14. 最上品·5. 第五 最上品
13. 最上品义注 · 122 段
14. 最上品
14. Etadaggavaggo
5. 第五 最上品
(14) 5. Pañcamaetadaggavaggo
大爱道长老尼的事迹
Mahāpajāpatigotamītherīvatthu
235在《长老尼偈》的第一颂里,说到“即大爱道”,这是在显示大爱道长老尼在久出家者中最为第一。
235. Theripāḷiyā paṭhame yadidaṃ mahāpajāpatigotamīti mahāpajāpatigotamī therī rattaññūnaṃ aggāti dasseti.
关于她提问的因缘,有这样一段次第叙述:据说,在莲华上佛的时代,她投生在天鹅城的一户人家中。后来有一次,她听世尊说法,看到世尊把一位比丘尼安排在久出家者中第一的位置,就做了殊胜的善业,发愿将来得到那个位置。她一生布施、持戒,命终后生到天界。又在一个无佛出世的间隔之后,她从天上命终,投生在波罗奈,成为五百名婢女中的首领婢女。那时,临近雨安居的时候,五位独觉佛从欢喜根山下来,进入仙人堕处,在城里乞食之后,又回到仙人堕处。他们心想:“我们该去请求帮忙,建一座雨安居用的茅舍。”为什么呢?因为按律制,入雨安居的人即使是头陀行者,也必须住在一处有五种覆盖物之一覆盖、门窗关好的坐卧处。经中确实这样说:“诸比丘,不得没有坐卧处而入雨安居。谁入,犯恶作罪。”(《律藏·大品》204)所以,雨季临近时,如果能得到坐卧处,那很好;如果得不到,就该去寻求帮忙,也要建起来。找不到人帮忙的,就得自己动手,绝不能没有坐卧处就入雨安居。这是随顺法。因此,那些独觉佛心想:“我们去请求帮忙吧。”于是披上衣,傍晚时分进入城里,站在长者的家门口。首领婢女拿着水罐去水边时,看见独觉佛们正进入城里。长者听说了他们来的原因后,说:“我们没有空,走吧。”
Tassā pañhakamme pana ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparena samayena satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ rattaññūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto devaloke nibbattitvā pana ekasmiṃ buddhantare devalokato cavitvā bārāṇasiyaṃ pañcannaṃ dāsisatānaṃ jeṭṭhakadāsī hutvā nibbatti. Atha vassūpanāyikasamaye pañca paccekabuddhā nandamūlakapabbhārato isipatane otaritvā nagare piṇḍāya caritvā isipatanameva gantvā ‘‘vassūpanāyikakuṭiyā atthāya hatthakammaṃ yācissāmā’’ti cintesuṃ. Kasmā? Vassaṃ upagacchantena hi nālakapaṭipadaṃ paṭipannenāpi pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena chadanena channe sadvārabaddhe senāsane upagantabbaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ, yo upagaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 204). Tasmā vassakāle upakaṭṭhe sace senāsanaṃ labhati, iccetaṃ kusalaṃ. No ce labhati, hatthakammaṃ pariyesitvāpi kātabbaṃ. Hatthakammaṃ alabhantena sāmampi kātabbaṃ, na tveva asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ. Ayamanudhammatā. Tasmā te paccekabuddhā ‘‘hatthakammaṃ yācissāmā’’ti cīvaraṃ pārupitvā sāyanhasamaye nagaraṃ pavisitvā seṭṭhissa gharadvāre aṭṭhaṃsu. Jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchantī paccekabuddhe nagaraṃ pavisante addasa. Seṭṭhi tesaṃ āgatakāraṇaṃ sutvā ‘‘amhākaṃ okāso natthi, gacchantū’’ti āha.
这时,那些独觉佛出城之后,为首的那个婢女正拿着水罐往回走,看见他们,就放下水罐,上前行礼,弯身低头,然后抬起头问道:“尊者,你们才进城就出来了,这是为什么呢?”他们回答说:“我们是来请求帮忙建雨安居小屋的。”她又问:“尊者,得到了吗?”回答:“没得到,女居士。”她接着问:“这小屋是只有主人家才建得起,还是穷人家也能建呢?”回答:“不管谁都建得起。”她说:“好,尊者,我们来建。明天请接受我的供养。”这样邀请之后,她又拿起水罐,走到他们回来的水边路上站着,对一个个回来的婢女说:“先在这里等一下。”等所有人都到齐了,她说道:“姐妹们,你们是打算一辈子给别人当奴婢干活,还是想从奴婢的身份中解脱出来?”她们说:“我们今天就想解脱,女主人。”她说:“既然这样,我已经邀请了那些没人帮忙的独觉佛,明天请你们各自向自家主人讨一天工,来帮忙建小屋。”她们答应说:“好。”傍晚,主人们从林中回来时,她们就把这件事禀告了主人。主人们都说:“好。”于是聚集在为首男奴的家门口。
Atha te nagarā nikkhante jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā pavisantī disvā kuṭaṃ otāretvā vanditvā onamitvā mukhaṃ ukkhipitvā, ‘‘ayyā, nagaraṃ paviṭṭhamattāva nikkhantā, kiṃ nu kho’’ti pucchi. Vassūpanāyikakuṭiyā hatthakammaṃ yācituṃ āgatamhāti. Laddhaṃ, bhanteti? Na laddhaṃ upāsiketi. Kiṃ panesā kuṭi issareheva kātabbā, udāhu duggatehipi sakkā kātunti? Yena kenaci sakkā kātunti. Sādhu, bhante, mayaṃ karissāma, sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathāti nimantetvā puna kuṭaṃ gahetvā āgamanatitthamagge ṭhatvā āgatāgatā avasesadāsiyo ‘‘ettheva hothā’’ti vatvā sabbāsaṃ āgatakāle āha – ‘‘ammā, kiṃ niccameva parassa dāsikammaṃ karissatha, udāhu dāsibhāvato muccituṃ icchathā’’ti. Ajjeva muccituṃ icchāma, ayyeti. Yadi evaṃ, mayā paccekabuddhā hatthakammaṃ alabhantā svātanāya nimantitā, tumhākaṃ sāmikehi ekadivasaṃ hatthakammaṃ dāpethāti. Tā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā sāyaṃ aṭavito āgatakāle sāmikānaṃ ārocesuṃ. Te ‘‘sādhū’’ti jeṭṭhakadāsassa gehadvāre sannipatiṃsu.
这时,那位大婢女对那些婢女说:“孩子们,明天你们去为独觉佛们出力干活吧。”她先讲明了这样做的功德利益,然后对那些不愿意干的人,用严厉的告诫加以训斥,终于让所有人都接受了。第二天,她供养独觉佛们饭食之后,就通知了所有婢女的儿子们。他们立刻进入山林,把木材等材料收集起来,每百人一组,各自为一位独觉佛建了一座茅屋,还配上了经行处等附属设施,安放好床、椅、饮用水、洗漱用水等,并请独觉佛们答应在那里住满三个月,又安排了轮流供养饭食。如果轮到哪位婢女供食那天她拿不出来,大婢女就从自己家里拿出来给她去供养。这样照料了三个月之后,大婢女让每位婢女各自准备一件衣料,一共凑成了五百件粗布衣料。她把这些衣料加工改造,做成三衣,供养给那五位独觉佛。就在她们亲眼看着的时候,独觉佛们腾空而起,飞往香山。
Atha ne jeṭṭhakadāsī ‘‘sve, tātā, paccekabuddhānaṃ hatthakammaṃ dethā’’ti ānisaṃsaṃ ācikkhitvā yepi na kātukāmā, te gāḷhena ovādena tajjetvā sabbepi sampaṭicchāpesi. Sā punadivase paccekabuddhānaṃ bhattaṃ datvā sabbesaṃ dāsaputtānaṃ saññaṃ adāsi. Te tāvadeva araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre samodhānetvā sataṃ sataṃ hutvā ekekaṃ kuṭiṃ caṅkamanādiparivāraṃ katvā mañcapīṭhapānīya-paribhojanīyādīni ṭhapetvā paccekabuddhānaṃ temāsaṃ tattheva vasanatthāya paṭiññaṃ kāretvā vārabhikkhaṃ paṭṭhapesuṃ. Yā attano vāradivase na sakkoti, tassā jeṭṭhakadāsī sakagehato nīharitvā deti. Evaṃ temāsaṃ paṭijaggitvā jeṭṭhakadāsī ekekaṃ dāsiṃ ekekaṃ sāṭakaṃ sajjāpesi, pañca thūlasāṭakasatāni ahesuṃ. Tāni parivattāpetvā pañcannaṃ paccekabuddhānaṃ ticīvarāni katvā adāsi. Paccekabuddhā tāsaṃ passantīnaṃyeva ākāsena gandhamādanapabbataṃ agamaṃsu.
她们也都终生行善,死后投生到了天界。其中那位为首的女子从那里命终后,投生在波罗奈城附近一个织工村里的织工首领家中。后来有一天,莲花城国王的儿子们——五百位独觉佛,受波罗奈国王邀请,来到王宫门前,却没看到任何来迎接的人,于是转身从城门出去,前往那个织工村。那位女子看见独觉佛们,心生敬信,上前顶礼所有人,并供养了食物。他们吃完饭,就径直前往香山。
Tāpi sabbā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhikā tato cavitvā bārāṇasiyā avidūre pesakāragāme pesakārajeṭṭhakassa gehe nibbatti. Athekadivasaṃ padumavatiyā puttā pañcasatā paccekabuddhā bārāṇasiraññā nimantitā rājadvāraṃ āgantvā kañci olokentampi adisvā nivattitvā nagaradvārena nikkhamitvā taṃ pesakāragāmaṃ agamaṃsu . Sā itthī paccekabuddhe disvā sampiyāyamānā sabbe vanditvā bhikkhaṃ adāsi. Te bhattakiccaṃ katvā gandhamādanameva agamaṃsu.
她也是终生行善,在天人和人间流转。在我们的导师出世之前,她就已经投生到天臂城的大善觉家里,人们给她取名叫乔达弥。她是摩诃摩耶的妹妹。那些念咒的婆罗门看了相之后预言说:“这两姐妹腹中所怀的孩子,都会成为转轮王。”净饭大王在她们到了适婚年龄时,为两人举行了吉祥仪式,娶进自己家中。后来,我们的菩萨从兜率天去世,投生在摩诃摩耶王后的胎中。摩诃摩耶在他出生后的第七天去世,往生到兜率天。净饭大王就立大士的姨母大爱道·乔达弥为第一王后。那时候,难陀王子出生了。这位大爱道把难陀王子交给乳母,自己亲自照顾菩萨。
Sāpi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsarantī amhākaṃ satthu nibbattito puretarameva devadahanagare mahāsuppabuddhassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, gotamītissā nāmaṃ akaṃsu. Mahāmāyāya kaniṭṭhabhaginī hoti. Mantajjhāyakā brāhmaṇā lakkhaṇāni pariggaṇhantā ‘‘imāsaṃ dvinnampi kucchiyaṃ vasitadārakā cakkavattino bhavissantī’’ti byākariṃsu. Suddhodanamahārājā vayappattakāle tā dvepi maṅgalaṃ katvā attano gharaṃ ānesi. Aparabhāge amhākaṃ bodhisatto tusitapurā cavitvā mahāmāyāya deviyā kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Mahāmāyā tassa jātadivasato sattame divase kālaṃ katvā tusitapure nibbatti. Suddhodanamahārājā mahāsattassa mātucchaṃ mahāpajāpatigotamiṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Tasmiṃ kāle nandakumāro jāto. Ayaṃ mahāpajāpati nandakumāraṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattaṃ parihari.
后来,菩萨完成伟大的出家,成就了一切知智,为了利益世间而次第游行,来到迦毗罗卫城,入城乞食。那时,他的父亲净饭大王就在街上听闻法义,证得了入流果。第二天,难陀出家;第七天,罗睺罗出家。之后某段时间,世尊住在毗舍离附近的尖顶阁讲堂。那时,净饭大王在白色伞盖下证悟了阿拉汉果,般涅槃了。就在那时候,大爱道大爱道生起了想要出家的心。于是,在卢醯尼河畔《争论经》(《经集》868颂起)讲完时出家的那五百位王子的随从侍女们,全都同心合意,商量说:“我们去找大爱道,一起到世尊跟前请求出家。”于是她们以大爱道为首,来到世尊面前,渴望出家。可是这位大爱道先前曾有一次向世尊请求出家,却没有得到允许。因此,她叫来理发师,剃去头发,披上袈裟,带领所有这些释迦女前往毗舍离,通过阿难长老向十力尊代为请求,依八重法获得了出家并受了具足戒。其他所有女子也一同受了具足戒。这里只是略说,详细因缘在巴利圣典(《小品》402起)中已经记载。
Aparena samayena bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā sabbaññutaṃ patvā lokānuggahaṃ karonto anukkamena kapilavatthuṃ patvā nagaraṃ piṇḍāya pāvisi. Athassa pitā suddhodanamahārājā antaravīthiyaṃyeva dhammakathaṃ sutvā sotāpanno ahosi. Atha dutiyadivase nando pabbaji, sattame divase rāhulo. Satthā aparena samayena vesāliṃ upanissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharati. Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā setacchattassa heṭṭhā arahattaṃ sacchikatvā parinibbāyi. Tadā mahāpajāpatigotamī pabbajjāya cittaṃ uppādesi. Tato rohiṇīnadītīre kalahavivādasuttapariyosāne (su. ni. 868 ādayo) nikkhamitvā pabbajitānaṃ pañcannaṃ kumārasatānaṃ pādaparicārikā sabbāva ekacittā hutvā ‘‘mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā sabbāva satthu santike pabbajissāmā’’ti mahāpajāpatiṃ jeṭṭhikaṃ katvā satthu santikaṃ gantvā pabbajitukāmā ahesuṃ. Ayañca mahāpajāpati paṭhamameva ekavāraṃ satthāraṃ pabbajjaṃ yācamānā nālattha, tasmā kappakaṃ pakkosāpetvā kese chinnāpetvā kāsāyāni acchādetvā sabbā tā sākiyāniyo ādāya vesāliṃ gantvā ānandattherena dasabalaṃ yācāpetvā aṭṭhahi garudhammehi pabbajjañca upasampadañca alattha. Itarā pana sabbāpi ekatova upasampannā ahesuṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetaṃ vatthu pāḷiyaṃ (cūḷava. 402 ādayo) āgatameva.
大爱道这样受了具足戒之后,就去见导师,顶礼后站在一边。那时导师为她说法。她在导师跟前领受了业处,证得阿拉汉果。其余五百位比丘尼则在《难陀迦教诫经》(《中部》3.398等)讲完时证得阿拉汉果。这件事就是这样发生的。后来,导师坐在祇园精舍,为比丘尼们安排位次时,把大爱道放在久出家者中的第一位。
Evaṃ upasampannā pana mahāpajāpati satthāraṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, athassā satthā dhammaṃ desesi. Sā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ pāpuṇi. Sesā pañcasatā bhikkhuniyo nandakovādasuttapariyosāne (ma. ni. 3.398 ādayo) arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Evametaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ. Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento mahāpajāpatiṃ rattaññūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
舍摩长老尼的故事
Khemātherīvatthu
236236. 第二项里的“差摩”,是一位名叫差摩的比丘尼。从这里开始,关于她提问的这件事,我们不再说“这是渐次解说”,而是从她的发愿讲起,在所有情况下都只应说应当说的。
236. Dutiye khemāti evaṃnāmikā bhikkhunī. Ito paṭṭhāya ca panassā pañhakamme ayamanupubbikathāti avatvā sabbattha abhinīhāraṃ ādiṃ katvā vattabbameva vakkhāma.
据说,在过去莲华上佛的时代,她投生在天鹅城,寄人篱下。有一天,她看见那位世尊的首席女弟子善生长老尼在托钵,就供养了三个饭团,并在当天把自己的头发剪下来布施给长老尼,还发愿说:“愿将来有佛出世时,我能像您一样拥有大智慧。”此后她一生在善行上从不放逸,在十万劫中于天界和人间流转。到了迦叶佛的时代,她投生在迦尸王国基基王的家中,成为七姐妹之一。她在家里过了两万年,修持童贞梵行,又和那些姐妹一起为十力尊建造了住所。之后又在两佛之间的漫长岁月里,于天界和人间流转。到了现在这位佛出世时,她投生在末达国沙嘎喇城的王族中,取名差摩。她的肤色就像纯金熔液一样金黄。她长大后,嫁入了频婆娑罗王的宫中。
Atīte kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ ayaṃ parapariyāpannā hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ tassa bhagavato aggasāvikaṃ sujātattheriṃ nāma piṇḍāya carantaṃ disvā tayo modake datvā taṃdivasameva attano kese vissajjetvā theriyā dānaṃ datvā ‘‘anāgate buddhuppāde tumhe viya mahāpaññā bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammesu appamattā hutvā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsarantī kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gahetvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsativassasahassāni geheyeva komāribrahmacariyaṃ caritvā tāhi bhaginīhi saddhiṃ dasabalassa vasanapariveṇaṃ kāretvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde maddaraṭṭhe sāgalanagare rājakule paṭisandhiṃ gaṇhi, khemātissā nāmaṃ akaṃsu. Tassā sarīravaṇṇo suvaṇṇarasapiñjaro viya ahosi. Sā vayappattā bimbisārarañño gehaṃ agamāsi.
