaṃ karomi. Yathāhaṃ tayā pamutto gantvā brāhmaṇassa anaṇo hutvā saccamanurakkhanto punarāgamissāmīti.
波利萨达听了之后心想:这个须陀素摩王竟然立下刹帝利不该立的誓言,这跟我有什么关系?他来也好,不来也好,随他。我也是刹帝利国王,我拿自己的手臂血来给天神献祭就行了。这个人实在太辛苦了。这样想过之后——巴利
Tato porisādo ‘‘ayaṃ sutasomo khattiyehi akattabbaṃ sapathaṃ karoti, kiṃ me iminā, esa etu vā mā vā, ahampi khattiyarājā, mameva bāhulohitaṃ gahetvā devatāya balikammaṃ karissāmi, ayaṃ ativiya kilamatī’’ti cintetvā –
“ 那位婆罗门在你的国土、掌握王权时,与你立下的那个约定。
守护真实的人啊,你应当再回来履行那个给婆罗门的约定。”巴利
‘‘Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajassū’’ti.
其中,“再回来”意思是:你要再次来。巴利
Tattha punarāvajassūti puna āgaccheyyāsi.
这时,大士对他说:“朋友,别担心。我听完那四首值百金的偈颂,供养了说法的人,明天早上就回来。”说完,便说了这首偈颂——巴利
Atha naṃ mahāsatto, ‘‘samma, mā cintayi, catasso satārahā gāthā sutvā dhammakathikassa pūjaṃ katvā pātovāgamissāmī’’ti vatvā gāthamāha –
“ 婆罗门昔居己国、执掌权位时与我立下誓约,
我向婆罗门偿清此约后,守护真理者必将归来。”巴利
‘‘Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissa’’nti.
这时,食人者对他说:“大王,你立下了刹帝利不该立的誓言,你要记住这件事。”说完,大士答道:“朋友食人者,你从我小时候起就认识我,我连开玩笑都没说过假话。如今我已登上王位,分得清法和非法,怎么会说假话?你相信我,我明天一定来赴你的祭祀。”食人者被他说服了,就说:“那好吧,大王,你回去吧。你们不来,祭祀就办不成,天神也不会接受没有你们的供养。别给我的祭祀添障碍。”于是放走了这位大士。他像从罗睺口中脱身的月亮一样,具足龙象般的力量和强健的体魄,很快就到了城里。他的军队心想:“须陀素摩王是智者,善于讲说甜美的法语,只要能说上一两句法,就能降伏食人者,像从狮口脱身的小象一样回来。可大众一定会骂:‘这些人把国王送给食人者,自己跑回来了。’”于是他们就在城外扎营。他们远远看见国王走来,就上前迎接、顶礼,问候说:“大王,食人者没有折磨您吧?”国王说:“食人者对我做了连我父母都做不到的事!那么凶暴、那么胆大的食人者,听了我的说法后竟然放了我。”听了这话,他们便为国王装扮,请他登上象背,前后簇拥着进了城。城里所有人看到这情景,都满心欢喜。巴利
Atha naṃ porisādo, ‘‘mahārāja, tumhe khattiyehi akattabbaṃ sapathaṃ karittha, taṃ anussareyyāthā’’ti vatvā, ‘‘samma porisāda, tvaṃ maṃ daharakālato paṭṭhāya jānāsi, hāsenapi me musā na kathitapubbā, sohaṃ idāni rajje patiṭṭhito dhammādhammaṃ jānanto kiṃ musā kathessāmi, saddahasi mayhaṃ , ahaṃ te sve balikammaṃ pāpuṇissāmī’’ti saddahāpito ‘‘tena hi gaccha, mahārāja, tumhesu anāgatesu balikammaṃ na bhavissati, devatāpi tumhehi vinā na sampaṭicchati, mā me balikammassa antarāyaṃ karitthā’’ti mahāsattaṃ uyyojesi. So rāhumukhā muttacando viya nāgabalo thāmasampanno khippameva nagaraṃ sampāpuṇi. Senāpissa ‘‘sutasomo rājā paṇḍito madhuradhammakathiko ekaṃ dve kathā kathetuṃ labhanto porisādaṃ dametvā sīhamukhā muttamattavāraṇo viya āgamissati, ‘ime rājānaṃ porisādassa datvā āgatā’ti mahājano garahissatī’’ti cintetvā bahinagareyeva khandhāvāraṃ katvā ṭhitā taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vanditvā ‘‘kacci, mahārāja, porisādena kilamito’’ti paṭisanthāraṃ katvā ‘‘porisādena mayhaṃ mātāpitūhipi dukkaraṃ kataṃ, tathārūpo nāma caṇḍo sāhasiko porisādo mama dhammakathaṃ sutvā maṃ vissajjesī’’ti vutte rājānaṃ alaṅkaritvā hatthikkhandhaṃ āropetvā parivāretvā nagaraṃ pāvisi. Taṃ disvā sabbe nāgarā tussiṃsu.
他因为敬重法、醉心于法,连父母都没去看一眼,心里想:“以后再见他们吧。”就直接进了王宫,坐上王座,叫人把那位婆罗门喊来。他吩咐人给婆罗门剃须修面等等,等婆罗门修剪好须发、沐浴涂香、穿戴整齐装饰完毕,被带来见他时,他自己随后也去沐浴,然后让人把自己的饭食先送给那位婆罗门吃。婆罗门吃完后,他自己才吃。之后,他请婆罗门坐上昂贵的坐具,因为尊崇法的缘故,用香、花等物向婆罗门供养,自己则坐在低处的座位上,请求道:“老师,请让我听您带来的那些值百金的偈颂吧。”世尊为了说明这件事,说了这首偈颂:巴利
Sopi dhammagarutāya dhammasoṇḍatāya mātāpitaro adisvāva ‘‘pacchāpi ne passissāmī’’ti rājanivesanaṃ pavisitvā rājāsane nisīditvā brāhmaṇaṃ pakkosāpetvā massukammādīnissa āṇāpetvā taṃ kappitakesamassuṃ nhātānulittaṃ vatthālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā ānetvā dassitakāle sayaṃ pacchā nhatvā tassa attano bhojanaṃ dāpetvā tasmiṃ bhutte sayaṃ bhuñjitvā taṃ mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā dhammagarukatāya assa gandhamālādīhi pūjaṃ katvā sayaṃ nīce āsane nisīditvā ‘‘tumhehi mayhaṃ ābhatā satārahā gāthā suṇoma ācariyā’’ti yāci. Tamatthaṃ dīpento satthā gāthamāha –
“ 彼既脱食人者之手,往至婆罗门前,作如是言:
婆罗门啊,我今得闻价值百金之偈,愿此所闻于我得益。”巴利
‘‘Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvāna taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca; Suṇomi gāthāyo satārahāyo, yā me sutā assu hitāya brahme’’ti.
在这里,这句话“说了这番话”的意思就是说了这些。巴利
Tattha etadavocāti etaṃ avoca.
这时,菩萨请求之后,婆罗门用香料涂在手上搓了搓,从袋子里取出一卷令人喜爱的书,用双手捧住,说道:“那么,大王,请听这四首值百金的偈颂——它们由具足十力的迦叶所教导,能摧破贪、慢等烦恼,导向不死的大涅槃。”说完,他注视着书卷,念道:巴利
Atha brāhmaṇo bodhisattena yācitakāle gandhehi hatthe ubbaṭṭetvā pasibbakā manoramaṃ potthakaṃ nīharitvā ubhohi hatthehi gahetvā ‘‘tena hi, mahārāja, kassapadasabalena desitā rāgamadādinimmadanā amatamahānibbānasampāpikā catasso satārahā gāthāyo suṇohī’’ti vatvā potthakaṃ olokento āha –
须陀素摩,纵仅一次与善者相会,此交游亦能护持其人;
与不善者多相聚,则不能护。巴利
‘‘Sakideva sutasoma, sabbhi hoti samāgamo; Sā naṃ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.
只应与善人交往,只应与善人结交亲密友谊;
了解了智者的正法,人就会变得更好,不会变坏。巴利
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
“ 华丽彩绘的王家车乘确实会朽坏,身体也一样会走向衰老;
善人的法不会衰老,善士们确实会向善人们宣说。巴利
‘‘Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṃ upeti; Satañca dhammo na jaraṃ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
“ 虚空遥远,大地也遥远;人们说,大海的彼岸同样遥远。
国王啊,人们说,善人的法和不善人的法,比那还要远得多。”巴利
‘‘Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṃ samuddassa tadāhu dūre; Tato have dūrataraṃ vadanti, satañca dhammo asatañca rājā’’ti.
