八十集·5. 大须陀素摩本生注释
21. 八十集义注 · 173 段
5. 大须陀素摩本生注释
[537] 5. Mahāsutasomajātakavaṇṇanā
厨师,你为什么做这种事?这是世尊住在祇园精舍时,以调伏央掘摩罗长老为因缘而说的。央掘摩罗的出生、出家、受具足戒,应当按照《央掘摩罗经》注释里所说的方式详细理解。这位长老用真实语让那位胎位不正的妇人平安之后,从那时起就很容易得到食物,他持续修习远离,后来证得阿拉汉果,声名远扬,成为八十位大长老之一。那时,法堂里有人发起这样的谈论:“贤友们,世尊真是做了难做的事!不用刑杖、不用刀剑,就把那样凶残、双手沾血的大盗央掘摩罗调伏了,让他洗心革面。啊,佛陀们确实是能行难行之事的人!”世尊当时虽在香室中,却以天耳听到那番谈论,知道“今天我去那里会有大利益,将有一场盛大的说法”,于是以无与伦比的佛陀威仪来到法堂,坐在最殊胜的座位上,问道:“比丘们,你们现在聚在一起谈论什么?”比丘们回答:“在谈这件事。”世尊便说:“比丘们,如今我已证得无上正觉而调伏了他,这并不稀奇。我过去行菩萨道时,即使只处在部分智的阶段,也调伏过他。”说完,应他们的请求,讲述了过去的事。
Kasmā tuvaṃ rasaka edisānīti idaṃ satthā jetavane viharanto aṅgulimālattheradamanaṃ ārabbha kathesi. Tassa uppatti ca pabbajjā ca upasampadā ca aṅgulimālasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.34 ādayo) vuttanayena vitthārato veditabbā. So pana saccakiriyāya mūḷhagabbhāya itthiyā sotthibhāvaṃ katvā tato paṭṭhāya sulabhapiṇḍo hutvā vivekamanubrūhanto aparabhāge arahattaṃ patvā abhiññātova asītiyā mahātherānaṃ abbhantaro ahosi. Tasmiṃ kāle dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, aho vata bhagavatā tathārūpaṃ luddaṃ lohitapāṇiṃ mahācoraṃ aṅgulimālaṃ adaṇḍena asatthena dametvā nibbisevanaṃ karontena dukkaraṃ kataṃ, aho buddhā nāma dukkarakārino’’ti. Satthā gandhakuṭiyaṃ ṭhitova dibbasotena taṃ kathaṃ sutvā ‘‘ajja mama gamanaṃ bahupakāraṃ bhavissati, mahādhammadesanā pavattissatī’’ti ñatvā anopamāya buddhalīlāya dhammasabhaṃ gantvā varapaññattāsane nisīditvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, idāneva paramābhisambodhiṃ pattena mayā etassa damanaṃ, svāhaṃ pubbacariyaṃ caranto padesañāṇe ṭhitopi etaṃ damesi’’nti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
过去,在俱卢国的因陀波他那城里,有一位名叫拘罗婆的国王,依法治理国家。那时,菩萨投生到王后的胎中。过了十个月,王后生下了一个肤色如金的王子。因为他见闻广博,大家就叫他“须陀素摩”。国王等他长大成人后,给了他一千尼卡沙,派他到塔迦尸喇去,跟随一位名扬四方的老师学习技艺。他带上给老师的学费,出了城,踏上路途。那时,波罗奈城的迦尸王之子梵授王子,也同样辞别父王,被派送出城,走上了同一条路。须陀素摩走着走着,到了城门口,在一间厅堂的木板上坐下来歇息。梵授王子也到了那里,和他同坐在一块木板上。须陀素摩便向他问候寒暄,问道:“朋友,你一路走来累了吧,从哪里来?”听他说“从波罗奈来”,又问:“你是谁的儿子?”听他说“我是迦尸王的儿子”,又问:“你叫什么名字?”听他说“我叫梵授王子”,再问:“你为什么来这里?”他回答说:“为了学习技艺。”接着,梵授也照样问他:“你也一路辛苦了,从哪里来?”须陀素摩便把全部经过告诉了他。两人心想:“我们都是刹帝利,又都是要到同一位老师那里学习技艺。”于是彼此结为朋友,一起进城,来到老师家中,礼敬老师,说明了自己的出身等情况,并说自己是来学习技艺的。老师说:“很好。”便答应了。他们交上给老师的学费,开始学习技艺。
Atīte kururaṭṭhe indapatthanagare korabyo nāma rājā dhammena rajjaṃ kāresi. Tadā bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Dasamāse atikkante suvaṇṇavaṇṇaṃ puttaṃ vijāyi, sutavittatāya pana naṃ ‘‘sutasomo’’ti sañjāniṃsu. Tamenaṃ rājā vayappattaṃ nikkhasahassaṃ datvā disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippuggahaṇatthāya takkasilaṃ pesesi. So ācariyabhāgaṃ ādāya nagarā nikkhamitvā maggaṃ paṭipajji. Tadā bārāṇasiyaṃ kāsirañño putto brahmadattakumāropi tatheva vatvā pitarā pesito nagarā nikkhamitvā tameva maggaṃ paṭipajji. Atha sutasomo maggaṃ gantvā nagaradvāre sālāya phalake vissamatthāya nisīdi. Brahmadattakumāropi gantvā tena saddhiṃ ekaphalake nisīdi. Atha naṃ sutasomo paṭisanthāraṃ karonto ‘‘samma, maggakilantosi, kuto āgacchasī’’ti pucchitvā ‘‘bārāṇasito’’ti vutte ‘‘kassa puttosī’’ti vatvā ‘‘kāsirañño puttomhī’’ti vutte ‘‘ko nāmosī’’ti vatvā ‘‘ahaṃ brahmadattakumāro nāmā’’ti vutte ‘‘kena kāraṇena idhāgatosī’’ti pucchi. So ‘‘sippuggahaṇatthāyā’’ti vatvā ‘‘tvampi maggakilantosi, kuto āgacchasī’’ti teneva nayena itaraṃ pucchi. Sopi tassa sabbaṃ ācikkhi. Te ubhopi ‘‘mayaṃ khattiyā, ekācariyasseva santike sippuggahaṇatthāya gacchāmā’’ti aññamaññaṃ mittabhāvaṃ katvā nagaraṃ pavisitvā ācariyakulaṃ gantvā ācariyaṃ vanditvā attano jātiādiṃ kathetvā sippuggahaṇatthāya āgatabhāvaṃ kathesuṃ. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Te ācariyabhāgaṃ datvā sippaṃ paṭṭhapesuṃ.
不只是他们两个人,当时赡部洲大约还有一百位王子也在那位老师跟前学习技艺。须陀素摩成了他们中的首席弟子,一边教授技艺,不久就达到了精通。他没有再去别的老师那里,而是想着“这是我的朋友”,只去了梵授王子那里,做他的辅导老师,教他技艺。其他王子也依次完成了学业。他们献上供养,礼敬老师,围着须陀素摩一同告辞离开。这时,须陀素摩站在半路上送别他们,说道:“你们各自回去向父王展示所学的技艺,就会在自己的国家登上王位。登位之后,希望你们能照我的嘱咐去做。”他们问:“老师,是什么嘱咐?”他说:“每逢半月斋日,你们要受持布萨,不可杀生。”他们回答“好的”,接受了。菩萨因为精通占相术,知道“将来在波罗奈,会因为梵授王子而生起大恐怖”,所以这样嘱咐之后才让他们离去。他们全都各自回到自己的地方,向父王展示了技艺,登上王位后,为了让人知道自己已经登位并且遵行教诫,便连同礼物一起派人送信去。菩萨听到这些消息后,回信说:“你们要精勤不放逸。”
Na kevalañca te dveva, aññepi tadā jambudīpe ekasatamattā rājaputtā tassa santike sippaṃ uggaṇhanti. Sutasomo tesaṃ jeṭṭhantevāsiko hutvā sippaṃ upadisanto nacirasseva nipphattiṃ pāpuṇi. So aññassa santikaṃ agantvā ‘‘sahāyo me’’ti brahmadattassa kumārasseva santikaṃ gantvā tassa piṭṭhiācariyo hutvā sippaṃ sikkhāpesi. Itaresampi anukkamena sippaṃ niṭṭhitaṃ. Te anuyogaṃ datvā ācariyaṃ vanditvā sutasomaṃ parivāretvā nikkhamiṃsu. Atha ne sutasomo maggantare ṭhatvā uyyojento ‘‘tumhe attano attano pitūnaṃ sippaṃ dassetvā rajjesu patiṭṭhahissatha, patiṭṭhitā ca pana mamovādaṃ kareyyāthā’’ti āha. ‘‘Kiṃ , ācariyā’’ti? ‘‘Pakkhadivasesu uposathikā hutvā mā ghātaṃ kareyyāthā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Bodhisattopi aṅgavijjāpāṭhakattā ‘‘anāgate bārāṇasiyaṃ brahmadattakumāraṃ nissāya mahābhayaṃ uppajjissatī’’ti ñatvā te evaṃ ovaditvā uyyojesi. Te sabbepi attano attano janapadaṃ gantvā pitūnaṃ sippaṃ dassetvā rajjesu patiṭṭhāya patiṭṭhitabhāvañceva ovāde vattanabhāvañca jānāpetuṃ paṇṇākārena saddhiṃ paṇṇāni pahiṇiṃsu. Mahāsatto taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘appamattāva hothā’’ti paṇṇāni paṭipesesi.
这些王子当中,波罗奈的国王没有肉就不吃饭。有人为布萨日取了肉来存放着。后来有一天,这样存放的肉因为厨师的疏忽,被王宫里的良种狗吃掉了。厨师找不到那块肉,就抓着一把金币到处奔走,却还是弄不到肉。他想:如果我端上没有肉的饭,我就没命了,该怎么办呢?接着他想:有办法了。于是在非时的时候去到荒凉的尸陀林,割了一个刚死不久的人的大腿肉,煮得烂熟,配着饭端了上去。那块肉刚一放到国王舌头上,就渗透了七千条味觉脉络,震动了整个身体。这是什么原因呢?因为他过去世熏习的缘故。据说他在最近的前一世做过夜叉,吃过许多人肉,所以觉得那肉很合口味。国王心想:要是我默不作声地吃下去,他就不会告诉我这是什么肉了。于是连唾液一起吐在地上。厨师说:大王,这是没有过失的肉,请吃吧。国王让人退下,问道:我知道这肉没有过失,但这到底是什么肉?大王,就是前几天吃的那种肉啊。难道别的时候没有这种味道吗?大王,今天煮得特别烂。你以前不也是这样煮的吗?厨师沉默不语,国王知道后说:老实说出真相,不说的话,你就没命了。厨师请求保证安全后,就如实说了。国王说:别声张,你以后自己吃平时煮的肉,只给我煮人肉。大王,这太难办了吧?别怕,不难。大王,我天天从哪里弄到人肉呢?监狱里不是有很多人吗?从此以后,他就照这样做了。
Tesu bārāṇasirājā vinā maṃsena bhattaṃ na bhuñjati. Uposathadivasatthāyapissa maṃsaṃ gahetvā ṭhapesi. Athekadivasaṃ evaṃ ṭhapitamaṃsaṃ bhattakārakassa pamādena rājagehe koleyyakasunakhā khādiṃsu. Bhattakārako taṃ maṃsaṃ aditvā kahāpaṇamuṭṭhiṃ ādāya carantopi maṃsaṃ uppādetuṃ asakkonto ‘‘sace amaṃsakabhattaṃ upanāmessāmi, jīvitaṃ me natthi, kiṃ nu kho karissāmī’’ti cintetvā ‘‘attheso upāyo’’ti vikāle āmakasusānaṃ gantvā muhuttamatassa purisassa ūrumaṃsaṃ āharitvā supakkaṃ pacitvā bhattaṃ upanāmesi. Rañño maṃsakhaṇḍaṃ jivhagge ṭhapitamattameva satta rasaharaṇisahassāni phari, sakalasarīraṃ khobhetvā aṭṭhāsi. Kiṃkāraṇā? Pubbe cassa sevanatāya. So kira atītānantare attabhāve yakkho hutvā bahuṃ manussamaṃsaṃ khāditapubbo, tenassa taṃ piyaṃ ahosi . So ‘‘sacāhaṃ tuṇhīyeva bhuñjissāmi, na me ayaṃ imaṃ maṃsaṃ kathessatī’’ti cintetvā saha kheḷena bhūmiyaṃ pātesi. ‘‘Niddosaṃ, deva, khādāhī’’ti vutte manusse paṭikkamāpetvā ‘‘ahametassa niddosabhāvaṃ jānāmi, kiṃ nāmetaṃ maṃsa’’nti pucchi. ‘‘Purimadivasesu paribhogamaṃsameva, devā’’ti. ‘‘Nanu aññasmiṃ kāle ayaṃ raso natthī’’ti? ‘‘Ajja supakkaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu pubbepi evameva pacasī’’ti. Atha naṃ tuṇhībhūtaṃ ñatvā ‘‘sabhāvaṃ kathehi, no ce kathesi, jīvitaṃ te natthī’’ti āha. So abhayaṃ yācitvā yathābhūtaṃ kathesi. Rājā ‘‘mā saddamakāsi, pakatiyā pacanakamaṃsaṃ tvaṃ khāditvā mayhaṃ manussamaṃsameva pacāhī’’ti āha. ‘‘Nanu dukkaraṃ, devā’’ti? ‘‘Mā bhāyi, na dukkara’’nti. ‘‘Nibaddhaṃ kuto labhissāmi, devā’’ti? ‘‘Nanu bandhanāgāre bahū manussā’’ti. So tato paṭṭhāya tathā akāsi.
