1. 第一最上品·阿那律长老的故事
13. 最上品义注 · 66 段
阿那律长老的故事
Anuruddhattheravatthu
192第五项“在天眼者中,即阿那律”:这是说,在天眼比丘当中,阿那律长老是最上。应当知道,他之所以最上,是因为长久修习所养成的熟练力。据说,这位长老除了吃饭那点短暂时间以外,其余时间都在增长光明,一直以天眼观察众生而安住。就这样,因为日日夜夜修习所养成的熟练力,他被称为天眼者中最上。而且,由于他在十万劫前就已发愿,所以也成了天眼者中最上。
192. Pañcame dibbacakkhukānaṃ yadidaṃ anuruddhoti dibbacakkhukabhikkhūnaṃ anuruddhatthero aggoti vadati. Tassa ciṇṇavasitāya aggabhāvo veditabbo. Thero kira bhojanapapañcamattaṃ ṭhapetvā sesakālaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhunā satte olokentova viharati. Iti ahorattaṃ ciṇṇavasitāya esa dibbacakkhukānaṃ aggo nāma jāto. Apica kappasatasahassaṃ patthitabhāvenapesa dibbacakkhukānaṃ aggova jāto.
关于他的提问,这里有一段循序渐进的因缘:这位良家子也是在莲华上佛在世的时候,跟着大众一起在饭后前往精舍听法。那时,他是一个没什么名气的富家子弟。他礼拜了十力世尊之后,站在人群边上听法。导师说法时,顺着法义的关联,把一位证得天眼的比丘安置在了第一的位置上。
Tatrassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi kulaputto padumuttarasseva bhagavato kāle pacchābhattaṃ dhammassavanatthaṃ vihāraṃ gacchantena mahājanena saddhiṃ agamāsi. Ayaṃ hi tadā aññataro apākaṭanāmo issarakuṭumbiko ahosi. So dasabalaṃ vanditvā parisapariyante ṭhito dhammakathaṃ suṇāti. Satthā desanaṃ yathānusandhikaṃ ghaṭetvā ekaṃ dibbacakkhukaṃ bhikkhuṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.
那位居士心里这样想:“这位比丘真了不起,导师竟然亲自把他安立在天眼第一的位置上。但愿我将来也能在未来出世的佛陀教法里,成为天眼第一!”他生起这个心愿后,就穿过人群前去,邀请世尊和比丘僧团第二天来应供。第二天,他向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,心里想:“我已经发愿求这个殊胜的位置了。”于是又用同样的方式,邀请今天和明天,连续七天做了大布施。他供养了世尊和随从们最上等的衣物后,说:“世尊,我做这些供养,不是为了求天界的福报,也不是为了求人间的福报。只是七天前,您把那位比丘安立在天眼第一的位置上。我也希望将来在某位佛陀的教法里,像那位比丘一样成为天眼第一。”发完愿,他就伏在世尊脚下。世尊观察未来,知道他的愿望会实现,就说:“善男子,将来过了十万劫之后,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世。在他的教法里,你会成为天眼第一,名叫阿那律。”说完,世尊作了饭后随喜祝福,就回精舍去了。
Tato kuṭumbikassa etadahosi – ‘‘mahā vatāyaṃ bhikkhu, yaṃ evaṃ satthā sayaṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Aho vatāhampi anāgate uppajjanakabuddhassa sāsane dibbacakkhukānaṃ aggo bhaveyya’’nti cittaṃ uppādetvā parisantarena gantvā svātanāya bhagavantaṃ bhikkhusaṅghena saddhiṃ nimantetvā punadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā ‘‘mahantaṃ ṭhānantaraṃ mayā patthita’’nti teneva niyāmena ajjatanāya svātanāyāti nimantetvā satta divasāni mahādānaṃ pavattetvā saparivārassa bhagavato uttamavatthāni datvā ‘‘bhagavā nāhaṃ imaṃ sakkāraṃ dibbasampattiyā na manussasampattiyā atthāya karomi. Yaṃ pana tumhe ito sattadivasamatthake bhikkhuṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapayittha, ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane so bhikkhu viya dibbacakkhukānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā pādamūle nipajji. Satthā anāgataṃ oloketvā tassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ ñatvā evamāha – ‘‘ambho purisa, anāgate kappasatasahassapariyosāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa sāsane tvaṃ dibbacakkhukānaṃ aggo anuruddho nāma bhavissasī’’ti. Evañca pana vatvā bhattānumodanaṃ katvā vihārameva agamāsi.