在这里,“仅一次”就是指只有一次。“与善人”就是指与善士。“那交往能保护他”的意思是:与善人、善士的交往和会合,哪怕只发生一次,也能保护、守护那个人。“而非与不善人”则是说:与不善人即使多次、长时间地交往、同住一处,也不能保护他,意思是那种交往不坚固、不可依靠。“应共坐”是指应与智者同坐,也就是在任何举止威仪中,都应与智者一起行持。“亲密交往”是指朋友之间的亲密交往。“善人的法”是指智者、佛陀等的、名为三十七菩提分法的正法。“更善”的意思是:了知此法之后,只会增长,绝不会退减。“王车”是指国王所乘坐的车。“善装饰”是指经过精心装饰。“善士们宣说”是指佛陀等善士宣说、赞叹那被称为“善士”的、美妙殊胜的涅槃。那被称为涅槃的善人之法,不会老去、不会衰朽。“虚空”就是天空。“遥远”是说:大地有依止、可以抓持,而虚空没有依凭、无所立足,所以这两者即使彼此相连,也因无所系属、互不粘着而被说为“遥远”。“彼岸”是指从此岸到对岸。“他们说它”是指他们说那个。巴利
Tattha sakidevāti ekavārameva. Sabbhīti sappurisehi. Sā nanti sā sabbhi sappurisehi saṅgati samāgamo ekavāraṃ pavattopi taṃ puggalaṃ pāleti rakkhati. Nāsabbhīti asappurisehi pana bahu sucirampi kato saṅgamo ekaṭṭhāne nivāso na pāleti, na thāvaro hotīti attho. Samāsethāti saddhiṃ nisīdeyya, sabbepi iriyāpathe paṇḍiteheva saddhiṃ pavatteyyāti attho. Santhavanti mittasanthavaṃ. Sataṃ saddhammanti paṇḍitānaṃ buddhādīnaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātaṃ saddhammaṃ. Seyyoti etaṃ dhammaṃ ñatvā vaḍḍhiyeva hoti, hāni nāma natthīti attho. Rājarathāti rājūnaṃ ārohanīyarathā. Sucittāti suparikammakatā. Sabbhi pavedayantīti buddhādayo santo ‘‘sabbhī’’ti saṅkhaṃ gataṃ sobhanaṃ uttamaṃ nibbānaṃ pavedenti thomenti, so nibbānasaṅkhāto sataṃ dhammo jaraṃ na upeti na jīrati. Nabhanti ākāso. Dūreti pathavī hi sappatiṭṭhā sagahaṇā, ākāso nirālambo appatiṭṭho, iti ubho ete ekābaddhāpi visaṃyogaṭṭhena anupalittaṭṭhena ca dūre nāma honti. Pāranti orimatīrato paratīraṃ. Tadāhūti taṃ āhu.
那位婆罗门按照具十力的迦叶佛所开示的方式,诵完这四首值百金的偈颂后,就沉默不语了。大士听了之后,心里很高兴,想道:“我这次来,真是没白来啊。”接着又想:“这些偈颂不是声闻弟子说的,也不是仙人说的,也不是其他什么人说的,只有一切知者才能说出来。它们到底值多少呢?”他又想:“就算把整个轮围世界直到梵天界都装满七宝拿来供养,也配不上这些偈颂。不过,我倒是能把三百由旬的俱卢国中那座方圆七由旬的因陀帕特城的王位送给他。可是,他有福气当国王吗?”他用相术观察,没看到他有这个福气。接着又观察将军之类的职位,发现他连当一个村长的福气都没有。再观察他获得财富的福气,从千万财富开始往下看,只看到他最多能得四千个咖哈巴那。于是他想:“就用这些来供养他吧。”他让人拿来四个装着一千钱的钱袋,问道:“老师,您为别的刹帝利诵这些偈颂,能得到多少钱呢?”婆罗门回答:“大王,每首偈颂一百钱,所以它们才叫‘值百偈’。”大士听了便说:“老师,您自己拿着要卖的东西,却不知道它值多少。从今往后,每首偈颂应该叫‘值千偈’。”说完,他诵出这首偈颂:巴利
Iti brāhmaṇo catasso satārahā gāthā kassapadasabalena desitaniyāmena desetvā tuṇhī ahosi . Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘sapphalaṃ vata me āgamana’’nti tuṭṭhacitto hutvā ‘‘imā gāthā neva sāvakabhāsitā, na isibhāsitā, na kenaci bhāsitā, sabbaññunāva bhāsitā, kiṃ nu kho agghantī’’ti cintetvā ‘‘imāsaṃ sakalampi cakkavāḷaṃ yāva brahmalokā sattaratanapuṇṇaṃ katvā dadamānopi neva anucchavikaṃ kātuṃ sakkoti, ahaṃ kho panassa tiyojanasate kururaṭṭhe sattayojanike indapatthanagare rajjaṃ dātuṃ pahomi, atthi nu khvassa rajjaṃ kāretuṃ bhāgya’’nti aṅgavijjānubhāvena olokento nāddasa. Tato senāpatiṭṭhānādīni olokento ekagāmabhojakamattassapi bhāgyaṃ adisvā dhanalābhassa olokento koṭidhanato paṭṭhāya oloketvā catunnaṃyeva kahāpaṇasahassānaṃ bhāgyaṃ disvā ‘‘ettakena naṃ pūjessāmī’’ti catasso sahassatthavikā dāpetvā, ‘‘ācariya, tumhe aññesaṃ khattiyānaṃ imā gāthā desetvā kittakaṃ dhanaṃ labhathā’’ti pucchati. ‘‘Ekekāya gāthāya sataṃ sataṃ, mahārāja, teneva tā satārahā nāma jātā’’ti. Atha naṃ mahāsatto, ‘‘ācariya, tvaṃ attanā gahetvā vikkeyyabhaṇḍassa agghampi na jānāsi , ito paṭṭhāya ekekā gāthā sahassārahā nāma hontū’’ti vatvā gāthamāha –
415 这些偈颂值一千金,不是值百金的偈颂。巴利
415.
“ 这些偈颂值一千,绝非值一百。
婆罗门,你赶快收下这四千吧。”巴利
‘‘Sahassiyā imā gāthā, nahimā gāthā satārahā; Cattāri tvaṃ sahassāni, khippaṃ gaṇhāhi brāhmaṇā’’ti.
它的意思是:婆罗门,这些偈颂值千金,不该只值百金。婆罗门,你赶快收下这四千吧。巴利
Tassattho – brāhmaṇa, imā gāthā sahassiyā sahassārahā, imā gāthā satārahā na hi hontu, brāhmaṇa, tvaṃ cattāri sahassāni khippaṃ gaṇhāti.
于是,他给了婆罗门一辆舒适的车,吩咐手下人说:“把这位婆罗门平平安安地送回家。”然后就打发他走了。就在那一刻,响起了巨大的赞叹声:“善哉!善哉!须陀素摩王把值百金的偈颂当成千金来供养,真是太好了!”他的父母听到这声音,就问:“这是什么声音?”如实了解情况后,他们因为贪图钱财,对大士生了气。大士送走婆罗门后,来到父母跟前,顶礼之后站在一旁。这时他父亲连一句寒暄都没有,就问:“孩子,你是怎么从那么凶恶的盗贼手里逃出来的?”接着又因为贪财问道:“孩子,听说你听了四首偈颂,就给了四千金,这是真的吗?”大士回答:“是真的。”于是父亲说了一首偈颂:巴利
Athassa ekaṃ sukhayānakaṃ datvā ‘‘brāhmaṇaṃ sotthinā gehaṃ sampāpethā’’ti purise āṇāpetvā taṃ uyyojesi. Tasmiṃ khaṇe ‘‘sutasomaraññā satārahā gāthā sahassārahā katvā pūjitā sādhu sādhū’’ti mahāsādhukārasaddo ahosi. Tassa mātāpitaro taṃ saddaṃ sutvā ‘‘kiṃ saddo nāmesā’’ti pucchitvā yathābhūtaṃ sutvā attano dhanalobhatāya mahāsattassa kujjhiṃsu. Sopi brāhmaṇaṃ uyyojetvā tesaṃ santikaṃ gantvā vanditvā aṭṭhāsi. Athassa pitā ‘‘kathaṃ, tāta, evarūpassa sāhasikassa corassa hatthato muttosī’’ti paṭisanthāramattampi akatvā attano dhanalobhatāya ‘‘saccaṃ kira, tāta, tayā catasso gāthā sutvā cattāri sahassāni dinnānī’’ti pucchitvā ‘‘sacca’’nti vutte gāthamāha –
“ 有些偈颂值八十或九十,也可能有值一百的偈颂;巴利
‘‘Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā, satārahā cāpi bhaveyya gāthā;
须陀素摩,你自己去弄清楚吧,那所谓价值千金的偈颂,到底是哪一首?”巴利
Paccattameva sutasoma jānahi, sahassiyā nāma kā atthi gāthā’’ti.
它的意思是:孩子啊,偈颂可能有值八十的、值九十的,也有值一百的。你要自己去了解,那所谓值一千的偈颂,是哪一首,又在谁那里。巴利
Tassattho – gāthā nāma, tāta, āsītiyā ca nāvutiyā ca satārahā cāpi bhaveyya, paccattameva attanāva jānāhi, sahassārahā nāma gāthā kā kassa santike atthīti.
于是大士想让他明白,说道:父亲,我不想要财富的增长,我想要的是听闻的增长。巴利
Atha naṃ mahāsatto ‘‘nāhaṃ, tāta, dhanena vuddhiṃ icchāmi, sutena pana icchāmī’’ti saññāpento āha –
我希望自己能在听闻上不断增长,愿善士们认为我是寂静的人,而来亲近我;
我就像大海接纳奔流的江河一样,亲爱的孩子,我对善巧的言说从不感到满足。巴利
‘‘Icchāmi vohaṃ sutavuddhimattano, santoti maṃ sappurisā bhajeyyuṃ; Ahaṃ savantīhi mahodadhīva, na hi tāta tappāmi subhāsitena.
就像大火烧草木,怎么烧都不会倦;也像大海接纳一条条河流,永远不会满。
最殊胜的国王啊,那些智者也是这样——即使听了善巧的言说,也不会感到满足。巴利
‘‘Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṃ dahanto, na kappatī sāgarova nadībhi; Evampi te paṇḍitā rājaseṭṭha, sutvā na tappanti subhāsitena.