后来,监狱里的囚犯都用光了。国王问:“大王,现在我该怎么办?”国王说:“你在路上丢下一包价值一千金币的东西,谁捡了它,就把他当盗贼抓起来杀掉。”他照办了。后来,因为畏惧国王,他连一个敢看那包一千金币东西的人都见不到,又问:“现在我又该怎么办?”国王说:“每当报时的鼓声响起、城里一片混乱的时候,你就躲在房屋的缝隙里、街道上或者十字路口,杀了人取肉。”他从那时起就这么做,拿了肥厚的肉离开。到处都能看到尸体。人们哭喊:“我的母亲不见了,我的父亲不见了,我的兄弟姐妹也不见了。”到处都能听到人们的哀号声。城里人又惊又怕,四处张望:“这些人是被狮子吃了,还是被老虎吃了,还是被夜叉吃了?”他们看到伤口,就想:“有一个吃人的贼在吃这些人。”于是大众聚集到王宫庭院里大声叫嚷。国王问:“诸位,怎么了?”他们回答说:“大王,这座城里有一个吃人的贼,请派人把他抓起来!”国王说:“我怎么会知道这事?难道我一边巡视一边亲自守护城市吗?”
Aparabhāge bandhanāgāre manussesu khīṇesu ‘‘idāni kiṃ karissāmi, devā’’ti āha. ‘‘Antarāmagge sahassabhaṇḍikaṃ khipitvā yo taṃ gaṇhāti, taṃ ‘coro’ti gahetvā mārehī’’ti āha. So tathā akāsi. Aparabhāge rājabhayena sahassabhaṇḍikaṃ olokentampi adisvā ‘‘idāni kiṃ karissāmī’’ti āha. ‘‘Yadā bherivelāya nagaraṃ ākulaṃ hoti, tadā tvaṃ pana ekasmiṃ gharasandhimhi vā vīthiyaṃ vā catukke vā ṭhatvā manusse māretvā maṃsaṃ gaṇhāhī’’ti. So tato paṭṭhāya tathā katvā thūlamaṃsaṃ ādāya gacchati. Tesu tesu ṭhānesu kaḷevarāni dissanti. Mama mātā na paññāyati, mama pitā na paññāyati, mama bhātā bhaginī ca na paññāyati, manussānaṃ paridevanasaddo sūyati. Nāgarā bhītatasitā ‘‘ime manusse sīho nu kho khādati, byaggho nu kho khādati, yakkho nu kho khādatī’’ti olokentā pahāramukhaṃ disvā ‘‘eko manussakhādako coro ime khādatī’’ti maññanti. Mahājanā rājaṅgaṇe sannipatitvā upakkosiṃsu. Rājā ‘‘kiṃ, tātā’’ti pucchi. ‘‘Deva imasmiṃ nagare manussakhādako coro atthi, taṃ gaṇhāpethā’’ti āhaṃsu. ‘‘Ahaṃ kathaṃ taṃ jānissāmi, kiṃ ahaṃ nagaraṃ rakkhantopi carāmī’’ti.
城里的人们想:“国王对这座城市根本不上心,我们去告诉迦罗诃梯将军吧。”于是他们就去把这件事告诉了他,并说:“应该去搜捕那个贼。”将军说:“好,请你们等七天,我搜出那个贼就交给你们。”他把众人打发走以后,就命令手下的人:“诸位,听说城里有个吃人的贼,你们分别躲在各处,把他抓住。”那些人答应道:“好。”从那时起,他们就开始在全城搜捕。那个厨子正躲在一处屋缝里,杀了一个女人,取了厚厚的肉,正要装满篮子,就被那些人抓住了。他们把他抓住打了一顿,反绑双手,大声喊道:“吃人的贼抓住了!”众人把他围了起来。然后他们把他牢牢捆住,把装肉的篮子挂在他脖子上,带他去见将军。将军看见他以后,心想:“这个人到底是自己吃这肉,还是把肉掺到别的肉里卖掉,或者是受人指使才杀人?”为了问清这件事,他说了第一首偈颂:
Mahājanā ‘‘rājā nagarena anatthiko, kāḷahatthisenāpatissa ācikkhissāmā’’ti gantvā tassa taṃ kathetvā ‘‘coraṃ pariyesituṃ vaṭṭatī’’ti vadiṃsu. So ‘‘sādhu sattāhaṃ āgametha, pariyesitvā coraṃ dassāmī’’ti mahājane uyyojetvā purise āṇāpesi, ‘‘tātā, nagare kira manussakhādako coro atthi, tumhe tesu tesu ṭhānesu nilīyitvā taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya nagaraṃ pariggaṇhanti. Bhattakārakopi ekasmiṃ gharasandhimhi sampaṭicchanno hutvā ekaṃ itthiṃ māretvā ghanaghanamaṃsaṃ ādāya pacchiyaṃ pūretuṃ ārabhi. Atha naṃ te purisā gahetvā pothetvā pacchābāhaṃ bandhitvā ‘‘gahito manussakhādako coro’’ti mahāsaddaṃ kariṃsu. Mahājano taṃ parivāresi. Atha naṃ suṭṭhu bandhitvā maṃsapacchiṃ gīvāya bandhitvā ādāya senāpatissa dassesuṃ. Senāpati taṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esa imaṃ maṃsaṃ khādati, udāhu aññena maṃsena missetvā vikkiṇāti, udāhu aññassa vacanena māretī’’ti cintetvā tamatthaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
“Rasaka,你为什么要做这么残忍的事?
你这愚痴的人,杀害女人和男人,到底是为了肉,还是为了钱财?”
‘‘Kasmā tuvaṃ rasaka edisāni, karosi kammāni sudāruṇāni; Hanāsi itthī purise ca mūḷho, maṃsassa hetu adu dhanassa kāraṇā’’ti.
在那里,以“rasaka”称呼厨师。
Tattha rasakāti bhattakāraṇaṃ ālapati.
从此以后,那些问答内容浅显、前后关联直白,应当按巴利原文本身来理解。
Ito paraṃ uttānasambandhāni vacanapaṭivacanāni pāḷivaseneva veditabbāni –
非为己身,亦非为财,非为儿女妻室与友亲眷属;
我夫乃有福之尊主、大地之守护者,其所食者,正是此等之肉。
‘‘Na attahetū na dhanassa kāraṇā, na puttadārassa sahāyañātinaṃ; Bhattā ca me bhagavā bhūmipālo, so khādati maṃsaṃ bhadantedisaṃ.
如果你是被派去为丈夫办事,却做着极其残忍的事;
清早到了内宫之后,你要在国王面前替我把这件事说出来。
‘‘Sace tuvaṃ bhatturatthe payutto, karosi kammāni sudāruṇāni; Pātova antepuraṃ pāpuṇitvā, lapeyyāsi me rājino sammukhe taṃ.
“尊者迦罗诃提,我当如汝所说而行;
清晨入于内宫,便于王前为汝陈明此事。”
‘‘Tathā karissāmi ahaṃ bhadante, yathā tuvaṃ bhāsasi kāḷahatthi; Pātova antepuraṃ pāpuṇitvā, vakkhāmi te rājino sammukhe ta’’nti.
这里,“世尊”是一种表示恭敬的称呼。至于“若是你”这句话,是他带着试探说的:“他说的到底是真话,还是因为怕死才说假话?”他这样问道。其中“极残忍的”,指的是杀人的行为。“当面”的意思是:你要站在他面前这样说。他接受了这个安排,就说出了下面这首偈颂。
Tattha bhagavāti gāravādhivacanaṃ. Sace tuvanti ‘‘saccaṃ nu kho bhaṇati, udāhu maraṇabhayena musā bhaṇatī’’ti vīmaṃsanto evamāha. Tattha sudāruṇānīti manussaghātakammāni. Sammukhe tanti sammukhe ṭhatvā evaṃ vadeyyāsīti. So sampaṭicchanto gāthamāha.
这时,将军把他牢牢绑住,让他躺下。天亮后,将军和大臣们、市民们一起商议,等所有人都达成一致意见后,在城中各处布置好守卫,控制了整座城,然后把一块肉挂在厨师的脖子上,带着他前往王宫。整座城都喧闹起来。国王昨天只吃了早饭,连晚饭都没吃上,心里一直想着“厨师现在会来,现在会来”,就这么坐着熬过了那一夜。到了今天,厨师还是没来,却听到市民们发出很大的喧闹声,他心想:“这到底是怎么回事?”从窗户望出去,看见厨师被那样押送过来,便想:“事情已经败露了。”于是他提起正念,就在盘腿坐的姿势中坐定。黑象走上前来问他,他就把事情告诉了黑象。为了说明这件事的经过,导师说道:
Atha naṃ senāpati gāḷhabandhanameva sayāpetvā vibhātāya rattiyā amaccehi ca nāgarehi ca saddhiṃ mantetvā sabbesu ekacchandesu jātesu sabbaṭṭhānesu ārakkhaṃ ṭhapetvā nagaraṃ hatthagataṃ katvā rasakassa gīvāyaṃ maṃsapacchiṃ bandhitvā ādāya rājanivesanaṃ pāyāsi. Sakalanagaraṃ viravi. Rājā hiyyo bhuttapātarāso sāyamāsampi alabhitvā ‘‘rasako idāni āgacchissati, idāni āgacchassatī’’ti nisinnova taṃ rattiṃ vītināmetvā ‘‘ajjapi rasako nāgacchati, nāgarānañca mahāsaddo sūyati, kiṃ nū kho eta’’nti vātapānena olokento taṃ tathā ānīyamānaṃ disvā ‘‘pākaṭaṃ idaṃ kāraṇaṃ jāta’’nti cintetvā satiṃ upaṭṭhapetvā pallaṅkeyeva nisīdi. Kāḷahatthipi naṃ upasaṅkamitvā anuyuñji, sopissa kathesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
从那时起,夜晚过去,到了太阳升起的时候,
迦罗拿着粥,来到国王面前。
他走到国王面前,说了这番话。
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; Kāḷo rasakamādāya, rājānaṃ upasaṅkami; Upasaṅkamma rājānaṃ, idaṃ vacanamabravi.
大王,听说那个厨师确实是您派去的。
‘‘Saccaṃ kira mahārāja, rasako pesito tayā.
Hanati itthipurise, tuvaṃ maṃsāni khādasi.
“同样,黑者啊,那厨师是我派去的;
他为我办事,你为何辱骂他?”
‘‘Evameva tathā kāḷa, rasako pesito mayā; Mama atthaṃ karontassa, kimetaṃ paribhāsasī’’ti.
这里,“黑象”就是指那头叫黑象的大象。“正是如此”是说:那位国王被具足威力的将军这样追问,没办法说假话,所以就说了这句话。这里的“那样”是前面“正是如此”的另一种说法。“我的利益”就是我的增长。“正在行事的”就是指正在做事的我。“为什么这样”就是为什么如此。“你责备”意思是:哎呀,你做了很难的事!你这头黑象啊,不去抓别的盗贼,却抓了替我办事的人——国王这样说,是为了让他害怕。
Tattha kāḷāti kāḷahatthi. Evamevāti tena senāpatinā tejavantena anuyutto rājā musā vattuṃ asakkonto evamāha. Tattha tathāti idaṃ purimassa vevacanaṃ. Mama atthanti mama vuḍḍhiṃ. Karontassāti karontaṃ. Kimetanti kasmā etaṃ. Paribhāsasīti aho dukkaraṃ karosi, kāḷahatthi tvaṃ nāma aññaṃ coraṃ aggahetvā mama pesanakārakaṃ gaṇhāsīti tassa bhayaṃ janento kathesi.
将军听了这话,心想:“这家伙自己亲口承认了。真是胆大包天!这么久以来,这些人竟然都被他吃掉了。我得阻止他。”于是说道:“大王,别这么做,别吃人肉。”国王说:“黑象,你说什么?我停不下来。”将军说:“大王,如果你不肯停手,就会毁了自己,也毁了国家。”国王说:“就算那样毁灭,我也绝对停不下来。”于是,将军为了说服他,举了一个故事来说明:过去,大海里有六条大鱼。其中阿难、提弥难陀、阿阇逻诃这三条鱼有五百由旬长;吞舟鱼、吞舟鱼、大吞舟鱼这三条鱼有一千由旬长。它们全都以岩石上的苔藓为食。阿难住在大海的一边,很多鱼都来瞻仰它。有一天,这些鱼心想:“一切两足和四足的众生都有国王,我们却没有国王。我们立它做国王吧。”所有鱼心意一致,便拥立阿难为王。从那时起,那些鱼每天早晚都去侍奉它。
Taṃ sutvā senāpati ‘‘ayaṃ sakeneva mukhena paṭijānāti, aho sāhasiko, ettakaṃ nāma kālaṃ ime manussā etena khāditā, vāressāmi na’’nti cintetvā āha – ‘‘mahārāja, mā evaṃ kari, mā manussamaṃsaṃ khādasī’’ti. ‘‘Kāḷahatthi kiṃ kathesi, nāhaṃ viramituṃ sakkomī’’ti. ‘‘Mahārāja, sace na viramissasi, attānañca raṭṭhañca nāsessasī’’ti. ‘‘Evaṃ nassantepi ahaṃ neva tato viramituṃ sakkomī’’ti. Tato senāpati tassa saññāpanatthāya vatthuṃ āharitvā dasseti – atītasmiñhi kāle mahāsamudde cha mahāmacchā ahesuṃ. Tesu ānando timinando ajjhārohoti ime tayo macchā pañcayojanasatikā, timiṅgalo timirapiṅgalo mahātimirapiṅgaloti ime tayo macchā sahassayojanikā honti. Te sabbepi pāsāṇasevālabhakkhā ahesuṃ. Tesu ānando mahāsamuddassa ekapasse vasati. Taṃ bahū macchā dassanāya upasaṅkamanti, ekadivasaṃ ‘‘sabbesaṃ dvipadacatuppadānaṃ sattānaṃ rājā paññāyati, amhākaṃ rājā natthi, mayampetaṃ rājānaṃ karissāmā’’ti cintetvā sabbe ekacchandā hutvā ānandaṃ rājānaṃ kariṃsu. Te macchā tato paṭṭhāya tassa sāyaṃ pātova upaṭṭhānaṃ gacchanti.