那时,如来正住在王舍城附近的竹林精舍。她听说“导师在讲色的过患”,因为自己沉迷于美貌,心里害怕:“他会不会也讲我的色身过患?”于是不敢去拜见十力尊。国王心想:“我是世尊的首席护持者,像我这样的圣弟子,正宫王后却不去拜见十力尊,这我可不答应。”于是让诗人们写了赞美竹林园的诗歌,吩咐他们:“在差摩王后听得到的地方唱。”她听到对园林的赞美后,就想去游玩,便去问国王。国王说:“你可以去园林,但没见到导师就不许回来。”她没回答国王,直接上路了。国王对跟随她的人说:“如果王后从园林回来时见到了十力尊,那当然好;如果没见到,你们就奉王命让她见到。”于是,王后在园中游玩了大半天,回来时本打算不见十力尊就离开。国王的侍从们不得已,只好把她带到了导师面前。
Sā tathāgate rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante ‘‘satthā kira rūpe dosaṃ dassetī’’ti rūpamadamattā hutvā ‘‘mayhampi rūpe dosaṃ dasseyyā’’ti bhayena dasabalaṃ dassanāya na gacchati. Rājā cintesi – ‘‘ahaṃ satthu aggupaṭṭhāko, mādisassa ca nāma ariyasāvakassa aggamahesī dasabalaṃ dassanāya na gacchati, na me etaṃ ruccatī’’ti. So kavīhi veḷuvanuyyānassa vaṇṇaṃ bandhāpetvā ‘‘khemāya deviyā savanūpacāre gāyathā’’ti āha. Sā uyyānassa vaṇṇaṃ sutvā gantukāmā hutvā rājānaṃ paṭipucchi. Rājā ‘‘uyyānaṃ gaccha, satthāraṃ pana adisvā āgantuṃ na labhissasī’’ti āha. Sā rañño paṭivacanaṃ adatvāva maggaṃ paṭipajji. Rājā tāya saddhiṃ gacchante purise āha – ‘‘sace devī uyyānato nivattamānā dasabalaṃ passati, iccetaṃ kusalaṃ. Sace na passati, rājāṇāya naṃ dassethā’’ti. Atha kho sā devī divasabhāgaṃ uyyāne caritvā nivattantī dasabalaṃ adisvāva gantuṃ āraddhā. Atha naṃ rājapurisā attano aruciyāva deviṃ satthu santikaṃ nayiṃsu.
导师看见她走过来,就用神通变出一个天女,手里拿着棕榈叶扇,做出正在扇风的样子。差摩王后看见后心想:“我因傲慢而沦落了。像这样和天女一样美貌的女人,竟然站在十力尊不远处,我连给她们当侍女的资格都没有。我就是靠着傲慢和自负,被恶心的力量牵着走,才这样迷失了。”她把这个景象当作禅修的所缘,一直盯着那个女子看,就站在那里。就在她看着的时候,凭借如来的决意之力,那个女子先是越过了青年时期,像进入了中年;接着又越过了中年,像进入了老年,皮肤起了皱纹,头发变白,牙齿残缺稀疏。然后,就在她看着的时候,那个女子连同棕榈叶扇一起翻转过来,倒在地上。这时,差摩因为过去世的善根成熟,在这个所缘出现在眼前时,这样想:“连这样的身体都会落到这种衰败的地步,我的身体也一定会变成这样。”就在她这样想的刹那,导师说出了《法句经》里的这首偈颂:
Satthā taṃ āgacchantiṃ disvā iddhiyā ekaṃ devaccharaṃ nimminitvā tālavaṇṭaṃ gahetvā bījamānaṃ viya akāsi. Khemā devī taṃ disvā cintesi – ‘‘mānamhi naṭṭhā, evarūpā nāma devaccharappaṭibhāgā itthiyo dasabalassa avidūre tiṭṭhanti, ahaṃ etāsaṃ paricārikāpi nappahomi, mānamadaṃ hi nissāya pāpacittassa vasena naṭṭhā’’ti taṃ nimittaṃ gahetvā tameva itthiṃ olokayamānā aṭṭhāsi. Athassā passantiyāva tathāgatassa adhiṭṭhānabalena sā itthī paṭhamavayaṃ atikkamma majjhimavaye ṭhitā viya majjhimavayaṃ atikkamma pacchimavaye ṭhitā viya ca valittacā palitakesā khaṇḍaviraḷadantā ahosi. Tato tassā passantiyāva saddhiṃ tālavaṇṭena parivattitvā paripati. Tato khemā pubbahetusampannattā tasmiṃ ārammaṇe āpāthagate evaṃ cintesi – ‘‘evaṃvidhampi nāma sarīraṃ evarūpaṃ vipattiṃ pāpuṇāti, mayhampi sarīraṃ evaṃgatikameva bhavissatī’’ti. Athassā evaṃ cintitakkhaṇe satthā imaṃ dhammapade gāthamāha –
“贪染之人堕瀑流,
犹如蜘蛛陷自织之网。
智者连这个也断除之后,继续前行。
不再有任何期待,舍弃了一切苦。”
‘‘Ye rāgarattānupatanti sotaṃ, Sayaṃkataṃ makkaṭakova jālaṃ; Etampi chetvāna vajanti dhīrā, Anapekkhino sabbadukkhaṃ pahāyā’’ti.
那首偈颂结束时,她站在原地,就同时证得了四无碍解和阿拉汉果。一般来说,在家人如果在家里证得阿拉汉果,当天就必须入般涅槃,或者出家。但她知道自己寿命的因缘还能延续,就想:“我要请求允许自己出家。”于是她礼敬了导师,回到王宫,没有向国王行礼,只是站在一旁。国王从她的神态立刻明白:“她一定是证得了圣法。”便问她:“王后,你去拜见导师了吗?”她说:“大王,你们对所见所闻的了解很有限,而我已经真正彻底地见到了十力尊。请允许我出家。”国王说:“好,王后。”便答应了,用金轿把她送到比丘尼的住处,让她出家。从此,她以在家人身份就证得阿拉汉果,大智慧的名声广为人知,被称为差摩长老尼。这就是这件事的经过。后来,导师坐在祇园精舍,依次为比丘尼们安排位次时,把差摩长老尼放在了智慧第一的位置上。
Sā gāthāpariyosāne ṭhitapade ṭhitāyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Agāramajjhe vasantena nāma arahattaṃ pattena taṃdivasameva parinibbāyitabbaṃ vā pabbajitabbaṃ vā hoti, sā pana attano āyusaṅkhārānaṃ pavattanabhāvaṃ ñatvā ‘‘attano pabbajjaṃ anujānāpessāmī’’ti satthāraṃ vanditvā rājanivesanaṃ gantvā rājānaṃ anabhivādetvāva aṭṭhāsi. Rājā iṅgiteneva aññāsi – ‘‘ariyadhammaṃ pattā bhavissatī’’ti. Atha naṃ āha – ‘‘devi gatā nu kho satthudassanāyā’’ti. Mahārāja, tumhehi diṭṭhadassanaṃ parittaṃ, ahaṃ pana dasabalaṃ sudiṭṭhamakāsiṃ, pabbajjaṃ me anujānāthāti . Rājā ‘‘sādhu, devī’’ti sampaṭicchitvā suvaṇṇasivikāya bhikkhuniupassayaṃ upanetvā pabbājesi. Athassā ‘‘khemātherī nāma gihibhāve ṭhatvā arahattaṃ pattā’’ti mahāpaññabhāvo pākaṭo ahosi. Idamettha vatthu. Atha satthā aparabhāge jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento khemātheriṃ mahāpaññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
莲华色长老尼的故事
Uppalavaṇṇātherīvatthu
237237. 第三位是莲华色长老尼。她因为肤色宛如青莲花苞,具足这样的容色,所以得到这个名字。据说,在莲华上佛的时代,她投生在天鹅城的一户人家。后来,她跟众人一起去到世尊那里听法,亲眼看见世尊把一位比丘尼列为神通第一,于是向以佛陀为首的比丘僧团做了七天大供养,并发愿要得到那个位次。她终生行善,在天界和人间之间流转。到了迦叶佛的时代,她投生在波罗奈迦尸王国基基王的家中,成为七姊妹之一,修了两万年梵行,为比丘僧团建了精舍,之后投生到天界。
237. Tatiye uppalavaṇṇāti nīluppalagabbhasadiseneva vaṇṇena samannāgatattā evaṃladdhanāmā therī. Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparabhāge mahājanena saddhiṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ iddhimantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsarantī kassapabuddhakāle bārāṇasinagare kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsati vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā bhikkhusaṅghassa pariveṇaṃ katvā devaloke nibbattā.
她死后又投生到人间,出生在一个以亲手劳作谋生的村子里。有一天,她去田里的小屋,路上看见一个湖里有一朵清晨盛开的莲花,就下到湖里,取了那朵莲花,又摘了一片莲叶,准备用来装炒米。她在稻田里割了些稻穗,回到小屋坐下,把米炒好,数出五百粒炒米。就在这时,一位从香山出灭尽定的独觉佛来到她附近站着。她看见独觉佛,就拿着炒米和莲花从小屋出来,把炒米放进独觉佛的钵里,再用莲花盖住钵口,供养给他。独觉佛稍微走远后,她心里想:“出家人是不需要花的,我还是把花拿回来戴上吧。”于是走过去从独觉佛手里把花拿了回来,接着又想:“如果尊者不需要花,就不会把花放在钵上了,看来尊者一定用得着。”于是又走过去把花放回钵上,向独觉佛忏悔道歉,然后发愿说:“尊者,愿以这些炒米的果报,让我拥有和炒米数量一样多的儿子;愿以这朵莲花的果报,让我无论投生到哪里,每走一步,脚下都生出莲花。”独觉佛就在她眼前腾空飞往香山,把那朵莲花放在欢喜窟众独觉佛登阶处附近,当作擦脚垫放着。
Tato cavitvā puna manussalokaṃ āgacchantī ekasmiṃ gāme sahatthā kammaṃ katvā jīvanakaṭṭhāne nibbattā. Sā ekadivasaṃ khettakuṭiṃ gacchantī antarāmagge ekasmiṃ sare pātova pupphitaṃ padumapupphaṃ disvā taṃ saraṃ oruyha tañceva pupphaṃ lājapakkhipanatthāya paduminiyā pattañca gahetvā kedāre sālisīsāni chinditvā kuṭikāya nisinnā lāje bhajjitvā pañca lājasatāni gaṇesi. Tasmiṃ khaṇe gandhamādanapabbate nirodhasamāpattito vuṭṭhito eko paccekabuddho āgantvā tassā avidūre aṭṭhāsi. Sā paccekabuddhaṃ disvā lājehi saddhiṃ padumapupphaṃ gahetvā kuṭito oruyha lāje paccekabuddhassa patte pakkhipitvā padumapupphena pattaṃ pidhāya adāsi. Athassā paccekabuddhe thokaṃ gate etadahosi – ‘‘pabbajitā nāma pupphena anatthikā, ahaṃ pupphaṃ gahetvā piḷandhissāmī’’ti gantvā paccekabuddhassa hatthato pupphaṃ gahetvā puna cintesi – ‘‘sace, ayyo, pupphena anatthiko abhavissa, pattamatthake ṭhapetuṃ na adassa, addhā ayyassa attho bhavissatī’’ti puna gantvā pattamatthake ṭhapetvā paccekabuddhaṃ khamāpetvā, ‘‘bhante , imesaṃ me lājānaṃ nissandena lājagaṇanāya puttā assu, padumapupphassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne me pade pade padumapupphaṃ uṭṭhahatū’’ti patthanaṃ akāsi. Paccekabuddho tassā passantiyāva ākāsena gandhamādanapabbataṃ gantvā taṃ padumaṃ nandamūlakapabbhāre paccekabuddhānaṃ akkamanasopānasamīpe pādapuñchanaṃ katvā ṭhapesi.
她也凭着那份业的果报,投生到了天界。从投生的那一刻起,她每走一步,脚下都会生出一朵大莲花。她从那里死后,又化生在山脚下一座莲花池里的一朵莲花花苞中。有一位苦行者就住在池边。一天清晨,他去池边洗脸,看见那朵莲花,心想:这朵花比其他莲花都大,别的花都已经开了,只有它还合着,这里面一定有原因。于是他下水把那朵花摘了下来。花刚一被摘下,就绽开了。苦行者看见花苞里躺着一个女婴。一见之下,他就生起了对女儿般的疼爱,连花一起把她带回草屋,放在床上。由于她的福报,她的拇指自然流出乳汁。那朵莲花枯萎后,他就另采一朵新花,把她放在里面。从她能跑能玩的时候起,每走一步,脚下就会生出一朵莲花;她身体的肤色就像堆起来的红花粉一样。她还没达到天女的容貌,却已远远超过人间之美。父亲外出寻找野果野菜时,她就留在草屋里。
Sāpi tassa kammassa nissandena devaloke paṭisandhiṃ gaṇhi, nibbattakālato paṭṭhāya cassā pade pade mahāpadumapupphaṃ uṭṭhāsi. Sā tato cavitvā pabbatapāde ekasmiṃ padumassare padumagabbhe nibbatti. Taṃ nissāya eko tāpaso vasati, so pātova mukhadhovanatthāya saraṃ gantvā taṃ pupphaṃ disvā cintesi – ‘‘idaṃ pupphaṃ sesehi mahantataraṃ, sesāni ca pupphitāni, idaṃ makuḷitameva, bhavitabbamettha kāraṇenā’’ti udakaṃ otaritvā taṃ pupphaṃ gaṇhi. Taṃ tena gahitamattameva pupphitaṃ. Tāpaso antopadumagabbhe nipannadārikaṃ addasa. Diṭṭhakālato paṭṭhāya ca dhītusinehaṃ labhitvā padumeneva saddhiṃ paṇṇasālaṃ netvā mañcake nipajjāpesi. Athassā puññānubhāvena aṅguṭṭhake khīraṃ nibbatti. So tasmiṃ pupphe milāte aññaṃ navapupphaṃ āharitvā taṃ nipajjāpesi. Athassā ādhāvanavidhāvanena kīḷituṃ samatthakālato paṭṭhāya padavāre padavāre padumapupphaṃ uṭṭhāsi, kuṅkumarāsissa viyassā sarīravaṇṇo ahosi. Sā appattā devavaṇṇaṃ, atikkantā mānusavaṇṇaṃ ahosi. Sā pitari phalāphalatthāya gate paṇṇasālāyaṃ ohīyati.
有一天,当她到了适婚年龄时,父亲外出寻找果实去了,一个林中猎人看见了她,心想:人类当中不可能有这样的容貌,我要试探一下。于是他坐着等那位苦行者回来。她迎向走来的父亲,从他手里接过扁担和水壶,等父亲坐下后,就自己做起了侍奉的事。这时那个林中猎人才知道她是人,便向苦行者行礼后坐下。苦行者用林中的根茎果实和饮水招待那个林中猎人,问道:这位先生,你是要住在这个地方,还是要走呢?我要走了,尊者,我留在这里做什么呢?你在这里看到的事,离开之后能不说出去吗?尊者,如果您不希望我说,我为什么要说呢?他向苦行者行礼后,为了回来时能认得路,沿途在树枝和树木上做标记,然后就离开了。
Athekadivasaṃ tassā vayappattakāle pitari phalāphalatthāya gate eko vanacarako taṃ disvā cintesi – ‘‘manussānaṃ nāma evaṃvidhaṃ rūpaṃ natthi, vīmaṃsissāmi na’’nti tāpasassa āgamanaṃ udikkhanto nisīdi. Sā pitari āgacchante paṭipathaṃ gantvā tassa hatthato kājakamaṇḍaluṃ aggahesi, āgantvā nisinnassa cassa attanā karaṇavattaṃ dassesi. Tadā so vanacarako manussabhāvaṃ ñatvā tāpasaṃ abhivādetvā nisīdi. Tāpaso taṃ vanacarakaṃ vanamūlaphalāphalehi ca pānīyena ca nimantetvā, ‘‘bho purisa, imasmiṃyeva ṭhāne vasissasi, udāhu gamisassī’’ti pucchi. Gamissāmi, bhante, idha kiṃ karissāmīti. Idaṃ tayā diṭṭhakāraṇaṃ etto gantvā akathetuṃ sakkhissasīti. Sace, ayyo, na icchati, kiṃ kāraṇā kathessāmīti tāpasaṃ vanditvā puna āgamanakāle maggasañjānanatthaṃ sākhāsaññañca rukkhasaññañca karonto pakkāmi.
他到了波罗奈,见到国王。国王问他:“你为什么来?”他回答说:“大王,我是您手下的林中人,在山脚下看见了一位稀有的女宝,所以前来。”他把整件事的经过都说了出来。国王听了他的话,赶紧赶到山脚下,在离苦行者不远的地方安下营地,然后和那个林中人以及其他随从一起,等苦行者吃完饭、坐下来的时候,走到他跟前,行礼问候,坐在一边。国王把出家人用的资具放在苦行者脚边,说:“尊者,我们在这里还要做什么?该走了吧。”苦行者说:“走吧,大王。”国王说:“好的,尊者,我这就走。不过听说尊者身边有一位与出家人不相称的眷属,这对出家人来说不合适。让她跟我一起走吧,尊者。”苦行者说:“人心是难以满足的,她怎么能在那么多人中间生活呢?”国王说:“从她让我心生欢喜的那一刻起,我就把她放在其他妃子之上,好好照顾她,尊者。”
So bārāṇasiṃ gantvā rājānaṃ addasa, rājā ‘‘kasmā āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ, deva, tumhākaṃ vanacarako pabbatapāde acchariyaṃ itthiratanaṃ disvā āgatomhī’’ti sabbaṃ pavattiṃ kathesi. So tassa vacanaṃ sutvā vegena pabbatapādaṃ gantvā avidūre ṭhāne khandhāvāraṃ nivesetvā vanacarakena ceva aññehi ca purisehi saddhiṃ tāpasassa bhattakiccaṃ katvā nisinnavelāya tattha gantvā abhivādetvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Rājā tāpasassa pabbajitaparikkhārabhaṇḍaṃ pādamūle ṭhapetvā, ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne kiṃ karoma, gacchāmā’’ti āha. Gaccha, mahārājāti. Āma, gacchāmi, bhante. Ayyassa pana samīpe visabhāgaparisā atthīti assumha, asāruppā esā pabbajitānaṃ, mayā saddhiṃ gacchatu, bhanteti. Manussānaṃ cittaṃ nāma duttosayaṃ, kathaṃ bahūnaṃ majjhe vasissatīti . Amhākaṃ rucitakālato paṭṭhāya sesānaṃ jeṭṭhakaṭṭhāne ṭhapetvā paṭijaggissāmi, bhanteti.