这位居士在佛陀还在世的时候,一直不间断地做善事。等世尊般涅槃、七由旬高的金塔建成之后,他去到比丘僧团那里,问:“尊者,天眼的前方便是什么?”(回答说:)“居士,应当布施灯。”他说:“好的,尊者,我来做。”于是先制作了一千座各有千盏灯的灯树,接着制作比那更小的,再接着制作比那更小的,就这样制作了成千上万座灯树。其余的灯则多得数不清。
Kuṭumbikopi yāva buddho dharati, tāva avijahitameva kalyāṇakammaṃ katvā parinibbute satthari niṭṭhite sattayojanike suvaṇṇacetiye bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, kiṃ dibbacakkhussa parikamma’’nti pucchi. Padīpadānaṃ nāma dātuṃ vaṭṭati upāsakāti. Sādhu, bhante, karissāmīti sahassadīpānaṃyeva tāva dīparukkhānaṃ sahassaṃ kāresi, tadanantaraṃ tato parittatare, tadanantaraṃ tato pariyattatareti anekasahasse dīparukkhe kāresi. Sesapadīpā pana aparimāṇā ahesuṃ.
他这样一辈子做善事,在天界和人间之间轮回,经过了十万劫,到了迦叶正等正觉佛的时代,投生在波罗奈的一户居家人家里。世尊般涅槃后,那座一由旬高的塔庙建成时,他让人做了很多铜钵,装满生酥,每个钵中间放一块糖团,点燃后让钵口的灯芯一个接一个相触,绕着塔庙摆了一圈。他又让人给自己做了一只最大的铜钵,装满生酥,在钵口周围点燃一千根灯芯,在正中间用布缠成一个塔尖状的小柱并点燃,然后头顶铜钵,整夜绕着一由旬高的塔庙经行。他就这样以这个身体一辈子做善事,死后投生到了天界。
Evaṃ yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto kappasatasahassaṃ atikkamitvā kassapasammāsambuddhassa kāle bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyagehe nibbattitvā parinibbute satthari niṭṭhite yojanike cetiye bahu kaṃsapātiyo kārāpetvā sappimaṇḍassa pūretvā majjhe ekekaṃ guḷapiṇḍaṃ ṭhapetvā ujjāletvā mukhavaṭṭiyā mukhavaṭṭiṃ phusāpento cetiyaṃ parikkhipāpetvā attano sabbamahantaṃ kaṃsapātiṃ kāretvā sappimaṇḍassa pūretvā tassā mukhavaṭṭiyaṃ samantato vaṭṭisahassaṃ jālāpetvā majjhaṭṭhāne thūpikaṃ pilotikāya veṭhetvā jālāpetvā kaṃsapātiṃ sīsenādāya sabbarattiṃ yojanikaṃ cetiyaṃ anupariyāyi. Evaṃ tenāpi attabhāvena yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devaloke nibbatto.