“ 大王啊,当我听到自己的奴仆说出这句充满义理的偈颂时,
我就恭敬地倾听它,亲爱的孩子,因为我确实未满足于法。”巴利
‘‘Sakassa dāsassa yadā suṇomi, gāthaṃ ahaṃ atthavatiṃ janinda; Tameva sakkacca nisāmayāmi, na hi tāta dhammesu mamatthi tittī’’ti.
在这里,“vo”只是一个没有实义的虚词。“已寂静”指这些人。我希望:“愿这些已寂静者来亲近我。” “savantīhi”就是河流。“sakassa”就是自己的。难陀,婆罗门的事先放一边。亲爱的孩子,就算我是在自己的奴仆近处听闻,我对法也从来没有满足的时候。巴利
Tattha voti nipātamattaṃ. ‘‘Santo’’ti ete ca maṃ bhajeyyuṃ iti icchāmi. Savantīhīti nadīhi. Sakassāti tiṭṭhatu, nanda, brāhmaṇo, yadā ahaṃ attano dāsassapi santike suṇomi, tāta, dhammesu mama titti na hi atthīti.
他这样说完之后,立下誓言:“父亲,别为了钱财来责骂我,我听闻正法之后就会回来。”然后他就回来了。现在我要到食人者那里去,这个王国就由你接管吧。他一边交出王位,一边说出这首偈颂——巴利
Evañca pana vatvā ‘‘mā maṃ, tāta, dhanahetu paribhāsasi, ahaṃ dhammaṃ sutvā āgamissāmī’’ti sapathaṃ katvā āgato, idānāhaṃ porisādassa santikaṃ gamissāmi, idaṃ te rajjaṃ gaṇhathā’’ti rajjaṃ niyyādento gāthamāha –
“ 这个国家是你的,有财富、有车乘,有臂钏,一切欲乐都圆满具足;
你为什么因为欲望而骂我?我要到食人者那里去了。”巴利
‘‘Idaṃ te raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ, sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ; Kiṃ kāmahetu paribhāsasi maṃ, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte’’ti.
在这里,“ñatte”的意思是“在近处”。巴利
Tattha ñatteti santike.
那时,父王心中发热。他说:“亲爱的儿子须陀素摩,你在说什么?我们将以象、马、车、步四支军队抓住那个盗贼。”说完便诵出偈颂:巴利
Tasmiṃ samaye piturañño hadayaṃ uṇhaṃ ahosi. So, ‘‘tāta sutasoma, kiṃ nāmetaṃ kathesi, mayaṃ caturaṅginiyā senāya coraṃ gahessāmā’’ti vatvā gāthamāha –
“ 为了保护自己,才有了这些象兵、车兵和步兵;
还有骑马的兵和弓箭手;我们调动军队,去杀敌人。”巴利
‘‘Attānurakkhāya bhavanti hete, hatthārohā rathikā pattikā ca; Assārohā ye ca dhanuggahāse, senaṃ payuñjāma hanāma sattu’’nti.
在这里,“诛杀”的意思是:如果这样派出去的军队还是抓不住他,那就让全国居民一起去把他抓住,然后杀掉敌人,也就是杀死那个与我们为敌的人。这就是这句话的含义。巴利
Tattha hanāmāti sace evaṃ payojitā senā taṃ gahetuṃ na sakkonti, atha naṃ sakalaraṭṭhavāsino gahetvā gantvā hanāma sattuṃ, mārema taṃ amhākaṃ paccāmittanti attho.
这时,他的父母满脸泪水,一边哭一边哀叹着恳求道:“孩子,别去,你不能去啊!”一万六千名舞女和其余的随从也悲泣道:“陛下,您把我们丢下不管,让我们无依无靠,您要去哪里啊?”整座城里没有一个人能保持镇定,到处都在议论:“听说须陀素摩向食人者许下承诺后就回来了,现在听完了四首价值百金的偈颂,供养了说法的人,拜别了父母,据说他还要再回到那个盗贼那里去。”整座城市一片哗然。他听了父母的话之后,说出了一首偈颂——巴利
Atha naṃ mātāpitaro assupuṇṇamukhā rodamānā vilapantā, ‘‘tāta, mā gaccha, gantuṃ na labbhā’’ti yāciṃsu. Soḷasasahassā nāṭakitthiyopi sesaparijanopi ‘‘amhe anāthe katvā kuhiṃ gacchasi, devā’’ti parideviṃsu. Sakalanagare koci sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto ‘‘sutasomo porisādassa kira paṭiññaṃ datvā āgato, idāni catasso satārahā gāthā sutvā dhammakathikassa sakkāraṃ katvā mātāpitaro vanditvā punapi kira corassa santikaṃ gamissatī’’ti sakalanagaraṃ ekakolāhalaṃ ahosi. Sopi mātāpitūnaṃ vacanaṃ sutvā gāthamāha –
“ 波利萨达做了件极难做到的事:他活捉了我,又把我放了。
想起他过去那样的恩情,我怎么能害他呢,大王啊。”巴利
‘‘Sudukkaraṃ porisādo akāsi, jīvaṃ gahetvāna avassajī maṃ; Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, dubbhe ahaṃ tassa kathaṃ janindā’’ti.
在这里,活捉就是生擒。他所作的那种,就是他所做的、具有那样性质的事。先前的义务,是指过去给予的帮助。人主,是对父亲的称呼。巴利
Tattha jīvaṃ gahetvānāti jīvaggāhaṃ gahetvā. Taṃ tādisanti taṃ tena kataṃ tathārūpaṃ. Pubbakiccanti purimaṃ upakāraṃ. Janindāti pitaraṃ ālapati.
他安慰了父母,说:“母亲、父亲,你们不要为我担心。我已经做了善事,六欲天的自在王权对我来说并不难得到。”他礼敬父母、告辞之后,又教导了其余的人,便离开了。导师为了说明这件事,说道:巴利
So mātāpitaro assāsetvā, ‘‘amma tātā, tumhe mayhaṃ mā cintayittha, katakalyāṇo ahaṃ, mama chakāmassaggissariyaṃ na dullabha’’nti mātāpitaro vanditvā āpucchitvā sesajanaṃ anusāsitvā pakkāmi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“ 他礼敬了父亲和母亲,又教导了市民和军队;
说真实语者,守护着真实,就去了那个食人者所在的地方。”巴利
‘‘Vanditvā so pitaraṃ mātarañca, anusāsitvā negamañca balañca; Saccavādī saccānurakkhamāno, agamāsi so yattha porisādo’’ti.
在这里,“守护真实”就是守护真理的意思。那天夜里,他就住在住处。第二天清晨太阳升起时,他礼敬了父母,向他们辞别,又嘱咐了其余的人。宫眷等众人泪流满面,用种种方式悲叹哭泣,簇拥着他出了城。他没法让这些人回去,就在大路上用棍子横着划了一道线,说:“如果你们对我还有情义,就别越过这条线。”众人不敢越过这位持戒有威德者的命令,大声悲哭着,看着他像狮子般矫健地离去。等他的身影从视线中消失,众人齐声痛哭一场,便回城去了。他也沿着来时的路,往那食人者所在的地方走去。因此说:“他便往那食人者所在之处去了。”巴利
Tattha saccānurakkhamānoti saccaṃ anurakkhamāno. Agamāsīti taṃ rattiṃ nivesaneyeva vasitvā punadivase aruṇuggamanavelāya mātāpitaro vanditvā āpucchitvā sesajanaṃ anusāsitvā assumukhena nānappakāraṃ paridevantena itthāgārādinā mahājanena anugato nagarā nikkhamma taṃ janaṃ nivattetuṃ asakkonto mahāmagge daṇḍakena tiriyaṃ lekhaṃ kaḍḍhitvā ‘‘sace mayi sineho atthi, imaṃ mā atikkamiṃsū’’ti āha. Mahājano sīlavato tejavantassa āṇaṃ atikkamituṃ asakkonto mahāsaddena paridevamāno taṃ sīhavijambhitena gacchantaṃ oloketvā tasmiṃ dassanūpacāraṃ atikkante ekaravaṃ ravanto nagaraṃ pāvisi. Sopi āgatamaggeneva tassa santikaṃ gato. Tena vuttaṃ ‘‘agamāsi so yattha porisādo’’ti.
这时,食人者心想:“如果我的朋友须陀素摩想来,那就来吧;不想来,就别来。树神想对我怎样,就随她去吧。我要杀掉这些国王,用第五种甘甜之肉来做供养。”于是他堆好柴堆,点起火,心想“先让炭火堆烧起来”。当他正坐着,用铁叉刮削处理时,须陀素摩到了。食人者看见他,满心欢喜,问道:“朋友,你去该办的事办完了吗?”大士为了说明这件事,说出这首偈颂:“是的,大王,我在具十力的迦叶那里听了他所说的偈颂,也对说法者作了供养礼敬。所以,去该办的事,才算得上是办完了。”巴利
Tato porisādo cintesi – ‘‘sace mama sahāyo sutasomo āgantukāmo, āgacchatu, anāgantukāmo, anāgacchatu, rukkhadevatā yaṃ mayhaṃ icchati , taṃ karotu, ime rājāno māretvā pañcamadhuramaṃsena balikammaṃ karissāmī’’ti citakaṃ katvā aggiṃ jāletvā ‘‘aṅgārarāsi tāva hotū’’ti tassa sūle tacchantassa nisinnakāle sutasomo āgato. Atha naṃ porisādo disvā tuṭṭhacitto, ‘‘samma, gantvā kattabbakiccaṃ te kata’’nti pucchi. Mahāsatto, ‘‘āma mahārāja, kassapadasabalena desitā gāthā me sutā, dhammakathikassa ca sakkāro kato, tasmā gantvā kattabbakiccaṃ kataṃ nāma hotī’’ti dassetuṃ gāthamāha –
“ 我曾安住本国掌权时,与婆罗门立下约定;
为将约定给予婆罗门,我守护真实而归来。
你尽管去祭祀吧,把我吃掉,食人者!”巴利
‘‘Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāgatosmi; Yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisādā’’ti.