他听了国王的话,就用女儿小时候的名字喊道:“女儿,莲花女!”她只听到这一声呼唤,就从茅屋里出来,向父亲行礼后站住了。这时父亲对她说:“女儿,你已经长大了,自从国王在这里见到你之后,你就不适合再住在这个地方了。女儿,你跟国王去吧。”她说:“好的,父亲。”她接受了父亲的话,向父亲行礼,然后站在那里哭泣。国王心想:“我要让他父亲安心。”于是就在那个地方把一堆金币放在那里,为她举行了灌顶礼。然后他带着她回到自己的都城,从回来的时候起,就不再理会其他妃子,只和她一起享乐。那些妃子心生嫉妒,想要离间她和国王的关系,就这样说道:“大王,她不是人类。在人活动的地方,哪里见过行走时步步生出莲花的呢?她一定是女夜叉。大王,把她赶出去!”国王听了她们的话,沉默不语。
So rañño kathaṃ sutvā daharakāle gahitanāmavaseneva, ‘‘amma, padumavatī’’ti dhītaraṃ pakkosi. Sā ekavacaneneva paṇṇasālato nikkhamitvā pitaraṃ abhivādetvā aṭṭhāsi. Atha naṃ pitā āha – ‘‘tvaṃ, amma, vayappattā, imasmiṃ ṭhāne raññā diṭṭhakālato paṭṭhāya vasituṃ ayuttā, raññā saddhiṃ gaccha, ammā’’ti. Sā ‘‘sādhu, tātā’’ti pitu vacanaṃ sampaṭicchitvā abhivādetvā parodamānā aṭṭhāsi. Rājā ‘‘imissā pitu cittaṃ gaṇhāmī’’ti tasmiṃyeva ṭhāne kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā abhisekaṃ akāsi. Atha naṃ gahetvā attano nagaraṃ ānetvā āgatakālato paṭṭhāya sesaitthiyo anoloketvā tāya saddhiṃyeva ramati. Tā itthiyo issāpakatā taṃ rañño antare paribhinditukāmā evamāhaṃsu – ‘‘nāyaṃ, mahārāja, manussajātikā, kahaṃ nāma tumhehi manussānaṃ vicaraṇaṭṭhāne padumāni uṭṭhahantāni diṭṭhapubbāni, addhā ayaṃ yakkhinī, nīharatha naṃ mahārājā’’ti. Rājā tāsaṃ kathaṃ sutvā tuṇhī ahosi.
后来,边境地区发生了叛乱,国王因此发怒。他心想:“莲花女正怀着身孕。”于是把她留在城里,自己去了边境。那些妃子用钱财买通了莲花女的侍女,对她说:“等这女人一生下孩子,你就马上把孩子拿走,拿一块木头蘸上血放在她身边。”没过多久,莲花女就临盆了。摩诃莲花王子是独自一人在母胎中结生的。其余四百九十九个孩子,是在摩诃莲花王子从母胎出来躺下的时候,以湿生的方式出生的。侍女知道莲花女还没恢复意识,就拿了一块木头蘸上血放在她旁边,然后给那些妃子递了信号。那五百个妃子每人抱走一个孩子,派人送到做首饰的工匠那里,让他们拿来盒子,把各自抱走的孩子放进盒子里,从外面封好并做上标记,然后收了起来。
Athassa aparena samayena paccanto kupito. So ‘‘garugabbhā padumavatī’’ti taṃ nagare ṭhapetvā paccantaṃ agamāsi. Atha tā itthiyo tassā upaṭṭhāyikāya lañjaṃ datvā ‘‘imissā dārakaṃ jātamattameva apanetvā ekaṃ dārughaṭikaṃ lohitena makkhetvā santike ṭhapehī’’ti āhaṃsu. Padumavatiyāpi nacirasseva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Mahāpadumakumāro ekakova kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Avasesā ekūnapañcasatā dārakā mahāpadumakumārassa mātukucchito nikkhamitvā nipannakāle saṃsedajā hutvā nibbattiṃsu. Athassa ‘‘na tāvāyaṃ satiṃ paṭilabhatī’’ti ñatvā upaṭṭhāyikā ekaṃ dārughaṭikaṃ lohitena makkhetvā samīpe ṭhapetvā tāsaṃ itthīnaṃ saññaṃ adāsi. Tā pañcasatāpi itthiyo ekekā ekekaṃ dārakaṃ gahetvā cundakārakānaṃ santikaṃ pesetvā karaṇḍake āharāpetvā attanā attanā gahitadārake tattha nipajjāpetvā bahi lañchanaṃ katvā ṭhapayiṃsu.
莲花女恢复意识后,问那个侍女:“阿姨,我生了什么?”侍女吓唬她说:“你哪里生得出孩子?”说完,把一块沾满血的木块放在她面前,说:“这就是你肚子里生出来的孩子。”莲花女看到后,心里非常难过,说:“赶紧把它劈碎拿走,要是被人看见,就太丢脸了。”侍女听了她的话,装作想帮她忙的样子,把木块劈碎,扔进了灶膛里。
Padumavatīpi kho saññaṃ labhitvā taṃ upaṭṭhāyikaṃ ‘‘kiṃ vijātamhi, ammā’’ti pucchi. Sā taṃ santajjetvā ‘‘kuto tvaṃ dārakaṃ labhissasī’’ti vatvā ‘‘ayaṃ te kucchito nikkhantadārako’’ti lohitamakkhitaṃ dārughaṭikaṃ purato ṭhapesi. Sā taṃ disvā domanassappattā ‘‘sīghaṃ naṃ phāletvā apanehi, sace koci passeyya lajjitabbaṃ bhaveyyā’’ti āha. Sā tassā kathaṃ sutvā atthakāmā viya dārughaṭikaṃ phāletvā uddhane pakkhipi.
国王也从边境回来,在城外扎营,等着吉时。那时,那五百个女人来迎接国王,对他说:大王,您总是不信我们,我们说的话在您听来都像没根据一样。您把王后的侍女叫来问问吧,您的王后生下来的是一尊木偶。国王没有仔细调查这件事,就认定她一定是非人,把她从宫里赶了出去。就在她从王宫出去的同时,那些莲花都消失了,她的肤色也变得难看。她独自一人走在街巷中。这时,一个上了年纪的女人看见她,生起对女儿般的疼爱,问道:女儿,你要去哪里?她说:我是外乡人,正在找住的地方。老人说:来这里吧,女儿。于是给了她住处,又准备了食物。
Rājāpi paccantato āgantvā nakkhattaṃ paṭimānento bahinagare khandhāvāraṃ bandhitvā nisīdi. Atha tā pañcasatā itthiyo rañño paccuggamanaṃ āgantvā āhaṃsu – ‘‘tvaṃ, mahārāja, na amhākaṃ saddahasi, amhehi vuttaṃ akāraṇaṃ viya hoti. Tvaṃ mahesiyā upaṭṭhāyikaṃ pakkosāpetvā paṭipuccha, dārughaṭikaṃ te devī vijātā’’ti. Rājā taṃ kāraṇaṃ na upaparikkhitvāva ‘‘amanussajātikā bhavissatī’’ti taṃ gehato nikkaḍḍhi. Tassā rājagehato saha nikkhamaneneva padumapupphāni antaradhāyiṃsu, sarīracchavipi vivaṇṇā ahosi. Sā ekikāva antaravīthiyā pāyāsi. Atha naṃ ekā vayappattā mahallikā itthī disvā dhītusinehaṃ uppādetvā ‘‘kahaṃ gacchasi ammā’’ti āha. Āgantukamhi, vasanaṭṭhānaṃ olokentī vicarāmīti. Idhāgaccha, ammāti vasanaṭṭhānaṃ datvā bhojanaṃ paṭiyādesi.
她就按这个规矩住在那里。那五百个女人同心一致地对国王说:大王,你们出征打仗的时候,我们曾向恒河女神许愿说:等我们的丈夫得胜归来,我们就献上祭品,再玩水嬉戏。大王,我们把这件事禀告您。国王听了她们的话很高兴,就到恒河去玩水。她们各自把带来的盒子藏好,带着盒子走到河边,为了遮住那些盒子,一层又一层地披上衣服,然后跳进水里,把盒子放了出去。那些盒子全都顺流而下,卡在下游张开的网里。他们玩完水,等国王上岸时,众人提起网,看见那些盒子,就拿到国王面前。国王看见盒子,问:孩子们,盒子里是什么?众人说:不知道,大王。他就让人把盒子打开来看,最先打开的是大莲花王子的盒子。其实在他们被放进盒子的那一天,靠福德之力,乳汁就从拇指生出来了。帝释天王为了让国王确信不疑,让人在盒子里写下文字:这些王子是莲花女胎中所生,是波罗奈国王的儿子。莲花女的那些情敌——五百个女人,把他们放进盒子,扔进水里。国王应当知道这件事。盒子刚一打开,国王让人读了文字,看见孩子们,就抱起大莲花王子,说:赶快套车,备马,我今天要进内城,让某些女人高兴高兴。他登上宫殿,把一千金币放在象脖子上,让人敲鼓宣告:谁看见莲花女,谁就拿走这一千金币。
Tassā imināva niyāmena tattha vasamānāya tā pañcasatā itthiyo ekacittā hutvā rājānaṃ āhaṃsu – ‘‘mahārāja, tumhesu yuddhaṃ gatesu amhehi gaṅgādevatāya ‘amhākaṃ deve vijitasaṅgāme āgate balikammaṃ katvā udakakīḷaṃ karissāmā’ti patthitaṃ atthi, etamatthaṃ , deva, jānāpemā’’ti. Rājā tāsaṃ vacanena tuṭṭho gaṅgāyaṃ udakakīḷaṃ kātuṃ agamāsi. Tāpi attanā attanā gahitaṃ karaṇḍakaṃ paṭicchannaṃ katvā ādāya nadiṃ gantvā tesaṃ karaṇḍakānaṃ paṭicchādanatthaṃ pārupitvā pārupitvā udake patitvā karaṇḍake vissajjesuṃ. Tepi kho karaṇḍakā sabbe saha gantvā heṭṭhāsote pasāritajālamhi laggiṃsu. Tato udakakīḷaṃ kīḷitvā rañño uttiṇṇakāle jālaṃ ukkhipantā te karaṇḍake disvā rañño santikaṃ ānayiṃsu. Rājā karaṇḍake disvā ‘‘kiṃ, tātā, karaṇḍakesū’’ti āha. Na jānāma, devāti. So te karaṇḍake vivarāpetvā olokento paṭhamaṃ mahāpadumakumārassa karaṇḍakaṃ vivarāpesi. Tesaṃ pana sabbesampi karaṇḍakesu nipajjāpitadivaseyeva puññiddhiyā aṅguṭṭhato khīraṃ nibbatti. Sakko devarājā tassa rañño nikkaṅkhabhāvatthaṃ antokaraṇḍake akkharāni likhāpesi ‘‘ime kumārā padumavatiyā kucchimhi nibbattā bārāṇasirañño puttā, atha ne padumavatiyā sapattiyo pañcasatā itthiyo karaṇḍakesu pakkhipitvā udake khipiṃsu, rājā imaṃ kāraṇaṃ jānātū’’ti. Karaṇḍake vivaritamatte rājā akkharāni vācetvā dārake disvā mahāpadumakumāraṃ ukkhipitvā ‘‘vegena rathe yojetha, asse kappetha, ahaṃ ajja antonagaraṃ pavisitvā ekaccānaṃ mātugāmānaṃ piyaṃ karissāmī’’ti pāsādaṃ āruyha hatthigīvāya sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapetvā bheriṃ carāpesi ‘‘yo padumavatiṃ passati, so imaṃ sahassaṃ gaṇhatū’’ti.
莲花女听了这话,就向母亲示意说:“妈妈,去把象颈上挂的那一千金取来吧。”母亲说:“我可不敢拿这样的东西。”她第二次、第三次催母亲,母亲才问:“女儿,我该怎么说才能去拿呢?”莲花女说:“你就说‘我的女儿看见了莲花女王妃’,然后去拿。”母亲心想:“管它怎么样都行。”就走过去,拿下了那个装着一千金的金匣。人们问她:“老婆婆,你看见莲花女王妃了吗?”她说:“我没看见,是我女儿看见了。”他们又问:“那她在哪里呢,老婆婆?”于是一起跟着她走过去,认出了莲花女,便跪倒在她脚下。这时老妇人才知道“这就是莲花女王妃”,说道:“女人家真是造了极重的业啊,身为这样一位大王的王后,竟然住在这种没有守卫的地方。”国王的侍从们便让人用白布把莲花女的住处围起来,在门口设了守卫,然后禀报国王。国王派来了金轿。莲花女说:“我不这样去。从我住的地方一直到王宫,这一路中间,要让人铺上上好的布和彩绘地毯,上面再挂起用金线绣出星星图案的布幔。为了给我装扮,把所有首饰都送来。我要步行过去,让城里人看看我的排场。”国王说:“就按莲花女喜欢的去办。”于是莲花女穿戴好一切装饰,踏上前往王宫的路。她每踩过一处,上好的布和彩绘地毯就裂开,莲花从那里涌出来。她让大众看到了自己的排场,登上王宫后,把所有彩绘地毯都算作那位老妇人的养育费,让人给了她。
Taṃ kathaṃ sutvā padumavatī mātuyā saññaṃ adāsi – ‘‘hatthigīvato sahassaṃ gaṇha, ammā’’ti. Ahaṃ evarūpaṃ gaṇhituṃ na visahāmīti. Sā dutiyampi tatiyampi vutte, ‘‘kiṃ vatvā gaṇhāmi ammā’’ti āha. ‘‘Mama dhītā, padumavatiṃ deviṃ passatī’’ti vatvā gaṇhāhīti. Sā ‘‘yaṃ vā taṃ vā hotū’’ti gantvā sahassacaṅkoṭakaṃ gaṇhi. Atha naṃ manussā pucchiṃsu – ‘‘padumavatiṃ deviṃ passasi, ammā’’ti. ‘‘Ahaṃ na passāmi, dhītā kira me passatī’’ti āha. Te ‘‘kahaṃ pana sā, ammā’’ti vatvā tāya saddhiṃ gantvā padumavatiṃ sañjānitvā pādesu nipatiṃsu. Tasmiṃ kāle sā ‘‘padumavatī devī aya’’nti ñatvā ‘‘bhāriyaṃ vata itthiyā kammaṃ kataṃ, yā evaṃvidhassa rañño mahesī samānā evarūpe ṭhāne nirārakkhā vasī’’ti āha. Tepi rājapurisā padumavatiyā nivesanaṃ setasāṇīhi parikkhipāpetvā dvāre ārakkhaṃ ṭhapetvā rañño ārocesuṃ. Rājā suvaṇṇasivikaṃ pesesi. Sā ‘‘ahaṃ evaṃ na gamissāmi, mama vasanaṭṭhānato paṭṭhāya yāva rājagehaṃ etthantare varapotthakacittattharaṇe attharāpetvā upari suvaṇṇatārakavicittaṃ celavitānaṃ bandhāpetvā pasādhanatthāya sabbālaṅkāresu pahitesu padasāva gamissāmi, evaṃ me nāgarā sampattiṃ passissantī’’ti āha. Rājā ‘‘padumavatiyā yathāruciṃ karothā’’ti āha. Tato padumavatī sabbapasādhanaṃ pasādhetvā ‘‘rājagehaṃ gamissāmī’’ti maggaṃ paṭipajji. Athassā akkantaakkantaṭṭhāne varapotthakacittattharaṇāni bhinditvā padumapupphāni uṭṭhahiṃsu. Sā mahājanassa attano sampattiṃ dassetvā rājanivesanaṃ āruyha sabbe cittattharaṇe tassā mahallikāya posāvanikamūlaṃ katvā dāpesi.
国王也把那五百个女人召来,说:王妃,我把这些女人给你当婢女。她说:好的,大王,请让全城的人都知道她们已经被赐给我了。国王就在城里击鼓宣告:曾经对莲花女王妃造恶的那五百个女人,已经赐给她当婢女了。她明白全城的人都已经知道她们是婢女了,就问国王:大王,我可以让我的婢女们获得自由吗?国王说:随你的心意,王妃。于是她叫人把那个击鼓宣告的人召来,说:之前赐给莲花女王妃当婢女的那五百个女人,现在全都恢复自由了,请再去击鼓宣告一遍。她们获得自由之后,她把四百九十九个儿子交到她们自己手里去抚养,自己只留下了大莲花王子。
Rājāpi kho tā pañcasatā itthiyo pakkosāpetvā ‘‘imāyo te devi dāsiyo katvā demī’’ti āha. Sādhu, mahārāja, etāsaṃ mayhaṃ dinnabhāvaṃ sakalanagare jānāpehīti . Rājā nagare bheriṃ carāpesi – ‘‘padumavatiyā dūbbhikā pañcasatā itthiyo etissā eva dāsiyo katvā dinnā’’ti. Sā ‘‘tāsaṃ sakalanagarena dāsibhāvo sallakkhito’’ti ñatvā ‘‘ahaṃ mama dāsiyo bhujissā kātuṃ labhāmi devā’’ti rājānaṃ pucchi. Tava icchā devīti. Evaṃ sante tameva bhericārikaṃ pakkosāpetvā ‘‘padumavatideviyā attano dāsiyo katvā dinnā pañcasatā itthiyo sabbāva bhujissā katāti puna bheriṃ carāpethā’’ti āha. Sā tāsaṃ bhujissabhāve kate ekūnāni pañcasattaputtāni tāsaṃyeva hatthe posanatthāya datvā sayaṃ mahāpadumakumāraṃyeva gaṇhi.
后来,当那些王子到了玩耍的年纪,国王在御苑里建了各种各样的游乐场所。他们十六岁时,大家聚在一起,在御苑中那座覆满莲花的吉祥池里玩耍,看见新开的莲花,也看见从花茎上脱落的老莲花,就想:“这些没有被执取的东西尚且会这样衰老,何况我们的身体呢?我们的身体也一定会变成这样。”他们以这件事作为所缘,全都生起了独觉菩提智,于是起身各自在莲花的花蕊上结跏趺坐。
Atha aparabhāge tesaṃ kumārānaṃ kīḷanavaye sampatte rājā uyyāne nānāvidhaṃ kīḷanaṭṭhānaṃ kāresi. Te attano soḷasavassuddesikakāle sabbeva ekato hutvā uyyāne padumasañchannāya maṅgalapokkharaṇiyā kīḷantā navapadumāni pupphitāni purāṇapadumāni ca vaṇṭato patantāni disvā ‘‘imassa tāva anupādinnakassa evarūpā jarā pāpuṇāti, kimaṅgaṃ pana amhākaṃ sarīrassa. Idampi hi evaṃgatikameva bhavissatī’’ti ārammaṇaṃ gahetvā sabbeva paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā uṭṭhāyuṭṭhāya padumakaṇṇikāsu pallaṅkena nisīdiṃsu.