有一天,阿难在一座山上吃岩石上的苔藓时,没认出来,以为是苔藓,就连一条鱼一起吃了下去。它嚼着那块鱼肉时,整个身体都震动起来。它想:“这是什么,怎么这么甜?”于是吐出来一看,发现是一块鱼肉,便想:“这么长时间我居然不知道,从没吃过。”接着它又想:“以后每天早晚鱼群来去的时候,我就吃一两条。要是公开吃,哪怕只吃一条,也不会有鱼敢靠近我,全都会跑掉。我应该躲起来,等它们退回去的时候,从后面偷袭着吃。”它就这么做了,开始吃鱼。鱼群渐渐减少,它们心想:“亲族的灾祸到底是从哪里来的?”这时有一条聪明的鱼想:“我觉得阿难的行为不对劲,我要盯住它。”当鱼群前去侍奉时,它藏在阿难的耳鳍后面。阿难把鱼群打发走以后,吃掉了走在最后面的那条鱼。那条聪明的鱼看到它的所作所为,就告诉了其他鱼。那些鱼全都又怕又慌,逃走了。
Athekadivasaṃ ānando ekasmiṃ pabbate pāsāṇasevālaṃ khādanto ajānitvā ‘‘sevālo’’ti saññāya ekaṃ macchaṃ khādi. Tassa taṃ maṃsaṃ khādantassa sakalasarīraṃ saṅkhobhesi. So ‘‘kiṃ nu kho idaṃ ativiya madhura’’nti nīharitvā olokento macchamaṃsakhaṇḍaṃ disvā ‘‘ettakaṃ kālaṃ ajānitvā na khādāmī’’ti cintetvā ‘‘sāyaṃ pātopi macchānaṃ āgantvā gamanakāle ekaṃ dve macche khādissāmi, pākaṭaṃ katvā khādiyamāne ekopi maṃ na upasaṅkamissati, sabbe palāyissanti, paṭicchanno hutvā pacchā osakkitosakkitaṃ paharitvā khādissāmī’’ti tathā katvā khādi. Macchā parikkhayaṃ gacchantā cintayiṃsu. ‘‘Kuto nu kho ñātīnaṃ bhayaṃ uppajjissatī’’ti. Atheko paṇḍito maccho ‘‘mayhaṃ ānandassa kiriyā na ruccati, pariggaṇhissāmi na’’nti macchesu upaṭṭhānaṃ gatesu ānandassa kaṇṇapatte paṭicchanno aṭṭhāsi. Ānando macche uyyojetvā sabbapacchato gacchantaṃ macchaṃ khādi. So paṇḍitamaccho tassa kiriyaṃ disvā itaresaṃ ārocesi. Te sabbepi bhītatasitā palāyiṃsu.
从那时起,阿难一心贪吃鱼肉,不再去别处觅食。它被饥饿折磨得疲惫不堪,心想:“它们到底跑到哪里去了?”于是四处寻找那些鱼,忽然看见一座山,心想:“它们一定是怕我,才躲在这座山旁边住着。我把山围起来,再仔细查看一下。”它就用尾巴和头从两边把山围住。接着又想:“如果它们真住在这里,一定会逃跑。”它绕着山转的时候,看见了自己的尾巴,就生气地想:“这条鱼竟敢骗我,靠着山躲起来了!”它把自己约五十由旬长的一段尾巴,当成是另一条鱼,紧紧咬住,嚼得嘎吱嘎吱地吞了下去,剧烈的痛苦随之生起。血腥味引来了鱼群,它们聚拢过来,撕咬吞食,一直咬到头部。因为身体太大,它没法翻身,就当场死在了那里,骨头堆得像一座山。在空中飞行的苦行者和游方者把这件事告诉了人们,整个赡部洲的人都知道了。黑象举出这件事来开示,说道:
Ānando tato paṭṭhāya macchamaṃsagiddhena aññaṃ gocaraṃ na gaṇhi. So jighacchāya pīḷito kilanto ‘‘kahaṃ nu kho ime gatā’’ti te macche pariyesanto ekaṃ pabbataṃ disvā ‘‘mama bhayena imaṃ pabbataṃ nissāya vasanti maññe, pabbataṃ parikkhipitvā upadhāressāmī’’ti naṅguṭṭhena ca sīsena ca ubho passe parikkhipitvā gaṇhi. Tato ‘‘sace idha vasanti, palāyissantī’’ti pabbataṃ parikkhipantaṃ attano naṅguṭṭhaṃ disvā ‘‘ayaṃ maccho maṃ vañcetvā pabbataṃ nissāya vasatī’’ti kuddho paṇṇāsayojanamattaṃ sakanaṅguṭṭhakhaṇḍaṃ aññamacchasaññāya daḷhaṃ gahetvā murumurāyanto khādi, dukkhavedanā uppajji. Lohitagandhena macchā sannipatitvā luñjitvā khādantā yāva sīsā āgamaṃsu. Mahāsarīratāya parivattetuṃ asakkonto tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi, pabbatarāsi viya aṭṭhirāsi ahosi. Ākāsacārino tāpasaparibbājakā manussānaṃ kathayiṃsu. Sakalajambudīpe manussā jāniṃsu. Taṃ vatthuṃ āharitvā dassento kāḷahatthi āha –
阿难吃光了所有的鱼,因为贪恋鱼的美味;
当随从都已耗尽,他吞食自己,然后死去。
‘‘Ānando sabbamacchānaṃ, khāditvā rasagiddhimā; Parikkhīṇāya parisāya, attānaṃ khādiyā mato.
如是放逸耽滋味,愚者不知未来事;
舍子弃亲与眷属,回身唯自食其身。
‘‘Evaṃ pamatto rasagārave ratto, bālo yadī āyati nāvabujjhati; Vidhamma putte caji ñātake ca, parivattiya attānaññeva khādati.
“大王,听了这个以后,你应当消除欲贪,不要再吃人肉了。
别像鱼一样,把整个国家都弄成空荡荡的啊,双足之主。”
‘‘Idaṃ te sutvāna vigetu chando, mā bhakkhayī rāja manussamaṃsaṃ; Mā tvaṃ imaṃ kevalaṃ vārijova, dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭha’’nti.
大王,其中“阿难”是这么回事:过去有位名叫阿难的大鱼,身长五百由旬,是一切鱼类的王,住在大海的一边。“吃掉之后”:它因为贪恋同类鱼的味道,把那些鱼吃掉了。“当鱼群灭尽”:当鱼群消亡殆尽的时候。“自身”:它找不到别的觅食处,绕着山游动时,把自己约五十由旬长的尾鳍的一段误当成另一条鱼,咬下去吃掉了,因此死去,如今在大海里成了一座像山那么大的骨头堆。像这样“放逸”:正如那条阿难大鱼一样,你也是贪恋渴爱与味道而放逸,陷入了放逸的状态。
Tattha ānandoti, mahārāja, atītasmiṃ kāle mahāsamudde pañcasatayojaniko ānando nāma mahāmaccho sabbesaṃ macchānaṃ rājā mahāsamuddassa ekapasse ṭhito. Khāditvāti sakajātikānaṃ macchānaṃ rasagiddhimā macche khāditvā. Parikkhīṇāyāti macchaparisāya khayappattāya. Attānanti aññaṃ gocaraṃ aggahetvā pabbataṃ parikkhipanto paṇṇāsayojanamattaṃ attano naṅguṭṭhakhaṇḍaṃ aññamacchasaññāya khāditvā mato maraṇappatto hutvā idāni mahāsamudde pabbatamatto aṭṭhirāsi ahosi. Evaṃ pamattoti yathā mahāmaccho ānando, evampi tathā tvaṃ taṇhārasagiddhiko hutvā pamatto pamādabhāvappatto.
对味道有贪爱,就是被人肉的味道所吸引,心变得极度迷恋。愚人,是说如果一个人愚痴无智,对将来、未来会生起的痛苦不能觉察、不知道。摧毁,就是摧毁掉、消灭掉。子女,包括儿子和女儿。以及亲属,是指其余的亲属和朋友,意思是摧毁并舍弃子女和亲属。周遍而,是说得不到别的食物,被饥饿逼迫,走遍整座城市,还是得不到人肉,就开始吃自己;就像阿难鱼一样,只能吃自己。
Rasagārave rattoti manussamaṃsassa rasagārave ratto atirattacitto hoti. Bāloti yadi bālo duppañño āyatiṃ anāgate kāle uppajjanakadukkhaṃ nāvabujjhati na jānāti. Vidhammāti vidhametvā vināsetvā . Putteti puttadhītaro ca. Ñātake cāti sesañātake ca sahāye ca, vidhamma putte ca cajitvā ñātake cāti attho. Parivattiyāti aññaṃ āhāraṃ alabhitvā jighacchāya pīḷito sakalanagaraṃ parivattiya vicaritvā manussamaṃsaṃ alabhitvā attānaṃ khādanto ānando maccho viya attānaññeva khādati.
大王,听了这个之后,也就是听了我给你讲的这个例子之后,愿你吃人肉的欲望能够消除、消失、停止。不要吃人肉,大王,不要吃,不要嚼。你不要像那条叫阿难的水生鱼把大海弄空一样,把整个迦尸国的城市弄得空无一人。双足之主啊,人的主宰、大王,这就是这段话的意思。
Idaṃ te sutvānāti, mahārāja, te tuyhaṃ mayā ānītaṃ idaṃ udāharaṇaṃ sutvā chando manussamaṃsakhādanacchando vigetu vigacchatu viramatu. Mā bhakkhayīti rāja manussamaṃsaṃ mā bhakkhayi mā khādi. Mā tvaṃ imaṃ kevalanti mahāsamuddaṃ suññaṃ karonto vārijo ānando maccho iva, bho dvipadādhipa, dvipadānaṃ manussānaṃ, issara mahārāja, tvaṃ kevalaṃ saccato imaṃ tava kāsiraṭṭhaṃ nagaraṃ suññaṃ mā akāsīti attho.
国王听了之后,因为贪吃人肉,就说:“喂,黑象,不是只有你懂这个譬喻,我也懂。”为了说明这一点,他讲了一个古老的故事:
Taṃ sutvā rājā, ‘‘bho kāḷahatthi, na tvameva upamaṃ jānāsi, ahampi jānāmī’’ti manussamaṃsagiddhatāya porāṇakavatthuṃ āharitvā dassento āha –
有一人名唤善生,名副其实,乃其亲生嫡子;
未得阎浮果肉,果尽之时便命终。
‘‘Sujāto nāma nāmena, oraso tassa atrajo; Jambupesimaladdhāna, mato so tassa saṅkhaye.
“我也是这样,黑天,吃了那最上味的美食;
没弄到人肉,我想我怕是活不成了。”
‘‘Evameva ahaṃ kāḷa, bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ; Aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ, maññe hissāmi jīvita’’nti.
在这件事里,“名叫善生”是说:有个叫黑象的居士,他的名字就叫善生;他亲生的、嫡出的儿子,没得到阎浮果片,也就是没能拿到。所谓“死”是说:就像那位居士的儿子,在阎浮果片用尽时死了;同样,我吃了最上等的味道,也就是比别的味道都更上等的人肉之后,再也得不到人肉,就会想:“我这条命要没了。”
Tattha sujāto nāmāti kāḷahatthi kuṭumbiko nāmena sujāto nāma, tassa atrajo putto oraso jambupesiṃ aladdhāna alabhitvāna. Matoti yathā tassā jambupesiyā saṅkhaye so kuṭumbikaputto mato, evameva ahaṃ rasuttamaṃ aññarasānaṃ uttamaṃ manussānaṃ maṃsaṃ bhutvā bhuñjitvā aladdhā manussamaṃsaṃ jīvitaṃ hissāmīti maññe maññāmi.
据说,过去在波罗奈,有个叫善生的居士。为了让五百位从雪山来的仙人吃酸粥,他〔善生〕请他们〔仙人〕住在自己的园林里,并一直供养服侍他们。他〔善生〕家里每天固定准备大约五百份食物。不过那些苦行者有时也到乡间去乞食,有时则带大阎浮果片回来吃。在他们带阎浮果片回来吃的时候,善生心想:“今天尊者们已经三四天没来了,他们到底去哪儿了?”于是他〔善生〕让人牵着自己的小儿子,在他们〔仙人〕吃饭的时候去了那里。那时,年长的修行者们漱口时,他递上水,而最小的那个正在吃阎浮果片。善生顶礼苦行者们后坐下,问道:“尊者,你们在吃什么?”“大阎浮果片,朋友。”听了这话,孩子生起了渴想。于是那位苦行者中的长老给了他〔孩子〕一点。他〔孩子〕吃了以后,被那甘甜的味道迷住,一再央求:“给我阎浮果片!”居士当时正在听法,就哄他〔孩子〕说:“孩子,别哭,回家再吃。”他〔居士〕心里想:“尊者们恐怕会因为这件事而厌烦。”为了安抚孩子,他〔居士〕没有向那群仙人告辞就回家了。从他〔居士〕离开的时候起,儿子就一直哭闹:“给我阎浮果片!”善生心想:“我要去告诉仙人们。”于是又去了园林。可那些仙人却想:“我们在这里住得太久了。”便回雪山去了。善生在园林里见不到仙人们,就给了孩子阎浮果、芒果、波罗蜜等果片,还拌上蜂蜜和糖粉。那些东西刚放到他〔孩子〕舌头上,就像剧毒一样。他〔孩子〕七天没有进食,最终丧了命。国王把这件事拿来作例子,这样说道。
Atīte kira bārāṇasiyaṃ sujāto nāma kuṭumbiko loṇambilasevanatthāya himavantato āgatāni pañca isisatāni attano uyyāne vasāpetvā upaṭṭhāsi. Ghare cassa nibaddhaṃ pañcasatamattā bhikkhā ahosi. Te pana tāpasā kadāci janapadepi bhikkhāya caranti, kadāci mahājambupesiṃ āharitvā khādanti. Tesaṃ jambupesiṃ āharitvā khādanakāle sujāto cintesi – ‘‘ajja bhaddantānaṃ tayo cattāro divasā anāgacchantānaṃ, kahaṃ nu kho gatā’’ti. So attano puttakaṃ aṅguliyaṃ gāhāpetvā tesaṃ bhattakiccakāle tattha agamāsi. Tasmiṃ samaye mahallakānaṃ mukhavikkhālanakāle udakaṃ datvā sabbanavako jambupesiṃ khādati. Sujāto tāpase vanditvā nisinno – ‘‘kiṃ, bhante, khādathā’’ti pucchi. ‘‘Mahājambupesiṃ, āvuso’’ti. Taṃ sutvā kumāro pipāsaṃ uppādesi. Athassa gaṇajeṭṭhako tāpaso thokaṃ dāpesi. So taṃ khāditvā madhurarase bajjhitvā – ‘‘jambupesiṃ me dethā’’ti punappunaṃ yāci. Kuṭumbiko dhammaṃ suṇanto, ‘‘puttaka, mā viravi, gehaṃ gantvā khādissasī’’ti taṃ vañcetvā ‘‘imaṃ nissāya bhadantā ukkaṇṭheyyu’’nti taṃ samassāsento isigaṇaṃ anāpucchitvā gehaṃ gato. Gatakālato paṭṭhāya cassa putto ‘‘jambupesiṃ me dethā’’ti paridevi. Sujāto ‘‘isayopi ācikkhissāmī’’ti uyyānaṃ gato. Te isayopi ‘‘idha ciraṃ vasimhā’’ti himavantameva gatā. Ārāme isayo apassanto tassa jambuambapanasamocādīnaṃ pesiyo madhusakkharacuṇṇasaṃyuttā adāsi. Tā tassa jivhagge ṭhapitamattā halāhalavisasadisā honti. So sattāhaṃ nirāhāro hutvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. Rājā idaṃ kāraṇaṃ āharitvā dassento evamāha.