在这里,“请祭祀”的意思是:杀了我之后,或者祭祀天神,或者祭祀我,或者吃我的肉。巴利
Tattha yajassūti maṃ māretvā devatāya vā yaññaṃ yajassu, maṃsaṃ vā me khādāhīti attho.
食人魔听了这话,心里想:“这位国王一点都不害怕,说起话来完全没有对死亡的恐惧。这到底是什么力量?”接着他又想:“没别的,他说‘我曾听过十力迦叶佛所说的偈颂’,一定是靠这些偈颂的殊胜力量。我也要请他讲一讲,听一听这些偈颂,这样我也能变得无所畏惧。”打定主意后,他说了偈颂:巴利
Taṃ sutvā porisādo ‘‘ayaṃ rājā na bhāyati, vigatamaraṇabhayo hutvā katheti, kissa nu kho esa ānubhāvo’’ti cintetvā ‘‘aññaṃ natthi, ayaṃ ‘kassapadasabalena desitā gāthā me sutā’ti vadati, tāsaṃ etena āsubhāvena bhavitabbaṃ, ahampi taṃ kathāpetvā tā gāthāyo sossāmi, evaṃ ahampi nibbhayo bhavissāmī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā gāthamāha –
“ 我吃下去的东西,过后并不会消失;这座火葬堆现在还在冒着烟呢。
等肉在无烟的炭火里烤好、烤得恰到好处时,我再听那些价值百金的偈颂。”巴利
‘‘Na hāyate khāditaṃ mayhaṃ pacchā, citakā ayaṃ tāva sadhūmikāva; Niddhūmake pacitaṃ sādhupakkaṃ, suṇomi gāthāyo satārahāyo’’ti.
这里,“所吃”就是吃的东西。那份食物对我来说,不管是在后还是在先,都不会少掉,因为后来你也一样要被我吃掉。“在无烟中烤熟”,是指在无烟、火已烧尽的火上烤熟的肉,这才叫烤得恰到好处。巴利
Tattha khāditanti khādanaṃ. Taṃ khādanaṃ mayhaṃ pacchā vā pure vā na parihāyati, pacchāpi hi tvaṃ mayā khāditabbova. Niddhūmake pacitanti niddhūme nijjhāle aggimhi pakkamaṃsaṃ sādhupakkaṃ nāma hoti.
大士听了这话,心想:“这个食人魔本性恶劣,我先稍微制伏他,让他感到羞愧,然后再跟他说。”于是说道:巴利
Taṃ sutvā mahāsatto ‘‘ayaṃ porisādo pāpadhammo, imaṃ thokaṃ niggahetvā lajjāpetvā kathessāmī’’ti cintetvā āha –
你是不守正法者,啖人者啊,为腹中饥而弃国流亡;
这些偈颂宣说的正是正法,法与非法,何处能相合?巴利
‘‘Adhammiko tvaṃ porisādakāsi, raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu; Dhammañcimā abhivadanti gāthā, dhammo ca adhammo ca kuhiṃ sameti.
“ 对非法又残忍、总是双手沾满鲜血的人,
连真实都没有,哪来的法?你靠听来的东西又能成什么事?”巴利
‘‘Adhammikassa luddassa, niccaṃ lohitapāṇino; Natthi saccaṃ kuto dhammo, kiṃ sutena karissasī’’ti.
其中,“此法……”这些偈颂,是在赞叹九种出世间法。“在哪里会合?”就是问:在哪里聚集?因为法能让人投生善趣或证得涅槃,非法则让人堕入恶趣。“从哪里有法?”意思是:连言语上的真实都没有,哪里还谈得上有法?“你凭听闻能做什么?”意思是:你靠这些听闻能做什么?就像瓦罐不能用来装狮子油一样,你也不是能承载法的器皿。巴利
Tattha dhammañcimāti imā ca gāthā navalokuttaradhammaṃ abhivadanti. Kuhiṃ sametīti kattha samāgacchati. Dhammo hi sugatiṃ pāpeti nibbānaṃ vā, adhammo duggatiṃ. Kuto dhammoti vacīsaccamattampi natthi, kuto dhammo. Kiṃ sutenāti tvaṃ etena sutena kiṃ karissasi, mattikābhājanaṃ viya hi sīhavasāya abhājanaṃ tvaṃ dhammassa.
他即使被这样说了,也完全没有生气。为什么呢?因为这位大士修习慈心极为广大。于是他对他说:“朋友须陀素摩,难道只有我是不如法的吗?”接着说出偈颂——巴利
So evaṃ kathitepi neva kujjhi. Kasmā? Mahāsattassa mettābhāvanāya mahattena. Atha naṃ ‘‘kiṃ pana samma sutasoma ahameva adhammiko’’ti vatvā gāthamāha –
“ 或为食肉而游猎,或为人肉而杀人,
二者命终皆同等,何故独称我非法?”巴利
‘‘Yo maṃsahetu migavaṃ careyya, yo vā hane purisamattahetu; Ubhopi te pecca samā bhavanti, kasmā no adhammikaṃ brūsi maṃ tva’’nti.
在这里,“为何”是指:那些国王在赡部洲大地上,穿戴华丽、装备齐全,带着强大的军队和众多随从,乘坐上等车乘去狩猎,用锋利的箭射中野兽并杀死它们,你不去说他们,为什么偏偏说我不如法?他这是在表明:如果他们没有过失,那我也同样没有过失。巴利
Tattha kasmā noti ye jambudīpatale rājāno alaṅkatapaṭiyattā mahābalaparivārā rathavaragatā migavaṃ carantā tikhiṇehi sarehi mige vijjhitvā mārenti, te avatvā kasmā tvaṃ maññeva adhammikanti vadati. Yadi te niddosā, ahampi niddoso evāti dīpeti.
听了这话,大士为了破除他的执见,就说了一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā mahāsatto tassa laddhiṃ bhindanto gāthamāha –
“ 了知此理的刹帝利,五种五爪兽是不可食的;
大王,你吃了不该吃的东西,因此你就是个不守正法的人。”巴利
‘‘Pañca pañca na khā bhakkhā, khattiyena pajānatā; Abhakkhaṃ rāja bhakkhesi, tasmā adhammiko tuva’’nti.
这段话的意思是:朋友食人者啊,刹帝利以懂得刹帝利法则,对于象等十种众生——也就是五加五——都不应该当作肉来吃,都不是适合吃的。“Na kho”也可以作为一种读法。另一种解释是:刹帝利以懂得刹帝利法则,在五爪众生中,兔子、豪猪、巨蜥、猴子和乌龟,只有这五种众生是适合吃的,别的都不行。可是你却吃了不该吃的人肉,因此你就是非法之人。巴利
Tassattho – samma porisāda, khattiyena nāma khattiyadhammaṃ jānantena pañca pañca hatthiādayo daseva sattā maṃsavasena na khā bhakkhā na kho khāditabbayuttakā. ‘‘Na kho’’tveva vā pāṭho. Aparo nayo khattiyena khattiyadhammaṃ jānantena pañcanakhesu sattesu sasako, sallako, godhā, kapi kummoti ime pañceva sattā bhakkhitabbayuttakā, na aññe, tvaṃ pana abhakkhaṃ manussamaṃsaṃ bhakkhesi, tena adhammikoti.
他这样被驳倒后,找不到别的脱身办法,就为了掩盖自己的恶行,说了一首偈颂——巴利
Iti so niggahaṃ patvā aññaṃ nissaraṇaṃ adisvā attano pāpaṃ paṭicchādento gāthamāha –
“ 你已经从食人魔手里逃出来,回到自己的宫殿,随心所欲地享受欲乐;
你又落回敌人手里了,国王,你根本不通晓刹帝利之法。”巴利
‘‘Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Amittahatthaṃ punarāgatosi, na khattadhamme kusalosi rājā’’ti.
在这件事上,“不精通刹帝利法”意思是:你并不精通那被称为刹帝利法的治国论典,不知道什么对自己有利、什么对自己不利。你在世间白白得了“智者”的名声,到处传扬,可我却根本看不到、也不认为你有智者的样子,你实在是蠢得不能再蠢了——他这样说道。巴利
Tattha na khattadhammeti tvaṃ khattiyadhammasaṅkhāte nītisatthe na kusalosi, attano atthānatthaṃ na jānāsi, akāraṇeneva te loke paṇḍitoti kitti patthaṭā, ahaṃ pana te paṇḍitabhāvaṃ na passāmi na jānāmi, atibālosīhi vadati.
这时,大士对他说:“朋友,真正精通刹帝利法的人,就该像我这样。我确实知道这个法,但我并不为了这个目的去实践。”说完,他说了这首偈颂:巴利
Atha naṃ mahāsatto, ‘‘samma, khattiyadhamme kusalena nāma mādiseneva bhavitabbaṃ. Ahañhi taṃ jānāmi, na pana tadatthāya paṭipajjāmī’’ti vatvā gāthamāha –
“ 凡是精通刹帝利法的人,大多都会堕入地狱。
因此,我舍弃了刹帝利法,作为守护真实者,又回到了这里。
食人者啊,你就献祭吧,吃了我吧。”巴利
‘‘Ye khattadhamme kusalā bhavanti, pāyena te nerayikā bhavanti; Tasmā ahaṃ khattadhammaṃ pahāya, saccānurakkhī punarāgatosmi; Yajassu yaññaṃ khāda maṃ porisādā’’ti.