这时,跟他们一起来的国王侍从看到天色已经很晚,就说:“王子们,你们知道时间到了吧?”他们却一声不吭。那些侍从回去禀报国王:“大王,王子们坐在莲花蕊上,我们跟他们说话,他们也不开口。”国王说:“随他们高兴,就让他们坐着吧。”侍从们整夜守着,他们就这样坐在莲花蕊上直到天亮。第二天,侍从们又上前说:“天神们,你们知道时间到了吧?”他们回答说:“我们不是天神,我们是独觉佛。”侍从们说:“尊者,你们怎么说出这么重的话?像你们这样的人不可能是独觉佛。独觉佛留着两指长的须发,身上自然带着八种资具。”他们用右手摸了摸头。就在那一刻,在家人的形相消失了,八种资具自然出现在身上。然后,就在大众眼前,他们从空中前往难陀姆罗岩窟。
Atha tehi saddhiṃ āgatā rājapurisā bahugataṃ divasaṃ ñatvā ‘‘ayyaputtā tumhākaṃ velaṃ jānāthā’’ti āhaṃsu. Te tuṇhī ahesuṃ. Te purisā gantvā rañño ārocesuṃ – ‘‘kumārā deva, padumakaṇṇikāsu nisinnā, amhesu kathentesupi vacībhedaṃ na karontī’’ti. Yathāruciyā tesaṃ nisīdituṃ dethāti. Te sabbarattiṃ gahitārakkhā padumakaṇṇikāsu nisinnaniyāmeneva aruṇaṃ uṭṭhāpesuṃ. Purisā punadivase upasaṅkamitvā ‘‘devā velaṃ jānāthā’’ti āhaṃsu. Na mayaṃ devā, paccekabuddhā nāma mayanti. Ayyā, tumhe bhāriyaṃ kathaṃ kathetha, paccekabuddhā nāma tumhādisā na honti, dvaṅgulakesamassudharā kāye paṭimukkaaṭṭhaparikkhārā hontīti. Te dakkhiṇahatthena sīsaṃ parāmasiṃsu. Tāvadeva gihiliṅgaṃ antaradhāyi, aṭṭha parikkhārā kāye paṭimukkāva ahesuṃ. Tato passantasseva mahājanassa ākāsena nandamūlakapabbhāraṃ agamaṃsu.
那位莲花女王的心里起了这样的悲伤:“我生了这么多儿子,却等于没有儿子。”她就因为这份悲伤而死,投生到王舍城城门外一个村子里,那地方的人靠自己的双手做工过活。后来她到了一户人家,有一天给丈夫往田里送粥,路上看见自己那些儿子当中的八位独觉佛,正赶着乞食的时间从空中飞过。她赶紧前往告诉丈夫:“当家的,你看,是独觉佛!我们把这些人请来供养吧。”丈夫说:“这些叫沙门鸟,别的地方也这么飞,他们不是独觉佛。”就在他们说话的当儿,那些独觉佛降落在不远处。这女人当天就把自己带来的饭、点心、食物都供养了他们,还说:“明天也请八位尊者接受我的施食。”独觉佛们说:“善哉,近事女,你的供养就这八位好了,座位也只摆八个就行;以后你要是见到更多独觉佛,愿你的心更加清净信乐。”第二天,她摆好八个座位,备好八份恭敬供养的东西,然后坐下等候。
Sāpi kho, padumavatī devī, ‘‘ahaṃ bahuputtā hutvā niputtā jātā’’ti hadayasokaṃ patvā teneva sokena kālaṃ katvā rājagahanagaradvāragāmake sahatthena kammaṃ katvā jīvanakaṭṭhāne nibbatti. Aparabhāge kulagharaṃ gantvā ekadivasaṃ sāmikassa khettaṃ yāguṃ haramānā tesaṃ attano puttānaṃ antare aṭṭha paccekabuddhe bhikkhācāravelāya ākāsena gacchante disvā sīghaṃ sīghaṃ gantvā sāmikassa ārocesi – ‘‘passa, ayya, paccekabuddhe, ete nimantetvā bhojessāmā’’ti. So āha – ‘‘samaṇasakuṇā nāmete aññatthāpi evaṃ caranti, na ete paccekabuddhā’’ti. Te tesaṃ kathentānaṃyeva avidūre ṭhāne otariṃsu. Sā itthī taṃdivasaṃ attano bhattakhajjabhojanaṃ tesaṃ datvā ‘‘svepi aṭṭha janā mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āha. Sādhu, upāsike, tava sakkāro ettakova hotu, āsanāni ca aṭṭheva hontu, aññepi bahū paccekabuddhe disvā tava cittaṃ pasādeyyāsīti. Sā punadivase aṭṭha āsanāni paññāpetvā aṭṭhannaṃ sakkārasammānaṃ paṭiyādetvā nisīdi.
受邀请的独觉佛们给其余独觉佛传话:朋友们,今天别去别处,大家都来照顾你们的母亲吧。他们听了这话,全都一起从空中飞来,出现在母亲家门口。她因为先前已经得到消息,所以见到这么多人也毫不惊慌,把他们都请进屋里,安排到座位上坐下。他们依次入座时,第九位又化出另外八个座位,自己坐在上首的座位上。座位不断增加,房屋也跟着扩展。等他们全都坐下后,这位妇人把为最初受邀的八位独觉佛准备的供养,也充足地分给了五百位独觉佛。然后她拿来八束青莲花,只放在受邀的独觉佛们脚前,发愿说:尊者,愿我无论转生到哪里,身体的色泽都像这些青莲花蕊的颜色一样。独觉佛们为母亲随喜后,就回香山去了。
Nimantitapaccekabuddhā sesānaṃ saññaṃ adaṃsu – ‘‘mārisā, ajja aññattha agantvā sabbeva tumhākaṃ mātu saṅgahaṃ karothā’’ti. Te tesaṃ vacanaṃ sutvā sabbeva ekato ākāsena āgantvā mātu-gehadvāre pāturahesuṃ. Sāpi paṭhamaṃ laddhasaññatāya bahūpi disvā na kampittha, sabbepi te gehaṃ pavesetvā āsanesu nisīdāpesi. Tesu paṭipāṭiyā nisīdantesu navamo aññāni aṭṭha āsanāni māpetvā sayaṃ dhurāsane nisīdi. Yāva āsanāni vaḍḍhanti, tāva gehaṃ vaḍḍhati. Evaṃ tesu sabbesupi nisinnesu sā itthī aṭṭhannaṃ paccekabuddhānaṃ paṭiyāditaṃ sakkāraṃ pañcasatānampi yāvadatthaṃ datvā aṭṭha nīluppalahatthake āharitvā nimantitapaccekabuddhānaṃyeva pādamūle ṭhapetvā āha – ‘‘mayhaṃ, bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne sarīravaṇṇo imesaṃ nīluppalānaṃ antogabbhavaṇṇo viya hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Paccekabuddhā mātu anumodanaṃ katvā gandhamādanaṃyeva agamaṃsu.
她也是一样,一生行善,死后投生到天界。在这个佛陀出世的时代,她投生在舍卫城的一户长者家里。因为她的肤色像青莲花的花蕊一样,大家就给她取名叫“青莲色”。等她长大成人,整个赡部洲的国王和长者们纷纷派人到她父亲那里提亲,说:“请把女儿嫁给我们。”没有谁是不来求亲的。于是长者心想:“我没法让所有人都满意,得想个办法才行。”就把女儿叫来,问她:“孩子,你能出家吗?”因为这是她最后一生,父亲的话对她来说,就像头上浇下一百遍百炼熟油一样令人欣然悦服。她对父亲说:“父亲,我要出家。”长者便为她备好供养,送她到比丘尼寺院,让她出了家。她出家没多久,就轮到她在布萨堂值日。她点起灯,打扫布萨堂,对着灯焰取相,反复观察,以火遍为所缘修成了禅那,再以这个禅那为基础,证得了阿拉汉果。就在证得阿拉汉果的同时,她在示现神通方面也达到了随心自在。后来,在世尊示现双神变的那天,她发出狮子吼说:“尊者,我要示现神通。”世尊以这件事为因缘,坐在祇园精舍里,依次安排比丘尼们的位次时,把这位长老尼排在神通第一的位置上。
Sāpi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cutā devaloke nibbattitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule paṭisandhiṃ gaṇhi, nīluppalagabbhasamānavaṇṇatāya cassā uppalavaṇṇātveva nāmaṃ akaṃsu. Athassā vayappattakāle sakalajambudīparājāno ca seṭṭhino ca seṭṭhissa santikaṃ pahiṇiṃsu – ‘‘dhītaraṃ amhākaṃ detū’’ti . Apahiṇanto nāma nāhosi. Tato seṭṭhi cintesi – ‘‘ahaṃ sabbesaṃ manaṃ gahetuṃ na sakkhissāmi, upāyaṃ panekaṃ karissāmī’’ti dhītaraṃ pakkosāpetvā ‘‘pabbajituṃ amma sakkhissasī’’ti āha. Tassā pacchimabhavikattā pituvacanaṃ sīse āsittasatapākatelaṃ viya ahosi, tasmā pitaraṃ ‘‘pabbajissāmi, tātā’’ti āha. So tassā sakkāraṃ katvā bhikkhuniupassayaṃ netvā pabbājesi. Tassā acirapabbajitāya eva uposathāgāre kālavāro pāpuṇi. Sā dīpaṃ jāletvā uposathāgāraṃ sammajjitvā dīpasikhāya nimittaṃ gaṇhitvā punappunaṃ olokayamānā tejokasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ nibbattetvā tadeva pādakaṃ katvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaphalena saddhiṃyeva ca iddhivikubbane ciṇṇavasī ahosi. Sā aparabhāge satthu yamakapāṭihāriyakaraṇadivase ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti sīhanādaṃ nadi. Satthā idaṃ kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā jetavanavihāre nisinno paṭipāṭiyā bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ iddhimantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
波咤左罗长老尼的故事
Paṭācārātherīvatthu
238第四项中,“持律者中,即此波咤左罗”这句话,是在说明波咤左罗长老尼是持律者中第一。据说,她在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一个家族中;后来听闻佛陀说法时,看见世尊把一位比丘尼安立在持律者第一的位置上,就做了种种善业,并发愿得到那个位置。她一生行善,在人天之间流转。到了迦叶佛的时代,她投生在讫里计迦尸王的家中,成为七姊妹中的一员,修了二万年梵行,还为比丘僧团建了精舍;之后又投生天界,在整整一尊佛的间隔期间享受福报。到这一尊佛出世时,她在舍卫城的长者家中投生。
238. Catutthe vinayadharānaṃ yadidaṃ paṭācārāti paṭācārā therī vinayadharānaṃ aggāti dasseti. Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaritvā kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsati vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā bhikkhusaṅghassa pariveṇaṃ katvā puna devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhigehe paṭisandhiṃ gaṇhi.
她后来长大成人,和家里一个男仆私通。后来她要嫁到同种姓的人家去时,就给那个跟她有私情的男人递了个信:“从明天起,你就算用上百种办法也见不到我了。你要是真有这个心,现在就带我走。”那男人说:“好。”就带上力所能及的钱财,领着她离开城市,走了三四由旬,在一个村子里住了下来。
Sā aparabhāge vayappattā attano gehe ekena kammakārena saddhiṃ santhavaṃ katvā aparabhāge attano samānajātikaṃ kulaṃ gacchantī katasanthavassa purisassa saññaṃ adāsi – ‘‘na tvaṃ sve paṭṭhāya maṃ paṭihārasatenapi daṭṭhuṃ labhissasi, sace te kammaṃ atthi, idāni maṃ gaṇhitvā gacchāhī’’ti. So ‘‘evaṃ hotū’’ti anucchavikaṃ hatthasāraṃ gahetvā taṃ ādāya nagarato tīṇi cattāri yojanāni paṭikkamitvā ekasmiṃ gāmake vāsaṃ kappesi.
后来,她又怀了孕,胎儿在她肚子里渐渐长成。等到胎儿成熟时,她对丈夫说:“这里不是我们的依靠之处,夫君,我们回娘家去吧。”他却总是说“今天走,明天走”,一直没能动身,就这样拖了下去。她看出他为什么拖延,心想:“这个蠢人不会带我走了。”于是趁他出门时,自己一个人上了回娘家的路。他回来见不到她,问邻居,听说她“回娘家去了”,心想:“这位良家女子是因为依靠我,才落到无依无靠的地步。”便一路顺着脚印追去,追上了她。她就在半路上生了孩子。于是他们想:“我们本来是为了这件事才要回娘家,如今这事在半路上就已经办成了,现在再去还有什么用呢?”两人便折返回来。后来,她又怀了孕,情形和前面所说的一样,应当照样详细说明。
Atha aparabhāge tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsi. Sā gabbhe paripakke ‘‘idaṃ amhākaṃ anāthaṭṭhānaṃ, kulagehaṃ gacchāma sāmī’’ti āha. So ‘‘ajja gacchāma, sve gacchāmā’’ti gantuṃ asakkonto kālaṃ vītināmesi. Sā tassa kāraṇaṃ ñatvā ‘‘nāyaṃ bālo maṃ nessatī’’ti tasmiṃ bahi gate ‘‘ekikāva kulagehaṃ gamissāmī’’ti maggaṃ paṭipajji. So āgantvā taṃ gehe apassanto paṭivissake pucchitvā ‘‘kulagehaṃ gatā’’ti sutvā ‘‘maṃ nissāya kuladhītā anāthā jātā’’ti padānupadikaṃ gantvā sampāpuṇi. Tassā antarāmaggeva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Tato ‘‘yassatthāya mayaṃ gaccheyyāma, so attho antarāmaggeva nipphanno, idāni gantvā kiṃ karissāmā’’ti paṭinivattiṃsu. Puna tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsīti purimanayeneva vitthāretabbaṃ.
她在半路上就生了孩子。孩子刚生下来,四方就涌起了大云。她对那个男人说:“夫君,这时候不对头,四方都起了云,你赶紧想办法搭个住处吧。”他说:“我这就去办。”就用树枝搭了个小棚子,说:“我去弄些草来盖顶。”于是到一座大蚁冢脚下割草。这时,一条盘在蚁冢里的黑蛇咬了他的脚,他当场就倒在那里。她等了一整夜,一直想着“这就回来了,这就回来了”,天亮后心想:“他一定是觉得我无依无靠,把我丢在路上自己走了。”就借着光亮顺着脚印去找,看见他倒在蚁冢脚下,悲叹道:“这个男人是因为我才死的啊!”她把小婴儿夹在腋下,让大儿子抓住她的手指,沿着路继续走。途中看见一条浅水河,心想:“我没法一次把两个孩子都带过去。”就把大儿子放在这边岸上,把小儿子抱到对岸,让他在一块布垫上躺下,又折回来,心想:“我去把另一个接过来。”便下了河。
Antarāmagge panassā gabbhavuṭṭhāne jātamatteyeva catūsu disāsu mahāmegho uṭṭhahi. Sā taṃ purisaṃ āha – ‘‘sāmi, avelāya catūsu disāsu megho uṭṭhito, attano vasanaṭṭhānaṃ kātuṃ vāyamāhī’’ti. So ‘‘evaṃ karissāmī’’ti daṇḍakehi kuṭikaṃ katvā ‘‘chadanatthāya tiṇaṃ āharissāmī’’ti ekasmiṃ mahāvammikapāde tiṇaṃ chindati. Atha naṃ vammike nipanno kaṇhasappo pāde ḍaṃsi, so tasmiṃyeva ṭhāne patito. Sāpi ‘‘idāni āgamissati, idāni āgamissatī’’ti sabbarattiṃ khepetvā ‘‘addhā maṃ so ‘anāthā esā’ti magge chaḍḍetvā gato bhavissatī’’ti āloke sañjāte padānusārena olokentī vammikapāde patitaṃ disvā ‘‘maṃ nissāya naṭṭho puriso’’ti paridevitvā daharadārakaṃ passenādāya mahallakaṃ aṅgulīhi gāhāpetvā maggena gacchantī antarāmagge ekaṃ uttānanadiṃ disvā ‘‘dvepi dārake ekappahāreneva ādāya gantuṃ na sakkhissāmī’’ti jeṭṭhakaṃ orimatīre ṭhapetvā daharaṃ paratīraṃ netvā pilotikacumbaṭake nipajjāpetvā puna nivattitvā ‘‘itaraṃ gahetvā gamissāmī’’ti nadiṃ otari.
当她走到河中间的时候,一只老鹰以为“这是一块肉团”,就飞下来要啄那个婴儿。她伸出手去把老鹰赶走。她的大儿子看见她这个手势,以为“母亲在叫我”,就下到河里,被水流冲倒,顺着水流漂走了。那只老鹰也在她还没赶到的时候,就把那个小儿子抓走了。她被强烈的悲伤压垮,在路上一边走一边唱着这首悲叹之歌——
Athassā nadīmajjhaṃ pattakāle eko seno ‘‘maṃsapiṇḍo aya’’nti saññāya dārakaṃ vijjhituṃ āgacchati. Sā hatthaṃ pasāretvā senaṃ palāpesi. Tassā taṃ hatthavikāraṃ disvā mahallakadārako ‘‘maṃ pakkosatī’’ti saññāya nadiṃ otaritvā sote patito yathāsotaṃ agamāsi . Sopi seno tassā asampattāya eva taṃ daharadārakaṃ gaṇhitvā agamāsi. Sā balavasokābhibhūtā antarāmagge imaṃ vilāpagītaṃ gāyantī gacchati –
‘‘Ubho puttā kālaṅkatā, panthe mayhaṃ patī mato’’ti.