后来,在还没有佛陀出世的时代,他仍然投生到那座城市里一个贫穷家庭中,依靠一位名叫须摩那长者的人生活,名字叫安那巴拉。那位须摩那长者每天都会在自家门口,对穷人、流浪者、乞丐和讨饭的人做大布施。有一天,一位名叫优波利塔的独觉佛,在香山进入了灭尽定。出定之后,他观察:“今天我应该去帮助谁呢?”独觉佛们一向怜悯穷苦人。他想:“今天我应该去帮助安那巴拉。”他知道安那巴拉马上就要从森林回到自己家,于是拿着衣钵,从香山腾空而起,在村口、在安那巴拉面前显现了身形。
Puna anuppanne buddhe tasmiṃyeva nagare duggatakulassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā sumanaseṭṭhiṃ nāma nissāya vasi, annabhārotissa nāmaṃ ahosi. So pana sumanaseṭṭhi devasikaṃ kapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ gehadvāre mahādānaṃ deti. Athekadivasaṃ upariṭṭho nāma paccekabuddho gandhamādanapabbate nirodhasamāpattiṃ samāpanno. Tato vuṭṭhāya ‘‘ajja kassa anuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vīmaṃsi. Paccekabuddhā ca nāma duggatānukampakā honti. So ‘‘ajja mayā annabhārassa anuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘idāni annabhāro aṭavito attano gehaṃ āgamissatī’’ti ñatvā pattacīvaramādāya gandhamādanapabbatā vehāsaṃ abbhuggantvā gāmadvāre annabhārassa sammukhe paccuṭṭhāsi.
安那巴拉看见一位独觉佛手里拿着空钵,就走过去向那位独觉佛行礼,问道:“尊者,您讨到饭了吗?”对方回答:“我们会得到的,大福德者。”他说:“尊者,请在这里稍等一下。”说完就急忙赶回自己家里,问妻子:“贤妻,我那份留着的饭还在吗,还是没了?”妻子说:“在的,主人。”他就从那里折回去,从独觉佛手里接过钵,回到家说:“贤妻,我们过去世没有做过善业,所以一直过着盼着有饭吃的日子。我们有心想布施的时候,却没有能布施的东西;有了能布施的东西时,又找不到接受的人。今天,我遇见了优波利塔独觉佛,而我那份饭也还在。请把我那份饭放进这个钵里吧。”
Annabhāro paccekabuddhaṃ tucchapattahatthaṃ disvā paccekabuddhaṃ abhivādetvā ‘‘api, bhante, bhikkhaṃ labhitthā’’ti pucchi. Labhissāma mahāpuññāti. ‘‘Bhante, thokaṃ idheva hothā’’ti vegena gantvā attano gehe mātugāmaṃ pucchi – ‘‘bhadde, mayhaṃ ṭhapitaṃ bhāgabhattaṃ atthi, natthī’’ti? Atthi sāmīti. So tatova gantvā paccekabuddhassa hatthato pattamādāya āgantvā ‘‘bhadde, mayaṃ purimabhave kalyāṇakammassa akatattā bhattaṃ paccāsīsamānā viharāma , amhākaṃ dātukāmatāya sati deyyadhammo na hoti, deyyadhamme sati paṭiggāhakaṃ na labhāma, ajja me upariṭṭhapaccekabuddho diṭṭho, bhāgabhattañca atthi, mayhaṃ bhāgabhattaṃ imasmiṃ patte pakkhipāhī’’ti.