其中,“善巧”是指为达此目的而行的善巧。“大多”是指大多数地狱众生。那些不投生到那里的,则投生到其余恶趣中。巴利
Tattha kusalāti tadatthāya paṭipajjanakusalā. Pāyenāti yebhuyyena nerayikā. Ye pana tattha na nibbattanti, te sesāpāyesu nibbattanti.
“ 高楼、平地、牛马,合意的女人和迦尸产的栴檀香;
在那里,你凭主人的身份什么都能得到;你以真实看到了什么利益呢?”巴利
‘‘Pāsādavāsā pathavīgavāssā, kāmitthiyo kāsikacandanañca; Sabbaṃ tahiṃ labhasi sāmitāya, saccena kiṃ passasi ānisaṃsa’’nti.
这里,“宫殿住处”说的是:善友须陀素摩,你有三座适合三个季节的宫殿住处,像天宫一样。“土地、牛、马”说的是土地、牛和马都很多。“所想要的女子”说的是作为欲乐对象的女子。“迦尸布和栴檀”说的是迦尸布和红栴檀。“你在那里得到这一切”说的是这些以及其他受用和享用之物,你在自己的城里以主人身份得到这一切,成为主人后就能随心所欲地享用。你舍弃了这一切,为了守护真实而来到这里,你凭真实看到了什么利益呢?巴利
Tattha pāsādavāsāti, samma sutasoma, tava tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā dibbavimānakappā tayo nivāsapāsādā. Pathavīgavāssāti pathavī ca gāvo ca assā ca bahū. Kāmitthiyoti kāmavatthubhūtā itthiyo. Kāsikacandanañcāti kāsikavatthañca lohitacandanañca. Sabbaṃ tahinti etañca aññañca upabhogaparibhogaṃ sabbaṃ tvaṃ tahiṃ attano nagare sāmitāya labhasi, sāmī hutvā yathā icchasi, tathā paribhuñjituṃ labhati, so tvaṃ sabbametaṃ pahāya saccānurakkhī idhāgacchanto saccena kiṃ ānisaṃsaṃ passasīti.
“ 在这大地上,无论有什么滋味,真实都比那些滋味更甜美;巴利
‘‘Ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṃ tesaṃ sādutaraṃ rasānaṃ;
安住于谛的沙门与婆罗门,能渡越生死的彼岸。”巴利
Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, taranti jātimaraṇassa pāra’’nti.
在这里,“更甜美”的意思是:因为一切味道,只有在众生说真话的时候,才是殊胜甘美的,所以真话比那些味道更甜美;又因为安住在离谛和语谛中的人,能够越过被称为生死的三界轮回,到达彼岸——不死的大涅槃,所以它也被称为“更甜美”。巴利
Tattha sādutaranti yasmā sabbepi rasā sattānaṃ saccakāleyeva paṇītā madhurā honti, tasmā saccaṃ tesaṃ sādutaraṃ rasānaṃ, yasmā vā viratisaccavacīsacce ṭhitā jātimaraṇasaṅkhātassa tebhūmakavaṭṭassa pāraṃ amatamahānibbānaṃ taranti pāpuṇanti, tasmāpi taṃ sādutaranti.
大士就这样为他讲了真实语的功德利益。听了之后,食人者看着他像盛开的莲花和满月一样庄严的面容,心里想:“这位须陀素摩明明看见那像炭火堆一样的床和正在削尖的刑柱,却连一丝一毫的恐惧慌乱都没有。这到底是什么的缘故呢?是那价值百金的偈颂的威力,还是真实语的威力,又或者是别的什么人的威力?”于是他想:“我先问问他再说。”便以偈颂问道:巴利
Evamassa mahāsatto sacce ānisaṃsaṃ kathesi. Tato porisādo vikasitapadumapuṇṇacandasassirikamevassa mukhaṃ oloketvā ‘‘ayaṃ sutasomo aṅgāracitakaṃ mañca sūlaṃ tacchantaṃ passati, cittutrāsamattampissa natthi, kiṃ nu kho esa satārahagāthānaṃ ānubhāvo, udāhu saccassa, aññasseva vā kassacī’’ti cintetvā ‘‘pucchissāmi tāva na’’nti pucchanto gāthamāha –
“ 你已经从食人者的手里逃脱,回到自己的宫殿,随心享受欲乐;
你又一次落到了仇敌手里,人主啊,你根本不怕死。
你心志不退转,说的是真实语。”巴利
‘‘Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Amittahatthaṃ punarāgatosi, na hi nūna te maraṇabhayaṃ janinda; Alīnacitto asi saccavādī’’ti.
大士在向他说的时候说道:巴利
Mahāsattopissa ācikkhanto āha –
我已经做了种种善行,举行了各种祭祀,这些祭祀广大而受到称赞;
通往他世的道路已清净,安住于法的人,怎么会害怕死亡?巴利
‘‘Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
我已经做了各种善行,举行了种种供养和祭祀,这些供养广大而受到称赞;
我将毫无悔恨地前往他世。食人者啊,请举行祭祀,吃我吧。巴利
‘‘Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ, yajassu yaññaṃ ada maṃ porisāda.
我的父亲和母亲都得到了我的照料,我也依法获得了受人称赞的权势。
通往他世的路已经清理干净,安住在法中的人,何必害怕死亡?巴利
‘‘Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
父母已由我奉养,我依法获得的权位广受称许;
我将无悔地走向来世——食人者啊,请举行祭祀,吃我吧。巴利
‘‘Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ; Anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ, yajassu yaññaṃ ada maṃ porisāda.
我对亲戚和朋友该做的都做了,我如法得来的权势也受到称赞;
清净了通往他世道路的人,安住于法,怎么会害怕死亡呢?巴利
‘‘Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
我在亲戚和朋友中已经尽了自己该尽的责任,我的权势是如法的,也受到称赞;
我将毫无悔恨地走向来世,请献祭吧,请把我吃掉,食人者。巴利
‘‘Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṃ pasatthaṃ; Anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ, yajassu yaññaṃ ada maṃ porisāda.
我已用种种方式,向众多之人布施,使沙门婆罗门都得到了饱足。(巴利语:Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca;)
通往他世的路已经清净,安住于法的人,怎么会害怕死亡呢?巴利
‘‘Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
“ 我已用种种方式,向众多之人布施,使沙门婆罗门都得到了饱足。(巴利语:Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca;)
我将毫无悔恨地前往他世。请献上祭祀吧,食人者,请吃掉我。”巴利
‘‘Dinnaṃ me dānaṃ bahudhā bahūnaṃ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; Anānutappaṃ paralokaṃ gamissaṃ, yajassu yaññaṃ ada maṃ porisādā’’ti.
在这其中,“善”指的是善业。“种种形态”是指通过布施等方式而有的多种多样。“祭祀”是指以舍离十种布施之物而极为广大、被智者所称赞、已经奉行、已经举行的祭祀。“安住于法”是指像我这样安立在法中的人,还会怕什么死亡呢?“不追悔”就是心中没有懊悔。“我的王权如法且受称赞”是指没有破坏十种王法,我纯粹以正法治理国家。“义务”是指在亲族中尽亲族的本分,在朋友中尽朋友的本分。“布施”是指与具体对象相应(与特定事由相应的思心所)。“种种”是指由众多方便而行。“对众多人”指不是对五人、不是对十人,乃至对百人、千人、十万人作布施;“使满足”指装满所持的容器而使之极得满足。巴利
Tattha kalyāṇāti kalyāṇakammā. Anekarūpāti dānādivasena anekavidhā. Yaññāti dasavidhadānavatthupariccāgavasena ativipulā paṇḍitehi pasatthā yaññāpi yiṭṭhā pavattitā. Dhamme ṭhitoti evaṃ dhamme patiṭṭhito mādiso ko nāma maraṇassa bhāyeyya. Anānutappanti anānutappamāno. Dhammena me issariyaṃ pasatthanti dasavidhaṃ rājadhammaṃ akopetvā dhammeneva mayā rajjaṃ pasāsitaṃ. Kārāti ñātīsu ñātikiccāni, mittesu ca mittakiccāni. Dānanti savatthukacetanā. Bahudhāti bahūhi ākārehi. Bahūnanti na pañcannaṃ, na dasannaṃ, satassapi sahassassapi satasahassassapi dinnameva. Santappitāti gahitagahitabhājanāni pūretvā suṭṭhu tappitā.
波利萨达听了这话,心里害怕得发抖,心想:“这位须陀素摩大王是个好人,有智慧,讲的法语又甜美。我要是把他吃了,我的头就会裂成七瓣,大地也会为我裂开。”于是说道:“贤友,你不是我该吃的人。”接着说了这首偈颂:巴利
Taṃ sutvā porisādo ‘‘ayaṃ sutasomamahārājā sappuriso ñāṇasampanno madhuradhammakathiko, sacāhaṃ etaṃ khādeyyaṃ, muddhā me sattadhā phaleyya, pathavī vā pana me vivaraṃ dadeyyā’’ti bhītatasito hutvā, ‘‘samma, na tvaṃ mayā khāditabbarūpo’’ti vatvā gāthamāha –
“ 一个人明明知道是毒,就不该去碰;就像面对一条喷着烈火般毒焰的毒蛇,不该去抓。
如果有人吃掉这样一位说真话的人,他的头也会裂成七分。”巴利
‘‘Visaṃ pajānaṃ puriso adeyya, āsīvisaṃ jalitamuggatejaṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyyā’’ti.