她就这样一路哭诉着到了舍卫城,走到亲属聚居的地方,却因为悲伤过度,怎么也认不出自己的家,便问:“这里有一户叫某某的家族,是哪一间房子?”有人对她说:“你问那户人家干什么?他们住的房子被暴风吹塌了,全家人都在那里丧了命,现在正把男女老少一起放在同一个柴堆上火化。你看,那边升起的烟就是。”她一听这话,就说:“你们在说什么!”她悲伤得连身上的衣服都裹不住,双臂高高举起,哭着沿路奔向亲属火化的地方,把那首悲叹之歌完整地唱了出来,一边哀号一边——
Sā evaṃ vilapamānāva sāvatthiṃ patvā kulasabhāgaṃ gantvāpi sokavaseneva attano gehaṃ vavatthapetuṃ asakkontī ‘‘imasmiṃ ṭhāne evaṃvidhaṃ nāma kulaṃ atthi, kataraṃ taṃ geha’’nti paṭipucchi. Tvaṃ taṃ kulaṃ paṭipucchitvā kiṃ karissasi? Tesaṃ vasanagehaṃ vātappahārena patitaṃ, tattheva te sabbepi jīvitakkhayaṃ pattā, atha ne khuddakamahallake ekacitakasmiṃyeva jhāpenti, passa esā dhūmavaṭṭi paññāyatīti. Sā taṃ kathaṃ sutvāva kiṃ tumhe vadathā’’ti attano nivatthasāṭakaṃ sandhāretuṃ asakkontī jātaniyāmeneva bāhā paggayha kandamānā ñātīnaṃ citakaṭṭhānaṃ gantvā taṃ vilāpagītaṃ paripuṇṇaṃ katvā paridevamānā –
“两个儿子都死了,我丈夫也死在路上。
母亲、父亲和兄弟,都在同一座火葬堆上被烧掉。”
‘‘Ubho puttā kālaṅkatā, panthe mayhaṃ patī mato; Mātā pitā ca bhātā ca, ekacitakasmiṃ ḍayhare’’ti. –
她说:别人给她的布,她撕了又撕,然后扔掉。她走到哪里,众人都围着她看。因为她不穿衣服到处走,人们就给她取名叫“波咤左罗”。又因为她赤身裸体,毫无羞耻的行为被人看见,所以“行为堕落者”就是她的名字,人们就叫她“波咤左罗”。
Āha. Aññena janena sāṭakaṃ dinnampi phāletvā phāletvā chaḍḍeti. Atha naṃ diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne mahājano parivāretvā carati. Athassā ‘‘ayaṃ paṭācāraṃ paṭapariharaṇaṃ vinā caratī’’ti paṭācārāteva nāmaṃ akaṃsu. Yasmā cassā so naggabhāvena alajjīācāro pākaṭo ahosi, tasmā patito ācāro assāti paṭācārātveva nāmaṃ akaṃsu.
有一天,世尊正在为大众说法,她走进精舍,站在人群边上。世尊以慈心遍满向她,说道:“姊妹,提起正念!姊妹,提起正念!”她听到世尊的话,生起了强烈的惭愧,就当场坐在地上。不远处有个男人把上衣扔给她。她穿上上衣后,便听受佛法。世尊依照她的行迹,说了以下这些法句偈颂:
Sā ekadivasaṃ satthari mahājanassa dhammaṃ desente vihāraṃ pavisitvā parisapariyante aṭṭhāsi. Satthā mettāpharaṇena pharitvā ‘‘satiṃ paṭilabha, bhagini, satiṃ paṭilabha, bhaginī’’ti āha. Tassā satthu vacanaṃ sutvā balavahirottappaṃ āgataṃ, sā tattheva bhūmiyaṃ nisīdi. Avidūre ṭhito puriso uttarisāṭakaṃ khipitvā adāsi. Sā taṃ nivāsetvā dhammaṃ assosi. Satthā tassā cariyavasena imā dhammapade gāthā āha –
儿子无法提供庇护,父亲不能,亲属也不能;
被死神控制的人,在亲属当中找不到任何庇护。
“智者了知此义利,持戒自守;
当速净治趣向涅槃之圣道。”
‘‘Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā; Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā. ‘‘Etamatthavasaṃ ñatvā, paṇḍito sīlasaṃvuto; Nibbānagamanaṃ maggaṃ, khippameva visodhaye’’ti. (dha. pa. 288-289);
那首偈颂结束时,她就以当时的状态证入入流果,随后前往导师那里,礼敬之后请求出家。导师接受了她的出家请求,说:“去比丘尼的住处出家吧。”她出家后不久就证得阿拉汉果,在掌握佛陀教法方面,对律藏已经运用自如。后来,导师坐在祇园精舍,依次为诸比丘尼安排位次时,把波咤左罗放在持律者中的第一位。
Sā gāthāpariyosāne yathāṭhitāva sotāpattiphale patiṭṭhāya satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā pabbajjaṃ yāci. Satthā ‘‘tassā bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbajā’’ti pabbajjaṃ sampaṭicchi. Sā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā buddhavacanaṃ gaṇhantī vinayapiṭake ciṇṇavasī ahosi. Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento paṭācāraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
法喜长老尼的故事
Dhammadinnātherīvatthu
239239. 第五项“说法者第一”是在说明:在说法比丘尼当中,法乐是第一。据说,她在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个地方,为莲华上佛世尊的上首弟子苏佳塔长老做了护持的善业,然后发愿要得到那个位次。她一生行善,死后投生天界。往下的一切,都应当依照差摩长老尼发愿的方式来理解。不过,在弗沙佛的时代,她住在一个为佛陀的异母三兄弟管理布施事务的人家里。有人对她说“给一个”,她却给了两个。她就这样在布施上从不减少,布施之后,经过九十二劫,在迦叶佛的时代,投生在迦尸王国奇基国王的家中,成为七姊妹之一,修了二万年梵行,为比丘僧团建了住处。在一个佛与佛之间的漫长时期里,她在天界和人间流转。到这位佛陀出世的时代,她投生在一个良家,后来去了毗舍佉长者的家。毗舍佉长者是频婆娑罗王的朋友,他和国王一起去第一次拜见十力者,听了正法之后证得入流果,后来亲证不来果。
239. Pañcame dhammakathikānanti dhammakathikānaṃ bhikkhunīnaṃ dhammadinnā aggāti dasseti. Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ parāyattaṭṭhāne nibbattitvā padumuttarassa bhagavato aggasāvakassa sujātattherassa adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā sagge nibbatti. Sabbaṃ heṭṭhā khemātheriyā abhinīhāravaseneva veditabbaṃ. Phussabuddhakāle panesā satthu vemātikānaṃ tiṇṇaṃ bhātikānaṃ dānādhikāre ṭhapitakammikassa gehe vasamānā ‘‘ekaṃ dehī’’ti vuttā dve adāsi. Evaṃ sabbaṃ aparihāpentī datvā dvenavutikappe atikkamma kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsati vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā bhikkhusaṅghassa vasanapariveṇaṃ kāretvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparabhāge visākhaseṭṭhino gehaṃ gatā. Visākhaseṭṭhi nāma bimbisārassa sahāyako raññā saddhiṃ dasabalassa paṭhamadassanaṃ gantvā dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhito, aparabhāge anāgāmiphalaṃ sacchākāsi.
那天,他〔毗舍佉〕回到家,站在楼梯顶上,法乐正站在那儿,伸出手来,他却没有扶她的手,就径直上楼去了。吃饭的时候,他也不说“把这个给她”“把那个端走”。法乐拿着勺子为他盛饭,心里想:“我伸手想给他扶,他却不扶;吃饭时也什么都不说,我到底哪里做错了?”等他吃完,她就问:“夫君,我有什么过错吗?”〔毗舍佉答〕法乐,你没有过错。但从今天起,因为亲密关系的缘故,我不能再在你身边坐下或站着,也不能让你递送嚼食或饭食了。你要是愿意,就住在这个家里;要是不愿意,需要多少财物你就拿去,回娘家去吧。〔法乐说〕夫君,既然这样,我不会把你们吐掉的口水和呕吐物顶在头上过日子,请允许我出家。毗舍佉说:“好,法乐。”他〔毗舍佉〕禀告国王后,便用金轿把法乐送到比丘尼住处出家。
So taṃdivasaṃ gharaṃ gantvā sopānamatthake ṭhitāya dhammadinnāya hatthe pasārite hatthaṃ anālambitvāva pāsādaṃ abhiruhi. Bhuñjamānopi ‘‘imaṃ detha, imaṃ harathā’’ti na byāhari. Dhammadinnā kaṭacchuṃ gahetvā parivisamānā cintesi – ‘‘ayaṃ me hatthālambakaṃ dentiyāpi hatthaṃ na ālambi, bhuñjamānopi kiñci na katheti, ko nu kho mayhaṃ doso’’ti? Atha naṃ bhuttāviṃ ‘‘ko nu kho me, ayya, doso’’ti pucchi. Dhammadinne tuyhaṃ doso natthi, ahaṃ pana ajja paṭṭhāya santhavavasena tumhākaṃ santike nisīdituṃ vā ṭhātuṃ vā āharāpetvā khādituṃ vā bhuñjituṃ vā abhabbo. Tvaṃ sace icchasi, imasmiṃ gehe vasa. No ce icchasi, yattakena te dhanena attho, taṃ gaṇhitvā kulagharaṃ gacchāhīti. Ayyaputta, evaṃ sante ahaṃ tumhehi chaḍḍitakheḷaṃ vamitavamanaṃ sīsena ukkhipitvā na carissāmi, mayhaṃ pabbajjaṃ anujānāthāti. Visākho ‘‘sādhu, dhammadinne’’ti rañño ārocetvā dhammadinnaṃ suvaṇṇasivikāya bhikkhuniupassayaṃ pabbajjatthāya pesesi.
她出家后心想:“这位长者身在俗家之中,就已经做到了苦的终结;我从出家那一刻起,也应该努力做到苦的终结。”于是她来到亲教师和戒师面前,说:“尊者,我在喧闹的地方心静不下来,我想去村落里的住处。”长老尼们因为她出身大族、已经出家,没办法劝阻她的心意,就带着她去了村落住处。她因为过去生中反复修习,不久就和无碍解一起证得了阿拉汉果。这时她想:“我该做的已经完成了,还住在这里做什么?我要回王舍城去,在那里,众多亲族可以依止我修福。”于是她带着长老尼们回到了城里。
Sā pabbajitvā cintesi – ‘‘ayaṃ tāva seṭṭhi gharamajjhe ṭhitova dukkhassantaṃ akāsi, pabbajjaṃ laddhakālato paṭṭhāya pana mayāpi dukkhassantaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti ācariyupajjhāyānaṃ santikaṃ gantvā, ‘‘ayye, mayhaṃ ākiṇṇaṭṭhāne cittaṃ na ramati, gāmakāvāsaṃ gacchāmī’’ti āha. Theriyo tassā mahākulā nikkhamma pabbajitabhāvena cittaṃ vāretuṃ asakkontiyo taṃ gahetvā gāmakāvāsaṃ agamaṃsu. Sā atīte madditasaṅkhāratāya nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Athassā etadahosi – ‘‘mayhaṃ kiccaṃ matthakaṃ pattaṃ, idha vasitvā kiṃ karissāmi, rājagahameva gacchāmi, tatra maṃ nissāya bahu ñātisaṅgho puññāni karissatī’’ti theriyo gahetvā nagarameva paccāgatā.
毗舍佉知道她回来了,心想:“这么快就回来,是不是心里厌离了?”傍晚时分,他来到她那里,顶礼之后坐在一边,心想:“直接问她是不是厌离,不合适。”于是就用五蕴等来提问。法乐就像用利剑切断莲茎一样,问什么就答什么。这位近事男知道法乐长老尼的智慧很锐利,就按自己证悟的次第,在前三个道上以各种方式提问,凭着所学,连阿拉汉道也问了。法乐长老尼知道这位近事男的境界只到不来果为止,心想:“现在他超出自己的范围来问了。”就拦住他说:“贤友毗舍佉,你问过头了,你没能把握问题的边际。贤友毗舍佉,梵行是沉入涅槃的,以涅槃为归宿,以涅槃为终极。贤友毗舍佉,你若愿意,应该到世尊那里去问这件事,并按照世尊所解答的那样记持在心。”
Visākho tassā āgatabhāvaṃ ñatvā ‘‘sīghaṃ āgatā ukkaṇṭhitā nu kho bhavissatī’’ti sāyanhasamaye tassā santikaṃ gantvā abhivādetvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ukkaṇṭhitabhāvaṃ pucchituṃ ayutta’’nti pañcakkhandhādivasena pañhe pucchi, dhammadinnā khaggena uppalanālaṃ chindantī viya pucchitaṃ pucchitaṃ vissajjesi. Upāsako dhammadinnātheriyā ñāṇassa sūrabhāvaṃ ñatvā attano adhigataṭṭhāne paṭipāṭiyā tīsu maggesu sabbākārena pañhe pucchitvā uggahavasena arahattamaggepi pucchi. Dhammadinnātherīpi upāsakassa yāva anāgāmiphalāva visayabhāvaṃ ñatvā ‘‘idāni attano visayaṃ atikkamitvā dhāvatī’’ti taṃ nivattentī ‘‘accasarā, āvuso visākha, pañhe, nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ, nibbānogadhañhi , āvuso visākha, brahmacariyaṃ nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosānaṃ. Ākaṅkhamāno ca tvaṃ, āvuso visākha, bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyāsi. Yathā ca te bhagavā byākaroti, tathā naṃ dhāreyyāsī’’ti (ma. ni. 1.466) āha.
毗舍佉来到导师跟前,把问答的全部经过都讲了一遍。导师听了他的话,说:“我的女儿,在过去、未来、现在的诸蕴中,已经没有渴爱了。”然后在《法句》中说出这首偈颂——
Visākho satthu santikaṃ gantvā sabbaṃ pucchāvissajjananayaṃ kathesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘mama dhītāya atītānāgatapaccuppannesu khandhesu taṇhā natthī’’ti vatvā dhammapade imaṃ gāthamāha –
“对于他,过去、未来、中间都一无所有;
他一无所有、不执取任何东西,我称他为婆罗门。”
‘‘Yassa pure ca pacchā ca, majjhe ca natthi kiñcanaṃ; Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 421);
世尊称赞法乐比丘尼之后,对近事男毗舍佉这样说:“毗舍佉,法乐比丘尼是智者;毗舍佉,法乐比丘尼是大智慧者。毗舍佉,即使你来问我这个义理,我也会像法乐比丘尼所解说的那样为你解说。这就是此中的义理,你应当这样受持。”这件事就这样发生了。后来,世尊坐在祇园时,依次把比丘尼们安置在各自的位置上,就以这部《小吠陀罗经》作为缘起,把这位长老尼安立在这教法中“说法者”的首位。
Tato dhammadinnāya sādhukāraṃ datvā visākhaṃ upāsakaṃ etadavoca – ‘‘paṇḍitā, visākha, dhammadinnā bhikkhunī, mahāpaññā visākha, dhammadinnā bhikkhunī. Maṃ cepi tvaṃ, visākha, etamatthaṃ puccheyyāsi, ahampi taṃ evameva byākareyyaṃ, yathā taṃ dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ, eso cevetassa attho, evañca naṃ dhārehī’’ti. Evametaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ. Aparabhāge satthā jetavane nisinno paṭipāṭiyā bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento idameva cūḷavedallaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theriṃ imasmiṃ sāsane dhammakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
难陀长老尼的故事
Nandātherīvatthu
240第六项:在乐于禅那的人当中,所谓“难陀”,就是指乐于禅那的难陀长老尼,这是在说明她最为第一。据说,在莲华上佛的时代,她在天鹅城的一个良家中结生。后来她听世尊说法时,看到世尊把一位比丘尼安立在“乐于禅那者中第一”的位置上,就造作了殊胜的善业,并发愿要得到那个位置。此后她在天界和人间流转了十万劫,直到我们的世尊出世之前,先在大爱道腹中结生。人们给她取名叫难陀,也叫色难陀。她后来因为容貌极其出众,被称为国中第一美女。
240. Chaṭṭhe jhāyīnaṃ yadidaṃ nandāti jhānābhiratānaṃ, nandā therī, aggāti dasseti. Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā aparabhāge satthu dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ jhānābhiratānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā tato kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ satthu nibbattito puretarameva mahāpajāpatigotamiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, nandātissā nāmaṃ akaṃsu. Rūpanandātipi vuccati. Sā aparabhāge uttamarūpabhāvena janapadakalyāṇī nāma jātā.
她得知我们的十力世尊成就一切知智后,次第游行来到迦毗罗卫城,度难陀和罗睺罗出家,然后离去。净饭大王般涅槃时,她听说大爱道和罗睺罗的母亲已经离家,在世尊身边出家,就想:“从她们出家那天起,我留在这里还有什么意义?”于是来到大爱道那里,也出家了。从出家那天起,她因为听说“世尊呵责美貌”,就不去亲近世尊;到了教诫的时候,总是派别人去替自己请世尊开示。世尊知道她内心耽着于自己的美貌,就说:“她们应当亲自来领受我的教诫,比丘尼不可以派别人来代替。”从此,色难陀找不到别的办法,只好不情愿地去听受教诫。
Sā amhākaṃ dasabale sabbaññutaṃ patvā anupubbena kapilavatthuṃ āgantvā nandañca rāhulañca pabbājetvā pakkante suddhodanamahārājassa parinibbutakāle ‘‘mahāpajāpatigotamī ca rāhulamātā ca nikkhamitvā satthu santike pabbajitā’’ti ñatvā ‘‘imāsaṃ pabbajitakālato paṭṭhāya mayhaṃ idha kiṃ kamma’’nti mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā pabbaji. Pabbajitadivasato paṭṭhāya ‘‘satthā rūpaṃ garahatī’’ti satthu upaṭṭhānaṃ na gacchati, ovādavāre sampatte aññaṃ pesetvā ovādaṃ āharāpeti. Satthā tassā rūpamadamattabhāvaṃ ñatvā ‘‘attano ovādaṃ attanāva āgantvā gaṇhantu, na bhikkhunīhi aññā pesetabbā’’ti āha. Tato rūpanandā aññaṃ maggaṃ apassantī akāmā ovādaṃ agamāsi.