黑象听了以后,心想:“这位国王对味道贪得实在太厉害了,我再给他举几个别的例子。”于是说道:“大王,请您停下来吧。”国王说:“我停不下来。”黑象说:“大王,如果您停不下来,您就会失去亲族圈子和王权的荣耀。因为从前,大王,就在这波罗奈,有一个守持五戒的良家。那家有个独生子,父母都很疼爱他,他聪明能干,通达三部吠陀。他跟同龄的年轻人结伴游玩。其他伙伴吃鱼吃肉,喝苏罗酒。那个年轻人不吃肉,也不喝酒。他们商量说:‘这家伙因为不喝酒,就不给我们出份子钱,得想个办法让他喝上酒。’他们聚在一起,说:‘朋友,我们来玩过节游戏吧。’年轻人说:‘朋友,你们喝酒吧,我不喝酒,你们自己去。’他们说:‘朋友,为了让你也能喝,我们会让人准备牛奶。’年轻人说:‘好。’就答应了。那些骗子去了园林,把烈酒盛在莲花叶里放好。到了喝的时候,他们给年轻人端上牛奶。这时一个骗子说:‘诸位,把莲花蜜拿来!’让人拿来后,把莲花叶兜底戳了个洞,用手指含在嘴里吸。其他人也照样拿来喝了。年轻人问:‘这是什么?’回答说:‘叫莲花蜜。’年轻人说:‘我也要一点,请给我一点吧,各位。’他们也让人给了他。他在以为是莲花蜜的情况下喝了酒。然后他们又给了他炭烤肉,他也吃了。
Tato kāḷahatthi ‘‘ayaṃ rājā ativiya rasagiddho, aparānipissa udāharaṇāni āharissāmī’’ti cintetvā, ‘‘mahārāja, viramāhī’’ti āha. ‘‘Ahaṃ viramituṃ na sakkomī’’ti. Deva, sace na viramissasi, tuvaṃ ñātimaṇḍalato ceva rajjasirito ca parihāyissasi. Atītasmiñhi, mahārāja, idheva bārāṇasiyaṃ pañcasīlarakkhakaṃ sotthiyakulaṃ ahosi . Tassa kulassa ekaputtako ahosi. So mātāpitūnaṃ piyo manāpo ahosi paṇḍito byatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū. So samavayehi taruṇehi saddhiṃ gaṇabandhanena vicari. Sesā gaṇabandhā macchamaṃsādīni khādantā suraṃ pivanti. Māṇavo maṃsādīni na khādati, suraṃ na pivati. Te mantayiṃsu – ‘‘ayaṃ surāya apivanato amhākaṃ mūlaṃ na deti, upāyena naṃ suraṃ pāyessāmā’’ti. Te sannipatitvā, ‘‘samma, chaṇakīḷaṃ kīḷissāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Samma, tumhe suraṃ pivatha, ahaṃ suraṃ na pivāmi, tumheva gacchathā’’ti. ‘‘Samma, tava pivanatthāya khīraṃ gaṇhāpessāmā’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Dhuttā uyyānaṃ gantvā paduminipattesu tikhiṇasuraṃ bandhāpetvā ṭhapayiṃsu. Atha nesaṃ pānakāle māṇavassa khīraṃ upanayiṃsu. Atha eko dhutto ‘‘pokkharamadhuṃ, bho, āharā’’ti āharāpetvā paduminipattapuṭaṃ heṭṭhā chiddaṃ katvā aṅgulīhi mukhe ṭhapetvā ākaḍḍhi. Evaṃ itarepi āharāpetvā piviṃsu. Māṇavo ‘‘kiṃ nāmeta’’nti pucchi. ‘‘Pokkharamadhunāmā’’ti. ‘‘Ahampi thokaṃ labhissāmi, detha bhonto’’ti. Tassapi dāpayiṃsu. So pokkharamadhusaññāya suraṃ pivi. Athassa aṅgārapakkamaṃsaṃ adaṃsu, tampi khādi.
他就这样一次又一次地喝,喝到醉醺醺的时候,那些人告诉他:“这不是莲花蜜,这是酒啊!”他一听就说:“这么久以来,我竟然不知道有这么甘甜的味道。喂,朋友,再拿酒来!”他们就又拿来给他喝。他的口渴非常强烈。当他再次讨要时,那些人说:“酒已经没了。”他就把戒指递过去,说:“来,朋友,拿这个去换些来!”他那一整天都跟他们一起喝,喝得醉醺醺的,眼睛发红,浑身发抖,嘴里胡言乱语,回到家就倒头躺下。他父亲知道他喝了酒,等他酒醒之后,就对他说:“孩子啊,你生在良善之家,却去喝酒,这太不像话了。以后别再这样了。”他说:“父亲,我有什么错?”父亲说:“你喝酒这件事就是错。”他竟说:“父亲,您在说什么呀!这么甘甜的味道,我这么久以来从没尝到过。”婆罗门再三劝他,他还是说:“我戒不掉了。”于是婆罗门心想:“这样的话,我们家族的血脉就要断了,家产也要败光了。”便说了下面这首偈颂:
Evamassa punappunaṃ pivantassa mattakāle ‘‘na etaṃ pokkharamadhu, surā esā’’ti vadiṃsu. So ‘‘ettakaṃ kālaṃ evaṃ madhurarasaṃ na jāniṃ, āharatha, bho, sura’’nti āha. Te āharitvā punapi adaṃsu. Pipāsā mahatī ahosi. Athassa punapi yācantassa ‘‘khīṇā’’ti vadiṃsu. So ‘‘handa taṃ, bho, āharāpethā’’ti aṅgulimuddikaṃ adāsi, so sakaladivasaṃ tehi saddhiṃ pivitvā matto rattakkho kampanto vilapanto gehaṃ gantvā nipajji. Athassa pitā surāya pivitabhāvaṃ ñatvā vigate matte, ‘‘tāta, ayuttaṃ te kataṃ sottiyakule jātena suraṃ pivantena, mā puna evaṃ akāsī’’ti āha. ‘‘Tāta, ko mayhaṃ doso’’ti. ‘‘Surāya pivitabhāvo’’ti. ‘‘Tāta, kiṃ kathesi, mayā evarūpaṃ madhurarasaṃ ettakaṃ kālaṃ aladdhapubba’’nti. Brāhmaṇo punappunaṃ yāci. Sopi ‘‘na sakkomi viramitu’’nti āha. Atha brāhmaṇo ‘‘evaṃ sante amhākaṃ kulavaṃso ca ucchijjissati, dhanañca vinassissatī’’ti cintetvā gāthamāha –
“少年,你相貌端正,生于清净之家;
孩子啊,你不该吃那不该吃的东西。”
‘‘Māṇava abhirūposi, kule jātosi sotthiye; Na tvaṃ arahasi tāta, abhakkhaṃ bhakkhayetave’’ti.
在这里,“青年”的意思是:青年,你相貌端正,也出生在良善之家。“不应吃的东西”则是说:孩子,你不该吃那不该吃的东西。
Tattha , māṇavāti, māṇava, tvaṃ abhirūpo asi, sotthiye kule jātopi asi. Abhakkhaṃ bhakkhayetaveti, tāta, tvaṃ abhakkhitabbayuttakaṃ bhakkhayituṃ na arahasi.
他这样说完之后,又说道:“孩子,戒掉吧。如果你不戒,我就把你从家里赶出去,对你施行驱逐出国的处分。”那个青年说:“就算这样,我也没办法戒掉酒。”然后说了两首偈颂:
Evañca pana vatvā, ‘‘tāta, virama, sace na viramasi, ahaṃ taṃ ito gehā nikkhāmessāmi, tava raṭṭhā pabbājanīyakammaṃ karissāmī’’ti āha. Māṇavo ‘‘evaṃ santepi ahaṃ suraṃ jahituṃ na sakkomī’’ti vatvā gāthādvayamāha –
这是其中一种味道,你为什么要拦着我?
我要去那个地方,到那里我就能得到这样的东西。
‘‘Rasānaṃ aññataraṃ etaṃ, kasmā maṃ tvaṃ nivāraye; Sohaṃ tattha gamissāmi, yattha lacchāmi edisaṃ.
“我将自行陨落,不在你身边停留;
婆罗门,你见我而不欢喜。”
‘‘Sovāhaṃ nippatissāmi, nate vacchāmi santike; Yassa me dassanena tvaṃ, nābhinandasi brāhmaṇā’’ti.
在这里,所谓“诸味”,是指咸、酸、苦、辛、涩、甜、淡这七种味道中的某一种,而这是一种最上等的味道,名叫酒。“我就要离去”,意思就是我将要离开。“离去”,就是出去。
Tattha rasānanti loṇambilatittakakaṭukakhārikamadhurakasāvasaṅkhātānaṃ sattannaṃ rasānaṃ aññataraṃ uttamarasametaṃ majjaṃ nāma. Sovāhanti so ahaṃ eva. Nippatissāmīti nikkhamissāmi.
他这样说完之后,又说:“我不会戒酒,你喜欢怎样就怎样吧。”于是婆罗门说:“你既然舍弃我们,我们也会舍弃你。”接着说了这首偈颂:
Evañca pana vatvā ‘‘nāhaṃ surāpānā viramissāmi, yaṃ te ruccati, taṃ karohī’’ti āha. Atha brāhmaṇo ‘‘tayi amhe pariccajante mayampi taṃ pariccajissāmā’’ti vatvā gāthamāha –
“我们肯定也会得到别的儿女来继承家业,年轻人。
你这卑劣的家伙,去死吧,去一个再也听不到你消息的地方。”
‘‘Addhā aññepi dāyāde, putte lacchāma māṇava; Tvañca jamma vinassasu, yattha pattaṃ na taṃ suṇe’’ti.
在这里,凡是他所到之处、所去之处,我们都没听说过“他住在某某地方”,所以意思是:你去那里吧。
Tattha yattha pattanti yattha gataṃ taṃ ‘‘asukaṭṭhāne nāma vasatī’’ti na suṇoma, tattha gacchāhīti attho.
于是他们把他带到裁决处,取消了他的子嗣身份,把他赶了出去。后来他无依无靠,穷困潦倒,穿着破烂的旧布片,手托着头骨做的钵去乞食,最后靠着一面墙死了。他们举出这件事,禀报给黑象王,说:“大王,如果你不听我们的话,他们就要对你执行驱出羯磨。”说完便说了这个偈颂:
Atha naṃ vinicchayaṃ netvā aputtabhāvaṃ katvā nīharāpesi. So aparabhāge nippaccayo kapaṇo jiṇṇapilotikaṃ nivāsetvā kapālahattho piṇḍāya caranto aññataraṃ kuṭṭaṃ nissāya kālamakāsi. Idaṃ kāraṇaṃ āharitvā kāḷahatthi rañño dassetvā, ‘‘mahārāja, sace tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ na karissasi, pabbājanīyakammaṃ te karissantī’’ti vatvā gāthamāha –
“同样地,国王啊,两足之尊,请听我说:
他们会把你从国土里赶出去,就像那个嗜酒的年轻人一样。”
‘‘Evameva tuvaṃ rāja, dvipadinda suṇohi me; Pabbājessanti taṃ raṭṭhā, soṇḍaṃ māṇavakaṃ yathā’’ti.
大王,“两足之尊”就是两足者中的至尊。大王,请听我说:同样,他们也会把您从国中赶出去,就像对待那个嗜酒的年轻人一样。
Tattha dvipadindāti dvipadānaṃ inda, bho mahārāja, me mama vacanaṃ suṇohi tuvaṃ, evameva soṇḍaṃ māṇavakaṃ yathā taṃ bhavantaṃ raṭṭhato pabbājessanti.
黑象的譬喻虽然已经这样举出来了,国王却还是没办法从那件事上停下来,于是为了再举另一个例子,说道:
Evaṃ kāḷahatthinā upamāya āhaṭāyapi rājā tato viramituṃ asakkonto aparampi udāharaṇaṃ dassetuṃ āha –
‘‘Sujāto nāma nāmena, bhāvitattāna sāvako;
他就像在渴求天女一样,既不吃也不喝。
Accharaṃ kāmayantova, na so bhuñji na so pivi.
就像用草尖蘸起一点水,去测量大海里的水量;
人间的欲乐跟天界的欲乐比起来,就像这样微不足道。
‘‘Kusaggenudakamādāya, samudde udakaṃ mine; Evaṃ mānusakā kāmā, dibbakāmāna santike.
“我也是这样,黑天,吃了那最上味的美食;
要是得不到人肉,我想我这条命就保不住了。”
‘‘Evameva ahaṃ kāḷa, bhutvā bhakkhaṃ rasuttamaṃ; Aladdhā mānusaṃ maṃsaṃ, maññe hissāmi jīvita’’nti.
这里的情况和前面说过的完全一样。
Vatthu heṭṭhā vuttasadisameva.