在这里,“毒”指的就是能当场致死的哈拉哈拉毒。“炽燃的”是指它被自身的毒热烧得炽烈,因此带着极其猛烈的威力,像一座炽烈火堆;或者,他抓住一条游动的毒蛇的脖子。巴利
Tattha visanti tattheva māraṇasamatthaṃ halāhalavisaṃ. Jalitanti attano visatejena jalitaṃ teneva uggatejaṃ aggikkhandhaṃ viya carantaṃ āsīvisaṃ vā pana so gīvāya gaṇheyya.
于是,他对大士说:“你就像哈拉哈拉毒一样,谁会来吃你呢?”说完之后,他想听偈颂,便向大士请求。大士为了让对法生起恭敬,拒绝他说:“像这样没有过失的偈颂,你不是能领受的人。”虽然被拒绝了,他心里还是想:“整个赡部洲里,没有像这位一样的智者。这人从我手里脱身出去,听了那些偈颂,供养了说法者之后,竟然额头上带着死亡的印记又回来了——那些偈颂一定非常美妙。”于是他更加生起了听闻佛法的恭敬心,向大士请求,说出偈颂——巴利
Iti so mahāsattaṃ ‘‘halāhalavisasadiso tvaṃ, ko taṃ khādissatī’’ti vatvā gāthā sotukāmo taṃ yācitvā tena dhammagāravajananatthaṃ ‘‘evarūpānaṃ anavajjagāthānaṃ tvaṃ abhājana’’nti paṭikkhittopi ‘‘sakalajambudīpe iminā sadiso paṇḍito natthi, ayaṃ mama hatthā muccitvā gantvā tā gāthā sutvā dhammakathikassa sakkāraṃ katvā nalāṭena maccuṃ ādāya punāgato, ativiya sādhurūpā gāthā bhavissantī’’ti suṭṭhutaraṃ sañjātadhammassavanādaro hutvā taṃ yācanto gāthamāha –
“ 人们听了法之后,就能明白什么是善、什么是恶。
就算只是听了这些偈颂,我的心也会在法上感到喜悦。”巴利
‘‘Sutvā dhammaṃ vijānanti, narā kalyāṇapāpakaṃ; Api gāthā suṇitvāna, dhamme me ramate mano’’ti.
这句话的意思是:“朋友,须陀素摩,人们听了法之后,就能知道什么是善、什么是恶;说不定听了这些偈颂之后,我的心也能在善业道法上感到欢喜。”巴利
Tassattho – ‘‘samma sutasoma, narā nāma dhammaṃ sutvā kalyāṇampi pāpakampi jānanti, appeva nāma tā gāthā sutvā mamapi kusalakammapathadhamme mano rameyyā’’ti.
这时,大士心想:“这个食人者现在想听法,我就为他说吧。”于是对他说:“那么,朋友,你好好听。”让他专心倾听之后,就按照难陀婆罗门所说的方式,先对偈颂作赞叹,在六欲界诸天神中引起一阵极大的骚动,诸天神纷纷发出“善哉”的赞叹,就在此时,他为食人者说法——巴利
Atha mahāsatto ‘‘sotukāmo dāni porisādo, kathessāmī’’ti cintetvā ‘‘tena hi, samma, sādhukaṃ suṇāhī’’ti taṃ ohitasotaṃ katvā nandabrāhmaṇena kathitaniyāmeneva gāthānaṃ thutiṃ katvā chasu kāmāvacaradevesu ekakolāhalaṃ katvā devatāsu sādhukāraṃ dadamānāsu porisādassa dhammaṃ kathesi –
大王,与善人相交,纵仅一次,
那相交亦能护佑他;与不善者多所往来,则不能护。巴利
‘‘Sakideva mahārāja, sabbhi hoti samāgamo; Sā naṃ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.
只跟真正的好人交往,只跟真正的好人做朋友。
了解了善人们的正法之后,他会变得更好,而不会变坏。巴利
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ sandhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
“ 华丽彩绘的王家车乘确实会朽坏,身体也一样会走向衰老;
善人的法不会衰老,善人们确实会在善人之间宣说。巴利
‘‘Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṃ upeti; Satañca dhammo na jaraṃ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
“ 天空遥远,大地遥远,人们说大海的彼岸也遥远;
他们却说,比这些更远的,是善人的法和恶人的法,大王。”巴利
‘‘Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṃ samuddassa tadāhu dūre; Tato have dūrataraṃ vadanti, satañca dhammo asatañca rājā’’ti.
他因为对方善巧地说了法,又因为自己具备智者的特质,心里想:“这些偈颂就像是一切知佛陀所说的一样。”这么一想,整个身体就被五种颜色的喜悦遍满了,食人者对菩萨生起了柔软的心,将菩萨视作赐予白伞盖(王位)的父亲一般。他想:“我实在找不到什么金银财宝可以供养须陀素摩,那就为每一首偈颂各赐一个恩惠吧。”于是说出一首偈颂:巴利
Tassa tena sukathitattā ceva attano paṇḍitabhāvena ca tā gāthā sabbaññubuddhakathitā viyāti cintentassa sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā paripūri, bodhisatte muducittaṃ ahosi, setacchattadāyakaṃ pitaraṃ viya naṃ amaññi. So ‘‘ahaṃ sutasomassa dātabbaṃ kiñci hiraññasuvaṇṇaṃ na passāmi, ekekāya panassa gāthāya ekekaṃ varaṃ dassāmī’’ti cintetvā gāthamāha –
“ 这些偈颂意义具足、文辞优美,人主啊,听了您这番善说之后,
朋友啊,我满心欢喜、愉悦、高兴、欣喜,我要给你四个恩惠。”巴利
‘‘Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā tuyha janinda sutvā; Ānandi vitto sumano patīto, cattāri te samma vare dadāmī’’ti.
在这里,“欢喜”是指生起了欢喜。其余几个词都是它的同义词。这四种也都是欢喜的表现。巴利
Tattha ānandīti ānandajāto. Sesāni tasseva vevacanāni. Cattāropi hete tuṭṭhākārā eva.
这时,大士贬斥他,说道:“你到底要给我什么恩惠?”便说了一首偈颂:巴利
Atha naṃ mahāsatto ‘‘kiṃ nāma tvaṃ varaṃ dassasī’’ti apasādento gāthamāha –
你不知自身之死,也不辨何利何害、何堕恶道、何生天界;
贪着诸味、沉溺恶行,恶性之人,你还能施与何等胜妙之物?巴利
‘‘Yo nattano maraṇaṃ bujjhasi tuvaṃ, hitāhitaṃ vinipātañca saggaṃ; Giddho rase duccarite niviṭṭho, kiṃ tvaṃ varaṃ dassasi pāpadhamma.
“ 我若对你说‘请赐我恩典’,你给了之后也不收回;
面对这眼前可见的争吵与诤论,哪个智者明知其事还会卷入其中?”巴利
‘‘Ahañca taṃ ‘dehi vara’nti vajjaṃ, tvaṃ cāpi datvā na avākareyya; Sandiṭṭhikaṃ kalahamimaṃ vivādaṃ, ko paṇḍito jānamupabbajeyyā’’ti.
在这里,“凡”指的是:你自己不知道、也不明白“我终究会死”,只顾着造恶业。“有益与无益”指的是:你不知道“这个业对我有益,这个业对我不利,这个会把我带到恶道,这个会让我生天”。“味”指的是人肉的滋味。“会说”指的是我会说。“不会拒绝”指的是:已经口头答应了,当有人对你说“给我那个恩惠”时,你不会拒绝,也不会不给。“去参与”指的是:哪个智者会去掺和这种争吵呢?巴利
Tattha yoti yo tvaṃ ‘‘maraṇadhammohamasmī’’ti attanopi maraṇaṃ na bujjhasi na jānāsi, pāpakammameva karosi. Hitāhitanti ‘‘idaṃ me kammaṃ hitaṃ, idaṃ ahitaṃ, idaṃ vinipātaṃ nessati, idaṃ sagga’’nti na jānāsi. Raseti manussamaṃsarase. Vajjanti vadeyyaṃ. Na avākareyyāti vācāya datvā ‘‘dehi me vara’’nti vuccamāno na avākareyyāsi na dadeyyāsi. Upabbajeyyāti ko imaṃ kalahaṃ paṇḍito upagaccheyya.
于是食人者说了这首偈子:“这个人不相信我,我要让他相信我。”巴利
Tato porisādo ‘‘nāyaṃ mayhaṃ saddahati, saddahāpessāmi na’’nti gāthamāha –
“ 人不应当许诺那样的恩惠,即许诺了之后却不予兑现。
朋友,你就毫不退缩地求那个恩惠吧,即使要舍弃性命,我也一定会给。”巴利
‘‘Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ, yaṃ vāpi datvā na avākareyya; Varassu samma avikampamāno, pāṇaṃ cajitvānapi dassamevā’’ti.
在那里,“不动摇”就是不退缩。巴利
Tattha avikampamānoti anolīyamāno.
这时,大士心想:“他表现得极其英勇而说出这番话,他会听从我的话。我要向他求一个恩惠。但如果我一开始就要求‘不许吃人肉’,他会非常痛苦。不如我先求其他三个恩惠,最后再提这一个。”这样想完之后,他说道:巴利
Atha mahāsatto ‘‘ayaṃ ativiya sūro hutvā katheti, karissati me vacanaṃ, varaṃ gaṇhissāmi, sace pana ‘‘manussamaṃsaṃ na khāditabba’nti paṭhamameva varaṃ vārayissaṃ, ativiya kilamissati, paṭhamaṃ aññe tayo vare gahetvā pacchā etaṃ gaṇhissāmī’’ti cintetvā āha –
“ 圣者与圣者结交为友,智者与有智者相契;
愿我见到您百年无病,这是我求的第一个恩惠。”巴利
‘‘Ariyassa ariyena sameti sakhyaṃ, paññassa paññāṇavatā sameti; Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ, etaṃ varānaṃ paṭhamaṃ varāmī’’ti.
