八十集·3. 净食本生注释
21. 八十集义注 · 395 段
3. 净食本生注释巴利
[535] 3. Sudhābhojanajātakavaṇṇanā
“我不买,也不卖”——这是导师住在祇园精舍时,针对一位一心想着布施的比丘而说的。据说,他本是舍卫城的一个良家子弟,听了导师说法后,心生净信而出家。他戒行圆满,具足头陀支的功德,对同梵行者常怀慈心,每天三次精勤地礼敬佛、法、僧,行仪完备,而且天性喜欢布施。他圆满六和敬法,只要有人接受布施,即使自己断了食,也照样布施出去。因此,他乐于布施、喜好布施的名声在比丘僧团中传开了。有一天,比丘们在法堂里议论:“贤友,那位比丘真是一心想着布施、喜好布施,哪怕只得到一掬水,也会断除贪著,施给同梵行者;他的志向和菩萨一样!”导师以天耳界听到了这番话,便从香室出来,走过来问道:“诸比丘,你们现在聚集在这里谈论什么?”比丘们回答:“在谈论这件事。”导师说:“诸比丘,这位比丘过去不但没有布施的习惯,还极为悭吝,连草尖上的一滴油都不肯施人。后来我调伏了他,使他远离执著,赞叹布施的果报,把他安立在布施中。他得到东西后,哪怕只有一掬水,也立下誓言:‘我若不给,就不喝。’并在我面前领受了这个誓愿。凭此果报,他现在成了一心想着布施、喜好布施的人。”应比丘们请求,导师便讲述了过去的故事。巴利
Neva kiṇāmi napi vikkiṇāmīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ dānajjhāsayaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira sāvatthiyaṃ eko kulaputto hutvā satthu dhammakathaṃ sutvā pasannacitto pabbajitvā sīlesu paripūrakārī dhutaṅgaguṇasamannāgato sabrahmacārīsu pavattamettacitto divasassa tikkhattuṃ buddhadhammasaṅghupaṭṭhāne appamatto ācārasampanno dānajjhāsayo ahosi. Sāraṇīyadhammapūrako attanā laddhaṃ paṭiggāhakesu vijjamānesu chinnabhatto hutvāpi detiyeva, tasmā tassa dānajjhāsayadānābhiratabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ‘‘āvuso, asuko nāma bhikkhu dānajjhāsayo dānābhirato attanā laddhaṃ pasatamattapānīyampi lobhaṃ chinditvā sabrahmacārīnaṃ deti, bodhisattassevassa ajjhāsayo’’ti. Satthā taṃ kathaṃ dibbāya sotadhātuyā sutvā gandhakuṭito nikkhamitvā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘ayaṃ, bhikkhave, bhikkhu pubbe adānasīlo maccharī tiṇaggena telabindumpi adātā ahosi, atha naṃ ahaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā dānaphalaṃ vaṇṇetvā dāne patiṭṭhāpesiṃ, so ‘pasatamattaṃ udakampi labhitvā adatvā na pivissāmī’ti mama santike varaṃ aggahesi, tassa phalena dānajjhāsayo dānābhirato jāto’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈梵授王统治时期,有一位居士非常富有,拥有八亿财产。那时国王赐给他长者的职位。他受到国王敬重,也受到城中与乡间百姓的敬重。有一天,他观察自己的财富与福报,心想:这份荣华并不是我过去世中靠睡觉得来的,也不是靠做身恶行等事得来的,而是靠圆满修习善行才得到的。将来我也应该为自己打好根基。于是他去到国王那里,说:大王,我家里有八亿财产,请您收下。国王说:我不需要你的钱财,我的财富很多;如果你愿意,也可以从我这里拿去。他说:大王,那我能把自己的财富拿来布施吗?国王说:随你心意去做吧。于是他在四座城门、城中以及自家门口,一共建了六处布施堂,每天布施六十万,持续举行大布施。他一生都在布施,并教导儿子们说:不要断绝我这布施的传统。命终之后,他转生为帝释天神。他的儿子也照样布施,转生为月天子;他的孙子转生为日天子;他的曾孙转生为摩得利;他的玄孙转生为五髻。到了第六代,那人得到长者职位后,名叫悭吝苟西亚,同样拥有八亿财产。他心想:我的父亲、祖父们都是愚人,把辛苦积攒的财富都丢弃了。我要守护财富,谁也不给一点。于是拆毁布施堂,放火烧掉,变得顽固又悭吝。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko gahapati aḍḍho ahosi asītikoṭivibhavo. Athassa rājā seṭṭhiṭṭhānaṃ adāsi . So rājapūjito nāgarajānapadapūjito hutvā ekadivasaṃ attano sampattiṃ oloketvā cintesi – ‘‘ayaṃ yaso mayā atītabhave neva niddāyantena, na kāyaduccaritādīni karontena laddho, sucaritāni pana pūretvā laddho, anāgatepi mayā mama patiṭṭhaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti. So rañño santikaṃ gantvā ‘‘deva, mama ghare asītikoṭidhanaṃ atthi, taṃ gaṇhāhī’’ti vatvā ‘‘na mayhaṃ tava dhanenattho, bahuṃ me dhanaṃ, itopi yadicchasi, taṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘kiṃ nu, deva, mama dhanaṃ dātuṃ labhāmī’’ti āha. Atha raññā ‘‘yathāruci karohī’’ti vutte catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ chasatasahassapariccāgaṃ karonto mahādānaṃ pavattesi. So yāvajīvaṃ dānaṃ datvā ‘‘imaṃ mama dānavaṃsaṃ mā upacchindathā’’ti putte anusāsitvā jīvitapariyosāne sakko hutvā nibbatti. Puttopissa tatheva dānaṃ datvā cando hutvā nibbatti, tassa putto sūriyo hutvā nibbatti, tassa putto mātali hutvā nibbatti, tassa putto pañcasikho hutvā nibbatti, tassa pana putto chaṭṭho seṭṭhiṭṭhānaṃ laddhā macchariyakosiyo nāma ahosi asītikoṭivibhavoyeva. So ‘‘mama pitupitāmahā bālā ahesuṃ, dukkhena sambhataṃ dhanaṃ chaḍḍesuṃ, ahaṃ pana dhanaṃ rakkhissāmi, kassaci kiñci na dassāmī’’ti cintetvā dānasālā viddhaṃsetvā agginā jhāpetvā thaddhamaccharī ahosi.
那时,乞丐们聚集在他家门口,举起手臂,大声哭喊:“大长者,别断绝你父祖辈的布施传承,请行布施吧!”听到这声音,众人纷纷责备说:“这个悭吝的拘尸迦断掉了自家的布施传承。”他感到羞耻,便在家门口设了守卫,阻止乞丐们靠近。那些乞丐断了指望,从此再也不望他的家门。从那以后,他只是一味地敛财,自己既不受用,也不给妻子儿女等花用,只吃酸粥配碎米饭,穿着仅能遮身的粗劣衣服,头上顶一片树叶当伞,乘着一头老牛拉的破旧小车。就这样,这个不善之人的那么多财产,就像被狗得到的椰子一样。巴利
Athassa gehadvāre yācakā sannipatitvā bāhā paggayha, ‘‘mahāseṭṭhi, mā attano pitupitāmahānaṃ dānavaṃsaṃ nāsayi, dānaṃ dehī’’ti mahāsaddena parideviṃsu. Taṃ sutvā mahājano ‘‘macchariyakosiyena attano dānavaṃso upacchinno’’ti taṃ garahi. So lajjito nivesanadvāre yācakānaṃ āgatāgataṭṭhānaṃ nivāretuṃ ārakkhaṃ ṭhapesi. Te nippaccayā hutvā puna tassa gehadvāraṃ na olokesuṃ. So tato paṭṭhāya dhanameva saṃharati, neva attanā paribhuñjati, na puttadārādīnaṃ deti, kañjikabilaṅgadutiyaṃ sakuṇḍakabhattaṃ bhuñjati, mūlaphalamattatantāni thūlavatthāni nivāseti, paṇṇachattaṃ matthake dhāretvā jaraggoṇayuttena jajjararathakena yāti. Iti tassa asappurisassa tattakaṃ dhanaṃ sunakhena laddhaṃ nāḷikeraṃ viya ahosi.
有一天,他要去侍奉国王,心想“我要带上副长者一起去”,就去了副长者的家。那时,副长者正被儿女等人围着,坐着吃用新鲜酥油、蜂蜜和糖粉做成的乳粥。他一看见悭吝的苟西亚,就从座位上起身说:“来,大长者,坐在这张坐垫上,我们一起吃乳粥吧。”他一看到乳粥,嘴里就涌出口水,很想吃,但又这样想:“我要是吃了,将来副长者到我家来时,我就得回敬招待,这样我的财产就会损失,我不吃。”于是,尽管一再被邀请,他还是说“我刚吃过,很饱了”,不肯吃。可是在副长者吃的时候,他盯着看,嘴里不断涌出口水,只能坐着。副长者吃完饭后,他同副长者一起去了王宫,拜见国王后,从王宫出来,回到自己家。他被对乳粥的渴爱折磨着,心想:“我要是说‘我想吃乳粥’,很多人都会想吃,会耗费大量米等东西,我谁也不告诉。”他日夜只想着乳粥,又因为害怕财产损失,始终不对任何人说,强忍着口渴。渐渐地,他再也忍不住了,脸色变得苍白憔悴。即使这样,他还是因为怕损失财产而不说,后来身体虚弱,躺倒在床上。巴利
So ekadivasaṃ rājūpaṭṭhānaṃ gacchanto ‘‘anuseṭṭhiṃ ādāya gamissāmī’’ti tassa gehaṃ agamāsi. Tasmiṃ khaṇe anuseṭṭhi puttadhītādīhi parivuto navasappipakkamadhusakkharacuṇṇehi saṅkhataṃ pāyāsaṃ bhuñjamāno nisinno hoti. So macchariyakosiyaṃ disvā āsanā vuṭṭhāya ‘‘ehi, mahāseṭṭhi, imasmiṃ pallaṅke nisīda, pāyāsaṃ bhuñjissāmā’’ti āha. Tassa pāyāsaṃ disvāva mukhe kheḷā uppajji, bhuñjitukāmo ahosi, evaṃ pana cintesi – ‘‘sacāhaṃ bhuñjissāmi, anuseṭṭhino mama gehaṃ āgatakāle paṭisakkāro kātabbo bhavissati, evaṃ me dhanaṃ nassissati, na bhuñjissāmī’’ti. Atha punappunaṃ yāciyamānopi ‘‘idāni me bhuttaṃ, suhitosmī’’ti na icchi. Anuseṭṭhimhi bhuñjante pana olokento mukhe sañjāyamānena kheḷena nisīditvā tassa bhattakiccāvasāne tena saddhiṃ rājanivesanaṃ gantvā rājānaṃ passitvā rājanivesanato otaritvā attano gehaṃ anuppatto pāyāsataṇhāya pīḷiyamāno cintesi – ‘‘sacāhaṃ ‘pāyāsaṃ bhuñjitukāmomhī’ti vakkhāmi, mahājano bhuñjitukāmo bhavissati, bahū taṇḍulādayo nassissanti, na kassaci kathessāmī’’ti. So rattindivaṃ pāyāsameva cintento vītināmetvāpi dhananāsanabhayena kassaci akathetvāva pipāsaṃ adhivāsesi, anukkamena adhivāsetuṃ asakkonto uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Evaṃ santepi dhananāsanabhayena akathento aparabhāge dubbalo hutvā sayanaṃ upagūhitvā nipajji.
这时,他妻子走过来,用手抚着他的背,问:“夫君,你哪里不舒服?”他说:“你才该让自己身上不舒服,我没有不舒服。”“夫君,你脸色苍白得很,是不是有什么心事?是国王生你的气了?还是儿子们轻慢了你?再不然,是生起了什么渴爱?”“对,我生起了渴爱。”“那你说吧,夫君。”“我说了,你能守住秘密吗?”“该守的,我就守。”可他还是怕财产受损,不敢说。被她一遍又一遍地逼问,他才开口:“贤妻,有一天我看见副长者吃用新鲜酥油、蜂蜜和糖粉做成的乳粥,从那天起,我就一直想吃那样的乳粥。”“你这不善之人!难道你穷了吗?我煮的乳粥,够全波罗奈城的人吃。”这话就像拿棍子打他的头。他气她,说:“我知道你是富家女。你要是真有从娘家带来的东西,就煮乳粥给城里人吃。”“那我就煮够一条街的人吃。”“那些人要乳粥干什么?让他们吃自己的。”“那就煮够附近六七家吃的。”“要这些人干什么!”“那就给这屋里的仆人煮。”“要他们干什么!”“那我就煮够亲戚们吃的。”“要他们干什么!”“那我就给你和我煮,夫君。”“你算什么?给你煮不合适。”“那我就只煮够你一个人吃。”“你也别给我煮。家里煮的时候,很多人都会盼着分一口。你给我一帕塔米、四分之一帕塔牛奶、一阿恰拉牛奶、一小篮糖、一小篮酥油、一罐蜂蜜,再给一个煮粥的锅。我进森林里去,在那儿煮了吃。”她就照办了。他让仆人把那些东西都带上,说:“你到某某地方等着。”先把仆人打发到前面去,自己一个人蒙着头,换了装,到那里去,在河边一棵树下支起灶,让人打来柴和水,又打发那人说:“你去站在路上,看见什么人,就给我个信号,我一叫你,你就来。”然后点火煮乳粥。巴利
Atha naṃ bhariyā upagantvā hatthena piṭṭhiṃ parimajjamānā ‘‘kiṃ te, sāmi, aphāsuka’’nti pucchi. ‘‘Taveva sarīre aphāsukaṃ karohi, mama aphāsukaṃ natthī’’ti. ‘‘Sāmi, uppaṇḍuppaṇḍukajātosi, kiṃ nu te kāci cintā atthi, udāhu rājā te kupito, adu puttehi avamāno kato, atha vā pana kāci taṇhā uppannā’’ti? ‘‘Āma, taṇhā me uppannā’’ti. ‘‘Kathehi, sāmī’’ti? ‘‘Kathessāmi, sakkhissasi naṃ rakkhitu’’nti. ‘‘Rakkhitabbayuttakā ce, rakkhissāmī’’ti. Evampi dhananāsanabhayena kathetuṃ na ussahi. Tāya punappunaṃ pīḷiyamāno kathesi – ‘‘bhadde, ahaṃ ekadivasaṃ anuseṭṭhiṃ navasappimadhusakkharacuṇṇehi saṅkhataṃ pāyāsaṃ bhuñjantaṃ disvā tato paṭṭhāya tādisaṃ pāyāsaṃ bhuñjitukāmo jāto’’ti. ‘‘Asappurisa, kiṃ tvaṃ duggato, sakalamārāṇasivāsīnaṃ pahonakaṃ pāyāsaṃ pacissāmī’’ti. Athassa sīse daṇḍena paharaṇakālo viya ahosi. So tassā kujjhitvā ‘‘jānāmahaṃ tava mahaddhanabhāvaṃ, sace te kulagharā ābhataṃ atthi, pāyāsaṃ pacitvā nāgarānaṃ dehī’’ti āha. ‘‘Tena hi ekavīthivāsīnaṃ pahonakaṃ katvā pacāmī’’ti. ‘‘Kiṃ te etehi, attano pana santakaṃ khādantū’’ti? ‘‘Tena hi ito cito ca sattasattagharavāsīnaṃ pahonakaṃ katvā pacāmī’’ti. ‘‘Kiṃ te etehī’’ti. ‘‘Tena hi imasmiṃ gehe parijanassā’’ti. ‘‘Kiṃ te etenā’’ti? ‘‘Tena hi bandhujanasseva pahonakaṃ katvā pacāmī’’ti. ‘‘Kiṃ te etenā’’ti? ‘‘Tena hi tuyhañca mayhañca pacāmi sāmī’’ti. ‘‘Kāsi tvaṃ, na tuyhaṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Tena hi ekasseva te pahonakaṃ katvā pacāmī’’ti. ‘‘Mayhañca tvaṃ mā paci, gehe pana pacante bahū paccāsīsanti, mayhaṃ pana patthaṃ taṇḍulānaṃ catubhāgaṃ khīrassa accharaṃ sakkharāya karaṇḍakaṃ sappissa karaṇḍakaṃ madhussa ekañca pacanabhājanaṃ dehi, ahaṃ araññaṃ pavisitvā tattha pacitvā bhuñjāmī’’ti. Sā tathā akāsi. So taṃ sabbaṃ ceṭakena gāhāpetvā ‘‘gaccha asukaṭṭhāne tiṭṭhāhī’’ti taṃ purato pesetvā ekakova oguṇṭhikaṃ katvā aññātakavesena tattha gantvā nadītīre ekasmiṃ gacchamūle uddhanaṃ kāretvā dārudakaṃ āharāpetvā ‘‘tvaṃ gantvā ekasmiṃ magge ṭhatvā kañcideva disvā mama saññaṃ dadeyyāsi, mayā pakkositakāleva āgaccheyyāsī’’ti taṃ pesetvā aggiṃ katvā pāyāsaṃ paci.