这里“已修心者”指的是那些已经修习过心的五百位仙人。说到“渴求天女”:据说,当那些仙人嚼食大阎浮树果片的时候,善生发现他们没有来,心里想:“他们为什么不来呢?要是去了别的地方,我要知道;要是没去,我就在他们身边听法。”于是他去了园林,礼敬众仙人,在仙人首领身边坐下听法。太阳落山时,别人劝他回去,他却说:“我今天就住在这里。”他礼敬众仙人后,走进树叶屋躺下。到了夜里,帝释天王被天女们簇拥着,带着自己的随从前来礼敬众仙人,整座园林一下子大放光明。善生心想:“这是怎么回事?”便起身从树叶屋的缝隙往外看,看见帝释被天女围绕,前来礼敬众仙人。他一见到那些天女,当下就生起了贪染。帝释坐下听完法后,就回自己的住处去了。第二天,善生又礼敬众仙人,问道:“尊者,昨夜来礼敬你们的那位是谁?”回答说:“朋友,是帝释。”他又问:“围坐在他身边的是什么人?”回答说:“是天女。”善生礼敬众仙人后回到家里,从那时起就一直哀号:“给我天女!给我天女!”亲戚们围着他,心想“他是不是被鬼附身了”,就打他耳光。他说:“我说的不是这个‘巴掌’,我说的是天女。”亲戚们把他的妻子和妓女打扮好带来,他看着她们说:“这不是天女,这是母夜叉。给我天女!”他这样哀号着,不吃不喝,就在那里断了命。因此说——
Tattha bhāvitattānāti bhāvitacittānaṃ tesaṃ pañcannaṃ isisatānaṃ. Accharaṃ kāmayantovāti so kira tesaṃ isīnaṃ mahājambupesiyā khādanakāle anāgamanaṃ viditvā ‘‘kiṃ nu kho kāraṇā na āgacchanti, sace katthaci gatā, jānissāmi, no ce, atha nesaṃ santike dhammaṃ suṇissāmī’’ti uyyānaṃ gantvā isigaṇe vanditvā gaṇajeṭṭhakassa santike dhammaṃ suṇanto nisinnova sūriye atthaṅgate uyyojiyamānopi ‘‘ajja idheva vasissāmī’’ti vatvā isigaṇaṃ vanditvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nipajji. Rattibhāge sakko devarājā devaccharāsaṅghaparivuto saddhiṃ attano paricārikāhi isigaṇaṃ vandituṃ āgato, sakalārāmo ekobhāso ahosi. Sujāto ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti uṭṭhāya paṇṇasālachiddena olokento sakkaṃ isigaṇaṃ vandituṃ āgataṃ devaccharāparivutaṃ disvā accharānaṃ saha dassanena rāgaratto ahosi. Sakko nisīditvā dhammakathaṃ sutvā sakaṭṭhānameva gato. Kuṭumbikopi punadivase isigaṇaṃ vanditvā pucchi – ‘‘bhante, ko nāmesa rattibhāge tumhākaṃ vandanatthāya āgato’’ti? ‘‘Sakko, āvuso’’ti. ‘‘Taṃ parivāretvā nisinnā kā nāmetā’’ti? ‘‘Devaccharā nāmetā’’ti. So isigaṇaṃ vanditvā gehaṃ gantvā gatakālato paṭṭhāya ‘‘accharaṃ me detha, accharaṃ me dethā’’ti vilapi. Ñātakā parivāretvā ‘‘bhūtāviṭṭho nu kho’’ti accharaṃ pahariṃsu. So ‘‘nāhaṃ etaṃ accharaṃ kathemi, devaccharaṃ kathemī’’ti vatvā ‘‘ayaṃ accharā’’ti alaṅkaritvā ānītaṃ bhariyampi gaṇikampi olokento ‘‘nāyaṃ accharā, yakkhinī esā, devaccharaṃ me dethā’’ti vilapanto nirāhāro hutvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ –
因为渴求天女,他不吃不喝。
‘‘Accharaṃ kāmayantova, na so bhuñji na so pivī’’ti.
有人用草尖蘸了一点水,去测量大海,心想:“大海里的水大概就这么点吧。”好朋友黑象,他就这样拿这个比喻去衡量。其实他只是白量一场,草尖上的水少得可怜。同样,跟天界的欲乐比起来,人间的欲乐就是那么一丁点。所以善生不看别的女人,一心只盼着天女,就这样死了。同样,就像那个人得不到天界欲乐就丢了性命,我要是得不到这最上等的人肉美味,也活不成了。他这样说。
Kusaggenudakamādāya, samudde udakaṃ mineti, samma kāḷahatthi, yo kusaggeneva udakaṃ gahetvā ‘‘ettakaṃ siyā mahāsamudde udaka’’nti tena saddhiṃ upamāya mineyya, so kevalaṃ mineyyeva, kusagge pana udakaṃ atiparittakameva. Yathā taṃ, evaṃ mānusakā kāmā dibbakāmānaṃ santike, tasmā so sujāto aññaṃ itthiṃ na olokesi, accharameva patthento mato. Evamevāti yathā so dibbakāmaṃ alabhanto jīvitaṃ jahi, evaṃ ahampi uttamarasaṃ manussamaṃsaṃ alabhanto jīvitaṃ jahissāmīti vadati.
黑象听了这话,心想:“这位国王太贪图美味了,我得让他明白过来。”为了让他看到——就连那些吃了同类血肉、能在空中飞行的金天鹅,也一样会灭亡——他说了两首偈颂:
Taṃ sutvā kāḷahatthi ‘‘ayaṃ rājā ativiya rasagiddho, saññāpessāmi na’’nti sakajātikānaṃ maṃsaṃ khāditvā ākāsacarā suvaṇṇahaṃsāpi tāva vinaṭṭhāti dassetuṃ gāthādvayamāha –
就像那些持国天王的天鹅,在天空中飞行;
因为吃了不该吃的东西,全都彻底毁掉了。
‘‘Yathāpi te dhataraṭṭhā, haṃsā vehāyasaṅgamā; Abhuttaparibhogena, sabbe abbhatthataṃ gatā.
“同样地,国王啊,两足之尊,请听我说:
大王,你吃了不该吃的东西,所以大家才把你赶走。”
‘‘Evameva tuvaṃ rāja, dvipadinda suṇohi me; Abhakkhaṃ rāja bhakkhesi, tasmā pabbājayanti ta’’nti.
其中,“以未曾受用的方式受用”,是指以自己同类者的受用。“走向灭亡”,指全部遭遇死亡。相传过去有九万只天鹅住在心峰的金窟中。它们在雨季的四个月里不外出;如果外出,翅膀沾满水就飞不起来,会掉进大海,所以不外出。到了雨季临近时,它们从自生湖衔来自生的稻谷,填满洞窟,以稻谷为食。在它们进入洞窟后,窟口有一只名叫“羊毛蜘蛛”的蜘蛛,有车轮那么大,每月结一张网。它的每一根蛛丝都有牛轭绳那么粗。天鹅们心想“它能冲破那张网”,于是给一只年轻天鹅两份食物。雨停后,那只年轻天鹅先上前去冲破那张网,其余天鹅就从这条路出去。后来有一次,雨季持续了五个月。天鹅们食物耗尽,商议说:“我们该怎么办呢?”它们想:“我们若活着,还能再得蛋。”于是先吃蛋,接着吃雏鹅,再吃老鹅。五个月过后,雨季结束。蜘蛛已结了五张网。天鹅们因吃了同类之肉而变得虚弱。那只获得双份食物的年轻天鹅去撞网,冲破了四张,第五张却没能冲破,就粘在那里。蜘蛛便刺穿它的头,吸食它的血。其余天鹅也来撞网,也都被粘住,蜘蛛就这样吸食了所有天鹅的血。当时,人们都说持国天王的家族灭绝了。因此说“全部走向灭亡”。
Tattha abhuttaparibhogenāti attano samānajātikānaṃ paribhogena. Abbhatthataṃ gatāti sabbe maraṇameva pattā. Atīte kira cittakūṭe suvaṇṇaguhāyaṃ navuti haṃsasahassāni vasanti. Te vassike cattāro māse na nikkhamanti, sace nikkhameyyuṃ, udakapuṇṇehi pattehi uppatituṃ asakkontā mahāsamuddeyeva pateyyuṃ, tasmā na ca nikkhamanti. Upakaṭṭhe pana vassakāle jātassarato sayaṃjātasāliyo āharitvā guhaṃ pūretvā sāliṃ khādantā vasanti. Tesaṃ pana guhaṃ paviṭṭhakāle guhadvāre eko rathacakkappamāṇo uṇṇanābhi nāma makkaṭako ekekasmiṃ māse ekekaṃ jālaṃ vinandhati. Tassa ekekaṃ suttaṃ gorajjuppamāṇaṃ hoti. Haṃsā ‘‘taṃ jālaṃ bhindissatī’’ti ekassa taruṇahaṃsassa dve koṭṭhāse denti. So vigate deve purato gantvā taṃ jālaṃ bhindati. Tena maggena sesā gacchanti. Athekasmiṃ kāle pañca māse vasso vuṭṭho ahosi. Haṃsā khīṇagocarā ‘‘kiṃ nu kho kattabba’’nti mantetvā ‘‘mayaṃ jīvantā aṇḍāni labhissāmā’’ti paṭhamaṃ aṇḍāni khādiṃsu, tato potake, tato jiṇṇahaṃse. Pañcamāsaccayena vassaṃ apagataṃ. Makkaṭako pañca jālāni vinandhi. Haṃsā sakajātikānaṃ maṃsaṃ khāditvā appathāmā jātā. Dviguṇakoṭṭhāsalābhī haṃsataruṇo jāle paharitvā cattāri bhindi, pañcamaṃ chindituṃ nāsakkhi, tattheva laggi. Athassa sīsaṃ vijjhitvā makkaṭako lohitaṃ pivi. Aññopi āgantvā jālaṃ pahari, sopi tattheva laggīti evaṃ sabbesaṃ makkaṭako lohitaṃ pivi. Tadā dhataraṭṭhakulaṃ ucchinnanti vadanti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbe abbhatthataṃgatā’’ti.
就像这样,你也吃了:这些天鹅吃了不该吃的、自己同类族的肉,你同样也吃了,整座城都陷入恐惧。停下吧,大王。因此他们放逐你——正因为你吃了不该吃的、自己同类族的肉,所以这些城中居民才把你从国土放逐出去。
Evameva tuvanti yathā ete haṃsā abhakkhaṃ sakajātikamaṃsaṃ khādiṃsu, tathā tvampi khādasi, sakalanagaraṃ bhayappattaṃ, virama, mahārājāti. Tasmā pabbājayanti tanti yasmā abhakkhaṃ sakajātikamaṃsaṃ bhakkhesi, tasmā ime nagaravāsino taṃ raṭṭhā pabbājayanti.
国王还想再说一个比喻。可是市民们站起来说:“将军大人,您在干什么?您带着这个吃人肉的贼到处走。如果他不肯停手,就把他从国土上赶出去!”他们不让他再讲下去。国王听了众人的话,心里害怕,再也说不出口。将军又对他说:“大王,您能停下来,还是不能?”国王回答:“我停不下来。”于是将军把整个后宫的人以及儿女们都用各种装饰打扮好,让他们站在一旁,说:“大王,请看看这些亲属、大臣和国王的荣华,别毁了自己,请别再吃人肉了。”国王说:“对我来说,这些人并不比人肉更可爱。”将军就说:“既然如此,大王,请您离开这座城和这片国土。”国王答道:“黑象,我不需要王位,我离开这座城,但给我一把剑、一个厨子和一个容器。”于是他们让人把剑、煮肉用的锅和篮子拿起来,又给了他厨子,对他执行了放逐出国的处分。
Rājā aññampi upamaṃ vattukāmo ahosi. Nāgarā pana uṭṭhāya, ‘‘sāmi senāpati, kiṃ karosi, kiṃ manussamaṃsakhādakaṃ coraṃ gahetvā vicarasi, sace na viramissati, raṭṭhato naṃ pabbājehī’’ti vatvā nāssa kathetuṃ adaṃsu. Rājā bahūnaṃ kathaṃ sutvā bhīto puna vattuṃ nāsakkhi. Punapi naṃ senāpati ‘‘kiṃ mahārāja viramituṃ sakkhissasi, udāhu na sakkhissasī’’ti vatvā ‘‘na sakkomī’’ti vutte sabbaṃ orodhagaṇañca puttadhītaro ca sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite passe ṭhapetvā, ‘‘mahārāja, ime ñātimaṇḍale ceva amaccagaṇañca rajjasiriñca olokehi, mā vinassi, virama manussamaṃsato’’ti āha. Rājā ‘‘na mayhaṃ ete manussamaṃsato piyatarā’’ti vatvā ‘‘tena hi, mahārāja, imamhā nagarā ca raṭṭhā ca nikkhamathā’’ti vutte, ‘‘kāḷahatthi, na me rajjenattho, nagarā nikkhamāmi, ekaṃ pana me khaggañca rasakañca bhājanañca dehī’’ti āha. Athassa khaggañca maṃsapacanabhājanañca pacchiñca ukkhipāpetvā rasakañca datvā raṭṭhā pabbājanīyakammaṃ kariṃsu.