在这里,“圣者”指的是行为圣洁的人。“友”指的是友谊之法、朋友之道。“具慧者”指的是具备智慧的人。“相合”是指像恒河水与阎牟那河水那样交融汇合。众生确实是依各自的界而聚合。“愿我见到您”:须陀素摩想要食人者长寿,所以先以“愿我见到您”这种方式乞求自己的活命。因为对智者来说,直接说“请给我活命”并不合适,而且他想:“对方会认为‘这个人正是希望我健康无病’,从而感到满意”,所以才这样说。巴利
Tattha ariyassāti ācāraariyassa. Sakhyanti sakhidhammo mittadhammo. Paññāṇavatāti ñāṇasampannena. Sametīti gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saṃsandati. Dhātuso hi sattā saṃsandanti. Passeyya tanti sutasomo porisādassa ciraṃ jīvitaṃ icchanto viya paṭhamaṃ attano jīvitavaraṃ yācati. Paṇḍitassa hi ‘‘mama jīvitaṃ dehī’’ti vattuṃ ayuttaṃ, apica so ‘mayhameva esa ārogyaṃ icchatī’ti cintetvā tussissatīti evamāha.
他听了这话,心里想:“这个人被我夺去了王位,如今我一心只想吃人肉,像这样罪大恶极的大盗,居然还盼着我活命——啊,他真是为我好!”他满心欢喜,完全被蒙骗了,根本不知道那个恩惠已经被取走了。于是他答应给出那个恩惠,说了一首偈颂:巴利
Sopi taṃ sutvāva ‘‘ayaṃ issariyā dhaṃsetvā idāni maṃsaṃ khāditukāmassa evaṃ mahāanatthakarassa mahācorassa mayhameva jīvitaṃ icchati, aho mama hitakāmo’’ti tuṭṭhamānaso vañcetvā varassa gahitabhāvaṃ ajānitvā taṃ varaṃ dadamāno gāthamāha –
“ 圣者与圣者结交为友,智者与有智者相契;
愿你得见我百年康健,这是我赐你的第一恩惠。”巴利
‘‘Ariyassa ariyena sameti sakhyaṃ, paññassa paññāṇavatā sameti; Passāsi maṃ vassasataṃ arogaṃ, etaṃ varānaṃ paṭhamaṃ dadāmī’’ti.
于是菩萨说道:巴利
Tato bodhisatto āha –
“ 那些在此守护大地的刹帝利,已受灌顶、名号已立,
我不曾为那样的国土之主祈愿;这是诸愿中的第二愿,我选此愿。”巴利
‘‘Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā; Na tādise bhūmipatī adesi, etaṃ varānaṃ dutiyaṃ varāmī’’ti.
在这里,所谓“已赋予名称”,是因为在头顶上灌顶,所以就被称为“已灌顶者”。所谓“不得食那样的”,就是他不能吃那样的刹帝利,并说:“不要吃!”巴利
Tattha katanāmadheyyāti muddhani abhisittattāva ‘‘muddhābhisittā’’ti katanāmadheyyā. Na tādiseti tādise khattiye na adesi mā khādi.
就这样,他选第二个愿望时,选了让那一百多位刹帝利活命的愿望。波梨萨陀在给的时候说道:巴利
Iti so dutiyaṃ varaṃ gaṇhanto parosatānaṃ khattiyānaṃ jīvitavaraṃ gaṇhi. Porisādopissa dadamāno āha –
“ 那些在这里守护大地、已受灌顶而获得名号的刹帝利们,
我不会给那样的国王,这是我给你的第二个愿望。”巴利
‘‘Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā; Na tādise bhūmipatī ademi, etaṃ varānaṃ dutiyaṃ dadāmī’’ti.
他们到底听没听到那个人的声音呢?并不是全都听到了。因为波梨萨陀害怕树上烟网带来的危险,就退到一边生了火。大士坐在火和树之间,跟他说话,所以他们并没有听到全部,只听到了一半一半。他们互相安慰说:“现在须陀素摩要调伏波梨萨陀了,别害怕。”就在那一刻,大士说了下面这首偈颂:巴利
Kiṃ pana te tesaṃ saddaṃ suṇanti, na suṇantīti? Na sabbaṃ suṇanti. Porisādena hi rukkhassa dhūmajālaupaddavabhayena paṭikkamitvā aggi kato, aggino ca rukkhassa ca antare nisīditvā mahāsatto tena saddhiṃ kathesi, tasmā sabbaṃ asutvā upaḍḍhupaḍḍhaṃ suṇiṃsu. Te ‘‘idāni sutasomo porisādaṃ damessati, mā bhāyathā’’ti aññamaññaṃ samassāsesuṃ. Tasmiṃ khaṇe mahāsatto imaṃ gāthamāha –
“ 那些一百多位刹帝利被带走了,他们双掌合十,满脸泪水,哭个不停;
请让他们回到自己的国土,这是我求的第三个愿望。”巴利
‘‘Parosataṃ khattiyā te gahītā, talāvutā assumukhā rudantā; Sake te raṭṭhe paṭipādayāhi, etaṃ varānaṃ tatiyaṃ varāmī’’ti.
在这里,parosata 就是超过一百。te gahita 就是你抓住的。talāvuta 就是在手掌上被贯穿的。巴利
Tattha parosatanti atirekasataṃ. Te gahītāti tayā gahitā. Talāvutāti hatthatalesu āvutā.
就这样,大士选取第三个愿望时,选取了让那些刹帝利返回各自国土的恩惠。这是什么缘故呢?即便不将他们吞食,出于对仇怨的恐惧,他也可能把他们全部贬为奴隶,囚禁在森林中,或者杀害后抛弃,或者带到边境卖掉。因此他才选取了让他们返回各自国土的恩惠。而那位施与者,在给予他时,诵出此偈:巴利
Iti mahāsatto tatiyaṃ varaṃ gaṇhanto tesaṃ khattiyānaṃ sakaraṭṭhaniyyātanavaraṃ gaṇhi. Kiṃkāraṇā? So akhādantopi verabhayena sabbe te dāse katvā araññeyeva vāseyya, māretvā vā chaḍḍeyya, paccantaṃ netvā vā vikkiṇeyya, tasmā tesaṃ sakaraṭṭhaniyyātanavaraṃ gaṇhi. Itaropissa dadamāno imaṃ gāthamāha –
“ 我俘虏了上百位刹帝利,他们的手掌被穿透,满脸泪水,哭喊着;
我要让他们回到自己的国家,这是我给出的第三个愿望。”巴利
‘‘Parosataṃ khattiyā me gahītā, talāvutā assumukhā rudantā; Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi, etaṃ varānaṃ tatiyaṃ dadāmī’’ti.
菩萨接着选择第四个愿望,说了这首偈颂:巴利
Catutthaṃ pana varaṃ gaṇhanto bodhisatto imaṃ gāthamāha –
“ 你的国土已经残破,人们因恐惧而惊慌,纷纷躲进洞穴避难。
大王,请戒除人肉,这是我在四个愿望中要选的第四个。”巴利
‘‘Chiddaṃ te raṭṭhaṃ byathitā bhayā hi, puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā; Manussamaṃsaṃ viramehi rāja, etaṃ varānaṃ catutthaṃ varāmī’’ti.
在这里,“有破绽”是指没有坚固的住处,因为各个村落等地分散各处,所以有空隙。“因恐惧而惊惶”是说,因为害怕你,心想“食人者现在要来了”,所以发抖。“躲进了避难处”是说牵着孩子们的手,躲进草丛等藏身的地方。“人肉”是指恶臭、可厌、令人作呕的人肉,应当舍弃。也可以理解为从格,意思是“从人肉中戒除”。巴利
Tattha chiddanti na ghanavāsaṃ tattha tattha gāmādīnaṃ uṭṭhitattā savivaraṃ. Byathitā bhayāhīti ‘‘porisādo idāni āgamissatī’’ti tava bhayena kampitā. Leṇamanuppaviṭṭhāti dārake hatthesu gahetvā tiṇagahanādinilīyanaṭṭhānaṃ paviṭṭhā. Manussamaṃsanti duggandhaṃ jegucchaṃ paṭikkūlaṃ manussamaṃsaṃ pajaha. Nissakkatthe vā upayogaṃ, manussamaṃsato viramāhīti attho.
听到这话,波利萨达拍了拍手,笑着说:“须陀素摩贤友,你这说的是什么话?我怎么会把这个愿给你?你要是真想拿,就拿别的吧。”说完,他说了这首偈颂——巴利
Evaṃ vutte porisādo pāṇiṃ paharitvā hasanto ‘‘samma sutasoma kiṃ nāmetaṃ kathesi, kathāhaṃ tumhākaṃ etaṃ varaṃ dassāmi, sace gaṇhitukāmo, aññaṃ gaṇhāhī’’ti vatvā gāthamāha –
“ 确实,那食物正合我意,我就是为了它才进入林中。
我怎么能就此停下呢?你就从其他愿望里选第四个吧。”巴利
‘‘Addhā hi so bhakkho mama manāpo, etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho; Sohaṃ kathaṃ etto upārameyyaṃ, aññaṃ varānaṃ catutthaṃ varassū’’ti.