就在那时,帝释天王看着自己的荣光:一万由旬大的庄严天城、六十由旬长的黄金街道、一千由旬高的最胜殿、五百由旬大的善法堂、六十由旬大的黄毯石座、五由旬大的金柄白伞、两千五百万天女,以及庄严齐备的天身。他心想:“我到底做了什么,才得到这样的荣华?”接着,他看见自己以前在波罗奈做长者时所做的布施。然后他又想:“我的儿子们投生到哪里去了?”观察之下,看见:“我的儿子投生为月天子,他的儿子是日天子,他的儿子是摩得利,他的儿子是五髻。”看到所有人投生的地方之后,他又想:“五髻的儿子怎么样了呢?”一看,发现自己的血脉已经断了。这时他心里想:“这个不善之人变得悭吝,自己既不享用,也不给别人。我的血脉被他断了,他死后会堕入地狱。我要给他一番教导,把我的血脉延续下去,并且让他能投生到这座天城里来。”于是他把月天子等人叫来,说:“来,我们去人间。悭吝的苟西亚断了我们的血脉,烧掉了布施堂,自己既不享用,也不给别人。现在他想吃乳粥,因为觉得‘要是在家里煮,别人也会分到乳粥’,就独自进森林里去煮。我们去调伏他,让他明白布施的果报,然后回来。不过,如果我们所有人一起向他乞讨,他可能会当场气死。让我先去,向他讨乳粥;等我坐下的时候,你们就扮成婆罗门的样子,一个接一个地来乞讨。”说完,他自己先扮成婆罗门,走到那人跟前,问道:“喂,哪条路是去波罗奈的?”那个悭吝的苟西亚就说:“你疯了吗?连去波罗奈的路都不知道?你从这儿来做什么?往那边走!”巴利
Tasmiṃ khaṇe sakko devarājā dasasahassayojanaṃ alaṅkatadevanagaraṃ, saṭṭhiyojanaṃ suvaṇṇavīthiṃ, yojanasahassubbedhaṃ vejayantaṃ, pañcayojanasatikaṃ sudhammasabhaṃ, saṭṭhiyojanaṃ paṇḍukambalasilāsanaṃ, pañcayojanāvaṭṭaṃ kañcanamālasetacchattaṃ, aḍḍhateyyakoṭisaṅkhā devaccharā, alaṅkatapaṭiyattaṃ attabhāvanti imaṃ attano siriṃ oloketvā ‘‘kiṃ nu kho katvā mayā ayaṃ yaso laddho’’ti cintetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhūtena pavattitaṃ dānaṃ addasa. Tato ‘‘mama puttādayo kuhiṃ nibbattā’’ti olokento ‘‘putto me cando devaputto hutvā nibbatti, tassa putto sūriyo, tassa putto, mātali, tassa putto, pañcasikho’’ti sabbesaṃ nibbattiṃ disvā ‘‘pañcasikhassa putto kīdiso’’ti olokento attano vaṃsassa upacchinnabhāvaṃ passi. Athassa etadahosi – ‘‘ayaṃ asappuriso maccharī hutvā neva attanā paribhuñjati , na paresaṃ deti, mama vaṃso tena upacchinno, kālaṃ katvā niraye nibbattissati, ovādamassa datvā mama vaṃsaṃ patiṭṭhāpetvā etassa imasmiṃ devanagare nibbattanākāraṃ karissāmī’’ti. So candādayo pakkosāpetvā ‘‘etha manussapathaṃ gamissāma, macchariyakosiyena amhākaṃ vaṃso upacchinno , dānasālā jhāpitā, neva attanā paribhuñjati, na paresaṃ deti, idāni pana pāyāsaṃ bhuñjitukāmo hutvā ‘ghare paccante aññassapi pāyāso dātabbo bhavissatī’ti araññaṃ pavisitvā ekakova pacati, etaṃ dametvā dānaphalaṃ jānāpetvā āgamissāma, apica kho pana amhehi sabbehi ekato yāciyamāno tattheva mareyya. Mama paṭhamaṃ gantvā pāyāsaṃ yācitvā nisinnakāle tumhe brāhmaṇavaṇṇena paṭipāṭiyā āgantvā yāceyyāthā’’ti vatvā sayaṃ tāva brāhmaṇavaṇṇena taṃ upasaṅkamitvā ‘‘bho, kataro bārāṇasigamanamaggo’’ti pucchi. Atha naṃ macchariyakosiyo ‘‘kiṃ ummattakosi, bārāṇasimaggampi na jānāsi, kiṃ ito esi, etto yāhī’’ti āha.
帝释天神听了他的话,装作没听见,问他:“你说什么?”还是照样凑上前去。那人也嚷道:“喂,聋婆罗门,你从这儿来干什么?往前走!”帝释天神就说:“喂,你干嘛嚷嚷?烟也看得见,火也看得见,乳粥正在煮,这应该是给婆罗门设供的地方吧。我也是婆罗门,婆罗门吃饭的时候,我多少也能分到一点,你干嘛要赶我走?”那人说:“这里没有什么给婆罗门设的供,往前走!”帝释天神说:“那你干嘛生气?你吃饭的时候,我总能分到一点点。”那人说:“我一粒米都不给你。这一点只够我自己活命,这还是我求来的。你到别处去找吃的吧。”他说这话时,暗指自己这粥是向妻子讨来的,接着便说了一首偈颂——巴利
Sakko tassa vacanaṃ sutvā asuṇanto viya ‘‘kiṃ kathesī’’ti taṃ upagacchateva. Sopi, ‘‘are , badhira brāhmaṇa, kiṃ ito esi, purato yāhī’’ti viravi. Atha naṃ sakko, ‘‘bho, kasmā viravasi, dhūmo paññāyati, aggi paññāyati, pāyāso paccati, brāhmaṇānaṃ nimantanaṭṭhānena bhavitabbaṃ, ahampi brāhmaṇānaṃ bhojanakāle thokaṃ labhissāmi, kiṃ maṃ nicchubhasī’’ti vatvā ‘‘natthettha brāhmaṇānaṃ nimantanaṃ, purato yāhī’’ti vutte ‘‘tena hi kasmā kujjhasi, tava bhojanakāle thokaṃ labhissāmī’’ti āha. Atha naṃ so ‘‘ahaṃ te ekasitthampi na dassāmi, thokaṃ idaṃ mama yāpanamattameva, mayāpi cetaṃ yācitvāva laddhaṃ, tvaṃ aññato āhāraṃ pariyesāhī’’ti vatvā bhariyaṃ yācitvā laddhabhāvaṃ sandhāyeva vatvā gāthamāha –
“ 我不买,也不卖,更无积蓄;
这丁点食物得来实在太难,区区一口饭哪够两个人吃呢。”巴利
‘‘Neva kiṇāmi napi vikkiṇāmi, na cāpi me sannicayo ca atthi; Sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ, patthodano nālamayaṃ duvinna’’nti.
帝释天神听到这话,就说:“我也用悦耳的声音给你说一首偈颂,你听一听。”那人说:“我不需要你的偈颂。”尽管他这样阻拦,帝释天神还是说了两首偈颂:巴利
Taṃ sutvā sakko ‘‘ahampi te madhurasaddena ekaṃ silokaṃ kathessāmi, taṃ suṇāhī’’ti vatvā ‘‘na me tava silokena attho’’ti tassa vārentasseva gāthādvayamāha –
从微薄的东西里,应该拿出一点点来布施;从中等的东西里,应该拿出中等的来布施。
财物多的人,就该多布施;完全不布施,是说不过去的。巴利
‘‘Appamhā appakaṃ dajjā, anumajjhato majjhakaṃ; Bahumhā bahukaṃ dajjā, adānaṃ nūpapajjati.
“ 科西雅,我反复对你说:去布施吧,也好好享用。
登上圣道,不独食者获得快乐。”巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samāruha, nekāsī labhate sukha’’nti.
在这里,所谓“从中间部分取中等的分量”,意思是:哪怕只有一点点东西,也把它从中间分成两份,先布施其中一份;然后从剩下的那部分,也就是所谓“中等”的那一份里,再从中分开,取出一份,这一份也还是要布施出去。所谓“不布施并不能成立”,意思是:不管布施得少还是多,都不算“没有布施”,那本身就是布施,而且同样有大果报。巴利
Tattha anumajjhato majjhakanti appamattakampi majjhe chetvā dve koṭṭhāse karitvā ekaṃ koṭṭhāsaṃ datvā tato avasesato anumajjhatopi puna majjhe chetvā eko koṭṭhāso dātabboyeva. Adānaṃ nūpapajjatīti appaṃ vā bahuṃ vā dinnaṃ hotu, adānaṃ nāma na hoti, tampi dānameva mahapphalameva.
他听了那番话之后,说道:“婆罗门,你说得让人欢喜。等乳粥煮好了,你会得到一些,请坐下吧。”帝释天神便坐到一边。等他坐下后,月天子也以同样的方式走近,用同样的话交谈起来,在那人还在阻止的时候,就说了两首偈颂——巴利
So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘manāpaṃ te, brāhmaṇa, kathitaṃ, pāyāse pakke thokaṃ labhissasi, nisīdāhī’’ti āha. Sakko ekamante nisīdi. Tasmiṃ nisinne cando teneva niyāmena upasaṅkamitvā tatheva kathaṃ pavattetvā tassa vārentasseva gāthādvayamāha –
“ 他的供养成了白费,他的努力也白搭;
有客人坐在那里,他却一个人吃食物。巴利
‘‘Moghañcassa hutaṃ hoti, moghañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ.
我这样对你说,憍希耶:你要布施,也要享用。
登上圣道,不独食者获得快乐。”巴利
Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samāruha, nekāsī labhate sukha’’nti.
在这里,“营求”指的是为了得到财富而付出的努力。巴利
Tattha samīhitanti dhanuppādanavīriyaṃ.
他听了那话之后,又厌烦又难受地说:“那你就坐下吧,稍微等一会儿就能得到一点。”于是那人走过去,坐在帝释天神面前。接着,太阳天子也用同样的方式过来,照样交谈了一番,就在那人还在阻拦他的时候,说了两首偈颂——巴利
So tassa vacanaṃ sutvā kicchena kasirena ‘‘tena hi nisīda, thokaṃ labhissasī’’ti āha. So gantvā sakkassa santike nisīdi. Tato sūriyo teneva nayena upasaṅkamitvā tatheva kathaṃ pavattetvā tassa vārentasseva gāthādvayamāha –
“ 真实即是他的供养,真实亦是他所成就。
有客人在座时,他不会独自吃东西。巴利
‘‘Saccañcassa hutaṃ hoti, saccañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ.
“ 憍希耶,我对你这样说:你要布施,也要享用。
登上圣道,不独食者获得快乐。”巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samāruha, nekāsī labhate sukha’’nti.
他听了这话,也费了好大劲、很不情愿地说:“那你就坐下吧,会得到一点的。”他就走过去,坐在月天子旁边。这时,摩得利以同样的方式走近,同样地说了那番话,就在那人还在阻拦的时候,说出了这些偈颂——巴利
Tassapi vacanaṃ sutvā kicchena kasirena ‘‘tena hi nisīda, thokaṃ labhissasī’’ti āha. So gantvā candassa santike nisīdi. Atha naṃ mātali teneva nayena upasaṅkamitvā tatheva kathaṃ pavattetvā tassa vārentasseva imā gāthā abhāsi –
“ 有人向萨罗河献祭,也向巴呼迦河和伽耶河献祭;
在多纳、提姆巴鲁渡口,在水流湍急的大河中。巴利
‘‘Sarañca juhati poso, bahukāya gayāya ca; Doṇe timbarutitthasmiṃ, sīghasote mahāvahe.
此处其供养得成,此处其所愿圆满,
凡有客在座而不独自进食者。巴利
‘‘Atra cassa hutaṃ hoti, atra cassa samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ.
“ 憍尸迦,我对你说:你要布施,也要自己享用;
登上圣道,不独食者获得快乐。”巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samāruha, nekāsī labhate sukha’’nti.
这些偈颂的意思是:有个人心想“我要给龙、夜叉等做供养”,就走到海边、河口、池塘等任何有水的地方去献祭,在那里做供养;同样,在水量丰沛的河流、伽耶池、名叫多那和名叫汀巴鲁的渡口,以及水流湍急、水势浩大的大河里也是如此。至于“atra cassāti”这句,意思是:如果在这里,在这些水域等地方,这个人的供养和祈愿都存在,就会成为有果报的、能带来快乐的善果。至于“有客人在座时,不独自吃东西”这一点,根本不必多说。所以我对他说:憍尸迦啊,你要布施,也要自己吃;你要踏上那些乐于布施的圣者——佛陀等——所行的道路。因为一个人独自吃饭,是得不到所谓快乐的。巴利
Tāsaṃ attho – yo puriso ‘‘nāgayakkhādīnaṃ balikammaṃ karomī’’ti samuddasoṇḍipokkharaṇīādīsu yaṃ kiñci sarañca upagantvā juhati, tattha balikammaṃ karoti , tathā bahukāya nadiyā gayāya pokkharaṇiyā doṇanāmake ca timbarunāmake ca titthe sīghasote mahante vārivahe. Atra cassāti yadi atrāpi etesu sarādīsu assa purisassa hutañceva samīhitañca hoti, saphalaṃ sukhudrayaṃ sampajjati. Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ neko bhuñjati bhojanaṃ, ettha vattabbameva natthi, tena taṃ vadāmi – kosiya, dānāni ca dehi, sayañca bhuñja, ariyānaṃ dānābhiratānaṃ buddhādīnaṃ maggaṃ abhiruha. Na hi ekāsī ekova bhuñjamāno sukhaṃ nāma labhatīti.
他听了那番话,也就像被山顶压住一样,又艰难又痛苦地说道:“那你就坐下吧,你会得到一点。”摩得利过去,坐在太阳身边。接着,五髻也用同样的方式走上前来,同样地展开对话,就在他阻止的时候,说了两首偈颂——巴利
So tassapi vacanaṃ sutvā pabbatakūṭena otthaṭo viya kicchena kasirena ‘‘tena hi nisīda, thokaṃ labhissasī’’ti āha. Mātali gantvā sūriyassa santike nisīdi. Tato pañcasikho teneva nayena upasaṅkamitvā tatheva kathaṃ pavattetvā tassa vārentasseva gāthādvayamāha –
他吞下了那个鱼钩,连同长长的线和所有的绑缚。
有客人坐在那里,他却一个人吃食物。巴利
‘‘Baḷisañhi so nigilati, dīghasuttaṃ sabandhanaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ.
“ 憍尸迦,我对你这样说:你要布施,也要自己享用。
登上圣道,不独食者获得快乐。”巴利
‘‘Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samāruha, nekāsī labhate sukha’’nti.