导师为了调伏她的习性,用神通变出一个女人,拿着棕榈叶扇,做出正在扇风的样子。色难陀看见后心想:“我真是无缘无故就放逸不来,像这样的女人都能在世尊身边自在地走动。我的容貌连她们容貌的十六分之一都比不上,我却一直不知道,这么久都没来。”她站在那里,盯着那个化出来的女人看。导师见她宿世善根已经成熟,就说了《法句》里的偈颂——“骨城”——之后……
Satthā tassā caritavasena iddhiyā ekaṃ itthirūpaṃ nimminitvā tālavaṇṭaṃ gahetvā bījamānaṃ viya akāsi. Rūpanandā taṃ disvā cintesi – ‘‘ahaṃ akāraṇeneva pamattā hutvā nāgacchāmi, evarūpāpi itthiyo satthu santike vissatthā caranti. Mama rūpaṃ etāsaṃ rūpassa kalaṃ nāgghati soḷasiṃ, ajānitvāva ettakaṃ kālaṃ na āgatamhī’’ti tameva itthinimittaṃ gaṇhitvā olokentī aṭṭhāsi. Satthā tassā pubbahetusampannatāya ‘‘aṭṭhīnaṃ nagaraṃ kata’’nti (dha. pa. 150) dhammapade gāthaṃ vatvā –
“无论是在行走,还是站立,或是坐着,又或者是躺着。”
‘‘Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ, nisinno uda vā saya’’nti. (su. ni. 195) –
世尊诵说了这部经。她就在那色身上证得坏灭,达到阿拉汉果。在这个地方,这件事和前面舍摩长老尼的事完全相同,所以不再详细展开。从那时起,色难陀就在乐于禅修的人当中成为最出色的一位。后来,世尊坐在祇园精舍,依次安排比丘尼们的位置时,把难陀长老尼放在乐于禅修者中的第一位。
Suttaṃ abhāsi. Sā tasmiṃyeva rūpe khayavayaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi. Imasmiṃ ṭhāne idaṃ vatthu heṭṭhā khemātheriyā vatthunā sadisamevāti na vitthāritaṃ. Tato paṭṭhāya, rūpanandā, jhānābhiratānaṃ antare dhurappattā ahosi. Satthā aparabhāge jetavane nisinno paṭipāṭiyā bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento nandātheriṃ jhāyīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
苏那长老尼的故事
Soṇātherīvatthu
241第七事中,“已发勤精进者”指已策励、已圆满精进的人,以此显示输那在其中最为第一。据说,她在莲华上佛时代,于天鹅城的一户良家结生。后来听法时,看见导师把一位比丘尼安立在已发勤精进者中的第一席位,便作了供养等善行,发愿求得那个位置。她在十万劫中于天界人间流转,到了此佛出世时,在舍卫城的一户良家结生。后来她过着在家生活,生了许多儿女,并把他们都各自安顿成家。从那时起,儿女们心想“她能为我们做什么”,她来到他们跟前时,他们连“母亲”都不叫一声。多子输那知道他们对自己毫无恭敬,便想“在家生活有什么用”,于是离家出家为比丘尼。那时,比丘尼们说“她不懂规矩,做不合宜的事”,便对她施以处罚。她的儿女们见她被罚,无论在哪里见到,都嘲笑说“她到现在连一点点学处都不懂”。她听到这话,生起紧迫感,心想“应当让自己的趣向清净”,于是无论坐着还是站着,都反复念诵三十二身分。她先前以“多子输那长老尼”为人所知,后来则以“已发勤精进输那长老尼”闻名。
241. Sattame āraddhavīriyānanti paggahitaparipuṇṇavīriyānaṃ soṇā aggāti dasseti. Ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā aparabhāge dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ āraddhavīriyānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā aparabhāge gharāvāse vutthā bahū puttadhītaro labhitvā sabbepi visuṃ visuṃ gharāvāse patiṭṭhāpesi. Te tato paṭṭhāya ‘‘ayaṃ amhākaṃ kiṃ karissatī’’ti taṃ attano santikaṃ āgataṃ ‘‘mātā’’ti saññampi na kariṃsu. Bahuputtikasoṇā tesaṃ attani agāravabhāvaṃ ñatvā ‘‘gharāvāsena kiṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā pabbaji. Atha naṃ bhikkhuniyo ‘‘ayaṃ vattaṃ na jānāti, ayuttaṃ karotī’’ti daṇḍakammaṃ karonti. Puttadhītaro taṃ daṇḍakammaṃ āharantiṃ disvā ‘‘ayaṃ yāvajjadivasā sikkhāmattampi na jānātī’’ti diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne uppaṇḍesuṃ. Sā tesaṃ vacanaṃ sutvā uppannasaṃvegā ‘‘attano gativisodhanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti nisinnaṭṭhānepi ṭhitaṭṭhānepi dvattiṃsākāraṃ sajjhāyati. Sā yatheva pubbe bahuputtikasoṇattherīti paññāyittha, evaṃ pacchā āraddhavīriyasoṇattherīti pākaṭā jātā.
有一天,比丘尼们要去精舍时,对她说:“苏那,你帮比丘尼僧团烧水吧。”说完就走了。她在烧水之前,先在火堂里来回经行,反复念诵三十二身分,增长观智。导师坐在香室里,就诵出了这首光明偈——
Athekadivasaṃ bhikkhuniyo vihāraṃ gacchantiyo ‘‘bhikkhunisaṅghassa udakaṃ tāpeyyāsi, soṇe’’ti vatvā agamaṃsu. Sāpi udakatāpanato puretarameva aggisālāya caṅkamitvā caṅkamitvā dvattiṃsākāraṃ sajjhāyantī vipassanaṃ vaḍḍhesi. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsi –
“若人活百岁,不见最上法;
不如活一日,得见最上法。”
‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ dhammamuttamaṃ; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato dhammamuttama’’nti. (dha. pa. 115);
她在偈颂结束时证得了阿拉汉果,心里想:“我已经证得阿拉汉果了,可来访的人如果不先观察清楚就轻视我、说些什么,会造下很多不善业。所以我应该做个明显的标记。”于是她把水壶放上灶台,下面却不生火。比丘尼们回来后,看着灶台,没看到火,就说:“我们请这个老太婆为比丘尼僧团烧水,她到现在连灶里的火都没生。”她说:“各位尊者,你们要火做什么?想用热水洗澡的话,直接从壶里取水去洗就好了。”她们心想:“这里面一定有原因。”就走过去把手伸进水里,发现水是热的,便拿来水壶取水,取过水的地方又自动补满。这时,所有比丘尼都知道了她已安住于阿拉汉果。年轻的比丘尼们先以五体投地礼敬她的双脚,说:“尊者,我们这么长时间没有观察清楚,一再打扰您、对您说了那些话,请您原谅我们。”年长的也蹲跪下来请求:“尊者,请原谅。”从那以后,大家都知道:“她年老时才出家,却凭着已发起的精进,不久就安住于最高的果位。”这位长老尼的功德由此广为人知。后来,导师坐在祇园精舍,依次安排比丘尼们的席位时,把苏那长老尼放在了已发精进者中的第一位。
Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ patvā cintesi – ‘‘ahaṃ arahattaṃ pattā, āgantukajano ca anupadhāretvāva mayi avaññāya kiñci vatvā bahuṃ apuññampi pasaveyya, tasmā saṃlakkhaṇakāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Sā udakabhājanaṃ uddhanaṃ āropetvā heṭṭhā aggiṃ na akāsi. Bhikkhuniyo āgantvā uddhanaṃ olokentiyo aggiṃ adisvā ‘‘imaṃ mahallikaṃ ‘bhikkhunisaṅghassa udakaṃ tāpehī’ti avocumha, ajjāpi uddhane aggimpi na karotī’’ti āhaṃsu. Ayye, kiṃ tumhākaṃ agginā, uṇhodakena nhāyitukāmā bhājanato udakaṃ gahetvā nhāyathāti? Tāpi ‘‘bhavissati ettha kāraṇa’’nti gantvā udake hatthaṃ otāretvā uṇhabhāvaṃ ñatvā ekakuṭaṃ āharitvā udakaṃ gaṇhanti, gahitagahitaṭṭhānaṃ paripūrati. Tadā sabbāva tassā arahatte ṭhitabhāvaṃ ñatvā daharatarā tāva pañcapatiṭṭhitena pādesu patitvā ‘‘mayaṃ, ayye, ettakaṃ kālaṃ tumhe anupadhāretvā viheṭhetvā viheṭhetvā kathayimha, khamatha no’’ti khamāpesuṃ. Vuddhatarāpi ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘khama, ayye’’ti khamāpesuṃ. Tato paṭṭhāya ‘‘mahallakakāle pabbajitvāpi āraddhavīriyabhāvena nacirasseva aggaphale patiṭṭhitā’’ti theriyā guṇo pākaṭo ahosi. Aparabhāge satthā jetavane nisīditvā bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento soṇattheriṃ āraddhavīriyānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
拔古喇长老尼的故事
Bakulātherīvatthu
242第八则中,“在天眼者当中”指的是:在天眼者之中,拔古喇长老尼最为第一,这是为了说明这一点。据说,她在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。她听导师说法时,看到导师把一位比丘尼安置在天眼第一的位置上,就做了种种善行,发愿将来也能得到那个位置。她在十万劫中,辗转轮回于天界和人间。到了现在这位佛陀出世的时候,她出生在舍卫城的一个良家。后来她听了导师说法,生起信心,出家不久就证得了阿拉汉果。从那时起,她对天眼已经运用自如。再后来,导师坐在祇园精舍,依次为诸比丘尼安排位置时,就把这位长老尼安置在了天眼第一的位置上。
242. Aṭṭhame dibbacakkhukānaṃ yadidaṃ bakulāti dibbacakkhukānaṃ, bakulā therī, aggāti dasseti. Ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattitvā satthu dhammakathaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Sā tato paṭṭhāya dibbacakkhumhi ciṇṇavasī ahosi. Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
昆达拉凯萨长老尼的故事
Kuṇḍalakesātherīvatthu
243243. 第九项中,“速疾证通者”是指:在速疾证通的比丘尼当中,跋达·昆达拉凯萨最为第一,这里就是为了说明这一点。她也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。她听导师说法时,看见导师把一位比丘尼放在速疾证通第一的位置上,就做了增上的善行,发愿要得到那个位置。她在十万劫中于天界和人界之间轮回。到了迦叶佛的时代,她成为迦尸王基基七个女儿中的一个,在两万年里受持十戒,修童贞梵行,并为僧团建了住所精舍。经过一佛与下一佛之间的漫长时期,她又在天界和人界之间轮回。到了现在这位佛陀出世的时代,她在王舍城的长者家中结生,被取名为“跋达”。
243. Navame khippābhiññānanti khippābhiññānaṃ bhikkhunīnaṃ, bhaddā kuṇḍalakesā, aggāti dasseti. Ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattā satthu dhammakathaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsati vassasahassāni dasa sīlāni samādāya komārikabrahmacariyaṃ carantī saṅghassa vasanapariveṇaṃ kāretvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare seṭṭhikule paṭisandhiṃ gaṇhi, bhaddātissā nāmaṃ akaṃsu.
就在同一天,国师的儿子也在这座城里出生了。他出生的时候,从王宫开始,整座城里的兵器都燃起了火光。国师一大早就去了王宫,向国王问安。国王说:“老师,我哪有什么安稳的睡眠?今天整整一夜,我看见王宫里的兵器都在发光,吓得不得了。”国师说:“大王,不必为此担心。不只是你家里兵器发光,整座城都是这样。”国王问:“老师,这是什么原因?”国师答:“我家里有个男孩出生了,他是带着盗贼星宿出生的,生来就是整座城的敌人,这就是他的前兆。你没有灾祸,不过如果你愿意,我们就把他带走。”国王说:“既然我们不受他扰害,就不必带走了。”国师心想:“我的儿子是带着自己的名字来的。”于是就给他取名叫萨图咖(仇敌)。富商家里,跋达在长大;国师家里,萨图咖也在长大。他从能跑来跑去玩耍的时候起,在自己活动的地方,看见什么就把什么拿回来,堆满父母的屋子。父亲就算说上千百个道理,也没法拦住他。
Taṃdivasaṃyeva ca tasmiṃ nagare purohitaputto jāto. Tassa jātavelāya rājanivesanaṃ ādiṃ katvā sakalanagare āvudhāni pajjaliṃsu. Purohito pātova rājakulaṃ gantvā rājānaṃ sukhaseyyaṃ pucchi. Rājā ‘‘kuto me, ācariya, sukhaseyyā, ajja sabbarattiṃ rājanivesane āvudhāni pajjalitāni disvā bhayappattā ahumhā’’ti āha. Mahārāja, tappaccayā mā cintayittha, na tumhākaṃyeva gehe āvudhāni pajjaliṃsu, sakalanagare evaṃ ahosīti. Kiṃ kāraṇā, ācariyāti? Amhākaṃ gehe coranakkhattena dārako jāto, so sakalanagarassa sattu hutvā uppanno, tassetaṃ pubbanimittaṃ. Tumhākaṃ upaddavo natthi, sace pana icchatha, hārema nanti. Amhākaṃ pīḷāya asatiyā hāraṇakammaṃ natthīti. Purohito ‘‘mama putto attano nāmaṃ gahetvāva āgato’’ti sattukotevassa nāmaṃ akāsi. Seṭṭhigehepi bhaddā vaḍḍhati, purohitagehepi sattuko vaḍḍhati. So attano ādhāvanavidhāvanena kīḷituṃ samatthakālato paṭṭhāya attano vicaraṇaṭṭhāne yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ sabbaṃ āharitvā mātāpitūnaṃ gehaṃ pūreti. Pitā naṃ kāraṇasahassampi vatvā vāretuṃ nāsakkhi.
后来,父亲见他已长大成人,知道无论用什么办法都管不住他,就给了他两块深蓝布,又把凿墙的工具和十字路口的机关装置交到他手里,对他说:“你就靠这门手艺过日子吧。”说完就把他打发出门了。从那天起,他就抛掷十字路口的机关,爬上各家的楼阁,凿断墙缝,把别人家里的财物拿得像是自己存放的一样,扬长而去。整座城里,没有一户人家没被他偷过。有一天,国王乘车在城中巡行,问车夫:“怎么这城里家家户户的墙上都看得到破洞?”车夫回答:“陛下,城里有个叫萨图咖的贼,他凿穿墙壁,偷走各家的财物。”国王把城守召来,说:“听说城里有这么个贼,你为什么不去抓他?”城守说:“陛下,我们没办法连人带赃一起抓住那个贼。”国王说:“今天你要是能抓住那个贼,就饶你一命;要是抓不到,我就按王法处置你。”城守答道:“遵命,陛下。”于是城守在全城布置人手,把那个正在凿墙偷别人东西的萨图咖连人带赃一起抓住,带到国王面前。国王下令:“把这个贼从南门押出去处死。”城守领命,命人押着这个贼,每到一个十字路口就打一千杖,一路打过去,往南门去了。
Aparabhāge panassa vayappattassa sabbākārenāpi vāretuṃ asakkuṇeyyabhāvaṃ ñatvā dve nīlasāṭake datvā sandhicchedanaupakaraṇañca siṅghāṭakayantañca hatthe datvā ‘‘tvaṃ imināva kammena jīvāhī’’ti naṃ vissajjesi. So taṃdivasato paṭṭhāya siṅghāṭakayantaṃ khipitvā kulānaṃ pāsāde āruyha sandhiṃ chinditvā parakulesu nikkhittabhaṇḍaṃ attanā ṭhapitaṃ viya gahetvā gacchati. Sakalanagare tena aviluttagehaṃ nāma nāhosi. Ekadivasaṃ rājā rathena nagare vicaranto sārathiṃ pucchi – ‘‘kiṃ nu kho imasmiṃ nagare tasmiṃ tasmiṃ ghare chiddameva paññāyatī’’ti. Deva imasmiṃ nagare sattuko nāma coro bhittiṃ chinditvā kulānaṃ santakaṃ haratīti. Rājā nagaraguttikaṃ pakkosāpetvā ‘‘imasmiṃ kira nagare evarūpo nāma coro atthi, kasmā naṃ na gaṇhasī’’ti āha. Mayaṃ, deva, taṃ coraṃ sahoḍḍhaṃ passituṃ na sakkomāti. Sace ajja naṃ coraṃ gaṇhasi, jīvasi. Sace na gaṇhasi, rājāṇaṃ te karissāmīti. Evaṃ devāti nagaraguttiko sakalanagare manusse cāretvā taṃ bhittiṃ chinditvā parabhaṇḍaṃ avaharantaṃ sahoḍḍhameva gahetvā rañño dassesi. Rājā ‘‘imaṃ coraṃ dakkhiṇadvārena nīharitvā ghātethā’’ti āha. Nagaraguttiko rañño paṭissuṇitvā taṃ coraṃ catukke catukke pahārasahassena tāḷento gāhāpetvā dakkhiṇadvāraṃ gacchati.