他拿了剑和厨子,出城进了森林,在一棵榕树下安了住处,就住在那里。他守在林中路上杀人,把尸体带回来交给厨子。厨子把肉煮好端给他。两人就这样过活。每次抓人的时候,他喊一声“喂,我是人贼,我是食人者”,那一带就没有一个人能靠自己的力气站住,全都扑倒在地上。他从中挑出自己想要的那个,头朝下脚朝上倒提着带回来,交给厨子。有一天,他在森林里找不到人,空手回来。厨子问他:“主人,怎么样?”他说:“把锅架到灶上。”厨子问:“主人,肉在哪儿?”他说:“我会弄到肉的。”厨子心想“我这下没命了”,浑身发抖,还是往灶里生了火,把锅架了上去。于是食人者用剑杀了厨子,把肉煮了吃掉。从那时起,他就独自一人,自己煮自己吃。“食人者在路上杀害行人”这件事,传遍了整个赡部洲。
So khaggañca rasakañca ādāya nagarā nikkhamitvā araññaṃ pavisitvā ekasmiṃ nigrodhamūle vasanaṭṭhānaṃ katvā tattha vasanto aṭavimagge ṭhatvā manusse māretvā āharitvā rasakassa deti. Sopissa maṃsaṃ pacitvā upanāmeti. Evaṃ ubhopi jīvanti. Manussagahaṇakāle ‘‘ahaṃ are manussacoro porisādo’’ti vatvā tasmiṃ pakkhante koci sakabhāvena saṇṭhātuṃ na sakkoti, sabbe bhūmiyaṃ patanti. Tesu yaṃ icchati, taṃ uddhaṃpādaṃ adhosīsaṃ katvā āharitvā rasakassa deti. So ekadivasaṃ araññe kañci manussaṃ alabhitvā āgato rasakena ‘‘kiṃ devā’’ti vutte ‘‘uddhane ukkhaliṃ āropehī’’ti āha. ‘‘Maṃsaṃ kahaṃ, devā’’ti? ‘‘Labhissāmahaṃ maṃsa’’nti. So ‘‘natthi me dāni jīvita’’nti kampamāno uddhane aggiṃ katvā ukkhaliṃ āropesi. Atha naṃ porisādo asinā māretvā maṃsaṃ pacitvā khādi. Tato paṭṭhāya ekakova jāto sayameva pacitvā khādati. ‘‘Porisādo magge maggapaṭipanne hanatī’’ti sakalajambudīpe pākaṭo ahosi.
那时,有一个家财丰厚的婆罗门,用五百辆车做买卖,从东到西到处跑。他心里想:“听说有个叫食人者的强盗,在路上杀人。我给他些钱,就能穿过那片森林了。”于是,他给住在林边的那些人一千钱,说:“你们带我穿过这片森林。”然后就和他们一起上路了。走的时候,这个婆罗门让整个商队走在前面,自己洗了澡、涂了香、戴满首饰,坐在白牛拉的舒适车子上,被那些住在林里的人围着,走在最后面。就在那时,食人者爬上树,观察着人。他对其他人没什么兴趣,心想:“这些人里有什么值得我吃的?”可是从一看见那个婆罗门起,他就馋得直流口水,一心想吃他。等婆罗门来到自己跟前,他就从树上跳下来,大喊三声:“喂,我是食人者!”然后挥着剑冲过去,扬起的沙子好像要把他们的眼睛都填满。没有一个人能站得住,全都胸口贴地趴在地上。他抓住坐在舒适车上的婆罗门的双脚,把他头朝下倒提起来,一边用脚跟猛撞他的头,一边举着他跑了。
Tadā eko sampannavibhavo brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehi vohāraṃ karonto pubbantato aparantaṃ sañcarati. So cintesi – ‘‘porisādo nāma kira coro antarāmagge manusse māresi, dhanaṃ datvā taṃ aṭaviṃ atikkamissāmī’’ti. So aṭavimukhavāsīnaṃ manussānaṃ ‘‘tumhe maṃ aṭavito atikkāmethā’’ti sahassaṃ datvā tehi saddhiṃ maggaṃ paṭipajji. Gacchanto ca brāhmaṇo sabbasatthaṃ purato katvā sayaṃ nhātānulitto sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito setagoṇayutte sukhayānake nisinno tehi aṭavivāsikapurisehi parivuto sabbapacchato agamāsi. Tasmiṃ khaṇe porisādo rukkhaṃ āruyha purise upadhārento sesamanussesu ‘‘kiṃ imesu mayā khāditabbaṃ atthī’’ti vigatacchando hutvā brāhmaṇaṃ diṭṭhakālato paṭṭhāya taṃ khāditukāmatāya paggharitakheḷo ahosi. So tasmiṃ attano santikaṃ āgate rukkhato oruyha ‘‘ahaṃ are porisādo’’ti nāmaṃ tikkhattuṃ sāvetvā khaggaṃ parivattento vālukāya tesaṃ akkhīni pūrento viya pakkhandi. Ekopi ṭhātuṃ samattho nāma natthi, sabbe bhūmiyaṃ urena nipajjiṃsu. So sukhayānake nisinnaṃ brāhmaṇaṃ pāde gahetvā piṭṭhiyaṃ adhosīsakaṃ olambetvā sīsaṃ gopphakehi paharanto ukkhipitvā pāyāsi.
这时,那些随从站起身来,说道:“各位,我们从那个婆罗门手里拿到了一千块钱。不管我们能不能做到,总得尽一尽我们的本分,追上一段路吧。”说完就追了上去。食人者回头张望,没看见一个人,便慢慢往前走。就在那一刻,一个力气大、胆子壮的男子飞快地追上了他。食人者见他追来,在跳过一道篱笆时踩到了一根金合欢树桩,树桩从脚背穿了出来。他血流不止,还是跳着往前跑。那人看见这情形,就说:“喂,这家伙已经被我刺伤了,你们只管在后面跟上来,我一定能抓住他。”大家知道他身体虚弱了,就紧追不舍。食人者发现他们一直追着不放,就丢下那个婆罗门,自己逃了条活路。那些住在林子里的人,从婆罗门被救回来那时候起,就说:“我们还跟那个贼纠缠什么?”于是就不再追了。
Tadā te purisā uṭṭhāya, ‘‘bho, purisā mayaṃ brāhmaṇassa hatthato kahāpaṇasahassaṃ gaṇhimhā, ko nāma amhākaṃ purisakāro, sakkontā vā asakkontā vā thokaṃ anubandhāmā’’ti vatvā anubandhiṃsu. Porisādopi nivattitvā olokento kañci aditvā saṇikaṃ pāyāsi. Tasmiṃ khaṇe thāmasampanno eko sūrapuriso vegena taṃ pāpuṇi. So taṃ disvā ekaṃ vatiṃ laṅghanto khadirakhāṇukaṃ akkami, khāṇuko piṭṭhipādena nikkhami. Lohitena paggharantena laṅghamāno yāti. Atha naṃ so disvā, ‘‘bho, mayā esa viddho, kevalaṃ tumhe pacchato etha, gaṇhissāmi na’’nti āha. Te dubbalabhāvaṃ ñatvā taṃ anubandhiṃsu. So tehi anubaddhabhāvaṃ ñatvā brāhmaṇaṃ vissajjetvā attānaṃ sotthimakāsi. Atha aṭavivāsikapurisā brāhmaṇassa laddhakālato paṭṭhāya ‘‘kiṃ amhākaṃ corenā’’ti tato nivattiṃsu.
食人者回到自己那棵榕树下,钻进气根之间躺下,祈求道:“尊贵的树天神啊,如果您能在七天之内让我的伤口愈合,我就从整个赡部洲抓来一百位刹帝利王,用他们喉中的血为您清洗树干,用他们的肠子环绕树干,再用五种最甘美的肉为您举行供奉。”他得不到食物和饮水,身体日渐枯瘦,可伤口却在七天内就愈合了。他意识到,这是靠天神的威神力才痊愈的。于是,他吃了几天人肉,恢复了体力,心想:“树天神对我的恩德太大了,我必须还愿。”他拿起剑,离开树根,说道:“我要把那些国王抓来。”便出发了。这时,他前世做夜叉时曾一起吃人肉的一个夜叉同伴,看见他在游荡,认出“这是我前世的同伴”,便问道:“朋友,你认得我吗?”他说:“不认得。”夜叉就把他前世一起做过的事讲了出来。他认出了对方,便与对方互相问候。夜叉问他:“你投生在哪里?”他便把自己的出生地、被国放逐的原因、现在的住处、被树桩刺伤的事,以及为了还愿给天神而出来的缘由,全都说了,然后说道:“朋友,这件事你也得帮我办成,我们两个一起去吧。”夜叉说:“朋友,我不能去,我还有一件事要办。不过,我知道一个叫‘足相’的无价咒语,它能让人有力气、有速度、有好嗓音。你把这个咒语拿去吧。”食人者说:“好。”便接受了。夜叉把咒语交给他,就离开了。
Porisādopi attano nigrodhamūlaṃ gantvā pārohantaraṃ pavisitvā nipanno, ‘‘ayye rukkhadevate, sace me sattāhabbhantareyeva vaṇaṃ phāsukaṃ kātuṃ sakkhissasi, sakalajambudīpe ekasatakhattiyānaṃ galalohitena tava khandhaṃ dhovitvā antehi parikkhipitvā pañcamadhuramaṃsena balikammaṃ karissāmī’’ti āyācanaṃ kari. Tassa annapānamaṃsaṃ alabhantassa sarīraṃ sussitvā antosattāheyeva vaṇo phāsuko ahosi. So devatānubhāvena tassa phāsukabhāvaṃ sallakkhesi. So katipāhaṃ manussamaṃsaṃ khāditvā balaṃ gahetvā cintesi – ‘‘bahupakārā me devatā, āyācanā assā muccissāmī’’ti. So khaggaṃ ādāya rukkhamūlato nikkhamitvā ‘‘rājāno ānessāmī’’ti pāyāsi. Atha naṃ purimabhave yakkhakāle ekato manussamaṃsakhādako sahāyakayakkho anuvicarantaṃ disvā ‘‘ayaṃ mama atītabhave sahāyo’’ti ñatvā, ‘‘samma, maṃ sañjānāsī’’ti pucchi. ‘‘Na sañjānāmī’’ti. Athassa purimabhave katakāraṇaṃ kathesi. So taṃ sañjānitvā paṭisanthāramakāsi. ‘‘Kahaṃ nibbattosī’’ti puṭṭho nibbattaṭṭhānañca raṭṭhā pabbājitakāraṇañca idāni vasanaṭṭhānañca khāṇunā viddhakāraṇañca devatāya āyācanāmocanatthaṃ gamanakāraṇañca sabbaṃ ārocetvā ‘‘tayāpi mametaṃ kiccaṃ nittharitabbaṃ, ubhopi gacchāma, sammā’’ti āha. ‘‘Samma na gaccheyyāhaṃ, ekaṃ pana me kammaṃ atthi, ahaṃ kho pana anagghaṃ padalakkhaṇaṃ nāma ekaṃ mantaṃ jānāmi, so balañca javañca saddañca karoti, taṃ mantaṃ gaṇhāhī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Yakkhopissa taṃ datvā pakkāmi.
波梨萨陀学会咒语后,从那时起就快得像风一样,极其勇猛。在七天之内,他只要看到一百位国王前往园林等地,就以风一般的速度冲过去,大喊:“喂,我是人贼波梨萨陀!”一边咆哮怒吼,把他们吓得魂飞魄散,然后抓住他们的双脚倒提起来,用脚跟猛击头部,再以风的速度带走。他在他们手掌上穿洞,用绳子串起来,悬挂在榕树上,让他们的脚尖刚好碰到地面。那些国王全都像被风吹打的枯萎茉莉花环一样,旋转摇晃地悬挂着。波梨萨陀心想:“须陀素摩是我的导师,如果我把他抓来,整个赡部洲就空了。”所以他没有去抓须陀素摩。他生起火,一边削尖祭祀用的木桩,一边坐下,心想:“我要举行祭祀了。”树天神看到他的举动后,心想:“他确实是要为我举行祭祀。可是我也未曾使他的伤口痊愈。现在他要造成这些大人物的巨大毁灭,该怎么办呢?”她又想:“我没办法阻止他。”于是她前往四大王天那里,把事情经过说了一遍,请求道:“请你们阻止他吧。”四大王天的天神们也说:“我们没办法阻止波梨萨陀的所作所为。”她问:“那谁能阻止呢?”他们回答说:“是帝释天神,诸天神之王。”她听后就去见帝释天神,把事情经过说了一遍,请求道:“请你们阻止他吧。”帝释天神也说:“我没办法阻止。不过我会告诉你们一位有能力者。”当被问“他叫什么名字”时,帝释天神说道:“在包括天界在内的整个世界,没有别人能办到。不过,在拘罗国的因陀波陀城,有位名叫须陀素摩的科罗毗耶王子,他能不流血就调伏这个食人者,既能保住国王们的性命,又能让他不再吃人肉,还能让整个赡部洲沐浴在如同甘露一般的正法之中。如果你想让国王们活命,就去对他说:‘应该把须陀素摩带来举行祭祀。’”
Porisādo mantaṃ uggahetvā tato paṭṭhāya vātajavo atisūro ahosi. So sattāhabbhantareyeva ekasatarājāno uyyānādīni gacchante disvā vātavegena pakkhanditvā ‘‘ahaṃ are manussacoro porisādo’’ti nāmaṃ sāvetvā vagganto nadanto bhayappatte katvā pāde gahetvā adhosīsake katvā paṇhiyā sīsaṃ paharanto vātavegena netvā hatthatalesu chiddāni katvā rajjuyā āvunitvā nigrodharukkhe olambesi aggapādaṅgulīhi bhūmiyaṃ phusamānāhi. Te sabbe rājāno vāte paharante milātakuraṇḍakadāmāni viya parivattantā olambiṃsu. ‘‘Sutasomo pana me piṭṭhiācariyo hoti, sace gaṇhissāmi, sakalajambudīpo tuccho bhavissatī’’ti taṃ na nesi. So ‘‘balikammaṃ karissāmī’’ti aggiṃ katvā sūle tacchanto nisīdi. Rukkhadevatā taṃ kiriyaṃ disvā ‘‘mayhaṃ kiresa balikammaṃ karoti, vaṇampissa mayā kiñci phāsukaṃ kataṃ natthi, idāni imesaṃ mahāvināsaṃ karissati, kiṃ nu kho kattabba’’nti cintetvā ‘‘ahaṃ etaṃ vāretuṃ na sakkhissāmī’’ti cātumahārājikānaṃ santikaṃ gantvā tamatthaṃ kathetvā ‘‘nivāretha na’’nti āha. Tehipi ‘‘na mayaṃ porisādassa kammaṃ nivāretuṃ sakkhissāmā’’ti vutte ‘‘ko sakkhissatī’’ti pucchitvā ‘‘sakko, devarājā’’ti sutvā sakkaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ kathetvā ‘‘nivāretha na’’nti āha. Sopi ‘‘nāhaṃ sakkomi nivāretuṃ, samatthaṃ pana ācikkhissāmī’’ti vatvā ‘‘konāmo’’ti vutte ‘‘sadevake loke añño natthi, kururaṭṭhe pana indapatthanagare korabyarājaputto sutasomo nāma taṃ nibbisevanaṃ katvā damessati, rājūnañca jīvitaṃ dassati, tañca manussamaṃsā oramāpessati, sakalajambudīpe amataṃ viya dhammaṃ abhisiñcissati, sacepi rājūnaṃ jīvitaṃ dātukāmo, ‘sutasomaṃ ānetvā balikammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’ti vadehī’’ti āha.