悭吝的憍尸迦听了这话,痛苦地呻吟着说:“那就坐下吧,你会得到一点乳粥。”五髻走过去,在摩得利面前坐下。这五位婆罗门刚一坐下,乳粥就煮好了。憍尸迦把锅从灶上端下来,说:“把你们的钵拿来。”他们没有起身,就那样坐着伸出手,从雪山取来了蔓藤叶子。憍尸迦看到那些叶子,说:“这些叶子不能当钵用,盛不了乳粥,去拿金合欢树之类的叶子来。”他们又拿来了那些叶子。每个钵都有战士盾牌那么大。他用勺子给所有人舀乳粥,即使分到最后一个,锅里的粥也不见减少;给五个人都分完之后,他自己端着锅坐了下来。就在那时,五髻站起来,舍弃了原来的身形,变成一条狗,在他们面前边走边撒尿。婆罗门们用自己的钵盖住乳粥。一滴尿落在憍尸迦的手背上。婆罗门们从水瓶里取水洒在乳粥上,装作还在吃的样子。憍尸迦说:“也给我点水,我洗完手再吃。”他们说:“你自己去取水洗手吧。”憍尸迦说:“我给了你们乳粥,就给我一点水吧。”他们说:“我们可不做这种交换的事。”憍尸迦说:“那你们看着这口锅,我去洗手就回来。”于是他下河去了。就在那时,那条狗把尿撒满了锅。憍尸迦看见它在撒尿,拿起一根大棍子赶来吓唬它。那条狗变得像一匹良马那么大,追着憍尸迦跑,变成了各种颜色——有时黑,有时白,有时金色,有时斑驳,有时高,有时矮,就这样变来变去地追赶着悭吝的憍尸迦。憍尸迦害怕死亡,跑去求助那些婆罗门。可他们也腾空而起,停在半空中。他看到他们的神通后,说了一首偈颂——巴利
Macchariyakosiyo taṃ sutvā dukkhavedano nitthunanto ‘‘tena hi nisīda, thokaṃ labhissasī’’ti āha. Pañcasikho gantvā mātalissa santike nisīdi. Iti tesu pañcasu brāhmaṇesu nisinnamattesveva pāyāso pacci. Atha naṃ kosiyo uddhanā otāretvā ‘‘tumhākaṃ pattāni āharathā’’ti āha. Te anuṭṭhāya yathānisinnāva hatthe pasāretvā himavantato māluvapattāni āhariṃsu. Kosiyo tāni disvā ‘‘tumhākaṃ etesu pattesu dātabbapāyāso natthi, khadirādīnaṃ pattāni āharathā’’ti āha. Te tānipi āhariṃsu. Ekekaṃ pattaṃ yodhaphalakappamāṇaṃ ahosi. So sabbesaṃ dabbiyā pāyāsaṃ adāsi, sabbantimassa dānakālepi ukkhaliyā ūnaṃ na paññāyi, pañcannampi datvā sayaṃ ukkhaliṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ khaṇe pañcasikho uṭṭhāya attabhāvaṃ vijahitvā sunakho hutvā tesaṃ purato passāvaṃ karonto agamāsi. Brāhmaṇā attano pāyāsaṃ pattena pidahiṃsu. Kosiyassa hatthapiṭṭhe passāvabindu pati. Brāhmaṇā kuṇḍikāhi udakaṃ gahetvā pāyāsaṃ abbhukiritvā bhuñjamānā viya ahesuṃ. Kosiyo ‘‘mayhampi udakaṃ detha, hatthaṃ dhovitvā bhuñjissāmī’’ti āha. ‘‘Tava udakaṃ āharitvā hatthaṃ dhovā’’ti. ‘‘Mayā tumhākaṃ pāyāso dinno, mayhaṃ thokaṃ udakaṃ dethā’’ti. ‘‘Mayaṃ piṇḍapaṭipiṇḍakammaṃ nāma na karomā’’ti. ‘‘Tena hi imaṃ ukkhaliṃ oloketha, hatthaṃ dhovitvā āgamissāmī’’ti nadiṃ otari. Tasmiṃ khaṇe sunakho ukkhaliṃ passāvassa pūresi. So taṃ passāvaṃ karontaṃ disvā mahantaṃ daṇḍamādāya taṃ tajjento āgacchi. So assājānīyamatto hutvā taṃ anubandhanto nānāvaṇṇo ahosi, kāḷopi hoti setopi suvaṇṇavaṇṇopi kabaropi uccopi nīcopi, evaṃ nānāvaṇṇo hutvā macchariyakosiyaṃ anubandhi. So maraṇabhayabhīto brāhmaṇe upasaṅkami. Tepi uppatitvā ākāse ṭhitā. So tesaṃ taṃ iddhiṃ disvā gāthamāha –
“ 这些婆罗门容色真是高贵,而你们这条狗又是怎么回事?巴利
‘‘Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime, ayañca vo sunakho kissa hetu;
他变化出高低不一的色泽容貌。婆罗门们,请告诉我们,你们到底是谁?”巴利
Uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati, akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe’’ti.
帝释天王听了这话——巴利
Taṃ sutvā sakko devarājā –
“ 月亮和太阳两位都来到这里,而这位是天车御者摩得利。
我是三十三天的天主帝释;而这位呢,就叫做五髻。”巴利
‘‘Cando ca sūriyo ca ubho idhāgatā, ayaṃ pana mātali devasārathi; Sakkohamasmi tidasānamindo; Eso ca kho pañcasikhoti vuccatī’’ti.
说完偈颂后,为了赞叹他的名声,又说了这首偈颂:巴利
Gāthaṃ vatvā tassa yasaṃ vaṇṇento gāthamāha –
“ 拍手声、腰鼓,以及木拉鼓与杖鼓等;
他们用这个把他唤醒,他醒来后就欢喜起来。”巴利
‘‘Pāṇissarā mudiṅgā ca, murajālambarāni ca; Suttamenaṃ pabodhenti, paṭibuddho ca nandatī’’ti.
他听了那番话之后,问道:“帝释天神,像这样的天界福报,究竟要怎么做才能得到呢?”帝释天神为了说明“没有布施习性、品行恶劣又吝啬的人,是去不了天界的,只会投生到地狱里”,于是说道:巴利
So tassa vacanaṃ sutvā ‘‘sakka, evarūpaṃ dibbasampattiṃ kinti katvā labhasī’’ti pucchi. Sakko ‘‘adānasīlā tāva pāpadhammā maccharino devalokaṃ na gacchanti, niraye nibbattantī’’ti dassento –
“ 凡是那些悭吝、刻薄,又辱骂沙门与婆罗门者,
就在这现世里舍弃了这具身体,身体坏灭之后,他们就堕入地狱。”巴利
‘‘Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajantī’’ti. –
说完这首偈颂后,为了说明安住于法的人能获得天界,又说了这首偈颂:巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā dhamme ṭhitānaṃ devalokapaṭilābhaṃ dassetuṃ gāthamāha –
“ 凡冀善趣者,安住于法,自守而乐施;
于此舍身,身坏命终,往生善趣。”巴利
‘‘Ye kecime suggatimāsamānā, dhamme ṭhitā saṃyame saṃvibhāge; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajantī’’ti.
在这里,“希望”就是渴求的意思。凡是渴求善趣的人,都安住在称为“自制”的十戒法和称为“分享”的布施法中,在此舍下这具称为身体的躯壳,身体崩坏之后,便投生善趣——这就是这段话的含义。巴利
Tattha āsamānāti āsīsantā. Ye keci sugatiṃ āsīsanti, sabbe te saṃyamasaṅkhāte dasasīladhamme saṃvibhāgasaṅkhāte dānadhamme ca ṭhitā hutvā idha sarīrasaṅkhātaṃ dehaṃ nikkhipitvā tassa kāyassa bhedā sugatiṃ vajantīti attho.
说完这些话之后,为了向他说明,又说道:“憍尸迦,我们不是为了乳粥才来到你这里的,而是出于悲悯、对你怀着怜愍才来的。”巴利
Evaṃ vatvā ca pana, ‘‘kosiya, na mayaṃ tava santike pāyāsatthāya āgatā, kāruññena pana taṃ anukampamānā āgatāmhā’’ti tassa pakāsetuṃ āha –
“ 你前世曾是我们的亲人,却是个吝啬、易怒、心怀恶法的人。
我们正是为了你的利益才来到这里,但愿这个具恶法的人不要堕入地狱。”巴利
‘‘Tvaṃ nosi ñāti purimāsu jātisu, so maccharī rosako pāpadhammo; Taveva atthāya idhāgatamhā, mā pāpadhammo nirayaṃ gamitthā’’ti.
这里,“那位”指的就是你。“不要成为恶人”的意思是:我们的这个亲戚是个恶人,但愿他不要堕入地狱——我们就是为了这个目的来的。巴利
Tattha soti so tvaṃ. Mā pāpadhammoti ayaṃ amhākaṃ ñāti pāpadhammo mā nirayaṃ agamāti etadatthaṃ āgatamhāti attho.
憍尸迦听了这话,心里很高兴,说道:“看来他们确实是为我好,是想把我从地狱里救出来,安置到天界去。”巴利
Taṃ sutvā kosiyo ‘‘atthakāmā kira me, ete maṃ nirayā uddharitvā sagge patiṭṭhāpetukāmā’’ti tuṭṭhacitto āha –
你们确实是为我好,才这样反复教导我。
我会照那样去做所有那些想利益我的人所说过的话。巴利
‘‘Addhā maṃ vo hitakāmā, yaṃ maṃ samanusāsatha; Sohaṃ tathā karissāmi, sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi.
就从今天起,我要停下来,不再做任何恶事。
于我而言,没有什么不可布施之物;我亦绝不未行布施便饮水。巴利
‘‘Esāhamajjeva uparamāmi, na cāhaṃ kiñci kareyya pāpaṃ; Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, na cāpidatvā udakaṃ pivāmi.
“ 帝释天神啊,若我如此恒常布施,这些财富必将耗尽;
帝释天神,从那时起,我就要出家,舍弃那些按各自分际而存在的诸欲。”巴利
‘‘Evañca me dadato sabbakālaṃ, bhogā ime vāsava khīyissanti; Tato ahaṃ pabbajissāmi sakka, hitvāna kāmāni yathodhikānī’’ti.
在这里,“我”指的是“我的”,“你们”指的是“你们”。“因为你们这样教导我”,意思是:你们用这种方式来教导我,所以你们是对我怀有利益之心的人。“就像那样”,意思是:你们怎么说,我就照那样去做。“我停止”,意思是我从吝啬的心态中停下来。“没有不可给的东西”,意思是:从今往后,哪怕是我一口食物的半份,也不存在所谓不可给的东西;“而且不给了就不喝”,意思是:即使我得到一滴水,如果没有先布施出去,我也不会喝。“它们会耗尽”,意思是它们会被完全用尽。“按照各自的分量”,意思是依照事物欲望和烦恼欲望,各自停留在原本的分位。巴利
Tattha manti mama. Voti tumhe. Yaṃ manti yena maṃ samanusāsatha, tena me tumhe hitakāmā. Tathāti yathā vadatha, tatheva karissāmi. Uparamāmīti maccharibhāvato uparamāmi. Adeyyamatthīti ito paṭṭhāya ca mama ālopato upaḍḍhampi adeyyaṃ nāma natthi, na cāpidatvāti udakapasatampi cāhaṃ labhitvā adatvā na pivissāmi. Khīyissantīti vikkhīyissanti. Yathodhikānīti vatthukāmakilesakāmavasena yathāṭhitakoṭṭhāsāniyeva.
帝释天神调伏了悭吝的果西亚,使他不再有怨恨,让他明白布施的果报,又通过说法使他安立在五戒中,然后就和那些人一起回到了天城。果西亚也进了城,得到国王的允许后,对乞讨的人说:“把你们手里拿到的容器都装满,然后拿走。”就这样把财物布施出去。等财物散尽了,他就离开家,在雪山南边、恒河和一处天然湖泊之间,搭了一间树叶小屋,出家修行,以林中的树根和野果为食,在那里住了很久,直到年老。那时候,帝释天神有四个女儿:希望、信、吉祥、惭。她们带着许多天界的香和花鬘,为了玩水去了阿耨达池,在那里嬉戏之后,坐在摩尼石台上。就在那时,有一位叫那罗陀的婆罗门苦行者,为了白天休息而去了三十三天宫,在欢喜园和心兰园等处做了白天的休息后,为了遮荫,把巴利恰答咖树的花像伞一样举着,从摩尼石台上方经过,要回自己的住处金窟。那些天女看到他手里的花,就向他乞求。为了说明这件事,导师说道——巴利
Sakko macchariyakosiyaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā dānaphalaṃ jānāpetvā dhammadesanāya pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā saddhiṃ tehi devanagarameva gato. Macchariyakosiyopi nagaraṃ pavisitvā rājānaṃ anujānāpetvā ‘‘gahitagahitabhājanāni pūretvā gaṇhantū’’ti yācakānaṃ dhanaṃ datvā tasmiṃ khīṇe nikkhamma himavantato dakkhiṇapasse gaṅgāya ceva ekassa ca jātassarassa antare paṇṇasālaṃ katvā pabbajitvā vanamūlaphalāhāro tattha ciraṃ vihāsi, jaraṃ pāpuṇi. Tadā sakkassa āsā saddhā sirī hirīti catasso dhītaro honti. Tā bahuṃ dibbagandhamālaṃ ādāya udakakīḷanatthāya anotattadahaṃ gantvā tattha kīḷitvā manosilātale nisīdiṃsu. Tasmiṃ khaṇe nārado nāma brāhmaṇatāpaso tāvatiṃsabhavanaṃ divāvihāratthāya gantvā nandanavanacittalatāvanesu divāvihāraṃ katvā pāricchattakapupphaṃ chattaṃ viya chāyatthāya dhārayamāno manosilātalamatthakena attano vasanaṭṭhānaṃ kañcanaguhaṃ gacchati. Atha tā tassa hatthe taṃ pupphaṃ disvā yāciṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
在香醉山这座无与伦比的巍峨大山中,她们受最殊胜的天人所守护,尽情享受欢乐。
这时,那位仙人中的至尊、遍知一切世间的圣者来了,手里拿着开满花的树王枝条。巴利
‘‘Naguttame girivare gandhamādane, modanti tā devavarābhipālitā; Athāgamā isivaro sabbalokagū, supupphitaṃ dumavarasākhamādiya.
这朵花清净又芳香,受到三十三天诸天神的礼敬,是最殊胜的花,被至高无上的众天神所享用。
人得不到,达那婆们也得不到,只有天神才配得到它。巴利
‘‘Suciṃ sugandhaṃ tidasehi sakkataṃ, pupphuttamaṃ amaravarehi sevitaṃ; Aladdha maccehiva dānavehi vā, aññatra devehi tadārahaṃ hidaṃ.
于是,四位肤色如金的女子,起身,她们是众女之首,走向牟尼。
希望、信、吉祥,接着是惭,她们这样对那罗陀天婆罗门说:巴利
‘‘Tato catasso kanakattacūpamā, uṭṭhāya nāriyo pamadādhipā muniṃ; Āsā ca saddhā ca sirī tato hirī, iccabravuṃ nāradadeva brāhmaṇaṃ.
大牟尼啊,如果这朵巴利恰答咖树的花,没有被您指定,梵天啊,
请布施给我们,愿你一切趣向都能圆满,也愿你像帝释天神一样成为我们的(庇护)。巴利
‘‘Sace anuddiṭṭhaṃ tayā mahāmuni, pupphaṃ imaṃ pārichattassa bramhe; Dadāhi no sabbā gati te ijjhatu, tuvampi no hohi yatheva vāsavo.
“ 那罗陀注视着这些恳求者,开口说道,抛出了一番争辩的话:
这些花对我来说没什么用;你们当中谁最年长,就让她戴上吧。”巴利
‘‘Taṃ yācamānābhisamekkha nārado, iccabravī saṃkalahaṃ udīrayi; Na mayhamatthatthi imehi koci naṃ, yāyeva vo seyyasi sā piḷandhathā’’ti.
在这段注解里,“girivare”(山中最胜)是前面那个词的同义词。“devavarābhipālitā”(为最胜天人所守护)指被帝释天神守护。“sabbalokagū”(遍行一切世间)指能够到达天界和人界的一切地方。“dumavarasākhamādiyā”(取树中最胜枝等)指因为那朵花生在枝条上,所以得名“树中最胜枝”,取了那朵花。“sakkataṃ”(受恭敬的)指受到恭敬。“amaravarehi”(由不死最胜者们)是就帝释天神而说的。“aññatra devehi”(除了天人之外)指除了天人和有神通者以外,不被其他人类或夜叉等得到。“tadārahaṃ hidaṃ”(那确实适合他们)指那朵花确实适合他们、与他们相称。“kanakattacūpamā”(皮肤如黄金)指皮肤像黄金一样。“uṭṭhāya”(站起来)指这位尊者远离花鬘、香、涂香等装饰,不会佩戴花,只会把花丢在一个地方。天女们心想:“来,我们去讨那朵花来戴吧。”她们伸手乞求时,一齐站了起来。“pamadādhipā”(女子中的主宰)指女子中最上等的。“muniṃ”(牟尼)指仙人。巴利
Tattha girivareti purimassa vevacanaṃ. Devavarābhipālitāti sakkena rakkhitā. Sabbalokagūti devaloke ca manussaloke ca sabbattha gamanasamattho. Dumavarasākhamādiyāti sākhāya jātattā dumavarasākhanti laddhanāmaṃ pupphaṃ gahetvā. Sakkatanti katasakkāraṃ. Amaravarehīti sakkaṃ sandhāya vuttaṃ. Aññatra devehīti ṭhapetvā deve ca iddhimante ca aññehi manussehi vā yakkhādīhi vā aladdhaṃ. Tadārahaṃ hidanti tesaṃyeva hi taṃ arahaṃ anucchavikaṃ. Kanakattacūpamāti kanakūpamā tacā. Uṭṭhāyāti ayyo mālāgandhavilepanādipaṭivirato pupphaṃ na piḷandhissati, ekasmiṃ padese chaḍḍessati, etha taṃ yācitvā pupphaṃ piḷandhissāmāti hatthe pasāretvā yācamānā ekappahāreneva uṭṭhahitvā. Pamadādhipāti pamadānaṃ uttamā. Muninti isiṃ.