那位明白事理的妻子心想:“既然我丈夫把他那份饭布施出去了,我也应该成为这份布施的分享者。”于是她把自己那份饭也放进优波利塔独觉佛的钵里,一起布施了。安那巴罗拿来钵,放在独觉佛手中,说道:“尊者,愿我们能从这样苦命的生活中解脱出来。”“那就这样吧,大福德者。”安那巴罗把自己的上衣铺在一个地方,说:“尊者,请坐在这里用餐。”独觉佛就在那里坐下,一边观照九种不净,一边把饭吃了。吃完的时候,安那巴罗奉上洗钵的水。独觉佛吃完饭——
Byattā itthī ‘‘yato mayhaṃ sāmiko bhāgabhattaṃ deti, mayāpi imasmiṃ dāne bhāginiyā bhavitabba’’nti attano bhāgabhattampi upariṭṭhassa paccekabuddhassa patte patiṭṭhapetvā adāsi. Annabhāro pattaṃ āharitvā paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā, ‘‘bhante, evarūpā dujjīvitā muccāmā’’ti āha. Evaṃ hotu, mahāpuññāti. So attano uttarasāṭakaṃ ekasmiṃ padese attharitvā , ‘‘bhante, idha nisīditvā paribhuñjathā’’ti āha. Paccekabuddho tattha nisīditvā navavidhaṃ pāṭikūlyaṃ paccavekkhanto paribhuñji. Paribhuttakāle annabhāro pattadhovanaudakaṃ adāsi. Paccekabuddho niṭṭhitabhattakicco –
“愿你心中想要的和期盼的一切都能实现。
愿一切心愿都圆满实现,就像十五的月亮一样。”
‘‘Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu; Sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathā’’ti. –
做完随喜后,他就上路了。住在须摩那长者伞盖上的天神连说了三遍:“啊,这布施!这是最殊胜的布施!在优巴里塔独觉佛那里善得安立!”然后发出了赞叹。须摩那长者说:“我布施了这么久,你都没看见吗?”天神回答:“我不是在称赞你的布施。我是看到以食物布施给优巴里塔独觉佛的团食,生起喜悦,才发出赞叹的。”
Anumodanaṃ katvā maggaṃ paṭipajji. Sumanaseṭṭhissa chatte adhivatthā devatā ‘‘aho dānaṃ paramadānaṃ upariṭṭhe suppatiṭṭhita’’nti tikkhattuṃ vatvā sādhukāraṃ adāsi. Sumanaseṭṭhi ‘‘kiṃ tvaṃ maṃ ettakaṃ kālaṃ dānaṃ dadamānaṃ na passasī’’ti āha. Nāhaṃ tava dāne sādhukāraṃ demi, annabhārena upariṭṭhapaccekabuddhassa dinnapiṇḍapāte pasīditvā sādhukāraṃ demīti.
须摩那长者心想:“这真是稀奇!我布施了这么久,都没能让天女发出随喜赞叹。这个靠我过活的安那巴拉,因为遇到了相称的接受者,仅仅布施了一次团食,就赢得了随喜赞叹。我应当给他相称的财物,把这份团食归为我所有。”于是他把安那巴拉叫来,问道:“今天你有没有布施什么东西给别人?”安那巴拉回答:“是的,主人,我把自己那份饭布施给了优波离咤独觉佛。”须摩那说:“来吧,朋友,拿着一枚咖哈巴那,把那团食让给我。”安那巴拉说:“不给,主人。”须摩那一再加价,直到一千,安那巴拉还是说:“就算给一千,我也不给。”须摩那说:“好吧,朋友,如果你不肯让出团食,那就收下这一千,把功德分享给我吧。”安那巴拉说:“这件事该不该做,我不知道。我要去请问优波离咤独觉佛尊者,如果合适,我就给。”他前去见到独觉佛,说道:“尊者,须摩那长者给我一千,请求分享我供养给您的那份团食的功德。我该给,还是不该给?”独觉佛说:“智者,我给你打个比方。好比一个有百户人家的村落,只有一户人家点了灯,其余各家也各自用油浸湿灯芯,从那一盏灯取火点燃,那么第一盏灯的光明,是还在呢,还是不在?”安那巴拉说:“尊者,光明反而更多了。”独觉佛说:“正是如此,智者。不论是一碗稀粥,还是一勺饭,当一个人把自己那份团食的功德分享给别人时,无论分享给一百人还是一千人,分享给多少人,功德就增长多少。你布施时只给了一份团食,但须摩那长者通过分享功德,就有了两份团食——一份是你的,一份是他的。”