在这里,“森林”指的是:他舍弃王位后,所进入的这片树林。巴利
Tattha vananti rajjaṃ pahāya imaṃ vanaṃ paviṭṭho.
这时,大士对他说:“你说‘我因为太贪爱人肉,所以没办法离开它’。一个人如果为了所爱而作恶,他就是愚人。”说完,他说了一首偈颂——巴利
Atha naṃ mahāsatto ‘‘tvaṃ ‘manussamaṃsassa piyatarattā tato viramituṃ na sakkomī’’ti vadasi. Yo hi piyaṃ nissāya pāpaṃ karoti, ayaṃ bālo’’ti vatvā gāthamāha –
“ 大王,爱己者不会说‘这是我的所爱’,不会舍弃自身而贪求所爱;
自身最胜,亦为无上之胜;所爱之物,唯积福者后时可得。”巴利
‘‘Na ve ‘piyaṃ me’ti janinda tādiso, attaṃ niraṃkacca piyāni sevati; Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchā’’ti.
在这其中,“这样的人”:人王啊,像这样年轻、端正、有大名声的人,因为贪恋所爱之物,想着“这是我的亲爱者”,便不顾自己,从一切善趣和种种殊胜的快乐中堕落,掉进地狱;他确实不会去贪著亲爱者。“最高尚的更殊胜”:对一个人来说,比起最亲爱的事物,自己才是更殊胜的。为什么呢?因为“亲爱者是可以得到的”——所谓亲爱者,就是通过感官对象和福德,以不断累积、增长,在今生和来世获得人与天的成就,这样是可以得到的。巴利
Tattha tādisoti janinda tādiso yuvā abhirūpo mahāyaso ‘‘idaṃ nāma me piya’’nti piyavatthulobhena tattha attānaṃ niraṃkatvā sabbasugatīhi ceva sukhavisesehi ca cavitvā niraye pātetvā na ve piyāni sevati. Paramā ca seyyoti purisassa hi paramā piyavatthumhā attāva varataro. Kiṃkāraṇā? Labbhā piyāti, piyā nāma visayavasena ceva puññena ca ocitatthena vaḍḍhitatthena diṭṭhadhamme ceva parattha ca devamanussasampattiṃ patvā sakkā laddhuṃ.
听到这话,那个食人者吓得要命,泪流满面,说了这首偈颂:“我没法让须陀素摩放弃他得到的恩赐,也没法不再吃人肉,我到底该怎么办啊?”巴利
Evaṃ vutte porisādo bhayappatto hutvā ‘‘ahaṃ sutasomena gahitaṃ varaṃ vissajjāpetumpi manussamaṃsato viramitumpi na sakkomi, kiṃ nu kho karissāmī’’ti assupuṇṇehi nettehi gāthamāha –
“ 须陀素摩汝当知,人肉于我实可爱;
我实难劝阻,贤友且另择一愿来。”巴利
‘‘Piyaṃ me mānusaṃ maṃsaṃ, sutasoma vijānahi; Namhi sakkā nivāretuṃ, aññaṃ varaṃ samma varassū’’ti.
在这里,“你要知道”的意思就是:你自己也该明白。巴利
Tattha vijānahīti tvampi jānāhi.
于是菩萨说道:巴利
Tato bodhisatto āha –
有人心里想着“这是我的所爱”,为了守护所爱而舍弃自己,去追逐那些可爱的东西;
就像酒鬼喝下掺了毒的酒,他因此会在来世受苦。巴利
‘‘Yo ve ‘piyaṃ me’ti piyānurakkhī, attaṃ niraṃkacca piyāni sevati; Soṇḍova pitvā visamissapānaṃ, teneva so hoti dukkhī parattha.
“ 如果有人在这里经过思择之后,舍弃了所爱的东西,即使很艰难,也还是去修习圣者的法;
就像病人喝下苦药,正因如此,他在来世才得到安乐。”巴利
‘‘Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā, kicchenapi sevati ariyadhamme; Dukkhitova pitvāna yathosadhāni, teneva so hoti sukhī paratthā’’ti.
在这里,“yo ve ti”是说:食人者啊,如果有一个人想着“这是我心爱的”,为了造恶而不顾自己,去享用那些可爱的东西,那么他就像贪酒的人喝下掺了毒的酒一样,因为那恶业,来世会在地狱等地方受苦。“saṅkhāya”就是知道了、权衡了之后。“piyāni hitvā”就是舍弃那些与非法相连的可爱事物。巴利
Tattha yo veti, samma porisāda, yo puriso ‘‘idaṃ me piya’’nti pāpakiriyāya attānaṃ niraṃkatvā piyāni vatthūni sevati, so surāpemena visamissaṃ suraṃ pitvā soṇḍo viya tena pāpakammena parattha nirayādīsu dukkhī hoti. Saṅkhāyāti jānitvā tuletvā. Piyāni hitvāti adhammapaṭisaṃyuttāni piyāni chaḍḍetvā.
听到这话,波利萨达哭着悲叹,说了一首偈颂:巴利
Evaṃ vutte porisādo kalūnaṃ paridevanto gāthamāha –
“ 我舍弃了父亲和母亲,也舍弃了五种可爱的欲乐。
为了这个缘故,我进入了森林。我该怎样把你那个愿望赐给你呢?”巴利
‘‘Ohāyahaṃ pitaraṃ mātarañca, manāpiye kāmaguṇe ca pañca; Etassa hetumhi vanaṃ paviṭṭho, taṃ te varaṃ kinti mahaṃ dadāmī’’ti.
在这里,所谓“这个的”,指的是人肉。“我该怎么做”,意思是:我要怎样做,才能把那个恩赐给你?巴利
Tattha etassāti manussamaṃsassa. Kinti mahanti kinti katvā ahaṃ taṃ varaṃ demi.
于是,大士说了这首偈颂:巴利
Tato mahāsatto imaṃ gāthamāha –
“ 智者不会把话说两遍,真正寂静的人说到做到。
你曾对我说:‘朋友,许个愿吧。’你既然这么说了,这确实跟你一点都不相称。”巴利
‘‘Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṃ, saccappaṭiññāva bhavanti santo; ‘Varassu samma’ iti maṃ avoca, iccabravī tvaṃ na hi te sametī’’ti.
在这里,“说两次”的意思是:朋友食人者啊,所谓智者,说过一次之后,如果又要反悔,就不会再说第二遍。“你对我说过”的意思是:你曾这样对我说:“朋友须陀素摩,请许个愿吧。”“你这样说”的意思是:因此,你先前所说的那句话,如今你自己却不遵守了。巴利
Tattha diguṇanti, samma porisāda, paṇḍitā nāma ekaṃ vatvā puna taṃ visaṃvādentā dutiyaṃ vacanaṃ na kathenti. Iti maṃ avocāti, ‘‘samma sutasoma varassu vara’’nti evaṃ maṃ abhāsasi. Iccabravīti tasmā yaṃ tvaṃ iti abravi, taṃ te idāni na sameti.
他又哭着说出这首偈颂:巴利
So puna rodanto eva gāthamāha –
“ 非福、恶名与失誉,诸恶、恶行及烦恼;
彼因人肉而至此——此乃汝愿,我何能予?”巴利
‘‘Apuññalābhaṃ ayasaṃ akittiṃ, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ kilesaṃ; Manussamaṃsassa kate upāgā, taṃ te varaṃ kinti mahaṃ dadeyya’’nti.
在这里,“恶”指还没达到业道程度的恶;“恶行”指已经达到业道程度的恶行;“烦恼”就是苦。“因为人肉之故”就是以人肉为因缘。“沦落至此”就是我已经落到这个地步了。“那个愿望我怎么能给你”:我说,我给你那个愿望——不,我给你一个更好的愿望,你别拦我,请你对我发慈悲、生怜悯,另选一个愿望吧。他这样说道。巴利
Tattha pāpanti kammapathaṃ appattaṃ. Duccaritanti kammapathappattaṃ. Kilesanti dukkhaṃ. Manussamaṃsassa kateti manussamaṃsassa hetu. Upāgāti upagatomhi. Taṃ teti taṃ tuyhaṃ kathāhaṃ varaṃ demi, mā maṃ vārayi, anukampaṃ kāruññaṃ mayi karohi, aññaṃ varaṃ gaṇhāhīti āha.
这时,大士说道:巴利
Atha mahāsatto āha –
“ 一个人不应该许下那种给了之后又反悔不认的承诺。
朋友,请你毫不动摇地求取愿望吧,就算舍弃性命,我也一定要赐予你。”巴利
‘‘Na taṃ varaṃ arahati jantu dātuṃ, yaṃ vāpi datvā na avākareyya; Varassu samma avikampamāno, pāṇaṃ cajitvānapi dassamevā’’ti.
他这样先把前面说过的偈颂引出来展示,然后为了鼓励对方给予殊胜的布施,说出了这首偈颂:巴利
Evaṃ tena paṭhamaṃ vuttagāthaṃ āharitvā dassetvā varadāne ussāhento gāthā āha –
善人们宁可舍弃生命,也不舍弃法;善人们正是真实承诺的人。
给了殊胜的恩赐之后,就赶快去完成吧;大王啊,凭这个,愿你早日成就。巴利
‘‘Pāṇaṃ cajanti santo nāpi dhammaṃ, saccappaṭiññāva bhavanti santo; Datvā varaṃ khippamavākarohi, etena sampajja surājaseṭṭha.
1 2 3 4 5 6 7 8 9