“没有指定”是指:没有说过“我要把它给某某”。天女们说:“愿你一切趣向都成就”,意思是愿你心中所想的一切都实现;“愿你成为所求皆得的人”,这是她们对她说的吉祥话。“就像婆薮天一样”,意思是:就像我们的父亲婆薮天有求必应,你也这样对待我们吧。“那”指那朵花。“仔细看过”就是看见之后。“争吵”是指说出种种执取不同、令争吵加剧的话。“用这些”是说:用这些花对我没有意义,我已经远离佩戴花鬘——他表明了这一点。“你们当中哪位最年长”,就是你们中间最年长的那位。“让她戴上”,意思是让她戴上这个。巴利
Anuddiṭṭhanti ‘‘asukassa nāma dassāmī’’ti na uddiṭṭhaṃ. Sabbā gati te ijjhatūti sabbā te cittagati ijjhatu, patthitapatthitassa lābhī hohīti tassa thulimaṅgalaṃ vadanti. Yatheva vāsavoti yathā amhākaṃ pitā vāsavo icchiticchitaṃ deti, tatheva no tvampi hohīti. Tanti taṃ pupphaṃ. Abhisamekkhāti disvā. Saṃkalahanti nānāgāhaṃ kalahavaḍḍhanaṃ kathaṃ udīrayi. Imehīti imehi pupphehi nāma mayhaṃ attho natthi, paṭivirato ahaṃ mālādhāraṇatoti dīpeti. Yāyeva vo seyyasīti yā tumhākaṃ antare jeṭṭhikā. Sā piḷandhathāti sā etaṃ piḷandhatūti attho.
那四位天女听了他的话之后,就用偈颂说道:巴利
Tā catassopi tassa vacanaṃ sutvā gāthamāhaṃsu –
“ 那罗陀,你自己好好观察吧,你想给谁,就为我们给谁。
那罗陀啊,您把花送给谁,谁就会成为我们公认最殊胜的那一位。”巴利
‘‘Tvaṃ nottamevābhisamekkha nārada, yassicchasi tassā anuppavecchasu; Yassā hi no nārada tvaṃ padassasi, sāyeva no hehiti seṭṭhasammatā’’ti.
在那里,所谓“您正是我们的至高者”,意思是:至高的大牟尼,请您亲自为我们判断。那罗陀听了她们的话,便招呼她们,用偈颂说道:巴利
Tattha tvaṃ nottamevāti uttamamahāmuni tvameva no upadhārehi. Tāsaṃ vacanaṃ sutvā nārado tā ālapanto gāthamāha –
“ 善身者啊,这话不妥当,哪个婆罗门会说出争辩的话呢?
你们去问众生之主吧,如果你们不知道这里谁最上等、谁最下等。”巴利
‘‘Akallametaṃ vacanaṃ sugatte, ko brāhmaṇo saṃkalahaṃ udīraye; Gantvāna bhūtādhipameva pucchatha, sace na jānātha idhuttamādhame’’nti.
它的意思是:贤女们、善身的天女们,你们说的这些话对我不合适。因为这样一来,如果我在你们当中把一位说成最上、把其余的说成低劣,就会增长诤论。已经断除罪恶的婆罗门,怎么会说出诤论、增长诤论呢?对这样的人来说,增长诤论确实是不合适的。所以,你们离开这里,去问你们的父亲——众生之主帝释天神吧,如果你们不知道自众当中谁最上、谁最下劣。巴利
Tassattho – bhadde sugatte, idaṃ tumhehi vuttaṃ vacanaṃ mama ayuttaṃ, evañhi sati mayā tumhesu ekaṃ seṭṭhaṃ, sesā hīnā karontena kalaho vaḍḍhito bhavissati, ko bāhitapāpo brāhmaṇo kalahaṃ udīraye vaḍḍheyya. Evarūpassa hi kalahavaḍḍhanaṃ nāma ayuttaṃ, tasmā ito gatvā attano pitaraṃ bhūtādhipaṃ sakkameva pucchatha, sace attano uttamaṃ adhamañca na jānāthāti.
于是导师说了一首偈颂:巴利
Tato satthā gāthamāha –
“ 她们被那罗陀极度激怒,又被容貌的骄傲冲昏了头。
她们走到千眼者面前,问众生主:我们当中谁最殊胜?”巴利
‘‘Tā nāradena paramappakopitā, udīritā vaṇṇamadena mattā; Sakāse gantvāna sahassacakkhuno, pucchiṃsu bhūtādhipaṃ kā nu seyyasī’’ti.
在这里,“被彻底激怒”是指因为对方不肯给花,她气得非常厉害,对他生起了怒火。“被鼓动”是指被“你们去问众生主吧”这句话怂恿了。“千眼者”是指她们去到帝释天神面前。“是谁”是指她们问:“我们当中,谁是最殊胜的?”巴利
Tattha paramappakopitāti pupphaṃ adadantena ativiya kopitā tassa kupitā hutvā. Udīritāti ‘‘bhūtādhipameva pucchathā’’ti vuttā. Sahassacakkhunoti sakkassa santikaṃ gantvā. Kā nūti amhākaṃ antare katamā uttamāti pucchiṃsu.
这样问完以后,她们就站在那里——巴利
Evaṃ pucchitvā ṭhitā –
“ 先施天主见彼女,摄意合掌如是言:
汝等妙容皆相若,贤姊妹中谁启争?”巴利
‘‘Tā disvā āyattamanā purindado, iccabravī devavaro katañjalī; Sabbāva vo hotha sugatte sādisī, koneva bhadde kalahaṃ udīrayī’’ti.
在这里,“看到她们”的意思是:比丘们,看到那四位都来到自己跟前。“心转向他”的意思是:心里热切、心思被占据。“合掌”的意思是:以合掌回应那些正在礼敬的天女。“相似”的意思是:你们全都相似。“是谁”的意思是:到底是哪一个。“引发了争论”的意思是:因为执取不同而说出争执,还把它闹大了。巴利
Tattha tā disvāti, bhikkhave, catassopi attano santikaṃ āgatā disvā. Āyattamanāti ussukkamanā byāvaṭacittā. Katañjalīti namassamānāhi devatāhi paggahitañjalī. Sādisīti sabbāva tumhe sādisiyo. Ko nevāti ko nu evaṃ. Kalahaṃ udīrayīti idaṃ nānāgāhaṃ viggahaṃ kathesi vaḍḍhesi.
于是她们对他诵出了这首偈颂:巴利
Athassa tā kathayamānā gāthamāhaṃsu –
“ 那位周游整个世界的大牟尼,安住在法中,是真实精进的那罗陀;
他这样说道:你们去香醉山那殊胜的山峰上,直接去问那位众生之主吧。
如果你们在这里不知道什么是最高、什么是最低。”巴利
‘‘Yo sabbalokaccarito mahāmuni, dhamme ṭhito nārado saccanikkamo; So nobravi girivare gandhamādane, gantvāna bhūtādhipameva pucchatha; Sace na jānātha idhuttamādhama’’nti.
在这其中,“谛精进”就是指如实的精进。巴利
Tattha saccanikkamoti tathaparakkamo.
帝释天神听了这话,心里想:“这四个都是我的女儿。如果我说‘她们当中哪一个德行具足、最为优秀’,其余几个一定会生气。这桩争执没法由我来裁决。我把她们送到雪山那边,交给憍尸迦苦行者,让他来裁决她们的争执吧。”这样想过之后,他就告诉她们:“你们的争执我不裁决。雪山那边有一位名叫憍尸迦的苦行者,我会把我自己的甘露食送给他。他不给别人就不会自己先吃,而布施的时候总会先观察,只给有德行的人。你们当中谁能从他手里得到饭食,谁就是最优秀的。”他这样说明之后,说了一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā sakko ‘‘imā catassopi mayhaṃ dhītarova, sacāhaṃ ‘etāsu ekā guṇasampannā uttamā’ti vakkhāmi, sesā kujjhissanti, na sakkā ayaṃ aḍḍo vinicchinituṃ, imā himavante kosiyatāpasassa santikaṃ pesesāmi, so etāsaṃ aḍḍaṃ vinicchinissatī’’ti cintetvā ‘‘ahaṃ tumhākaṃ aḍḍaṃ na vinicchinissāmi, himavante kosiyo nāma tāpaso atthi, tassāhaṃ attano sudhābhojanaṃ pesessāmi, so parassa adatvā na bhuñjati, dadanto ca vicinitvā guṇavantānaṃ deti, yā tumhesu tassa hatthato bhattaṃ labhissati, sā uttamā bhavissatī’’ti ācikkhanto gāthamāha –
“ 彼行广袤大林之大牟尼,妙身者啊,未受食而进食;
憍尸迦审择已,乃行布施。
凡被布施给她的,她才是最殊胜的女性。”巴利
‘‘Asu brahāraññacaro mahāmuni, nādatvā bhattaṃ varagatte bhuñjati; Viceyya dānāni dadāti kosiyo, Yassā hi so dassati sāva seyyasī’’ti.
在这里,“大林住者”就是指住在大森林里的人。巴利
Tattha brahāraññadharoti mahāaraññavāsī.
他这样把她们派到苦行者那里之后,又叫来摩得利,派他到苦行者那里去,接着说了下面这首偈颂:巴利
Iti so tāpasassa santikaṃ pesetvā mātaliṃ pakkosāpetvā tassa santikaṃ pesento anantaraṃ gāthamāha –
“ 众谓彼居南方恒河岸、雪山之麓,是名憍尸迦;
彼仙饮食难求,天车御者,请馈甘露。”巴利
‘‘Asū hi yo sammati dakkhiṇaṃ disaṃ, gaṅgāya tīre himavantapassani; Sa kosiyo dullabhapānabhojano, tassa sudhaṃ pāpaya devasārathī’’ti.
在那里,“sammatī”的意思是居住。“dakkhiṇa”指雪山的南方。“passanī”指近旁。巴利
Tattha sammatīti vasati. Dakkhiṇanti himavantassa dakkhiṇāya disāya. Passanīti passe.
于是导师说:巴利
Tato satthā āha –
“ 摩得利受天主派遣,登上千马所驾之车;
迅疾抵达彼修林,隐其身形,献天食于牟尼。”巴利
‘‘Sa mātalī devavarena pesito, sahassayuttaṃ abhiruyha sandanaṃ; Sukhippameva upagamma assamaṃ, adissamāno munino sudhaṃ adā’’ti.
在这里,“不显现”是指:比丘们,摩得利接受了天王的吩咐,去到那座修行处后,以隐没身形的方式,把天食给了他。当他正在布施时,那位修行者已经在夜里精进用功,到破晓时又侍奉火;天亮之后,他正站着礼敬升起的太阳,摩得利就把盛满天食的钵放到了他手里。巴利
Tattha adissamānoti, bhikkhave, so mātali devarājassa vacanaṃ sampaṭicchitvā taṃ assamaṃ gantvā adissamānakāyo hutvā tassa sudhaṃ adāsi, dadamāno ca rattiṃ padhānamanuyuñjitvā paccūsasamaye aggiṃ paricaritvā vibhātāya rattiyā udentaṃ sūriyaṃ namassamānassa ṭhitassa tassa hatthe sudhābhojanapātiṃ ṭhapesi.
憍尸迦接过它,就那样站着,说了两首偈颂:巴利
Kosiyo taṃ gahetvā ṭhitakova gāthādvayamāha –
我以欢喜心进行火祭的时候,那位驱散世间黑暗、无上的光明者,
婆娑婆天王凌驾于一切众生之上。
并非是谁把什么净食放进了我的手里。巴利
‘‘Udaggihuttaṃ upatiṭṭhato hi me, pabhaṅkaraṃ lokatamonuduttamaṃ; Sabbāni bhūtāni adhicca vāsavo; Ko neva me pāṇisu kiṃ sudhodahi.
“ 就像螺贝一样洁白,看上去无与伦比,清净又芬芳,可爱得令人惊叹;
我这双眼睛从来没见过,到底是哪位天神把什么清净的东西放进了我手里?”巴利
‘‘Saṅkhūpamaṃ setamatulyadassanaṃ, suciṃ sugandhaṃ piyarūpamabbhutaṃ; Adiṭṭhapubbaṃ mama jātu cakkhubhi, kā devatā pāṇisu kiṃ sudhodahī’’ti.
在这里,“udaggihutta”是指:做过水供和火供之后,他从火堂出来,站在茅屋门口,向那放出光明、驱除世间黑暗的殊胜太阳礼拜。难道那位超越一切众生而存在的天王在我手中放入了什么净物?这到底是什么?他就那样站着,用“如螺……”等偈颂来描述那净物。巴利
Tattha udaggihuttanti udakaaggihuttaṃ paricaritvā aggisālato nikkhamma paṇṇasāladvāre ṭhatvā pabhaṅkaraṃ lokatamonudaṃ uttamaṃ ādiccaṃ upatiṭṭhato mama sabbāni bhūtāni adhicca atikkamitvā vattamāno vāsavo nu kho evaṃ mama pāṇīsu kiṃ sudhaṃ kiṃ nāmetaṃ odahi. ‘‘Saṅkhūpama’’ntiādīhi ṭhitakova sudhaṃ vaṇṇeti.
于是摩得利说道:巴利
Tato mātali āha –
大仙啊,我是被大因陀罗所派遣,匆匆来献上甘露;
您认得我——我是天车御者摩得利。食中至尊啊,请享用此膳,莫要拒绝。巴利
‘‘Ahaṃ mahindena mahesi pesito, sudhābhihāsiṃ turito mahāmuni; Jānāsi maṃ mātali devasārathi, bhuñjassu bhattuttama mābhivārayi.
“ 彼食已,能灭十二恶:饥渴、不乐、身疲;
忿、恨、诤、离间、寒热、懈怠——此为最上味。”巴利
‘‘Bhuttā ca sā dvādasa hanti pāpake, khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ daraklamaṃ; Kodhūpanāhañca vivādapesuṇaṃ, sītuṇha tandiñca rasuttamaṃ ida’’nti.
这里,“我把纯净食物带来了”意思是:我把这纯净的食物端给你。“你知道吗”意思是:你该知道我是谁,我就是名叫摩得利的天车御者。“不要推辞”意思是:不要说“我不吃”而拒绝,请吃吧,别拖延。“恶法”是指:这纯净食物吃下去后,能灭除十二种恶法。关于“饥饿”等:第一,先灭除饥饿;第二,灭除口渴;第三,灭除厌烦;第四,灭除身体的疲乏;第五,灭除劳累;第六,灭除嗔怒;第七,灭除怀恨;第八,灭除争吵;第九,灭除挑拨离间;第十,灭除寒冷;第十一,灭除炎热;第十二,灭除昏沉懒惰的状态。这最上等的味道、最殊胜的纯净食物,能灭除这十二种恶法。巴利
Tattha sudhābhihāsinti imaṃ sudhābhojanaṃ tuyhaṃ abhihariṃ. Jānāsīti jānāhi maṃ tvaṃ, ahaṃ mātali nāma devasārathīti attho. Mābhivārayīti na bhuñjāmīti appaṭikkhipitvā bhuñja mā papañca kari. Pāpaketi ayañhi sudhā bhuttā dvādasa pāpadhamme hanati. Khudanti paṭhamaṃ tāva chātabhāvaṃ hanati, dutiyaṃ pānīyapipāsaṃ, tatiyaṃ ukkaṇṭhitaṃ, catutthaṃ kāyadarathaṃ, pañcamaṃ kilantabhāvaṃ, chaṭṭhaṃ kodhaṃ, sattamaṃ upanāhaṃ, aṭṭhamaṃ vivādaṃ, navamaṃ pesuṇaṃ, dasamaṃ sītaṃ, ekādasamaṃ uṇhaṃ, dvādasamaṃ tandiṃ ālasiyabhāvaṃ, idaṃ rasuttamaṃ uttamarasaṃ sudhābhojanaṃ ime dvādasa pāpadhamme hanati.