Sumanaseṭṭhi cintesi – ‘‘acchariyaṃ vatidaṃ, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dānaṃ dento devataṃ sādhukāraṃ dāpetuṃ nāsakkhiṃ. Ayaṃ annabhāro maṃ nissāya vasanto anurūpassa paṭiggāhakapuggalassa laddhattā ekapiṇḍapātadāneneva sādhukāraṃ dāpesi, etassa anucchavikaṃ datvā etaṃ piṇḍapātaṃ mama santakaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti annabhāraṃ pakkosāpetvā ‘‘ajja tayā kassaci kiñci dānaṃ dinna’’nti pucchi. Āma, ayya, upariṭṭhapaccekabuddhassa me attano bhāgabhattaṃ dinnanti. Handa, bho, kahāpaṇaṃ gaṇhitvā etaṃ piṇḍapātaṃ mayhaṃ dehīti. Na demi ayyāti. So yāva sahassaṃ vaḍḍhesi, annabhāro ‘‘sahassenāpi na demī’’ti āha. Hotu, bho, yadi piṇḍapātaṃ na desi, sahassaṃ gaṇhitvā pattiṃ me dehīti. ‘‘Etampi dātuṃ yuttaṃ vā ayuttaṃ vā na jānāmi, ayyaṃ pana upariṭṭhapaccekabuddhaṃ pucchitvā sace dātuṃ yuttaṃ bhavissati, dassāmī’’ti gantvā paccekabuddhaṃ sampāpuṇitvā, ‘‘bhante, sumanaseṭṭhi mayhaṃ sahassaṃ datvā tumhākaṃ dinnapiṇḍapāte pattiṃ yācati, dammi vā na dammi vā’’ti . Upamaṃ te paṇḍita karissāmi. Seyyathāpi kulasatike gāme ekasmiṃyeva ghare dīpaṃ jāleyya, sesā attano attano telena vaṭṭiṃ temetvā jālāpetvā gaṇheyyuṃ, purimadīpassa pabhā atthi, natthīti. Atirekatarā, bhante, pabhā hotīti. Evameva paṇḍita uḷuṅkayāgu vā hotu kaṭacchubhikkhā vā, attano piṇḍapāte paresaṃ pattiṃ dentassa satassa vā detu sahassassa vā, yattakānaṃ deti, tattakānaṃ puññaṃ vaḍḍhati. Tvaṃ dento ekameva piṇḍapātaṃ adāsi, sumanaseṭṭhissa pana pattiyā dinnāya dve piṇḍapātā honti eko tava, eko ca tassāti.
他礼敬了独觉佛之后,来到须摩那长者面前,说:“主人,请接受这份团食的功德。”长者说:“好吧,拿这一千咖哈巴那去。”他回答:“我不是在卖团食,而是出于信心,把功德分享给您。”长者说:“孩子,你是出于信心把功德分享给我,我则是为了敬重你的德行,才给你这一千。收下吧,孩子。”他便说:“那就这样吧。”收下了那一千。长者又说:“孩子,从你拿到这一千的时候起,就不用再亲手干劳役的活了。在临街的地方盖座房子住下吧。你需要什么,就让人从我这里取来用。”要知道,把团食供养给从灭尽定出定的独觉佛,当天就会结果报。所以,须摩那长者平时去王宫时并不带上他,但那天却带上他一起去了。
So paccekabuddhaṃ abhivādetvā sumanaseṭṭhissa santikaṃ gantvā ‘‘piṇḍapāte pattiṃ gaṇha sāmī’’ti āha. Handa, kahāpaṇasahassaṃ gaṇhāti. Nāhaṃ piṇḍapātaṃ vikkiṇāmi, saddhāya pana tumhākaṃ pattiṃ demīti. Tāta, tvaṃ mayhaṃ saddhāya pattiṃ desi, ahaṃ pana tuyhaṃ guṇaṃ pūjento sahassaṃ demi, gaṇha, tātāti. So ‘‘evaṃ hotū’’ti sahassaṃ gaṇhi. Tāta, tuyhaṃ sahassaṃ laddhakālato paṭṭhāya sahatthā kammakaraṇakiccaṃ natthi, vīthiyaṃ gharaṃ māpetvā vasa. Yena tuyhaṃ attho, taṃ maṃ āharāpetvā gaṇhāhīti. Nirodhasamāpattito vuṭṭhitapaccekabuddhassa dinnapiṇḍapāto nāma taṃdivasameva vipākaṃ deti. Tasmā sumanaseṭṭhi aññaṃ divasaṃ annabhāraṃ gahetvā rājakulaṃ agacchantopi taṃdivasaṃ gahetvāva gato.