她答应了一声“好”,就迅速回去,然后变作出家沙门的模样,在他不远处走来。波梨萨陀听到脚步声,心想:“难道是有哪个国王逃走了吗?”他四下张望,看见那人后想:“出家沙门都是刹帝利种姓。我抓住这一个,凑满一百个,就可以举行祭祀了。”于是他起身,手持利剑追了上去。可是追了三由旬,还是追不上,身上汗水直流。他心想:“我以前追赶奔跑的大象、马和马车,都能追上抓住。今天这个出家人只是按自己的步速走着,我拼尽全力跑却抓不到他,这到底是什么原因?”接着他又想:“出家人都是听话的。我喊他‘站住’,等他停下来,我就能抓住他了。”于是他就喊道:“站住,沙门!”对方回答说:“我一直都站着,倒是你在拼命跑啊。”波梨萨陀便对他说:“喂,出家人不会为了活命而说谎,你却在说假话。”接着他说了一首偈颂——
Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā khippaṃ āgantvā pabbajitavesena tassa avidūre pāyāsi. So padasaddena ‘‘rājā nu kho koci palāto bhavissatī’’ti olokento taṃ disvā ‘‘pabbajitā nāma khattiyāva, imaṃ gahetvā ekasataṃ pūretvā balikammaṃ karissāmī’’ti uṭṭhāya asihattho anubandhi, tiyojanaṃ anubandhitvāpi taṃ pāpuṇituṃ nāsakkhi, gattehi sedā mucciṃsu. So cintesi – ‘‘ahaṃ pubbe hatthimpi assampi rathampi dhāvantaṃ anubandhitvā gaṇhāmi, ajja imaṃ pabbajitaṃ sakāya gatiyā gacchantaṃ sabbathāmena dhāvantopi gaṇhituṃ na sakkomi, kiṃ nu kho kāraṇa’’nti. Tato so ‘‘pabbajitā nāma vacanakarā honti, ‘tiṭṭhā’ti naṃ vatvā ṭhitaṃ gahessāmī’’ti cintetvā ‘‘tiṭṭha, samaṇā’’ti āha. ‘‘Ahaṃ tāva ṭhito, tvaṃ pana dhāvituṃ vāyāmamakāsī’’ti. Atha naṃ, ‘‘bho, pabbajitā nāma jīvitahetupi alikaṃ na bhaṇanti, tvaṃ pana musāvādaṃ kathesī’’ti vatvā gāthamāha –
“我对你说‘站住’,你却头也不回地前行;
你未站住,却说‘我已站住’,梵行者,你徒然空谈。
这件事针对你的沙门本分,你不以为我手里的剑是一片鸟羽。”
‘‘Tiṭṭhāhīti mayā vutto, so tvaṃ gacchasi pammukho; Aṭṭhito tvaṃ ṭhitomhīti, lapasi brahmacārini; Idaṃ te samaṇāyuttaṃ, asiñca me maññasi kaṅkapatta’’nti.
它的意思是:沙门,我对你说了“站住”,可你却转身背对着走开了;梵行者,你其实并没有站住,却还说“我站住了”;你还把我手中的剑当成了一片树叶。
Tassattho – samaṇa, tiṭṭhāhi iti vacanaṃ mayā vutto so tvaṃ pammukho parammukho hutvā gacchasi, brahmacārini aṭṭhito samāno tvaṃ ṭhito amhi iti lapasi, asiñca me kaṅkapattaṃ maññasīti.
于是天神说了两首偈颂:
Tato devatā gāthādvayamāha –
大王,我安住在正法中,不会改换自己的名号和族姓;
世间人说盗贼是站不住脚的人;
从这一世死后,就会投生到恶趣,成为地狱里的众生。
‘‘Ṭhitohamasmī sadhammesu rāja, na nāmagottaṃ parivattayāmi; Corañca loke aṭhitaṃ vadanti; Āpāyikaṃ nerayikaṃ ito cutaṃ.
“刹帝利王啊,如果你相信,就接受所听闻的话吧。
你举行那样的祭祀之后,就能这样往生天界。”
‘‘Sace tvaṃ saddahasi rāja, sutaṃ gaṇhāhi khattiya; Tena yaññaṃ yajitvāna, evaṃ saggaṃ gamissasī’’ti.
在这里,“安住于正法”的意思是:大王,我安住、立足于自己的十善业道法中。“不更名姓”是说:你过去年少时名叫梵授,父亲去世后继承了波罗奈城的王位,成为波罗奈王;后来你舍弃了这个名字,成了食人者,如今叫斑足。你虽然生在刹帝利家族,却吃了不该吃的人肉,所以改变了自己的名姓;而我不会改变自己的名姓。“盗贼等”是说:世间把不立足于十善业道的人称为盗贼。“从此处死后”是说:从这里死后,就堕入恶趣,住在地狱里。刹帝利啊,护地的大王,如果你相信我的话,就去抓住须陀素摩吧。用那位须陀素摩举行祭祀之后,你就能这样升到天界。喂,食人者,你说谎了。你曾答应我:“我要把整个赡部洲的国王都带来,举行祭祀。”现在你带来的只是些弱小的国王。如果你不把赡部洲中最年长的须陀素摩王带来,你的话就是妄语。所以,去抓住须陀素摩!
Tattha sadhammesūti, mahārāja, ahaṃ sakesu dasasu kusalakammapathadhammesu ṭhito asmi bhavāmi. Na nāmagottanti tvaṃ pubbe daharakāle brahmadatto hutvā pitari kālakate bārāṇasiṃ rajjaṃ labhitvā bārāṇasirājā jāto, taṃ nāmaṃ jahitvā porisādo hutvā idāni kammāsapādo jāto, khattiyakule jātopi abhakkhaṃ manussamaṃsaṃ yasmā bhakkhesi, tasmā attano nāmagottaṃ yathā parivattesi, tathā ahaṃ attano nāmagottaṃ na parivattayāmi. Corañcāti loke corañca dasakusalakammapathesu aṭhitaṃ nāma vadanti. Ito cutanti ito cutaṃ hutvā apāye niraye patiṭṭhitaṃ. Khattiya, bhūmipāla mahārāja, tvaṃ mama vacanaṃ sace saddahasi, sutasomaṃ gaṇhāhi, tena sutasomena yaññaṃ yajitvāna evaṃ saggaṃ gamissasi. Bho, porisāda musāvādi tayā mayhaṃ ‘‘sakalajambudīpe rājāno ānetvā bahikammaṃ karissāmī’’ti paṭissutaṃ, idāni ye vā te vā dubbalarājāno ānesi, jambudīpatale jeṭṭhakaṃ sutasomarājānaṃ sace tvaṃ na ānessasi, vacanaṃ te musā nāma hoti, tasmā sutasomaṃ gaṇhāhīti.
说完这些话,那位天神隐去了出家人的形貌,恢复了自己本来的样子,像初升的太阳一样在虚空中放光站立。他听了她的话,又看了她的容貌,问道:“你是谁?”她说:“我是这棵树里生出的天神。”他心想“我亲眼见到自己的天神了”,很欢喜,说道:“天王啊,别为须陀素摩的事忧心,回你自己的树里去吧。”天神就在他眼前进了那棵树。就在那一刻,太阳落了,月亮升起来。波梨萨陀精通吠陀支,懂得星宿的运行。他仰望天空,心想:“明天是弗沙星宿当值,须陀素摩要去园林沐浴,我就在那里抓他。不过他的护卫一定很严密,全城的人会在周围三由旬内巡逻守护。趁守卫还没布置好,我就在初夜时分赶到鹿皮园林,下到吉祥池里等着。”他想好之后,就去了那里,下到池中,用莲叶遮住头,站在那里。因为他的威光,鱼、鳖之类都退避开,挤到水边,成群地游来游去。
Evañca pana vatvā devatā pabbajitavesaṃ antaradhāpetvā sakena vaṇṇena ākāse taruṇasūriyo viya jalamānā aṭṭhāsi. So tassā kathaṃ sutvā rūpañca oloketvā ‘‘kāsi tva’’nti āha. Imasmiṃ ‘‘rukkhe nibbattadevatā’’ti. So ‘‘diṭṭhā me attano, devatā’’ti tussitvā, ‘‘sāmi devarāja, mā sutasomassa kāraṇā cintayi, attano rukkhaṃ pavisā’’ti āha. Devatā tassa passantasseva rukkhaṃ pāvisi. Tasmiṃ khaṇe sūriyo atthaṅgato, cando uggato. Porisādo vedaṅgakusalo nakkhattacāraṃ jānāti. So nabhaṃ oloketvā ‘‘sve phussanakkhattaṃ bhavissati, sutasomo nhāyituṃ uyyānaṃ gamissati, tattha gaṇhissāmi, ārakkho panassa mahā bhavissati, samantā tiyojanaṃ sakalanagaravāsino rakkhantā carissanti, asaṃvihite ārakkhe paṭhamayāmeyeva migājinaṃ uyyānaṃ gantvā maṅgalapokkharaṇiṃ otaritvā ṭhassāmī’’ti cintetvā tattha gantvā pokkharaṇiṃ oruyha padumapattena sīsaṃ paṭicchādetvā aṭṭhāsi. Tassa tejena macchakacchapādayo osakkitvā udakapariyante vaggavaggā hutvā vicariṃsu.
那么,他的这种威光又是从哪里来的呢?是来自过去世的修行积累。确实,在迦叶十力尊(迦叶佛)的时代,他供养了乳粥饭食,因此获得了巨大的体力。他又建了火堂,为了给比丘僧团驱除寒冷,布施了火、木柴、砍柴用的刀和斧头,因此获得了威光。
Kuto pana laddhoyaṃ tejoti? Pubbayogavasena. So hi kasapadasabalassa kāle khīrasalākabhattaṃ paṭṭhapesi, tena mahāthāmo ahosi. Aggisālañca kāretvā bhikkhusaṅghassa sītavinodanatthaṃ aggiñca dārūni ca dārucchedanavāsiñca pharasuñca adāsi, tena tejavā ahosi.
就在他这样进入内园的时候,天刚破晓,正是清晨力量最强的时候,人们已经在周围三由旬内布下了守卫。国王也在清晨吃过早饭,登上装饰华丽的上等象背,由四支军队簇拥着,从城里出发了。那时,有一位名叫难陀的婆罗门从塔迦尸喇而来,带着四首价值百金的偈颂,走过了两千由旬的路程,到达那座城市,住在城门外的村子里。太阳升起时,他正要进城,看见国王从东门出城,便伸出手来高呼祝愿胜利。国王一边走一边环顾四方,看到那位婆罗门站在高处伸出手,就乘象走近他,问道——
Evaṃ tasmiṃ antouyyānaṃ gateyeva balavapaccūsasamaye samantā tiyojanaṃ ārakkhaṃ gaṇhiṃsu. Rājāpi pātova bhuttapātarāso alaṅkatahatthikkhandhavaragato caturaṅginiyā senāya parivuto nagarato nikkhami. Tadā takkasilato nando nāma brāhmaṇo catasso satārahā gāthāyo ādāya vīsatiyonajasataṃ maggaṃ atikkamitvā taṃ nagaraṃ patvā dvāragāme vasitvā sūriye uggate nagaraṃ pavisanto rājānaṃ pācīnadvārena nikkhantaṃ disvā hatthaṃ pasāretvā jayāpesi. Rājā disācakkhuko hutvā gacchanto unnatappadese ṭhitassa brāhmaṇassa pasāritahatthaṃ disvā hatthinā taṃ upasaṅkamitvā pucchi –
“你出生在哪个国家?又为了什么事来到这里?
婆罗门,请告诉我这件事,你今天想要什么,我就给你什么。”
‘‘Kismiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, atha kena atthena idhānupatto; Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ, kimicchasī demi tayajja patthita’’nti.
它的意思是:贤者婆罗门,你的出生地在哪个国家?你是为了什么事、什么目的、什么缘由才来到这座城里的?贤者婆罗门,我问你,你就把这件事、这个目的告诉我、说给我听。今天我现在就把你所想要的东西给你。你想要什么东西?
Tassattho – bho brāhmaṇa, tava jātibhūmi kismiṃ raṭṭhe atthi nu, kena atthena payojanena hetubhūtena ida imasmiṃ nagare anuppatto, bho brāhmaṇa, mayā pucchito so tvaṃ etamatthaṃ etaṃ payojanaṃ me mayhaṃ akkhāhi kathehi, tayā patthitavatthuṃ te tuyhaṃ ajja idāni dadāmi, kiṃ vatthuṃ icchasīti.
于是,那个人对他说了一首偈颂:
Atha naṃ so gāthamāha –
“大地之主啊,有四首偈颂,义理极其深奥,好比殊胜的大海。
我正是为了你才来到这里。请听这些契合究竟义的偈颂。”
‘‘Gāthā catasso dharaṇīmahissara, sugambhīratthā varasāgarūpamā; Taveva atthāya idhāgatosmi, suṇohi gāthā paramatthasaṃhitā’’ti.
其中,“大地之主”就是指国王。这四首偈颂是怎样的呢?它们的义理极为深奥,好比殊胜的大海。我正是为了你的利益,才来到这里。所谓“请听”,意思就是:请听这四首由具足十力的迦叶佛所宣说、与究竟义相应、值得听闻的偈颂。
Tattha dharaṇīmahissarāti bhūmipāla catasso gāthā kiṃ bhūtā?. Sugambhīratthā varasāgarūpamā, taveva tava eva atthāya idha ṭhānaṃ anuppatto asmi bhavāmi. Suṇohīti kassapadasabalena desitā paramatthasaṃhitā imā satārahā gāthāyo suṇohīti attho.