憍尸迦听完这话,就表明自己受持的誓愿,说道:巴利
Taṃ sutvā kosiyo attano vatasamādānaṃ āvikaronto –
“ 摩得利,未施而先食,我不应受;此是我最上之誓。
独食不为圣者所赞,不肯分享者亦不得安乐。”巴利
‘‘Na kappatī mātali mayha bhuñjituṃ, pubbe adatvā iti me vatuttamaṃ; Na cāpi ekāsnamariyapūjitaṃ, asaṃvibhāgī ca sukhaṃ na vindatī’’ti. –
说完偈颂后,摩得利这样问他:“尊者,你们是看到了对别人不布施就吃东西有什么过患,才受持这条誓愿的吗?”他于是这样回答:巴利
Gāthaṃ vatvā, ‘‘bhante, tumhehi parassa adatvā bhojane kaṃ dosaṃ disvā idaṃ vataṃ samādinna’’nti mātalinā puṭṭho āha –
杀害女人者、侵犯他人妻子者、伤害朋友者、咒骂持戒者;
因此,未先布施,连一口水也不应喝。巴利
‘‘Thīghātakā ye cime pāradārikā, mittadduno ye ca sapanti subbate; Sabbe ca te maccharipañcamādhamā, tasmā adatvā udakampi nāsniye.
“ 我无论是给女人还是给男人,都会布施智者所称赞的布施;
有信、乐于布施、在此世远离悭吝的人,确实被认可为清净真实的人。”巴利
‘‘Sohitthiyā vā purisassa vā pana, dassāmi dānaṃ vidusampavaṇṇitaṃ; Saddhā vadaññū idha vītamaccharā, bhavanti hete sucisaccasammatā’’ti.
这里,“先前”是指没有先布施就享用,或者用来说明:“我过去所受持的这个誓愿,是我先前就已经受持的。”“也不独自享用圣者所敬奉的食物”,意思是独自一人的进食不被佛陀等圣者所敬奉。“乐”,是指得不到天界和人间的快乐。“杀害女性者”,就是杀害女性的人。“那些”,是指这些人。“辱骂”,就是谩骂。“具足善行者”,是指如法修行的沙门和婆罗门。“悭吝为第五”,是说悭吝是这五者中的第五个,所以叫“悭吝为第五”。“低劣者”,是指这五种被称为低劣者。“因此”,即我因害怕成为第五种低劣者,所以受持了这样的誓愿:如果未布施,就连水也不受用。“我,或对女子”,就是我本人,或对女子。“智者所称赞”,就是被诸佛等智者、贤者所称赞的布施。“清净真实所公认”,是说这些人具足可信赖的净信,是慷慨知恩、无悭吝之人,他们既是清净的,也被公认为最上。巴利
Tattha pubbeti paṭhamaṃ adatvā, atha vā iti me pubbe vatuttamaṃ idaṃ pubbeva mayā vataṃ samādinnanti dasseti. Na cāpi ekāsnamariyapūjitanti ekakassa asanaṃ na ariyehi buddhādīhi pūjitaṃ. Sukhanti dibbamānusikaṃ sukhaṃ na labhati. Thīghātakāti itthighātakā. Ye cimeti ye ca ime. Sapantīti akkosanti. Subbateti dhammikasamaṇabrāhmaṇe. Maccharipañcamāti maccharī pañcamo etesanti maccharipañcamā. Adhamāti ime pañca adhamā nāma. Tasmāti yasmā ahaṃ pañcamaadhamabhāvabhayena adatvā udakampi nāsniye na paribhuñjissāmīti imaṃ vataṃ samādiyiṃ. Sohitthiyā vāti so ahaṃ itthiyā vā. Vidusampavaṇṇitanti vidūhi paṇḍitehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ. Sucisaccasammatāti ete okappaniyasaddhāya samannāgatā vadaññū vītamaccharā purisā sucī ceva uttamasammatā ca hontīti attho.
摩得利听了这话,就现出可见的身形,站在那里。就在那一刻,那四位天女站到了四个方向:吉祥天女站在东方,欲求天女站在南方,信天女站在西方,惭天女站在北方。导师为了阐明这件事的含义,说道:巴利
Taṃ sutvā mātali dissamānakāyena aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe tā catasso devakaññāyo catuddisaṃ aṭṭhaṃsu, sirī pācīnadisāya aṭṭhāsi, āsā dakkhiṇadisāya, saddhā pacchimadisāya, hirī uttaradisāya. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
由此,最胜天神所遣的四少女,肤如黄金;
愿、信、吉祥与惭,她们来到憍尸迦所在的苦行处。巴利
‘‘Ato matā devavarena pesitā, kaññā catasso kanakattacūpamā; Āsā ca saddhā ca sirī tato hirī, taṃ assamaṃ āgamu yattha kosiyo.
看见她们之后,所有顶髻众都因为那美好的容色而欢喜到了极点。
四位聪慧的少女在四个方向,在摩得利面前这样说道。巴利
‘‘Tā disvā sabbo paramappamodito, subhena vaṇṇena sikhārivaggino; Kaññā catasso caturo catuddisā, iccabravī mātalino ca sammukhā.
你闪耀在东方,天女啊,你是谁?你盛装庄严,像最殊胜的星,即药星。
我问你,拥有金色藤蔓般身躯的你,请告诉我,你是哪位天神?巴利
‘‘Purimaṃ disaṃ kā tvaṃ pabhāsi devate, alaṅkatā tāravarāva osadhī; Pucchāmi taṃ kañcanavelliviggahe, ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā.
吉祥天女受世人供养,总是亲近无恶的众生;
因为甘露的争论,我来到你面前;智慧殊胜的人啊,请把甘露分给我。巴利
‘‘Sirāha devī manujehi pūjitā, apāpasattūpanisevinī sadā; Sudhāvivādena tavantimāgatā, taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājaya.
“ 大牟尼啊,我若想把甘露施给谁,那个人就会在一切欲乐中欢欣快乐。
你要知道,我是吉祥天女;献祭者中最尊贵的人啊,拥有殊胜智慧的人啊,请把甘露分给我吧。”巴利
‘‘Yassāhamicchāmi sudhaṃ mahāmuni, so sabbakāmehi naro pamodati; Sirīti maṃ jānahi jūhatuttama, taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājayā’’ti.
在这里,“ato”就是“tato”(从此、因此)。“matā”是被允许的意思,也就是被天界最胜者允许并派遣而来。“sabbo paramappamodito”是说所有人无一例外都极度欢喜。也有写成“Sāmaṃ”的版本,意思是那些天女亲自看见。“caturo”就是灵巧;也可以把这个当作正读,意思是具备灵巧。“tāravarā”是星宿中最殊胜的。“kañcanavelliviggahe”指身体像黄金藤蔓一样。“Sirāhā”就是“我是吉祥天女”。“tavantimāgatā”是来到你面前。“bhājayā”的意思是:就像甘露侍奉我那样去做,请把甘露给我。“jānahī”就是知道。“jūhatuttamā”是向火献祭者中最上等的。巴利
Tattha atoti tato. Matāti anumatā, atha devavarena anumatā ceva pesitā cāti attho. Sabbo paramappamoditoti anavaseso hutvā atipamodito. ‘‘Sāma’’ntipi pāṭho, tā devatā sāmaṃ disvāti attho. Caturoti caturā. Ayameva vā pāṭho, cāturiyena samannāgatāti attho. Tāravarāti tārakānaṃ varā. Kañcanavelliviggaheti kañcanarūpasadisasarīre. Sirāhāti sirī ahaṃ. Tavantimāgatāti tava santikaṃ āgatā. Bhājayāti yathā maṃ sudhā bhajati, tathā karohi, sudhaṃ me dehīti attho. Jānahīti jāna. Jūhatuttamāti aggiṃ juhantānaṃ uttama.
憍尸迦听了这话,说道:巴利
Taṃ sutvā kosiyo āha –
人们凭借技艺、明行与智慧而具足这些,并精通自己的本业。
被你抛弃的人什么都得不到,你做的这件事真的不好。巴利
‘‘Sippena vijjācaraṇena buddhiyā, narā upetā paguṇā sakammunā; Tayā vihīnā na labhanti kiñcanaṃ, tayidaṃ na sādhu yadidaṃ tayā kataṃ.
我见那人懒惰贪食,出身极贱,形貌丑陋;
吉祥天女啊,蒙你护佑者遂成富足安乐,役使高贵之人犹如奴仆。巴利
‘‘Passāmi posaṃ alasaṃ mahagghasaṃ, sudukkulīnampi arūpimaṃ naraṃ; Tayānugutto siri jātimāmapi, peseti dāsaṃ viya bhogavā sukhī.
“ 我知彼愚者:亲近不实、不分择、随智者之后而行。
如是之人不配坐具与水,何谈天食?去!汝不合我意。”巴利
‘‘Taṃ taṃ asaccaṃ avibhajjaseviniṃ, jānāmi mūḷhaṃ vidurānupātiniṃ; Na tādisī arahati āsanūdakaṃ, kuto sudhā gaccha na mayha ruccasī’’ti.
在这里,“以技艺”是指象术、马术、车术、箭术等。“以明行”是指被称为三吠陀的明和戒行。“对自己所做的事很熟练”是指靠自己的努力而具备精进的品德。“一点点”是指连一丁点名声或快乐都得不到。“那就是说”是指那些为了得到权势而学技艺、四处奔走的人,被你弄得有了缺陷,这对你来说是不好的。“丑陋”是指相貌难看。“被你守护”是指被你保护。“即使出身好”是指不但出身高贵,还具备技艺、明行、智慧和业行。“被驱使”是指把他变成被役使的人。“那”是指因此那个。“不实”是指因为不转起于被称为自性的真实,所以是不实,即缺乏最上之性。“不加辨别地交往”是指不加区分、不知合适与否,与有技艺者等以及其他人也交往。“追随而迫害智者”是指追随智者,却使之倒下、击打、迫害而行。“何来甘露”是指对那样无德者,何来甘露之食?我不喜欢你,走吧,别留在这。巴利
Tattha sippenāti hatthiassarathadhanusippādinā. Vijjācaraṇenāti vedattayasaṅkhātāya vijjāya ceva sīlena ca. Paguṇā sakammunāti attano purisakārena padhānaguṇasamannāgatā. Kiñcananti kiñci appamattakampi yasaṃ vā sukhaṃ vā na labhanti. Yadidanti yaṃ etaṃ issariyatthāya sippāni uggaṇhitvā carantānaṃ tayā vekallaṃ kataṃ, taṃ te na sādhu. Arūpimanti virūpaṃ. Tayānuguttoti tayā anurakkhito. Jātimāmapīti jātisampannampi sippavijjācaraṇabuddhikammehi sampannampi. Pesetīti pesanakārakaṃ karoti. Taṃ tanti tasmā taṃ. Asaccanti sabhāvasaṅkhāte sacce avattanatāya asaccaṃ uttamabhāvarahitaṃ. Avibhajjasevininti avibhajitvā yuttāyuttaṃ ajānitvā sippādisampannepi itarepi sevamānaṃ. Vidurānupātininti paṇḍitānupātiniṃ paṇḍite pātetvā pothetvā viheṭhetvā caramānaṃ. Kuto sudhāti tādisāya nigguṇāya kuto sudhābhojanaṃ, na me ruccasi, gaccha mā idha tiṭṭhāti.
她被对方这样拒绝,当场就消失了。接着,他像是跟阿莎在交谈一样,说道——巴利
Sā tena paṭikkhittā tatthevantaradhāyi. Tato so āsāya saddhiṃ sallapanto āha –
那位白牙、戴着耳环、手臂佩着彩纹臂钏、戴着光滑螺贝饰物的女子是谁?
你披着染成红色的衣料,佩戴着如 Kusha 草尖般鲜红的花簇,光彩照人。巴利
‘‘Kā sukkadāṭhā paṭimukkakuṇḍalā, cittaṅgadā kambuvimaṭṭhadhārinī; Osittavaṇṇaṃ paridayha sobhasi, kusaggirattaṃ apiḷayha mañjariṃ.
“ 你像一头被持弓箭的猎人惊扰而慌乱失神的母鹿,呆呆地张望着,像在发愣一样。
你这眼睛圆圆的女子啊,在这大森林里,谁是你的第二个伴?你独自一人,难道不害怕吗?”巴利
‘‘Migīva bhantā saracāpadhārinā, virādhitā mandamiva udikkhasi; Ko te dutīyo ida mandalocane, na bhāyasi ekikā kānane vane’’ti.
在这其中,“彩色臂钏”是指佩戴着种种彩色装饰的臂钏。“佩戴打磨光亮的金饰”是指佩戴着打磨光亮的金饰。“洒过水之色”是指像被水洒过一样有光泽的天衣。“穿上”是指穿上内衣和外衣。“库沙草尖般的红色”是指像库沙草火焰那样的红色。“佩戴着花簇”是指把带着嫩叶的无忧树花蕊戴在耳朵上,这里说的就是这个意思。“带着箭和弓的人”是指猎人。“未命中”是指打击落空。“像迟钝地”是说,就像那只母鹿因为害怕而站在树林中,缓缓地、迟钝地四处张望;她就是这样张望的。巴利
Tattha cittaṅgadāti citrehi aṅgadehi samannāgatā. Kambuvimaṭṭhadhārinīti karaṇapariniṭṭhitena vimaṭṭhasuvaṇṇālaṅkāradhārinī. Osittavaṇṇanti avasittaudakadhāravaṇṇaṃ dibbadukūlaṃ. Paridayhāti nivāsetvā ceva pārupitvā ca. Kusaggirattanti kusatiṇaggisikhāvaṇṇaṃ. Apiḷayha mañjarinti sapallavaṃ asokakaṇṇikaṃ kaṇṇe piḷandhitvāti vuttaṃ hoti. Saracāpadhārināti luddena. Virādhitāti viraddhapahārā. Mandamivāti yathā sā migī bhītā vanantare ṭhatvā taṃ mandaṃ mandaṃ oloketi, evaṃ olokesi.
“ 憍希耶啊,我在这里没有第二个同伴,我是生在三十三天的天神。
我渴求甘露,从三十三天来到你面前,智慧卓越的人啊,请把甘露分给我吧。”巴利
‘‘Na me dutīyo idha matthi kosiya, masakkasārappabhavamhi devatā; Āsā sudhāsāya tavantimāgatā, taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājayā’’ti.
其中,“摩沙迦沙罗所生”是指生在三十三天。巴利
Tattha masakkasārappabhavāti tāvatiṃsabhavane sambhavā.
憍尸迦听了这话,为了说明“你只对你喜欢的人,通过实现他的愿望来给他希望;对你不喜欢的人,你就不给希望。像你这样专门破坏他人所求之事的人,再也没有第二个了”,便说道:巴利
Taṃ sutvā kosiyo ‘‘tvaṃ kira yo te ruccati, tassa āsāphalanipphādanena āsaṃ desi, yo te na ruccati, tassa na desi, natthi tayā samā patthitatthavināsikā’’ti dīpento āha –
商人们为了财富而出发,登上船,渡越大海。
他们就在那里沉沦,有时又失去财物、所携货物尽毁而来。巴利
‘‘Āsāya yanti vāṇijā dhanesino, nāvaṃ samāruyha parenti aṇṇave; Te tattha sīdanti athopi ekadā, jīnādhanā enti vinaṭṭhapābhatā.
农夫们怀着希望耕田、播种,辛勤劳作;
若遭灾祸降临,或天不下雨,他们便从那里得不到任何果实。巴利
‘‘Āsāya khettāni kasanti kassakā, vapanti bījāni karontupāyaso; Ītīnipātena avuṭṭhitāya vā, na kiñci vindanti tato phalāgamaṃ.
人们为求安乐,怀着希望为主人做事;
他们因主人之事被逼太甚,又一无所得地逃向四方。巴利
‘‘Athattakārāni karonti bhattusu, āsaṃ purakkhatvā narā sukhesino; Te bhatturatthā atigāḷhitā puna, disā panassanti aladdha kiñcanaṃ.