那时,这位名叫跋陀的富商女儿听到人群喧哗的声音,便打开狮形窗往外看,看见盗贼萨图咖正被那样押着走,就用双手按住心口,走到吉祥床上,脸朝下趴着。她是这个家族唯一的女儿,因此她的亲属们连她脸上有一点点异样都受不了。母亲见她趴在床上,便问:“你怎么了,女儿?你看见那个被当作死囚押着走的盗贼了吗?”“是的,母亲。”“如果能得到他,我就能活下去;如果得不到,我就只有死。”众人用尽各种办法也劝不动她,只好认定“活着总比死了好”。于是她父亲去到城守那里,给了一千金贿赂,说:“我女儿的心系在那个盗贼身上,请您想个办法把他放了。”城守答应富商说“好”,便押着那个盗贼,一直拖延到太阳落山。太阳落山后,他从牢里提出另一个人,解开萨图咖的绑缚,把萨图咖送到富商家里,再用那副绑缚绑住另一个人,从南门押出去处决了。富商的仆人们带着萨图咖回到富商的住处。富商见到他,心想“我要满足女儿的心愿”,便用香水给萨图咖沐浴,让他戴上所有装饰,然后送他上楼。跋陀心想“我的心愿圆满了”,便用种种饰物打扮自己,去服侍他。
Tasmiṃ samaye ayaṃ bhaddā nāma seṭṭhidhītā mahājanassa kolāhalasaddena sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā olokentī taṃ sattukaṃ coraṃ tathā nīyamānaṃ disvā ubhohi hatthehi hadayaṃ sandhārentī gantvā sirisayane adhomukhā nipajji . Sā ca tassa kulassa ekadhītā, tenassā ñātakā appamattakampi mukhavikāraṃ sahituṃ na sakkonti. Atha naṃ mātā sayane nipannaṃ disvā ‘‘kiṃ karosi, ammā’’ti pucchi. Etaṃ vajjhaṃ katvā nīyamānaṃ coraṃ addasa, ammāti? Āma, ammāti. Etaṃ labhamānā jīvissāmi, alabhamānāya me maraṇamevāti. Te taṃ nānappakārenapi saññāpetuṃ asakkontā ‘‘maraṇā jīvitaṃ seyyo’’ti sallakkhesuṃ. Athassā pitā nagaraguttikassa santikaṃ gantvā sahassaṃ lañjaṃ datvā ‘‘mayhaṃ dhītā core paṭibaddhacittā, yena kenaci upāyena imaṃ muñcā’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti seṭṭhissa paṭissuṇitvā coraṃ gahetvā yāva sūriyassa atthaṅgamanā ito cito ca papañcāpetvā sūriye atthaṅgate cārakato ekaṃ manussaṃ nīharāpetvā sattukassa bandhanaṃ mocetvā sattukaṃ seṭṭhigehaṃ pesetvā tena bandhanena itaraṃ bandhitvā dakkhiṇadvārena nīharitvā ghātesi. Seṭṭhidāsāpi sattukaṃ gahetvā seṭṭhino nivesanaṃ āgamaṃsu. Taṃ disvā seṭṭhi ‘‘dhītu manaṃ pūressāmī’’ti sattukaṃ gandhodakena nhāpetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ kāretvā pāsādaṃ pesesi. Bhaddāpi ‘‘paripuṇṇo me saṅkappo’’ti anekālaṅkārena alaṅkaritvā taṃ paricarati.
萨图咖过了两三天,心里盘算:“她的这些首饰会归我所有,得想个什么办法把这些饰物弄到手。”两人舒舒服服地挨坐在一起时,他对跋陀说:“我有句话要跟你说。”富商之女满心欢喜,像得了千两黄金一样,说道:“您尽管放心说吧,尊者。”萨图咖对跋陀说:“你心里以为:‘全靠了我,他才保住性命。’可我当时刚被抓的时候,曾向住在盗贼悬崖山上的天神祈求:‘如果我能活下来,就给您献供养。’我是靠着这个才活下来的。你赶快把供养的东西准备好。”跋陀心想“我要满足他的心愿”,就备好了供品,佩戴上所有首饰,乘上一辆车,和丈夫一起前往盗贼悬崖山。到了那里,她说“我要给山神献供养”,便开始往山上爬。萨图咖心想:“要是大家都上去,我就没机会拿她的首饰了。”于是让跋陀拿着那些供品器皿,自己先上了山。
Sattuko katipāhaṃ vītināmetvā cintesi – ‘‘imissā pasādhanabhaṇḍakaṃ mayhaṃ bhavissati, kenaci upāyena imaṃ ābharaṇaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti samīpe sukhena nisinnakāle bhaddaṃ āha – ‘‘mayhaṃ ekaṃ vacanaṃ vattabbaṃ atthī’’ti. Seṭṭhidhītā sahassalābhaṃ labhitvā viya tuṭṭhamānasā ‘‘vissatthaṃ vadehi, ayyā’’ti āha. Tvaṃ cintesi – ‘‘maṃ nissāya iminā jīvitaṃ laddha’’nti, ahaṃ pana gahitamattova corapapātapabbate adhivatthāya devatāya ‘‘sacāhaṃ jīvitaṃ labhissāmi, balikammaṃ te dassāmī’’ti āyāciṃ. Taṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ , sīghaṃ balikammaṃ sajjāpehīti. Bhaddā, ‘‘ahaṃ tassa manaṃ pūressāmī’’ti balikammaṃ sajjāpetvā sabbaṃ pasādhanaṃ pasādhetvā ekayāne āruyha sāmikena saddhiṃ corapapātapabbataṃ gantvā ‘‘pabbatadevatāya balikammaṃ karissāmī’’ti abhiruhituṃ āraddhā. Sattuko cintesi – ‘‘sabbesu abhiruhantesu mama imissā ābharaṇaṃ gahetuṃ na okāso bhavissatī’’ti tameva balibhājanaṃ gāhāpetvā pabbataṃ abhiruhi.
他和跋陀说话时,却不说一句亲昵的话。跋陀只凭他的神态就明白了他的意图。于是他对她说:“跋陀,把你的上衣脱下来,把你身上戴的装饰品都包成一包放在这里。”她说:“夫君,我有什么过错呢?”他说:“傻女人,你以为我是来作供养的吗?我本可以挖出肝来献给这位天神,只是借着供养的名义,想拿走你的首饰才来的。”她说:“那么,尊者,首饰是谁的,我又是谁的呢?我们根本不懂这种说法——你的东西是你的,我的东西是我的。”她说:“好吧,尊者,但请你满足我一个心愿:就让我像现在这样盛装打扮着,从前面和后面都让我抱一抱你吧。”他答应了:“好。”她知道他答应了,就先从前面抱了他,然后装作要从后面抱他的样子,一把把他推下了山崖。他坠落的时候,在半空中就已经粉身碎骨了。住在山上的天神看到她做的这件奇事,为了称扬她的功德,说出了下面这些偈颂:
So bhaddāya saddhiṃ kathento piyakathaṃ na katheti. Sā iṅgiteneva tassa adhippāyaṃ aññāsi. Atha naṃ so āha – ‘‘bhadde, tava uttarisāṭakaṃ omuñcitvā kāyāruḷhaṃ te pasādhanaṃ ettha bhaṇḍikaṃ karohī’’ti. Sāmi mayhaṃ ko aparādhoti? Kiṃ panāhaṃ, bāle, balikammatthaṃ āgatoti saññaṃ karosi? Ahañhi imissā devatāya yakanaṃ ubbaṭṭhetvā dadeyyaṃ, balikammāpadesena pana tava ābharaṇaṃ gaṇhitukāmo hutvā āgatomhīti. Kassa pana, ayya, pasādhanaṃ, kassa ahanti? Mayaṃ evarūpaṃ na jānāma, aññaṃ tava santakaṃ, aññaṃ mama santakanti. Sādhu, ayya, ekaṃ pana me adhippāyaṃ pūretha, alaṅkataniyāmeneva me purato ca pacchato ca āliṅgituṃ dethāti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Sā tena sampaṭicchitabhāvaṃ ñatvā purato āliṅgitvā pacchato āliṅgantī viya hutvā pabbatapapāte pātesi. So patanto ākāseyeva cuṇṇavicuṇṇo ahosi. Tāya kataṃ vicitrabhāvaṃ disvā pabbate adhivatthā devatā guṇakittanavasena imā gāthā āha –
“男子非于一切处皆为智者,
女子纵一念思惟,亦是智者。”
‘‘Na so sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. ‘‘Na so sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, muhuttamapi cintaye’’ti. (apa. therī 2.3.31-32);
跋陀心里想:“照这样下去,我没法再回家了。不如从这里离开,去出家修行。”于是她去了尼干陀的寺院,向尼干陀们请求出家。他们问她:“按什么规矩给你出家呢?”她说:“你们出家规矩里哪一种最好,就照那样做。”他们说“好”,就用棕榈木梳把她的头发连根拔掉,给她出了家。可是头发重新长出来时,一簇一簇卷成漩涡状,她因此就得名“卷发女”。她在出家的地方把一切技艺都学完了,知道“这些人再没有更高的东西了”,于是游走于村庄、城镇和王都,哪里有智者,她就去哪里,把他们的知识和技艺全都学过来。这样一来,她在许多地方都学过,别人都没法跟她对论。她找不到能跟自己辩论的人,每进一个村庄或城镇,就在城门口堆一堆沙子,上面插一根阎浮树枝,并告诉站在旁边的孩子们:“谁能驳倒我的主张,就把这根树枝踩碎。”可过了七天也没人来踩。于是她拿起树枝,离开了。
Tato bhaddā cintesi – ‘‘na sakkā mayā iminā niyāmena puna gehaṃ gantuṃ, itova gantvā ekaṃ pabbajjaṃ pabbajissāmī’’ti, nigaṇṭhārāmaṃ gantvā nigaṇṭhe pabbajjaṃ yāci. Atha naṃ te āhaṃsu – ‘‘kena niyāmena pabbajjā hotū’’ti? Yaṃ tumhākaṃ pabbajjāya uttamaṃ, tadeva karothāti. Te ‘‘sādhū’’ti tassā tālaṭṭhinā kese luñcitvā pabbājesuṃ. Kesā puna vaḍḍhantā rāsirāsivasena kuṇḍalāvattā hutvā vaḍḍhiṃsu. Sā teneva kāraṇena kuṇḍalakesā nāma jātā. Sā attano pabbajitaṭṭhāne sabbasippaṃ uggaṇhitvā ‘‘etesaṃ ito uttari viseso natthī’’ti ñatvā gāmanigamarājadhāniyo vicarantī yattha yattha paṇḍitā atthi , tattha tattha gantvā tesaṃ jānanasippaṃ sabbameva uggaṇhāti. Athassā bahūsu ṭhānesu sikkhitabhāvena paṭivādaṃ dātuṃ samatthā na honti. Sā attanā saddhiṃ kathetuṃ samatthaṃ adisvā yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā pavisati, tassa dvāre vālukarāsiṃ katvā tattha jambusākhaṃ ṭhapeti. ‘‘Yo mama vādaṃ āropetuṃ sakkoti, so imaṃ sākhaṃ maddatū’’ti samīpe ṭhitānaṃ dārakānaṃ saññaṃ deti. Taṃ sattāhampi maddantā na honti. Atha naṃ gahetvā pakkamati.
那时,我们的世尊已经出现在世间,住在舍卫城附近的祇园精舍。军头迦蕾莎也一路渐次来到舍卫城,进城时,她照老规矩在沙堆上插了一根树枝,给孩子们交代了一声,就进城去了。那时候,比丘僧团进城之后,法将自己一个人进城,看见沙堆上插着一根阎浮树枝,就问:“这根树枝为什么插在这里?”孩子们把原因一五一十地说了。于是法将说:“既然这样,孩子们,把它拿下来踩碎吧。”孩子们听了长老的话,有的不敢踩,有的当场就把树枝踩得粉碎。军头迦蕾莎吃完饭出来,看见那根树枝被踩碎了,就问:“这是谁干的?”他们告诉她,是法将让人干的。她心想:“如果不了解自己的实力,绝不敢让人踩碎这根树枝,这人一定很了不起。而我若显得渺小,就不会光彩,不如就在城里,向大众发出论辩的挑战。”于是她就这么做了。要知道,在这座有八万户人家居住的城市里,同族同乡的人都认出了她。
Tasmiṃ samaye amhākaṃ bhagavā loke nibbattitvā sāvatthiṃ upanissāya jetavane viharati. Kuṇḍalakesāpi kho anupubbena sāvatthiṃ patvā antonagaraṃ pavisamānā porāṇakaniyāmeneva vālukārāsimhi sākhaṃ ṭhapetvā dārakānaṃ saññaṃ datvā pāvisi. Tasmiṃ samaye dhammasenāpati bhikkhusaṅghe paviṭṭhe ekakova nagaraṃ pavisanto vālukāthūpe jambusākhaṃ disvā ‘‘kasmā ayaṃ ṭhapitā’’ti pucchi. Dārakā taṃ kāraṇaṃ aparihāpetvā kathesuṃ. Evaṃ sante imaṃ gahetvā maddatha, dārakāti. Tesu therassa vacanaṃ sutvā ekacce maddituṃ na visahiṃsu, ekacce taṃkhaṇeyeva madditvā cuṇṇavicuṇṇaṃ akaṃsu. Kuṇḍalakesā bhattakiccaṃ katvā nikkhamantī taṃ sākhaṃ madditaṃ disvā ‘‘kassetaṃ kamma’’nti pucchi. Athassā dhammasenāpatinā kārāpitabhāvaṃ kathayiṃsu. Sā ‘‘attano thāmaṃ ajānanto imaṃ sākhaṃ maddāpetuṃ no visahissati, addhā mahanto eso bhavissati . Ahampi pana khuddikā bhavantī na sobhissāmi, antogāmameva pavisitvā parisāya saññaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tathā akāsi. Asītikulasahassanivāse nagare sabhāgasabhāgavasena sabbeva sañjāniṃsūti veditabbaṃ.
长老吃完饭,坐在一棵树下。这时,昆达拉迦蕾莎被一大群人围着,来到长老面前,问候寒暄之后站在一边,问:“尊者,是您叫人把树枝踩碎的吗?” “是的,是我叫人踩碎的。” “既然这样,尊者,那就让我和您辩论一场吧。” “好啊,跋陀。” “谁来问,谁来答?” “问由我来问,你知道什么就问吧。” 她得到长老允许后,就把自己知道的全部论题都问了出来,长老一一作答。她问完所有问题后,沉默不语。这时长老对她说:“你问了这么多,我也问你一个问题。” “请问吧,尊者。” “所谓‘一’,是什么?” 昆达拉迦蕾莎说:“我不知道,尊者。” “连这一点你都不知道,还能知道别的什么?” 她跪倒在长老脚下,说:“尊者,我皈依您。” “我没有接受皈依这回事。在这包括天神的世间里,有一位最殊胜的人住在祇园精舍,你去皈依他吧。” 她说:“我会照做的,尊者。” 傍晚世尊说法的时候,她来到世尊面前,五体投地礼拜后,站在一边。世尊针对她已被摧破的习气,以行持的方式为她说了这首法句偈:
Theropi bhattakiccaṃ katvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Athāyaṃ kuṇḍalakesā mahājanaparivutā therassa santikaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā, ‘‘bhante, tumhehi sākhā maddāpitā’’ti pucchi. Āma, mayā maddāpitāti. Evaṃ sante tumhehi saddhiṃ amhākaṃ vādo hotu, bhanteti . Hotu, bhaddeti. Kassa pucchā hotu, kassa vissajjananti? Pucchā nāma amhākaṃ pattā, tvaṃ pana tuyhaṃ jānanakaṃ pucchāti. Sā therena dinnaanumatiyā sabbameva attano jānanakaṃ vādaṃ pucchi, thero sabbaṃ vissajjesi. Sā sabbaṃ pucchitvā tuṇhī ahosi. Atha naṃ thero āha – ‘‘tayā bahuṃ pucchitaṃ, mayampi ekaṃ pañhaṃ pucchāmā’’ti. Pucchatha, bhanteti. Ekaṃ nāma kinti? Kuṇḍalakesā ‘‘na jānāmi, bhante’’ti āha. Tvaṃ ettakampi na jānāsi, aññaṃ kiṃ jānissasīti? Sā therassa pādesu patitvā ‘‘tumhākaṃ saraṇaṃ gacchāmi, bhante’’ti āha. Mama saraṇagamanakammaṃ natthi, sadevake loke aggapuggalo dhuravihāre vasati, taṃ saraṇaṃ gacchāhīti. Sā ‘‘evaṃ karissāmi, bhante’’ti sāyanhasamaye satthu dhammadesanāvelāya satthu santikaṃ gantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Satthā tassā madditasaṅkhārāya cariyāvasena dhammapade imaṃ gāthamāha –
“即使有上千首偈颂,却由无意义的词句组成;
听了一句偈颂就能平静下来,这比一千句无意义的偈颂更好。”
‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā; Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. 101);
这首偈颂刚念完,她就站在原地,和四无碍解智一起证得了阿拉汉果,随即请求出家。导师同意了她的出家请求。她便前往比丘尼寺院出家。后来,在四众弟子当中,出现了这样的议论:“这位跋达·军陀罗拘夷莎真是了不起,一首四句偈颂刚念完,她就证得了阿拉汉果。”导师把这件事作为因缘,把这位长老尼列为速证神通第一。
Sā gāthāpariyosāne yathāṭhitāva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā pabbajjaṃ yāci. Satthā tassā pabbajjaṃ sampaṭicchi. Sā bhikkhunupassayaṃ gantvā pabbaji. Aparabhāge catuparisamajjhe kathā udapādi – ‘‘mahantā vatāyaṃ bhaddā kuṇḍalakesā, yā catuppadikagāthāvasāne arahattaṃ pattā’’ti. Satthā taṃ kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theriṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
跋陀跋陀·迦毗罗长老尼的故事
Bhaddākāpilānītherīvatthu
244244. 第十事:宿住。这里是在说明:在能忆念过去生所住诸蕴相续的比丘尼中,跋达迦毗罗最为第一。据说,她在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一户人家,听闻世尊说法时,看见世尊把一位比丘尼安置在忆念宿住第一的位置上,于是做了广大的善业,发愿要得到那个位置。她在十万劫中于天界和人间流转,后来在无佛出世的时代,在波罗奈的一户人家结生,并与丈夫的妹妹争吵。当时,丈夫的妹妹正把食物布施给一位独觉佛,她便说:“她布施食物给这个人,是想让他听自己使唤吧。”说着就从独觉佛手中夺过钵,把食物倒掉,装满泥浆再递回去。众人责备她说:“愚痴的女人!你跟她争吵,却对她什么都不做,独觉佛有什么过错?”她因众人的话感到羞愧,便重新取回钵,倒掉泥浆,洗净后涂上香粉,盛满四种甘甜美味,再在上面浇上如莲花蕊色泽般光亮的酥油,放到独觉佛手中,并发愿说:“正如这钵食物变得光明,愿我的身体也如此光明。”以上全部详情,应当依照大迦叶长老故事中所说的方式来了解。
244. Dasame pubbenivāsanti pubbe nivutthakkhandhasantānaṃ anussarantīnaṃ bhaddā kāpilānī aggāti dasseti. Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattitvā satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ pubbenivāsaṃ anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā anuppanne buddhe bārāṇasiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā attano sāmibhaginiyā saddhiṃ kalahaṃ karontī tāya paccekabuddhassa piṇḍapāte dinne, ‘‘ayaṃ imassa piṇḍapātaṃ datvā attano vasaṃ vattetī’’ti paccekabuddhassa hatthato pattaṃ gaṇhitvā bhattaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Mahājano ‘‘bālā aya’’nti garahitvā, ‘‘yāya te saddhiṃ kalaho kato, tassā kiñci na karosi, paccekabuddho te kiṃ aparajjhatī’’ti āha. Sā tesaṃ vacanena lajjāyamānā puna pattaṃ gahetvā kalalaṃ hāretvā dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā catumadhurassa pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesīti sabbaṃ mahākassapattherassa vatthumhi vuttanayeneva veditabbaṃ.