国王因为安那巴拉的福德,没有看那位富豪,只盯着安那巴拉看。“大王,您为什么一直盯着这个人看呢?”“因为以前从没见过,所以看着他。”“大王,这个人值得您这样看。”“他有什么德行,值得这样看呢?”“今天,他自己没吃自己那份饭,把它布施给了优波离咤独觉佛,因此从我手里得到了一千,大王。”“他叫什么名字?”“大王,名叫安那巴拉。”国王说:“既然他从你手里得到了,那从我的手里也应该得到一份,我也要供养他。”说完就给了他一千。国王说:“你们去找到他住的地方。”“好的,大王。”他们清理一块建房地基时,锄头每次挖下去,都看见一个个宝罐颈挨着颈地排列着,就去报告了国王。国王说:“那就去挖吧。”他们挖着挖着,那些罐子却越陷越深。他们又去报告国王。国王说:“按照安那巴拉的话去挖。”他们回去,说“这是安那巴拉自己的指示”,然后继续挖。锄头每次挖下去,宝罐就像蘑菇蕾一样纷纷冒出来。他们把财宝搬出来,在国王面前堆成一大堆。国王召集大臣,问道:“这座城里还有谁有这么多财富吗?”“大王,谁也没有。”“那么,就让这位安那巴拉在这座城里做财富长者吧。”他当天就得到了长者的华盖。
Annabhārassa puññaṃ āgamma rājā seṭṭhiṃ anoloketvā annabhārameva olokesi . Kiṃ, deva, imaṃ purisaṃ ativiya olokesīti? Aññaṃ divasaṃ adiṭṭhapubbattā olokemīti. Oloketabbayuttako esa devāti. Ko panassa oloketabbayuttako guṇoti? Ajja attano bhāgabhattaṃ sayaṃ abhuñjitvā upariṭṭhapaccekabuddhassa dinnattā mama hatthato sahassaṃ labhi devāti. Konāmo esoti? Annabhāro nāma devāti. ‘‘Tava hatthato laddhattā mamapi hatthato laddhuṃ arahati, ahampissa pūjaṃ karissāmī’’ti vatvā sahassaṃ adāsi. Etassa vasanagehaṃ jānātha bhaṇeti? Sādhu devāti ekaṃ gehaṭṭhānaṃ sodhentā kuddālena āhatāhataṭṭhāne nidhikumbhiyo gīvāya gīvaṃ āhacca ṭhitā disvā rañño ārocayiṃsu. Rājā ‘‘tena hi gantvā khanathā’’ti āha. Tesaṃ khanantānaṃ khanantānaṃ heṭṭhā gacchanti. Puna gantvā rañño ārocayiṃsu. Rājā ‘‘annabhārassa vacanena khanathā’’ti āha. Te gantvā ‘‘annabhārasseva vacana’’nti khaniṃsu. Kuddālena āhatāhataṭṭhāne ahicchattakamakuḷāni viya kumbhiyo uṭṭhahiṃsu. Te dhanaṃ āharitvā rañño santike rāsiṃ akaṃsu. Rājā amacce sannipātetvā ‘‘imasmiṃ nagare kassa aññassa ettakaṃ dhanaṃ atthī’’ti pucchi. Natthi kassaci devāti. Tena hi ayaṃ annabhāro imasmiṃ nagare dhanaseṭṭhi nāma hotūti. Taṃdivasameva seṭṭhicchattaṃ labhi.