舍弃了谷物、财物和亲人,心怀对天界的渴望,一心追求安乐。
他们修那种粗劣的苦行,长久地折磨自己,走上邪道,最终堕入恶趣。巴利
‘‘Hitvāna dhaññañca dhanañca ñātake, āsāya saggādhimanā sukhesino; Tapanti lūkhampi tapaṃ cirantaraṃ, kumaggamāruyha parenti duggatiṃ.
“ 这些期望被公认是骗人的;期望啊,你应当在自己身上调伏渴爱。
像你这样的人,连座位和洗脚水都不配,更别说天界的甘露了。走吧,我不喜欢你。”巴利
‘‘Āsā visaṃvādikasammatā ime, āse sudhāsaṃ vinayassu attani; Na tādisī arahati āsanūdakaṃ, kuto sudhā gaccha na mayha ruccasī’’ti.
在这里,“投入”就是跳进去、扑向。“失去财富的人”就是指那些丧失了财产的人。他说:依靠你,有些人成功,有些人败亡,没有像你这样的恶法。“以种种方法去做”是指用各种手段去完成各种事务。“由灾害降临”是指由狂风、老鼠、蝗虫、鹦鹉等鸟兽虫害、白骨病等农作物灾害中的某一种降临所致。从那些庄稼里,他们什么果实都得不到,而斩断他们这份期望的,也正是你,他这样说。“战场上的行为”是指在战场上的男子作为。“把期望放在首要”是指把获得自在的期望放在首要。“为了主人”是指为了主人的利益。“被极度压迫”是指被敌人极度压迫,财物被洗劫一空,军队与车乘溃散。“四散逃窜”是指四散逃窜。“没有任何自在可得”是指没有得到任何自在。“一心想要达到天界”是指一心想要达到天界。“粗劣”是指无滋养的、以五种苦行等折磨身体。“长久”是指长时间。“被称为使人失望的期望”是指如此这些众生由于对天界的期望而走向恶趣,因此你被称为期望,被称为使人失望者、令人失望者。“对他说”是指对他称呼。巴利
Tattha parentīti pakkhandanti. Jīnādhanāti jīnadhanā. Iti tava vasena eke sampajjanti eke vipajjanti, natthi tayā sadisā pāpadhammāti vadati. Karontupāyasoti taṃ taṃ kiccaṃ upāyena karonti. Ītīnipātenāti visamavātamūsikasalabhasukapāṇakasetaṭṭhikarogādīnaṃ sassupaddavānaṃ aññataranipātena vā. Tatoti tato sassato te kiñci phalaṃ na vindanti, tesampi āsacchedanakammaṃ tvameva karosīti vadati. Athattakārānīti yuddhabhūmīsu purisakāre. Āsaṃ purakkhatvāti issariyāsaṃ purato katvā. Bhatturatthāti sāmino atthāya. Atigāḷitāti paccatthikehi atipīḷitā viluttasāpateyyā ddhastasenavāhanā hutvā. Panassantīti palāyanti. Aladdha kiñcananti kiñci issariyaṃ alabhitvā . Iti etesampi issariyālābhaṃ tvameva karosīti vadati. Saggādhimanāti saggaṃ adhigantumanā. Lūkhanti nirojaṃ pañcatapādikaṃ kāyakilamathaṃ. Cirantaranti cirakālaṃ. Āsā visaṃvādikasammatā imeti evaṃ ime sattā saggāsāya duggatiṃ gacchanti, tasmā tvaṃ āsā nāma visaṃvādikasammatā visaṃvādikāti saṅkhaṃ gatā. Āseti taṃ ālapati.
她也被他拒绝了,随即消失。于是,他与信交谈,说了这首偈颂:巴利
Sāpi tena paṭikkhittā antaradhāyi. Tato saddhāya saddhiṃ sallapanto gāthamāha –
“ 以名声光辉闪耀、拥有名声的她,正朝向名叫‘可厌’的方向;
我问你,金色藤蔓般身形的人:请你告诉我,你是哪位天神?”巴利
‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, jighaññanāmavhayanaṃ disaṃ pati; Pucchāmi taṃ kañcanavelliviggahe, ācikkha me tvaṃ katamāsi devate’’ti.
在这里,“闪耀”就是放光、发光。“被称为卑劣之名”,也就是“下方”“后方”等,以这种卑劣、低贱的名字所称说的方向,你正朝着那个方向站立,闪耀发光。巴利
Tattha daddallamānāti jalamānā. Jighaññanāmavhayananti aparāti ca pacchimāti ca evaṃ jighaññena lāmakena nāmena vuccamānaṃ disaṃ pati daddallamānā tiṭṭhasi.
于是她说了这样一首偈颂:巴利
Tato sā gāthamāha –
“ 信天女被人们敬奉,总是亲近没有恶行的众生。
因为那场关于不死甘露的争论,我来到您面前;贤智的尊者啊,请用甘露赐予我吧。”巴利
‘‘Saddhāha devī manujehi pūjitā, apāpasattūpanisevinī sadā; Sudhāvivādena tavanti māgatā, taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājayā’’ti.
在这里,“信”是指听信任何人的话,这种信可能是有过失的,也可能是没有过失的。“被尊奉”是指因为属于没有过失的那一类而被尊奉。“常亲近无过失的有情”是这位天女的名字,因为她具有无过失的信、本性专一信受,并且能够让其他人也生起信受。巴利
Tattha saddhāti yassa kassaci vacanapattiyāyanā sāvajjāpi hoti anavajjāpi. Pūjitāti anavajjakoṭṭhāsavasena pūjitā. Apāpasattūpanisevinīti anavajjasaddhāya ca ekantapattiyāyanusabhāvāra paresupi pattiyāyanavidahanasamatthāya devatāyetaṃ nāmaṃ.
这时,憍尸迦对她说:“这些众生听信任何人的话,照着去做,结果不该做的反而做得更多,该做的却做得少。这一切都可以说是你造成的。”说完,他这样说道:巴利
Athaṃ naṃ kosiyo ‘‘ime sattā yassa kassaci vacanaṃ saddahitvā taṃ taṃ karontā kattabbato akattabbameva bahutaraṃ karonti, taṃ sabbaṃ tayā kāritaṃ nāma hotī’’ti vatvā evamāha –
布施、调伏、舍离,还有自制,有些人有时凭着信心接受并去做。
有些人背离你之后,还会做偷盗、妄语、欺诈和离间语这些事。巴利
‘‘Dānaṃ damaṃ cāgamathopi saṃyamaṃ, ādāya saddhāya karonti hekadā; Theyyaṃ musā kūṭamathopi pesuṇaṃ, karonti heke puna viccutā tayā.
男子以爱染之眼看待门户相当的妻子、具戒守贞的妻子;
纵然已调伏对良家妇女的欲贪,却仍对担水婢女生起信。巴利
‘‘Bhariyāsu poso sadisīsu pekkhavā, sīlūpapannāsu patibbatāsupi; Vinetvāna chandaṃ kulitthirāsupi, karoti saddhaṃ puna kumbhadāsiyā.
“ 你自己就是那个表面有信仰、却亲近别人妻子的人,你尽干坏事,却把善行丢在一边;
你这样的人,连座位和洗脚水都不配,更别说天人的甘露了。走吧,我不喜欢你。”巴利
‘‘Tvameva saddhe paradārasevinī, pāpaṃ karosi kusalampi riñcasi; Na tādisī arahati āsanūdakaṃ, kuto sudhā gaccha na mayha ruccasī’’ti.
在这里,“布施”指以十种事为基础的福德思。“调御”指调伏诸根。“舍”指慷慨舍弃所应施之物。“防护”就是戒。“以信受取”是说:有些人虽然只是凭着信心,接受“布施等这些事有大利益,应当去做”这样的说法,有时也会去做。“欺诈”指用秤作弊之类,或者村镇欺诈之类的行为。“有些人做这些”是说,有些人相信了“在这种时候,为了这些目的,偷盗等也该做”的某种说法,于是也去做这些事。“再被你诱惑”是说,他们又被你迷惑,即使不相信“这些事是有过失的、会带来苦果的,绝不该做”这种说法,还是照样去做。因此,他这样说:凭着你,人既可能做有过失的事,也可能做没有过失的事。巴利
Tattha dānanti dasavatthukaṃ puññacetanaṃ. Damanti indriyadamanaṃ. Cāganti deyyadhammapariccāgaṃ. Saṃyamanti sīlaṃ. Ādāya saddhāyāti ‘‘etāni dānādīni mahānisaṃsāni kattabbānī’’ti vadataṃ vacanaṃ saddhāya ādiyitvāpi karonti ekadā. Kūṭanti tulākūṭādikaṃ vā gāmakūṭādikaṃ kammaṃ vā. Karonti heketi eke manussā evarūpesu nāma kālesu imesañca atthāya theyyādīni kattabbānīti kesañci vacanaṃ saddahitvā etānipi karonti. Puna viccutā tayāti puna tayā visuttā sāvajjadukkhavipākānetāni na kattabbānīti vadataṃ vacanaṃ apattiyāyitvāpi karonti. Iti tava vasena sāvajjampi anavajjampi kareyyāsi vadati.
“与相似者”是指出身、种姓、戒行等各方面都相似的女子。“有观察者”中的“观察”说的是渴爱,意思就是有渴爱。“欲”就是欲贪。“生信”是说,连陶匠家的女奴说的话也信。当她口口声声说“我会为你们做这样那样的帮助”时,便信了她的话,把良家女子丢在一边,只去亲近她。或者,听到陶匠女奴说“某某女子对你们心有所属”之类的话就信了,凭这份信去亲近别人的妻子。“就是你,正是你这个信女,成了别人妻子的侍奉者”——因为人们信了种种说法,随你的力量去亲近别人的妻子,造作恶业,舍弃善行。所以,正是你这个“信”,成了别人妻子的侍奉者;是你在造恶业,也在抛弃善行。世间再没有像你这样能毁灭世间的恶法了。走开吧,我不喜欢你。巴利
Sadisīsūti jātigottasīlādīhi sadisīsu. Pekkhavāti pekkhā vuccati taṇhā, sataṇhoti attho. Chandanti chandarāgaṃ. Karoti saddhanti kumbhadāsiyāpi vacane saddhaṃ karoti, tassā ‘‘ahaṃ tumhākaṃ idaṃ nāma upakāraṃ karissāmī’’ti vadantiyā pattiyāyitvā kulitthiyopi chaḍḍetvā tameva paṭisevati, asukā nāma tumhesu paṭibaddhacittāti kumbhadāsiyāpi vacane saddhaṃ katvāva paradāraṃ sevati. Tvameva saddhe paradārasevinīti yasmā taṃ taṃ pattiyāyitvā tava vasena paradāraṃ sevanti pāpaṃ karonti kusalaṃ jahanti, tasmā tvameva paradārasevinī tvaṃ pāpāni karosi, kusalampi riñcasi, natthi tayā samā lokavināsikā pāpadhammā, gaccha na me ruccasīti.
她就在那里消失了。憍尸迦与站在北边的惭天女交谈,说了两首偈颂:巴利
Sā tattheva antaradhāyi. Kosiyopi uttarato ṭhitāya hiriyā saddhiṃ sallapanto gāthādvayamāha –
后夜时分,天刚破晓,那位显现出绝妙身姿容颜的女子——
我眼前显现出像那样的身影,天女啊,请你告诉我,你是哪位天女?巴利
‘‘Jighaññarattiṃ aruṇasmimūhate, yā dissati uttamarūpavaṇṇinī; Tathūpamā maṃ paṭibhāsi devate, ācikkha me tvaṃ katamāsi accharā.
“ 黑如暑夏之云,艳如火而不为风动,身佩赤花瓣之鬘;
你是何人,亭亭而立,目光温婉如驯鹿,似欲开口却终不出声?”巴利
‘‘Kāḷā nidāgheriva aggijāriva, anileritā lohitapattamālinī; Kā tiṭṭhasi mandamigāvalokayaṃ, bhāsesamānāva giraṃ na muñcasī’’ti.
这里,“后夜”指夜晚的最后一段,也就是夜将尽的时候。“破晓”指曙光升起的时候。“那”指东方,那里呈现出像红金色一样的形态,清晰可见。“如热季的黑藤”意思是:像热季时的黑蔓藤。“如火舌”意思是:像火焰,也像被火烧过的田地里新长出的幼黑蔓藤,这就是它的意思。“以红花为饰”指被红色的花瓣环绕。“你是谁,为什么站着”意思是:就像那幼嫩的黑蔓藤被风吹动,摇曳生姿、美丽地立着——你又是谁,为什么这样站着?“像要说话”意思是:你好像想跟我说话,却又不发出声音。巴利
Tattha jighaññarattinti pacchimarattiṃ, rattipariyosāneti attho. Ūhateti aruṇe uggate. Yāti yā puratthimā disā rattasuvaṇṇatāya uppamarūpadharā hutvā dissati. Kāḷā nidāgherivāti nidāghasamaye kāḷavalli viya. Aggijārivāti aggijālā iva, sāpi nijjhāmakhettesu taruṇauṭṭhitakāḷavalli viyāti attho. Lohitapattamālinīti lohitavaṇṇehi pattehi parivutā. Kā tiṭṭhasīti yathā sā taruṇakāḷavalli vāteritā vilāsamānā sobhamānā tiṭṭhati, evaṃ kā nāma tvaṃ tiṭṭhasi. Bhāsesamānāvāti mayā saddhiṃ bhāsitukāmā viya hosi, na ca giraṃ muñcasi.
于是她说了这样一首偈颂:巴利
Tato sā gāthamāha –
“ 我是名叫‘惭’的天女,受到人的供养,始终亲近没有恶行的众生。
因为和你争论甘露的事,我来到你跟前,如今我甚至连甘露都没法乞求;
女人乞讨的样子,就像暴露私处一样。”巴利
‘‘Hirāha devī manujehi pūjitā, apāpasattūpanisevinī sadā; Sudhāvivādena tavantimāgatā, sāhaṃ na sakkomi sudhampi yācituṃ; Kopīnarūpā viya yācanitthiyā’’ti.
在这里,“惭”就是“我惭”。而“净食”是说:我连乞求那净食都做不到。为什么呢?因为女人乞求就像暴露私处一样;女人乞求这件事,就如同暴露私处、显露隐秘部位一般,变得好像不知羞耻一样。这就是它的意思。巴利
Tattha hirāhanti hirī ahaṃ. Sudhampīti sā ahaṃ sudhābhojanaṃ taṃ yācitumpi na sakkomi. Kiṃkāraṇā? Kopīnarūpā viya yācanitthiyā, yasmā itthiyā yācanā nāma kopīnarūpā viya rahassaṅgavivaraṇasadisā hoti, nillajjā viya hotīti attho.
苦行者听了这话,说了两首偈颂——巴利
Taṃ sutvā tāpaso dve gāthā abhāsi –
你依法依理,妙身者啊,你将获得天食,这才是法,天食并非靠乞求而得。巴利
‘‘Dhammena ñāyena sugatte lacchasi, eso hi dhammo na hi yācanā sudhā.
我不等你开口乞求,就主动来邀请你;你想要什么样的净食,我都给你。巴利
Taṃ taṃ ayācantimahaṃ nimantaye, sudhāya yañcicchasi tampi dammi te.
“ 今天你在我自己的修行处受我邀请,身姿像金色藤蔓一样优美;
你值得我用一切美味来供养,供养你之后,剩下的甘露我也会吃。”巴利
‘‘Sā tvaṃ mayā ajja sakamhi assame, nimantitā kañcanavelliviggahe; Tuvañhi me sabbarasehi pūjiyā, taṃ pūjayitvāna sudhampi asniye’’ti.
这里,“以法”是指按它的本性;“以理”是指按它的原因。因为甘露确实不是靠乞求就能得到的,正因为这个原因,其余那三者都没能得到。那个就是因此,所以是那个。你想要什么,意思是不只是我来邀请,你想要什么甘露,我也给你。金色蔓藤之身,是指身体像金堆一样光明庄严。应受供养,意思是不只是甘露,你也值得我用其他一切美味来供养。我将食用,意思是供养你之后,如果甘露还有剩下的,我也会吃。巴利
Tattha dhammenāti sabhāvena. Ñāyenāti kāraṇena. Na hi yācanā sudhāti na hi yācanāya sudhā labbhati, teneva kāraṇena itarā tisso nalabhiṃsu. Taṃ tanti tasmā taṃ. Yañcicchasīti na kevalaṃ nimantemiyeva, yañca sudhaṃ icchasi, tampi dammi te. Kañcanavelliviggaheti kañcanarāsisassirikasarīre. Pūjiyāti na kevalaṃ sudhāya, aññehipi sabbarasehi tvaṃ mayā pūjetabbayuttakāva. Asniyeti taṃ pūjetvā sace sudhāya avasesaṃ bhavissati, ahampi bhuñjissāmi.