大迦叶长老走右边那条路,去了十力世尊所在的多子榕树下;这位跋陀迦毗罗则走左边那条路,因为当时女人还不被允许出家,她就去了女游行者住的园子。后来大爱道大爱道得到出家并受具足戒时,这位长老尼也在大爱道长老尼跟前出家、受具足戒,之后修观业,证得阿拉汉果,在宿住智上达到了自在。那时,世尊坐在祇园,依次为比丘尼们安排位次,就把这位长老尼放在忆念宿住第一的位置上。
Mahākassapatthero pana dakkhiṇamaggaṃ gahetvā dasabalassa santikaṃ bahuputtakanigrodhamūlaṃ gato, ayaṃ bhaddā kāpilānī vāmamaggaṃ gaṇhitvā mātugāmassa pabbajjāya ananuññātabhāvena paribbājikārāmaṃ agamāsi. Yadā pana mahāpajāpatigotamī pabbajjañca upasampadañca labhi, tadā sā therī theriyā santike pabbajjañca upasampadañca labhitvā aparabhāge vipassanāya kammaṃ karontī arahattaṃ patvā pubbenivāsañāṇe ciṇṇavasī ahosi. Atha satthā jetavane nisīditvā bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantaresu ṭhapento imaṃ theriṃ pubbenivāsaṃ anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
跋陀·迦旃延长老尼的故事
Bhaddākaccānātherīvatthu
245245. 在第十一项“已证得大神通者”中,说的是跋陀·迦旃延在已证得广大神通的人当中最为第一。因为每一位佛陀的教法里,只有四个人能证得大神通,其余弟子不能。其余弟子只能忆念十万劫,不能再超过这个范围;而证得大神通的人,则能忆念超过十万劫的无数劫。在我们这位导师的教法中,两位上首弟子、拔古喇长老和跋陀·迦旃延这四个人,能够忆念这么长的时间。因此,这位长老尼就成为证得大神通者中的第一。“跋陀·迦旃延”是她的名字。她的身体肤色就像最上等的黄金一样,因此得到“跋陀金”这个名字,后来就只以“迦旃延”为人所知。这是罗睺罗之母的别称。
245. Ekādasame mahābhiññāppattānanti mahatiyo abhiññāyo pattānaṃ, bhaddā kaccānā, nāma aggāti dasseti. Ekassa hi buddhassa cattārova janā mahābhiññā honti, na avasesasāvakā. Avasesasāvakā hi kappasatasahassameva anussarituṃ sakkonti, na tato paraṃ. Mahābhiññāppattā pana kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ anussaranti. Amhākampi satthu sāsane dve aggasāvakā bākulatthero bhaddā kaccānāti ime cattāro ettakaṃ anussarituṃ sakkhiṃsu. Tasmā ayaṃ therī mahābhiññāppattānaṃ aggā nāma jātā. Bhaddā kaccānāti tassā nāmaṃ. Bhaddakañcanassa hi uttamasuvaṇṇassa viya tassā sarīravaṇṇo ahosi, sā tasmā bhaddakañcanāti nāmaṃ labhi, sā pacchā kaccānātveva saṅkhaṃ gatā. Rāhulamātāyetaṃ adhivacanaṃ.
她在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户人家。后来她听世尊说法时,看到世尊把一位比丘尼安立在得大神通者中的首位,就做了种种善行,发愿将来也能得到那个位置。她在十万劫中辗转于天界和人间,到释迦佛出世时,投生在善觉释迦的家中,取名跋陀·迦旃延。
Sā hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā aparabhāge satthu dhammakathaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ mahābhiññāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde suppabuddhasakkassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bhaddā kaccānātissā nāmaṃ akaṃsu.
她成年后,嫁入了菩萨的家。后来,她生下一个儿子,名叫罗睺罗王子。就在罗睺罗出生的那天,菩萨出家了。之后,菩萨在菩提道场证得一切知智,为了利益世间众生,一路游行,渐渐来到迦毗罗卫城,摄受亲族。后来,净饭大王般涅槃之后,大爱道·大爱道带领五百位女子,在世尊面前出家。罗睺罗的母亲——那位国中第一美人,也来到大爱道长老尼那里出家。她从出家那天起,就以跋陀·迦旃延长老尼的名号为人所知。后来,她修习观禅,证得阿拉汉果,对种种神通修习纯熟、运用自如。她只需结跏趺坐,心作一次转向,就能忆念起十万劫以上乃至不可计数的过去世。当她的这一功德为众人所知时,导师正坐在祇园精舍,依次为比丘尼们安排位次,便把这位长老尼安立在得大神通者中的首位。
Sā vayappattā bodhisattassa gehaṃ agamāsi. Sā aparabhāge rāhulakumāraṃ nāma puttaṃ vijāyi. Tassa jātadivaseva bodhisatto nikkhamitvā bodhimaṇḍe sabbaññutaṃ patvā lokānuggahaṃ karonto anupubbena kapilavatthuṃ āgamma ñātīnaṃ saṅgahaṃ akāsi. Aparabhāge parinibbute suddhodanamahārāje mahāpajāpatigotamī pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ satthu santike pabbaji. Rāhulamātāpi janapadakalyāṇīpi theriyā santikaṃ gantvā pabbaji. Sā pabbajitakālato paṭṭhāya bhaddakaccānattherītveva pākaṭā ahosi. Sā aparabhāge vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā abhiññāsu ciṇṇavasī ahosi, ekapallaṅkena nisinnā ekāvajjanena kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ anussarati. Tassā tasmiṃ guṇe pākaṭe jāte satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ mahābhiññāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
翅舍·乔达弥长老尼的故事
Kisāgotamītherīvatthu
246第十二则说的是“持粗衣者”:在那些穿着具备三种粗劣特质的粪扫衣的女人当中,翅舍·乔达弥最为第一。乔达弥是她的名字,因为她的体质稍微瘦弱,所以被称为翅舍·乔达弥。她也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一户人家。听世尊说法时,看见世尊把一位比丘尼安置在持粗衣者中的首位,她便做了广大的善行,祈愿得到那个位置。她在十万劫中流转于天界与人界,到释迦佛出世时,在舍卫城的一个穷苦人家出生。成年后,她嫁到了一户人家,在那里,众人轻蔑地称她为“穷人家的女儿”。
246. Dvādasame lūkhacīvaradharānanti tīhi lūkhehi samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhārentīnaṃ, kisāgotamī, aggāti dasseti. Gotamīti tassā nāmaṃ, thokaṃ kisadhātukattā pana kisāgotamīti vuccati. Ayampi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattitvā satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ duggatakule nibbattitvā vayappattakāle ekaṃ kulaṃ agamāsi. Tattha naṃ ‘‘duggatakulassa dhītā’’ti paribhaviṃsu.
她后来生了一个儿子,大家这才开始尊重她。可是这孩子能跑能跳、正处在玩耍的年纪,就死了,她因此陷入悲痛。她想:“我在这家里本来没人供养、没人尊敬,从儿子出生以后才得到恭敬。现在他们恐怕会想办法把我儿子扔到外面去。”于是她把儿子抱在怀里,挨家挨户地走,说:“请给我儿子的药吧。”人们只要看到她,就拍着手嘲笑说:“你在哪里见过给死人的药?”她听了他们的话,还是不肯醒悟。后来有个聪明人看见了她,心想:“这女人因为丧子之痛,已经心神错乱了。她儿子的药,别人不会知道,只有十力者才知道。”于是对她说:“大姐,没有人知道你儿子的药。在这包括天神的世间里,最尊贵的十力者正住在附近的精舍。你去他那里问吧。”她想:“这人说的是实话。”就抱着儿子,在如来坐在佛座上时,站在大众的外围,说:“世尊,请给我儿子的药吧。”
Sā aparabhāge puttaṃ vijāyi, athassā sammānamakaṃsu. So panassā dārako ādhāvitvā paridhāvitvā kīḷanavaye ṭhito kālamakāsi, tassā soko udapādi. Sā ‘‘ahaṃ imasmiṃyeva gehe hatalābhasakkārā hutvā puttassa jātakālato paṭṭhāya sakkāraṃ pāpuṇiṃ, ime mayhaṃ puttaṃ bahi chaḍḍetumpi vāyameyyu’’nti puttaṃ aṅkenādāya ‘‘puttassa me bhesajjaṃ dethā’’ti gehadvārapaṭipāṭiyā vicarati. Diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne manussā ‘‘kattha te matakassa bhesajjaṃ diṭṭhapubba’’nti pāṇiṃ paharitvā parihāsaṃ karonti. Sā tesaṃ kathāya neva saññattiṃ gacchati. Atha naṃ eko paṇḍitapuriso disvā, ‘‘ayaṃ puttasokena cittavikkhepaṃ pattā bhavissati, etissā pana bhesajjaṃ na añño jānissati, dasabalova jānissatī’’ti cintetvā evamāha – ‘‘amma, tava puttassa bhesajjaṃ añño jānanto nāma natthi, sadevake pana loke aggapuggalo dasabalo dhuravihāre vasati, tassa santikaṃ gantvā pucchāhī’’ti. Sā ‘‘saccaṃ puriso kathetī’’ti puttamādāya tathāgatassa buddhāsane nisinnavelāya parisapariyante ṭhatvā ‘‘puttassa me bhesajjaṃ detha bhagavā’’ti āha.
导师看出她有得度的因缘,就对她说:“乔达弥,你为了求药来到这里,这很好。你进城去,从第一家开始走遍全城,哪户人家从来没有死过人,你就从那里取来白芥子。”她心里欢喜,答道:“好的,尊者。”便进了城。她走到第一户人家就说:“十力者为了治我儿子的病,让我来取白芥子,请给我白芥子吧。”那家人拿出来给她,说:“给你,乔达弥。”她说:“我不能就这样拿走。这家里从来没有死过人吗?”对方说:“乔达弥,你在说什么?这里死去的人,谁数得清啊?”她说:“既然如此,那我不要了。十力者让我从没有死过人的人家取。”她按这个办法走到第三家,心想:“整座城恐怕都是这样。这一定是那位慈悯众生、利益众生的佛陀所预见的。”她因此生起警醒,就从那里出去,走到荒尸林,用手抓住儿子,说:“孩子啊,我一直以为这死亡只发生在你身上,可这并不是你一个人独有的,这是所有众生共通的法则。”说完把儿子的尸体丢在荒尸林里,说出这首偈颂:
Satthā tassā upanissayaṃ disvā ‘‘bhaddakaṃ te gotami kataṃ bhesajjatthāya idhāgacchantiyā, gaccha nagaraṃ pavisitvā koṭito paṭṭhāya sakalanagaraṃ caritvā yasmiṃ gehe koci matapubbo natthi, tato siddhatthakaṃ āharā’’ti āha. Sā ‘‘sādhu, bhante’’ti tuṭṭhamānasā antonagaraṃ pavisitvā paṭhamageheyeva ‘‘dasabalo mama puttassa bhesajjatthāya siddhatthakaṃ āharāpeti, siddhatthakaṃ me dethā’’ti āha. ‘‘Handa gotamī’’ti nīharitvā adaṃsu. Ahaṃ evaṃ gahetuṃ na sakkomi, imasmiṃ gehe koci matapubbo nāma natthīti? Kiṃ vadesi gotami, ko idha matake gaṇetuṃ sakkotīti? ‘‘Tena hi alaṃ nāhaṃ gaṇhissāmi, dasabalo maṃ yattha matapubbo natthi, tato naṃ gaṇhāpetī’’ti āha. Sā imināva niyāmena tatiyagharaṃ gantvā cintesi – ‘‘sakalanagare ayameva niyāmo bhavissati, idaṃ hitānukampakena buddhena diṭṭhaṃ bhavissatī’’ti saṃvegaṃ labhitvā tatova bahi nikkhamitvā āmakasusānaṃ gantvā puttaṃ hatthena gahetvā, ‘‘puttaka, ahaṃ imaṃ maraṇaṃ taveva uppannanti cintesiṃ, na panetaṃ taveva, mahājanasādhāraṇo esa dhammo’’ti vatvā puttaṃ āmakasusāne chaḍḍetvā imaṃ gāthamāha –
“这不是村庄之法,也不是城镇之法,
这也不是哪一个家庭独有的法。
对于整个有天神在内的世间,
这正是法,即无常性。”
‘‘Na gāmadhammo no nigamassa dhammo, Na cāpiyaṃ ekakulassa dhammo; Sabbassa lokassa sadevakassa, Eseva dhammo yadidaṃ aniccatā’’ti. (apa. therī 2.3.82);
她这样说完之后,就来到导师跟前。导师对她说:“乔达弥,你拿到白芥子了吗?”她回答:“尊者,白芥子的事已经办好了。不过,请您给我一个立足处吧。”于是,导师为她说了《法句经》里的这首偈颂——
Evañca pana vatvā satthu santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā ‘‘laddho te, gotami, siddhatthako’’ti āha. Niṭṭhitaṃ, bhante, siddhatthakena kammaṃ, patiṭṭhaṃ pana me dethāti āha. Athassā satthā dhammapade imaṃ gāthamāha –
“那个沉溺于儿女和牲畜、心被紧紧缠住的人,
死神把他带走,就像洪水冲走熟睡的村庄。”
‘‘Taṃ puttapasusammattaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ; Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchatī’’ti. (dha. pa. 287);
这首偈颂结束时,她就在原地证得了入流果,随即请求出家。导师允许她出家。她向右绕导师三圈,顶礼之后,前往比丘尼的住处,得到了出家与具足戒。不久,她如理作意、精勤修行,增长了观智。于是,导师为她说了这首光明偈——
Sā gāthāpariyosāne yathāṭhitāva sotāpattiphale patiṭṭhāya pabbajjaṃ yāci, satthā pabbajjaṃ anujāni. Sā tikkhattuṃ satthāraṃ padakkhiṇaṃ katvā vanditvā bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbajjañca upasampadañca labhitvā nacirasseva yonisomanasikāre kammaṃ karontī vipassanaṃ vaḍḍhesi. Athassā satthā imaṃ obhāsagāthamāha –
“就算活上一百年,却没能见到不死的境界;
活一天,只要能看见不死之道,这一生就更有价值。”
‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ amataṃ padaṃ; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato amataṃ pada’’nti. (dha. pa. 114);
她在偈颂结束时证得了阿拉汉果。在受用资具方面,她成了极为超胜的人,披着由三种粗布制成的袈裟四处游行。后来,导师坐在祇园精舍,依次为比丘尼们安排座位时,把这位长老尼安置在穿粗布衣者中的首位。
Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ pattā parikkhāravalañje paramukkaṭṭhā hutvā tīhi lūkhehi samannāgataṃ cīvaraṃ pārupitvā vicari. Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
豺母长老尼的故事
Siṅgālakamātātherīvatthu
247247. 第十三节里说的“信胜解者”,指的是那些坚定安住在“信”这个特征上的人,这里是在显示豺母在这类人当中最为第一。据说,这位长老尼在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。她听世尊说法时,看到世尊把一位比丘尼安立在信胜解者中的首位,就做了种种善行功德,发愿将来也要得到那个位置。她在十万劫中于天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世的时代,出生在王舍城的一个巨富之家,嫁到门当户对的人家后生了一个儿子,给他取名叫豺童子。她也因为同样的原因,被称为豺母。有一天,她听了世尊说法,生起了信心,就到世尊那里出家。从出家那时起,她的信根变得特别强。她为了听法去精舍时,总是站在那里目不转睛地瞻仰十力者佛陀的庄严身相。世尊知道她的心坚定安住在信的特征上,就善巧方便,只为她开示能令人生起净信的法。这位长老尼也以信的特征为修行核心,最终证得了阿拉汉果。后来,世尊坐在祇园精舍,依次为比丘尼们安排位次时,把这位长老尼安立在信胜解者中的首位。
247. Terasame saddhādhimuttānanti saddhālakkhaṇe abhiniviṭṭhānaṃ, siṅgālakamātā, aggāti dasseti. Ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulaghare nibbattā satthu dhammakathaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare seṭṭhikule nibbattā samānajātikaṃ kulaṃ gantvā ekaṃ puttaṃ vijāyi, tassa siṅgālakakumāroti nāmaṃ akaṃsu. Sāpi teneva kāraṇena siṅgālakamātā nāma jātā. Sā ekadivasaṃ satthu dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā satthu santikaṃ gantvā pabbaji. Pabbajitakālato paṭṭhāya saddhindriyaṃ adhimattaṃ paṭilabhi. Sā dhammassavanatthāya vihāraṃ gantvā dasabalassa sarīrasampattiṃ olokayamānāva tiṭṭhati. Satthā tassā saddhālakkhaṇe abhiniviṭṭhabhāvaṃ ñatvā sappāyaṃ katvā pasādanīyameva dhammaṃ desesi. Sāpi therī saddhālakkhaṇameva dhuraṃ katvā arahattaṃ pāpuṇi. Atha naṃ satthā aparabhāge jetavane nisīditvā bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento imaṃ theriṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.