说完这些话,他又说道:“大王,这四首由迦叶佛所宣说、值得听闻的偈颂,我听说你们是以多闻为财富的,所以特地来为你们宣说。”国王满心欢喜,说:“老师,您来得太好了。可是我现在没法回去,今天正好赶上弗沙星宿相合,我是来洗头的。我明天再来听,您别着急。”说完就命令大臣:“你们去,在某某婆罗门家里给他铺好床座,备好饮食和衣服。”然后便进了园林。那座园林被十八肘高的围墙围着。象兵彼此挤撞着,从四面把园林团团围住,接着是马兵,再接着是车兵,然后是弓箭手,最后是步兵。整个军队喧腾吼叫,就像翻腾的大海一样。这时国王摘下厚重的饰物,让人修剪须发,把身体搓洗干净,在池塘里以国王的排场沐浴,洗完上岸,用浴巾裹住身体站着。随后有人给他拿来衣服、香和花鬘等饰物。食人者心想:“国王盛装打扮的时候身体会变重,我要趁他还没穿戴好的时候抓住他。”于是他吼叫着、蹦跳着,像在水里搅水抓鱼一样,把剑在头顶抡得闪电似的旋转,高声报出名字:“喂,我是人贼食人者!”然后把手指按在额头上,从水里跳了上来。那些象兵一听到他的声音,就从大象上跌落下来;马兵从马上跌落下来;车兵从车上跌落下来。士兵们把手里拿着的武器全都扔下,趴在地上,脸朝下贴着地面。
Iti vatvā, ‘‘mahārāja, imā kassapadasabalena desitā catasso satārahā gāthāyo ‘‘tumhe sutavittakā’ti sutvā tumhākaṃ desetuṃ āgatomhī’’ti āha. Rājā tuṭṭhamānaso hutvā, ‘‘ācariya , suṭṭhu te āgataṃ, mayā pana nivattituṃ na sakkā, ajja phussanakkhattayogena sīsaṃ nhāyituṃ āgatomhi, ahaṃ punadivase āgantvā sossāmi, tvaṃ mā ukkaṇṭhī’’ti vatvā ‘‘gacchatha brāhmaṇassa asukagehe sayanaṃ paññāpetvā ghāsacchādanaṃ saṃvidahathā’’ti amacce āṇāpetvā uyyānaṃ pāvisi. Taṃ aṭṭhārasahatthena pākārena parikkhittaṃ ahosi. Taṃ aññamaññaṃ saṅghaṭṭentā samantā hatthino parikkhipiṃsu, tato assā, tato rathā, tato dhanuggahā, tato pattīti, saṅkhubhitamahāsamuddo viya unnādento balakāyo ahosi. Atha rājā oḷārikāni ābharaṇāni omuñcitvā massukammaṃ kāretvā ubbaṭṭitasarīro pokkharaṇiyā anto rājavibhavena nhatvā paccuttaritvā udakaggahaṇasāṭakena nivāsetvā aṭṭhāsi. Athassa dussagandhamālālaṅkāre upanayiṃsu. Porisādo cintesi – ‘‘rājā alaṅkatakāle bhāriko bhavissati, sallahukakāleyeva naṃ gaṇhissāmī’’ti. So nadanto vagganto udake macchaṃ āluḷento vijjulatā viya matthake khaggaṃ paribbhamento ‘‘ahaṃ are manussacoro porisādo’’ti nāmaṃ sāvetvā aṅguliṃ nalāṭe ṭhapetvā udakā uttari. Tassa saddaṃ sutvāva hatthārohā hatthīhi, assārohā assehi, rathārohā rathehi bhassiṃsu. Balakāyo gahitagahitāni āvudhāni chaḍḍetvā urena bhūmiyaṃ nipajji.
食人者把须陀索摩举起来抓住,其余那些国王,他就抓住他们的脚,让他们头朝下,一边用脚后跟敲他们的头一边走。可是走到菩萨跟前时,他却弯下腰把菩萨举起来,让他坐在自己肩上。他心想:“从大门走会耽误时间。”于是就在正对面纵身跃过十八肘高的围墙,踩过面前那些狂醉大象的额隆,像把山峰踢落一样把它们踩倒;又踩上快如疾风的驴马背上,把它们踩倒;再踩过车辕和车头;像旋转打转一样,像碾碎榕树树青色叶板一样,一口气跑了大约三由旬的路。然后他回头看了看,心想:“有没有人为了救须陀索摩从后面追来?”没看见任何人,便放慢脚步走着。这时他看见须陀索摩头发上的水珠落在自己胸口,心想:“世上没有不怕死的人,看来须陀索摩也是因为怕死才哭的吧。”这样想着,他就说道:
Porisādo sutasomaṃ ukkhipitvā gaṇhi, sesarājāno pāde gahetvā adhosīsake katvā paṇhiyā sīsaṃ paharanto gacchati. Bodhisattaṃ pana upagantvā onato ukkhipitvā khandhe nisīdāpesi. So ‘‘dvārena gamanaṃ papañco bhavissatī’’ti sammukhaṭṭhāneyeva aṭṭhārasahatthaṃ pākāraṃ laṅghitvā purato galitamadamattavāraṇakumbhe akkamitvā pabbatakūṭāni pātento viya vātajavānaṃ assatarānaṃ piṭṭhe akkamanto pātetvā rathadhurarathasīsesu akkamitvā bhamikaṃ bhamanto viya nīlaphalakāni nigrodhapattāni maddanto viya ekavegeneva tiyojanamattaṃ maggaṃ gantvā ‘‘atthi nu kho koci sutasomassatthāya pacchato āgacchanto’’ti oloketvā kañci aditvā saṇikaṃ gacchanto sutasomassa kesehi udakabindūni attano ure patitāni disvā ‘‘maraṇassa abhāyanto nāma natthi, sutasomopi maraṇabhayena rodati maññe’’ti cintetvā āha –
智者、慧者、多闻而广思之人,实不哭泣;
智者能除忧——此即世人之无上庇护。
‘‘Na ve rudanti matimanto sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Dīpañhi etaṃ paramaṃ narānaṃ, yaṃ paṇḍitā sokanudā bhavanti.
“你是在为自己悲伤,还是在为亲戚、妻子儿女、谷物、钱财、白银和黄金而悲伤?
须陀素摩啊,你到底为什么悲伤?俱卢族中最尊贵的人,请让我们听听你的话。”
‘‘Attānaṃ ñātī udāhu puttadāraṃ, dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ; Kimeva tvaṃ sutasomānutappe, korabyaseṭṭha vacanaṃ suṇoma teta’’nti.
贤者们,须陀素摩大王,那些智者是什么样的人呢?他们是有智慧的人,具备能分辨什么有益、什么无益,什么有道理、什么没道理的智慧;他们具足审察思考的智慧;他们多闻、能记住所闻、善于从多方面思考、习惯于推究种种原因。这些智者,当死亡的恐惧生起时,虽然也会害怕,但绝不会一味地哭泣、哀号。所谓“岛屿”,贤者们,须陀素摩大王,我为什么这样说呢?就像在大海中,船破了的商人们把大岛当作依靠处一样,同样地,智者对于那些没有依靠的人来说,就是最殊胜的依靠。由于这个原因,这些智者成为悲伤之人的除忧者。贤者们,须陀素摩大王,我想你是因惧怕死亡而哀叹。所谓“自己”,贤者们,须陀素摩大王,你是为了自己,还是为了亲属、为了妻子儿女、为了谷物财富金银,究竟是为了什么而悲伤呢?俱卢族中最胜者、俱卢国中最殊胜最崇高的人啊,大王,我们聆听您的这番话。
Tattha, bho sutasoma mahārāja, ye paṇḍitā kiṃ bhūtā? Matimanto atthānatthaṃ kāraṇākāraṇaṃ jānanapaññāya samannāgatā, sappaññā vicaraṇapaññāya samannāgatā, bahussutā bahussutadharā bahuṭṭhānacintino bahukāraṇacintanasīlā, te paṇḍitā maraṇabhaye uppanne sati bhītā hutvā ve ekantena na rudanti na paridevanti. Dīpaṃ hīti, bho sutasoma mahārāja hi kasmā pana vadāmi, mahāsamudde bhinnanāvānaṃ vāṇijakānaṃ janānaṃ patiṭṭhābhūtaṃ mahādīpaṃ iva, evampi tathā etaṃ paṇḍitaṃ appaṭisaraṇānaṃ narānaṃ paramaṃ. Yaṃ yena kāraṇena ye paṇḍitā sokīnaṃ janānaṃ sokanudā bhavanti, bho sutasoma mahārāja, tvaṃ maraṇabhayena paridevīti maññe maññāmi. Attānanti, bho sutasoma mahārāja, attahetu udāhu ñātihetu puttadārahetu udāhu dhaññadhanarajatajātarūpahetu kimeva tvaṃ kimeva dhammajātaṃ tvaṃ anutappe anutappeyyāsi. Korabyaseṭṭha kururaṭṭhavāsīnaṃ seṭṭha uttama, bho mahārāja, etaṃ tava vacanaṃ suṇomāti.
我不为自身悲叹,也不为妻儿、财富与国土;
然而,善人往昔所行之正法,以及那婆罗门的誓约,令我追悔。
‘‘Nevāhamattānamanutthunāmi, na puttadāraṃ na dhanaṃ na raṭṭhaṃ; Satañca dhammo carito purāṇo, taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassānutappe.
“我曾在自己的国土掌权时,与婆罗门立下约定;
为守护真理,我将履行对婆罗门的约定,必定再回来。”
‘‘Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissa’’nti.
这里,“我既不为自己哀叹”意思是:我自己既不为自己的利益哭泣,也不悲伤;也不为这些子女等人的利益哭泣、悲伤。不过,善者、智者所遵行的古法确实存在,那就是立下约定之后又后悔。我为与那位婆罗门立下的这个约定而感到追悔。“守护真理者”就是守护真理的人。那位婆罗门从塔迦尸喇带来了由迦叶佛、十力者所说的四首值得听闻的偈颂。我尽了对客人的义务后,与他约定:“我沐浴回来后就听,请您等我回来。”可我回来后,你却不让我听那些偈颂,就把我抓住了。如果你放了我,我听完法后,作为守护真理者,一定会再回来。他这样说道。
Tattha nevāhamattānamanutthunāmīti ahaṃ tāva attatthāya neva rodāmi na socāmi, imesampi puttādīnaṃ atthāya na rodāmi na socāmi, apica kho pana sataṃ paṇḍitānaṃ carito purāṇadhammo atthi, yaṃ saṅgaraṃ katvā pacchā anutappanaṃ nāma, taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassa ahaṃ anusocāmīti attho . Saccānurakkhīti saccaṃ anurakkhanto. So hi brāhmaṇo takkasilato kassapadasabalena desitā catasso satārahā gāthāyo ādāya āgato, tassāhaṃ āgantukavattaṃ kāretvā ‘‘nhatvā āgato suṇissāmi, yāva mamāgamanā āgamehī’’ti saṅgaraṃ katvā āgato, tvaṃ tā gāthāyo sotuṃ adatvāva maṃ gaṇhi. Sace maṃ vissajjesi, taṃ dhammaṃ sutvā saccānurakkhī punarāvajissāmīti vadati.
这时,波利萨多对他说:
Atha naṃ porisādo āha –
我不信此事:快乐之人已脱死口,
却会再落敌手;拘罗婆长者啊,他确实不曾来近我。
‘‘Nevāhametaṃ abhisaddahāmi, sukhī naro maccumukhā pamutto; Amittahatthaṃ punarāvajeyya, korabyaseṭṭha na hi maṃ upesi.
“你已经从食人者手里脱身,回到自己的宫殿,尽情享受欲乐;
大王,你已经得到了甜美可爱的性命,又怎么会到我这里来呢?”
‘‘Mutto tuvaṃ porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Madhuraṃ piyaṃ jīvitaṃ laddha rāja, kuto tuvaṃ ehisi me sakāsa’’nti.
在这里,“快乐者”是指已经得到快乐的人。“从死魔口中解脱”是说:你从我这样的盗贼手里逃出来,也就是从死魔口中脱身,怎么还会再回到敌人手里、再来到这里呢?拘卢族中最尊贵的人啊,你这话我根本不信,你绝不会再到我这里来。“解脱者”须陀素摩,你已经从食人者手里脱身。“自己的家”是指回到都城中的住所。“随欲所愿”是指渴求、贪恋欲乐。“获得”是说:已经得到极其可爱宝贵的生命之后,你还会以什么理由、为了什么再来到我这里呢?
Tattha sukhīti sukhappatto hutvā. Maccumukhā pamuttoti mādisassa corassa hatthato muttatāya maraṇamukhā mutto nāma hutvā amittahatthaṃ punarāvajeyya āgaccheyya, ahaṃ etaṃ vacanaṃ neva abhisaddahāmi, korabyaseṭṭha tvaṃ mama santikaṃ na hi upesi. Muttoti sutasoma tuvaṃ porisādassa hatthato mutto. Sakaṃ mandiranti rājadhānigehaṃ gantvā. Kāmakāmīti kāmaṃ kāmayamāno. Laddhāti ativiya piyaṃ jīvitaṃ labhitvā tuvaṃ me mama santike kuto kena nāma kāraṇena ehisi.
听了这话,大士像狮子一样毫无畏惧,说道:
Taṃ sutvā mahāsatto sīho viya asambhito āha –
宁可选择死亡,也要保持戒行清净;绝不愿活着却被人指责、品行恶劣。
一个人就算为了什么原因而说假话,那假话也救不了他脱离恶趣。
‘‘Mataṃ vareyya parisuddhasīlo, na jīvitaṃ garahito pāpadhammo; Na hi taṃ naraṃ tāyati duggatīhi, yassāpi hetu alikaṃ bhaṇeyya.
就算大风能把山吹走,月亮和太阳都掉到地上;
纵使一切江河逆流,大王,我也绝不说虚妄语。
‘‘Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca sūriyo ca chamā pateyyuṃ; Sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ.
“就算天空裂开、大海干涸,承载众生的大地也会崩塌,
就算须弥山被连根拔起,大王,我也绝不会说虚妄的话。”
‘‘Nabhaṃ phaleyya udadhīpi susse, saṃvattaye bhūtadharā vasundharā; Siluccayo meru samūlamuppate, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyya’’nti.