从此以后,是正自觉者所说的偈颂:巴利
Tato aparā abhisambuddhagāthā –
蒙光辉憍尸迦所许,希哩女神信然步入那幽美的林苑;
其处有水,其果为圣者所敬,无恶众生恒常亲近。巴利
‘‘Sā kosiyenānumatā jutīmatā, addhā hiri rammaṃ pāvisi yassamaṃ; Udakavantaṃ phalamariyapūjitaṃ, apāpasattūpanisevitaṃ sadā.
这里有很多树开花,成片的树林里,芒果树、毕亚拉树、菠萝蜜树,还有金苏迦树;
索跋迦树、洛陀树,还有巴达迦树、格迦树、婆伽树、底罗迦树,全都开满了花。巴利
‘‘Rukkhaggahānā bahukettha pupphitā, ambā piyālā panasā ca kiṃsukā; Sobhañjanā loddamathopi paddhakā, kekā ca bhaṅgā tilakā supupphitā.
娑罗树、迦利罗树,这里还有很多阎浮树、阿说他树、尼拘律树、摩头迦树和苇子树;
伍答拉咖树、巴嗒离树、辛杜瓦拉咖树,还有香气怡人的目支邻陀树和露兜树。巴利
‘‘Sālā karerī bahukettha jambuyo, assatthanigrodhamadhukavetasā; Uddālakā pāṭali sinduvārakā, manuññagandhā mucalindaketakā.
有诃雷努迦豆、维鲁迦竹、堪努豆、黑乌木,还有色摩迦稻、野生稻和支那稻。
这里的香蕉和芭蕉很多,还有稻谷:婆毗诃稻、阿浮耆那稻,以及米粒。巴利
‘‘Hareṇukā veḷukā keṇu tindukā, sāmākanīvāramathopi cīnakā; Mocā kadalī bahukettha sāliyo, pavīhayo ābhūjino ca taṇḍulā.
就在北边,生出了一座吉祥的莲池。
没有粗涩,没有坑洼,水质清好,也没有难闻的气味。巴利
‘‘Tassevuttarapassena, jātā pokkharaṇī sivā; Akakkasā apabbhārā, sādhu appaṭigandhikā.
在那里,鱼儿们欢快愉悦,无所畏惧,食物丰足。
有辛古鱼、弯鱼、桑库拉鱼、百弯鱼和罗希达鱼;
阿里嘎嘎鱼密密麻麻地聚集在一起,还有叉尾鲇和乌鸦鱼。巴利
‘‘Tattha macchā sanniratā, khemino bahubhojanā; Siṅgū savaṅkā saṃkulā, satavaṅkā ca rohitā; Āḷigaggarakākiṇṇā, pāṭhīnā kākamacchakā.
在那里,鸟儿们欢欢喜喜,无忧无惧,食物丰足;
天鹅、苍鹭、孔雀,还有鸳鸯和鸡。
许多斑斓的库纳拉卡鸟、孔雀和命命鸟。巴利
‘‘Tattha pakkhī sanniratā, khemino bahubhojanā; Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā; Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā.
彼处群兽来饮水,种种异类纷纭集;
狮虎野猪及熊罴,豺狼鬣狗皆趋赴。巴利
‘‘Tattha pānāya māyanti, nānā migagaṇā bahū; Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.
波罗娑鹿、野牛、水牛、红鹿和鲁鲁鹿。
羚羊和野猪,还有成群的家猪。
这里有很多羚鹿、猫和兔耳鹿。巴利
‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū; Eṇeyyā ca varāhā ca, gaṇino nīkasūkarā; Kadalimigā bahukettha, biḷārā sasakaṇṇikā.
“ 像平地一样平坦的石板上,铺满了缤纷的鲜花,是成群飞鸟喧闹嬉戏、鸟群栖息的地方。”巴利
‘‘Chamāgirī pupphavicitrasanthatā, dijābhighuṭṭhā dijasaṅghasevitā’’ti.
在那里,“具光辉”指具足威德。“他进入了谁的”指他进入了他的庵舍,其中“ya”是音节连接词。“有水”指各处都有水。“有果”指具足各种果子。“圣者所崇敬”指被那些远离诸盖与过失、证得禅那的圣者们所崇敬、赞叹。“树丛”指有花果的树丛。“苏般阇那”即鼓槌树。“洛陀和般陀迦”即洛陀树和莲花树。“给迦和邦迦”就是叫这些名字的树。“迦利利”即迦利利树。“伍答拉咖”即防风树。“目支邻陀和揭多迦”即目支邻陀树和五种揭多迦树。“哈雷努迦”即晚生作物之类。“韦卢迦”即竹类。“凯努”指林地豆。“丁杜迦”即黑乌木树。“支那迦”即小国王豆。“摩遮”即有籽的芭蕉。“稻谷”指依靠自然小湖生长的各种稻谷。“多种稻”指各类稻谷。“阿部津”即曲叶植物。“稻米”指去壳去皮、自然长成的稻穗。巴利
Tattha jutīmatāti ānubhāvasampannena. Pāvisi yassamanti pāvisi assamaṃ, ya-kāro byañjanasandhikaro. Udakavantanti tesu tesu ṭhānesu udakasampannaṃ. Phalanti anekaphalasampannaṃ. Ariyapūjitanti nīvaraṇadosarahitehi jhānalābhīhi ariyehi pūjitaṃ pasatthaṃ. Rukkhaggahānāti pupphūpagaphalūpagarukkhagahanā. Sobhañjanāti siggurukkhā. Loddamathopi paddhakāti loddarukkhā ca padumarukkhā ca. Kekā ca bhaṅgāti evaṃnāmakā rukkhā eva. Karerīti karerirukkhā. Uddālakāti vātaghātakā. Mucalindaketakāti mucalindā ca pañcavidhaketakā ca. Hareṇukāti aparaṇṇajāti. Veḷukāti vaṃsabhedakā. Keṇūti araññamāsā. Tindukāti timbarurukkhā. Cīnakāti khuddakarājamāsā. Mocāti aṭṭhikakadaliyo. Sāliyoti nānappakārā jātassaraṃ upanissāya jātā sāliyo. Pavīhayoti nānappakārā vīhayo. Ābhūjinoti bhujapattā. Taṇḍulāti nikkuṇḍakathusāni sayaṃjātataṇḍulasīsāni.
比丘们,“就在它的那里”是指就在那座庵舍的北边。“池塘”是指长满五种莲花的天然池塘。“没有粗涩”是指没有鱼、贝壳、苔藓之类粗糙的东西。“没有崩塌的岸”是指岸边没有缺口,渡口平整。“没有难闻的气味”是指水质没有令人厌恶的气味。“在那里”是指在那池塘里。“安稳”是指没有危险。“辛古”等是那些鱼的名字。“库那拉卡”是杜鹃鸟。“花斑的”是有花纹羽毛的。“有顶髻的”是竖起冠羽的孔雀,或者其他头顶长着冠羽的鸟。“为饮水来”是指为饮水而来。“剑叶”是指犀牛。“牛类”是指野牛。“有群”是指鹿。“耳鹿”是指耳鹿。“地面山”是指与地面齐平铺展的岩板。“铺满种种花”是指覆盖着种种鲜花。“众鸟鸣叫”是指被声音悦耳的众鸟鸣叫。“在那里有如此的地与山”是指世尊如此赞叹憍尸迦的庵舍。巴利
Tassevāti, bhikkhave, tasseva assamassa uttaradisābhāge. Pokkharaṇīti pañcavidhapadumasañchannā jātassarapokkharaṇī. Akakkasāti macchasippikasevālādikakkasarahitā. Apabbhārāti acchinnataṭā samatitthā. Appaṭigandhikāti apaṭikkūlagandhena udakena samannāgatā. Tatthāti tassā pokkharaṇiyā. Kheminoti abhayā. ‘‘Siṅgū’’tiādīni tesaṃ macchānaṃ nāmāni. Kuṇālakāti kokilā. Citrāti citrapattā. Sikhaṇḍīti uṭṭhitasikhā morā, aññepi vā matthake jātasikhā pakkhino. Pānāya māyantīti pānāya āyanti. Palāsādāti khaggā. Gavajāti gavayā. Gaṇinoti gokaṇṇā. Kaṇṇikāti kaṇṇikamigā. Chamāgirīti bhūmisamapatthaṭā piṭṭhipāsāṇā. Pupphavicitrasanthatāti vicitrapupphasanthatā. Dijābhighuṭṭhāti madhurassarehi dijehi abhighuṭṭhā. Evarūpā tattha bhūmipabbatāti evaṃ bhagavā kosiyassa assamaṃ vaṇṇeti.
现在,为了说明在那里进入等情形,希利天女说道:巴利
Idāni hirideviyā tattha pavisanādīni dassetuṃ āha –
肌肤莹洁的她,垂倚青蓝之树,如大云中迸发的闪电;
以吉祥草精心绾成的发髻,洁净芳香,缀以黑羚羊皮。
骨瘦如柴的老妇人对她说了这些:善女子,请坐,这个座位很舒服。巴利
‘‘Sā suttacā nīladumābhilambitā, vijjū mahāmegharivānupajjatha; Tassā susambandhasiraṃ kusāmayaṃ, suciṃ sugandhaṃ ajinūpasevitaṃ; Atricca kocchaṃ hirimetadabravi, nisīda kalyāṇi sukhayidamāsanaṃ.
尔时,她坐在草席上,随其所欲;结发披鹿皮之憍尸迦,
即大牟尼,疾以新叶并水,亲自奉上甘露。巴利
‘‘Tassā tadā kocchagatāya kosiyo, yadicchamānāya jaṭājinandharo; Navehi pattehi sayaṃ sahūdakaṃ, sudhābhihāsī turito mahāmuni.
她双手接过那东西,满心欢喜地对那位束发苦行者这样说道:
来吧,我现在受到你的供养,婆罗门啊,作为胜利者,我将前往三十三天。巴利
‘‘Sā taṃ paṭiggayha ubhohi pāṇibhi, iccabravi attamanā jaṭādharaṃ; Handāhaṃ etarahi pūjitā tayā, gaccheyyaṃ brahme tidivaṃ jitāvinī.
她得到具光辉的憍尸迦允可,被美色之骄醉所醉,说出此言;
走到千眼者面前:这是甘露,婆薮之主,请赐我胜利。巴利
‘‘Sā kosiyenānumatā jutīmatā, udīritā vaṇṇamadena mattā; Sakāse gantvāna sahassacakkhuno, ayaṃ sudhā vāsava dehi me jayaṃ.
“ 那时,帝释天神也和众天神一起,向这位最殊胜的天女恭敬供养。
她双手合掌,受到天与人尊敬,那时坐到了新的座席上。”巴利
‘‘Tamena sakkopi tadā apūjayi, sahindadevā surakaññamuttamaṃ; Sā pañjalī devamanussapūjitā, navamhi kocchamhi yadā upāvisī’’ti.
在这里,“suttacā”是指皮肤细滑。“nīladumābhilambitā”是说她悬在青树上,伸手去碰每一根青树枝。“mahāmegharivā”是说她像被大雨召来的闪电一样,进入了他的那座草庵。“tassā”是指那位有惭的女子。“susambandhasira”是说头发扎得很整齐的头。“kusāmaya”是指用香根草等混合编成的吉祥草座。“sugandha”是说因为混了香根草和其他香草,所以有香气。“ajinūpasevita”是说上面铺了一张鹿皮。“atricca koccha”是说在叶庵门口铺开这样的座席之后。“sukhayidamāsana”的意思是:请舒服地坐下吧,这是你的座位。巴利
Tattha suttacāti succhavī. Nīladumābhilambitāti nīlesu dumesu abhilambitā hutvā, taṃ taṃ nīladumasākhaṃ parāmasantīti attho. Mahāmegharivāti tena nimantitā mahāmeghavijju viya tassa taṃ assamaṃ pāvisi. Tassāti tassā hiriyā. Susambandhasiranti suṭṭhu sambandhasīsaṃ. Kusāmayanti usīrādimissakakusatiṇamayaṃ. Sugandhanti usīrena ceva aññena sugandhatiṇena ca missakattā sugandhaṃ. Ajinūpasevitanti upariatthatena ajinacammena upasevitaṃ. Atricca kocchanti evarūpaṃ kocchāsanaṃ paṇṇasāladvāre attharitvā. Sukhayidamāsananti sukhaṃ nisīda idamāsanaṃ.
她们尽其所需地吃。想要甘露,是说她一心渴望甘露。用新的莲叶,是指当时刚从池塘里采来、还带着水的新鲜莲叶。她们亲手铺。带着水,是说连同右旋之水一起。奉上甘露,是说把甘露献上。急切,是说因为满心欢喜而急急忙忙。Handā 是一个表示放手的语气词。获胜,是说成为取得胜利的人。巴利
Yanti yāvadatthaṃ. Icchamānāyāti sudhaṃ icchantiyā. Navehi pattehīti taṅkhaṇaññeva pokkharaṇito ābhatehi allapaduminipattehi. Sayanti sahatthena. Sahūdakanti dakkhiṇodakasahitaṃ. Sudhābhihāsīti sudhaṃ abhihari. Turitoti somanassavegena turito. Handāti vavassaggatthe nipāto. Jitāvinīti vijayappattā hutvā.
Anumatā是说:现在她已得到允许,可以随自己心意去哪里。Udīritā是说:她到了三十三天城,在帝释天神面前说出“这是甘露”。Surakaññā就是天女。Uttamā是最殊胜的。那位合掌的天女受到诸天神与人类的恭敬供养。Yadā是说:当她为了坐下,坐上由帝释天神所安排、名为新金座的那个座席时,那时帝释天神和其他诸天神便用帕利恰答咖树花等来供养她。巴利
Anumatāti idāni yathāruciṃ gacchāti anuññātā. Udīritāti tidasapuraṃ gantvā sakkassa santike ayaṃ sudhāti udīrayi. Surakaññanti devadhītaraṃ. Uttamanti pavaraṃ. Sā pañjalī devamanussapūjitāti pañjalī devehi ca manussehi ca pūjitā. Yadāti yadā nisīdanatthāya sakkena dāpite nave kañcanapīṭhasaṅkhāte kocche sā upāvisi, tadā naṃ tattha nisinnaṃ sakko ca sesadevatā ca pāricchattakapupphādīhi pūjayiṃsu.
帝释天神这样供养她之后,心里想:“到底是什么原因,憍尸迦不把甘露给其他人,却只给了她呢?”为了弄清楚这个原因,他又派摩得利前去。导师为了说明这件事的来龙去脉,说道:巴利
Evaṃ sakko taṃ pūjetvā cintesi – ‘‘kena nu kho kāraṇena kosiyo sesānaṃ adatvā imissāva sudhaṃ adāsī’’ti. So tassa kāraṇassa jānanatthāya puna mātaliṃ pesesi. Tamatthaṃ āvi karonto satthā āha –
“ 千眼者、三十三天之主再次召唤摩得利说:
你去之后,把我的话告诉憍尸迦——憍尸迦啊,凭希望、凭信心、凭威光。
羞耻到底是以什么因缘而成为甘露的?”巴利
‘‘Tameva saṃsī punadeva mātaliṃ, sahassanetto tidasānamindo; Gantvāna vākyaṃ mama brūhi kosiyaṃ, āsāya saddhā siriyā ca kosiya; Hirī sudhaṃ kena malattha hetunā’’ti.
在这里,所谓“说了”指的就是“他说了”。我的话,就是向憍尸迦说我的话。从期望、从信心、从吉祥来说,希莉究竟靠什么因缘才确实获得了供物的呢?巴利
Tattha saṃsīti abhāsi. Vākyaṃ mamāti mama vākyaṃ kosiyaṃ brūhi. Āsāya saddhā siriyā cāti āsāto ca saddhāto ca sirito ca hirīyeva kena hetunā sudhamalatthāti.
他接受了那番话,登上毗阇耶陀车离开了。为了说明这件事的含义,导师说道:巴利
So tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā vejayantarathamāruyha agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
他将那善能浮水之车引渡出水,光焰闪耀,宛如宫阙;
如阎浮河之金,似火炼真金,庄严装饰,宛如黄金彩绘。巴利
‘‘Taṃ suplavatthaṃ udatārayī rathaṃ, daddallamānaṃ upakāriyasādisaṃ; Jambonadīsaṃ tapaneyyasannibhaṃ, alaṅkataṃ kañcanacittasannibhaṃ.
金色月轮之上,镌镂众象牛马、青鹊虎豹;
羚羊腾跃、飞鸟翩跹,琉璃为鹿,俨若交搏。巴利
‘‘Suvaṇṇacandettha bahū nipātitā, hatthī gavāssā kikibyagghadīpiyo; Eṇeyyakā laṅghamayettha pakkhino, migettha veḷuriyamayā yudhā yutā.
在那里,国王的马匹被套上了轭,一千匹,形如幼象。
那些马装饰着金网覆饰,戴着缰绳,只靠声音来驱策,没有束缚。巴利
‘‘Tatthassarājaharayo ayojayuṃ, dasasatāni susunāgasādise; Alaṅkate kañcanajāluracchade, āveḷine saddagame asaṅgite.
摩得利登上了那辆最胜的车乘,使这些方向都响彻起来;
他把虚空、山岩、林木以及大地,连同大海,都震得摇动起来。巴利
‘‘Taṃ yānaseṭṭhaṃ abhiruyha mātali, disā imāyo abhinādayittha; Nabhañca selañca vanappatiniñca, sasāgaraṃ pabyathayittha mediniṃ.
他迅速走近那座修行人的茅屋,把上衣偏袒一肩,双手合掌恭敬行礼。
摩得利对那位多闻、年长、善自调御的天神婆罗门这样说道。巴利
‘‘Sa khippameva upagamma assamaṃ, pāvāramekaṃsakato katañjalī; Bahussutaṃ vuddhaṃ vinītavantaṃ, iccabravi mātali devabrāhmaṇaṃ.
“ 憍尸迦,且听因陀罗之语:我为使者,先施者今来问你。
憍尸迦,以望、信、吉祥与惭,汝以何因由而得甘露?”巴利
‘‘Indassa vākyaṃ nisāmehi kosiya, dūto ahaṃ pucchati taṃ purindado; Āsāya saddhā siriyā ca kosiya, hirī sudhaṃ kena malattha hetunā’’ti.
在这里,那辆“善浮车”就是指那辆毗阇耶塔战车,因为它能轻快地浮行。所谓“令起”,就是把它抬起来,举起之后让它做好出发的准备。所谓“类似辅助物”,就是和辅助用具相似;就像那些和火焰尖端颜色相同的辅助物在燃烧一样,这里也是那样燃烧着。所谓“阎浮河金”,是指被称为阎浮河金的赤金制成的车轭。所谓“似金制彩绘”,是说它由黄金制成,用七宝装饰得色彩斑斓,具备八种吉祥相。所谓“此处金月”,是说这辆车上有金制的月轮。所谓“象”,是用金、银、宝石做成的象;牛等也是这样。所谓“此处有跃行之鸟”,是说在这辆车中,由种种宝石做成、呈跳跃姿态的鸟群也依次排列着。所谓“与战斗结合”,是说它们各自和自己的战斗装备结合在一起而显现出来。巴利
Tattha taṃ suplavatthanti taṃ vejayantarathaṃ sukhena plavanatthaṃ. Udatārayīti uttāresi ukkhipitvā gamanasajjamakāsi. Upakāriyasādisanti upakaraṇabhaṇḍehi sadisaṃ, yathā tassa aggisikhāya samānavaṇṇāni upakaraṇāni jalanti, tatheva jalitanti attho. Jambonadīsanti jambunadasaṅkhātaṃ rattasuvaṇṇamayaṃ īsaṃ. Kañcanacittasannibhanti, kañcanamayena sattaratanavicittena aṭṭhamaṅgalena samannāgataṃ. Suvaṇṇacandetthāti suvaṇṇamayā candakā ettha rathe. Hatthīti suvaṇṇarajatamaṇimayā hatthī. Gavādīsupi eseva nayo. Laṅghamayettha pakkhinoti ettha rathe laṅghamayā nānāratanamayā pakkhigaṇāpi paṭipāṭiyā ṭhitā. Yudhā yutāti attano attano yudhena saddhiṃ yuttā hutvā dassitā.
黄绿意所成的马王们,像幼象一样,因为力量圆满,如同年轻的象。佩戴着金网做成的胸饰,戴着叫做耳环的耳饰。不用刺棒打,只要听到声音就会走。无著,意思是说,把这样无滞著、跑得飞快的马王们套在那里。巴利
Assarājaharayoti harivaṇṇamanomayaassarājāno. Susunāgasādiseti balasampattiyā taruṇanāgasadise. Kañcanajāluracchadeti kañcanajālamayena uracchadālaṅkārena samannāgate. Āveḷineti āveḷasaṅkhātehi kaṇṇālaṅkārehi yutte. Saddagameti patodappahāraṃ vinā saddamatteneva gamanasīle. Asaṅgīteti nissaṅge sīghajave evarūpe assarāje tattha yojesunti attho.
车声响起:他用车的声音发出了一种回响。林主与丛林:意思是林主和森林中的丛林。令震动:就是使之震动。在这里,因为虚空中的天宫震动,应当知道虚空也在震动。一肩披衣:指以一边肩膀披着天衣。增长:指功德增长。具调伏:具备调伏的行为威仪。如是说:把车停在空中后,降下来这样说道。天婆罗门:指如同天神一样的婆罗门。巴利
Abhinādayitthāti yānasaddena ekaninnādaṃ akāsi. Vanappatiniñcāti vanappatinī ca vanasaṇḍe cāti attho. Pabyathayitthāti kampayittha. Tattha ākāsaṭṭhakavimānakampanena nabhakampanaṃ veditabbaṃ. Pāvāramekaṃsakatoti ekaṃsakatapāvāradibbavattho. Vuddhanti guṇavuddhaṃ. Vinītavantanti vinītena ācāravattena samannāgataṃ. Iccabravīti rathaṃ ākāse ṭhapetvā otaritvā evaṃ abravi. Devabrāhmaṇanti devasamaṃ brāhmaṇaṃ.
他听了那番话,就说了一首偈颂:巴利
So tassa vacanaṃ sutvā gāthamāha –
摩得利啊,在我看来吉祥是盲目的,而信呢,天车御者,却是无常的。巴利
‘‘Andhā sirī maṃ paṭibhāti mātali, saddhā aniccā pana devasārathi.
在我看来,希望确实被公认为欺诳者,而惭则安立在圣者的功德之中。巴利
Āsā visaṃvādikasammatā hi me, hirī ca ariyamhi guṇe patiṭṭhitā’’ti.
在这里,“盲目”是指:不管对方有没有技艺等,都会去亲近,所以在我看来就是“盲目”。“无常”是指:信会舍弃这个对象,又在另一个对象上生起,具有生起后就消失的性质,所以在我看来就是“无常”。“欺诳者”是指:想求财的人乘船入海,结果破财或遇难而回,所以在我看来就是“欺诳者”。“在圣德中”是指:惭安立在被称为惭与愧之本性、清净的圣德之中。巴利
Tattha andhāti sippādisampannepi asampannepi bhajanato ‘‘andhā’’ti maṃ paṭibhāti. Aniccāti saddhā pana taṃ taṃ vatthuṃ pahāya aññasmiṃ aññasmiṃ uppajjanato hutvā abhāvākārena ‘‘aniccā’’ti maṃ paṭibhāti. Visaṃvādikasammatāti āsā pana yasmā dhanatthikā nāvāya samuddaṃ pakkhanditvā vinaṭṭhapābhatā enti, tasmā ‘‘visaṃvādikā’’ti maṃ paṭibhāti. Ariyamhi guṇeti hirī pana hirottappasabhāvasaṅkhāte parisuddhe ariyaguṇe patiṭṭhitāti.
现在,为了赞叹她的功德,他说道:巴利
Idāni tassā guṇaṃ vaṇṇento āha –
受族护的少女、年迈的妇人,以及有夫之妇;
她们以惭愧,制止自心对男子生起的欲贪。巴利
‘‘Kumāriyo yācimā gottarakkhitā, jiṇṇā ca yā yā ca sabhattuitthiyo; Tā chandarāgaṃ purisesu uggataṃ, hiriyā nivārenti sacittamattano.
箭矛交错的战场前线,败者、仆者、逃者——
以惭而回转,弃舍性命;彼等重又承受有惭者。巴利
‘‘Saṅgāmasīse sarasattisaṃyute, parājitānaṃ patataṃ palāyinaṃ; Hiriyā nivattanti jahitva jīvitaṃ, te sampaṭicchanti punā hirīmanā.
“ 就像海岸挡住大海的波涛,惭确实能阻止人作恶。
帝释的车夫啊,请把这一切世间圣者所尊崇的惭禀告给帝释。”巴利
‘‘Velā yathā sāgaravegavārinī, hirāya hi pāpajanaṃ nivārinī; Taṃ sabbaloke hirimariyapūjitaṃ, indassa taṃ vedaya devasārathī’’ti.
在这里,“老妇”指寡妇。“有夫之妇”指还有丈夫的年轻女子。“自己”是说:她们全都察觉到自己对别的男人生起了强烈的欲贪,心想“这对我们不合宜”,于是以惭耻心制止自己的心,不造恶业。“跌倒者与逃跑者”是指在跌倒者与逃跑者之间。“舍弃生命”是说,那些有惭耻心的人,宁可舍弃自己的生命,也因为惭耻而退回来;这样退回来之后,有惭耻心的人又重新接纳自己原来的主人,把他们从敌人手中救出来,接回身边。“制止恶人”是说制止人作恶;也有版本正是这样读的。“那”指那个惭。“为圣者所尊崇”是指被佛陀等圣者所尊崇。“请把那个告诉帝释”是说:正因为惭有如此大的功德,为圣者所尊崇,所以它才被称为最殊胜的;请您把这件事告诉帝释。巴利
Tattha jiṇṇāti vidhavā. Sabhattūti sasāmikā taruṇitthiyo. Attanoti tā sabbāpi parapurisesu attano chandarāgaṃ uggataṃ viditvā ‘‘ayuttametaṃ amhāka’’nti hiriyā sacittaṃ nivārenti, pāpakammaṃ na karonti. Patataṃ palāyinanti patantānañca palāyantānañca antare. Jahitva jīvitanti ye hirimanto honti, te attano jīvitaṃ cajitvā hiriyā nivattanti, evaṃ nivattā ca pana te hirīmanā puna attano sāmikaṃ sampaṭicchanti, amittahatthato mocetvā gaṇhanti. Pāpajanaṃ nivārinīti pāpato janaṃ nivārinī, ayameva vā pāṭho . Tanti taṃ hiriṃ. Ariyapūjitanti ariyehi buddhādīhi pūjitaṃ. Indassa taṃ vedayāti yasmā evaṃ mahāguṇā ariyapūjitāvesā, tasmā taṃ evaṃ uttamā nāmesāti indassa kathehīti.
摩得利听了这话,就说了一首偈颂:巴利
Taṃ sutvā mātali gāthamāha –
“ 拘私耶啊,是谁把这种见解塞进你心里?是梵天神、大因陀罗,还是生主?
诸天神之中,惭确实被公认为最殊胜;她生为大因陀罗的女儿、大仙之后。”巴利
‘‘Ko te imaṃ kosiya diṭṭhimodahi, brahmā mahindo atha vā pajāpati; Hirāya devesu hi seṭṭhasammatā, dhītā mahindassa mahesi jāyathā’’ti.
这里,“见”是指这样一种执著:认为“惭”确实是大功德,为圣者们所崇敬。“安立”是指把它放进心里。“被尊为最胜者”:自从在你面前获得不死甘露那时起,就在帝释天神面前得到金座,受到一切天神崇敬,由此成为最尊胜者。巴利
Tattha diṭṭhinti ‘‘hirī nāma mahāguṇā ariyapūjitā’’ti laddhiṃ. Odahīti hadaye pavesesi. Seṭṭhasammatāti tava santike sudhāya laddhakālato paṭṭhāya indassa santike kañcanāsanaṃ labhitvā sabbadevatāhi pūjiyamānā uttamasammatā jāyatha.
就在他这样说着的时候,枭(拘舍耶)当下就出现了死亡之相。于是摩得利想把他带到天界去,就说:“枭啊,你的寿命行已舍下,死亡之相也已来到你身上,人间对你还有什么用?我们到天界去吧。”说完便诵出偈颂:巴利
Evaṃ tasmiṃ kathenteyeva kosiyassa taṅkhaṇaññeva cavanadhammo jāto. Atha naṃ, mātali, ‘‘kosiya āyusaṅkhāro te ossaṭṭho, cavanadhammopi te sampatto, kiṃ te manussalokena, devalokaṃ gacchāmā’’ti tattha netukāmo hutvā gāthamāha –
“ 速离天界,登上我这心爱之车;
帝释正盼你,帝释同族者啊,今日你就去与帝释同住吧。”巴利
‘‘Handehi dāni tidivaṃ apakkama, rathaṃ samāruyha mamāyitaṃ imaṃ; Indo ca taṃ indasagotta kaṅkhati, ajjeva tvaṃ indasahabyataṃ vajā’’ti.
在这里,“执为我所”是指可爱、可意的东西。“因陀罗同族者”是指在过去生中和因陀罗同一种姓。“期盼”是指渴望你来,所以期盼。巴利
Tattha mamāyitanti piyaṃ manāpaṃ. Indasagottāti purimabhave indena samānagotta. Kaṅkhatīti tavāgamanaṃ icchanto kaṅkhati.
就这样,正当他和憍尸迦交谈的时候,憍尸迦命终,化生为天子,登上天车,站立在那里。这时,摩得利把他带到帝释天神面前。帝释天神一见到他,就满心欢喜,把自己的女儿喜智天女立为正妃,嫁给了他。他因此获得了无量的权势与自在。世尊了知这件事,知道“无上有情之业就是像这样得以清净的”,于是说出了结尾的偈颂——巴利
Iti tasmiṃ kosiyena saddhiṃ kathenteyeva kosiyo cavitvā opapātiko devaputto hutvā āruyha dibbarathe aṭṭhāsi. Atha naṃ, mātali, sakkassa santikaṃ nesi. Sakko taṃ disvāva tuṭṭhamānaso attano dhītaraṃ hirideviṃ tassa aggamahesiṃ katvā adāsi, aparimāṇamassa issariyaṃ ahosi. Tamatthaṃ viditvā ‘‘anomasattānaṃ kammaṃ nāma evaṃ visujjhatī’’ti satthā osānagāthamāha –
“ 如是不作恶业者得清净,善行之果亦不坏失;
凡有得见甘露食者,彼等皆共往与因陀罗同住。”巴利
‘‘Evaṃ visujjhanti apāpakammino, atho suciṇṇassa phalaṃ na nassati; Ye keci maddakkhu sudhāya bhojanaṃ, sabbeva te indasahabyataṃ gatā’’ti.
其中,“无恶业者”是指没有恶业的众生,他们就是这样得到清净的。“凡见到者”是指当时在雪山那个地方,见到拘舍耶与惭天女所布施的不死之食的任何众生。他们全都随喜那份布施,心生净信,然后都投生到了与帝释天神同住的地方。巴利
Tattha apāpakamminoti apāpakammā sattā evaṃ visujjhanti ye keci maddakkhūti ye keci sattā tasmiṃ himavantapadese tadā kosiyena hiriyā dīyamānaṃ sudhābhojanaṃ addasaṃsu. Sabbeva teti te sabbepi taṃ dānaṃ anumoditvā cittaṃ pasādetvā indasahabyataṃ gatāti.
导师讲完这段法义开示后,说道:“比丘们,不是现在才这样,过去我也调伏过这个不乐布施、顽固悭吝的人。”然后他把本生故事对应起来:“那时,惭天女是莲华色,拘舍耶是施主比丘,五髻是阿那律,摩他利是阿难,太阳是迦叶,月亮是目犍连,那罗陀是舍利弗,而帝释天神就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepetaṃ adānābhirataṃ thaddhamacchariyaṃ samānaṃ ahaṃ damesiṃyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā hirī devatā uppalavaṇṇā ahosi, kosiyo dānapati bhikkhu, pañcasikho anuruddho, mātali ānando, sūriyo kassapo, cando moggallāno, nārado sāriputto, sakko ahameva ahosi’’nti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9