他从那时起,一辈子都在做善事,死后投生到天界。他在天界和人间长久地轮回,等到我们的导师快要出世的时候,在迦毗罗卫城里,投生在阿弥托达那释迦的家中。取名那天,大家给他取名叫阿那律。他是摩诃男的弟弟,也是导师叔父的儿子,从小娇生惯养,福报极大。他的饭食自然就出现在金钵里。有一天,他母亲心想:“我要让我儿子知道什么叫没有东西。”于是把一个金钵倒扣在另一个金钵上,只送了个空钵过去。结果半路上,天神用天界的美食把钵装满了。他就是这么大的福报。在三座适合不同季节的宫殿里,他被打扮华丽的舞女们围绕着,像天人一样享受着荣华富贵。
So tato paṭṭhāya yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatto. Dīgharattaṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ satthu uppajjanakāle kapilavatthunagare amittodanasakkassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Nāmaggahaṇadivase panassa anuruddhoti nāmaṃ akaṃsu. Mahānāmasakkassa kaniṭṭhabhātā satthu cūḷapituputto paramasukhumālo mahāpuñño ahosi. Suvaṇṇapātiyaṃyevassa bhattaṃ uppajji. Athassa mātā ekadivasaṃ ‘‘mama puttaṃ natthīti padaṃ jānāpessāmī’’ti ekaṃ suvaṇṇapātiṃ aññāya suvaṇṇapātiyā pidahitvā tucchakaṃyeva pesesi. Antarāmagge devatā dibbapūvehi pūresuṃ. Evaṃ mahāpuñño ahosi. Tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu alaṅkatanāṭakitthīhi parivuto devo viya sampattiṃ anubhavi.
我们的菩萨也是这样:那时他从兜率天去世,投生到净饭大王的王后腹中结生,渐渐长大,在俗家中生活了二十九年,然后行大出离,次第证得一切知智。在菩提座上度过七个七日之后,他到仙人堕处鹿野苑转法轮、利益世间,后来来到王舍城。父亲听说“我儿子已经到了王舍城”,就派了十位大臣,每人带着一千随从,吩咐说:“去吧,把我儿子请回来。”世尊用“善来,比丘”的方式让他们出家。后来因为迦留陀夷长老的劝请,世尊从王舍城出发,带着两万比丘,前往迦毗罗卫城。在亲族聚会上,世尊示现种种神通变化,宣说种种妙法,让大众饮下不死甘露。第二天,世尊拿着钵和衣,站在城门口,心里思惟:“已经到达亲族城邑的一切知佛,他们的惯例是什么?”知道“次第乞食是惯例”后,就挨家挨户次第乞食。净饭王听说“我儿子在乞食”,就赶过来,世尊为他说法。国王请世尊进入自己的宫殿,恭敬供养。世尊在那里完成了应当做的利益亲族之事,度化了罗睺罗王子。不久之后,世尊离开迦毗罗卫城,在末罗国中游化,来到了阿奴夷芒果园。
Amhākampi bodhisatto tasmiṃ samaye tusitapurā cavitvā suddhodanamahārājassa aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā anukkamena vuddhippatto ekūnatiṃsa vassāni agāramajjhe vasitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena paṭividdhasabbaññutaññāṇo bodhimaṇḍe sattasattāhaṃ vītināmetvā isipatane migadāye dhammacakkappattanaṃ pavattetvā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ āgamma ‘‘putto me rājagahaṃ āgato’’ti sutvā ‘‘gacchatha bhaṇe mama puttaṃ ānethā’’ti pitarā pahite sahassasahassaparivāre dasa amacce ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā kāḷudāyittherena cārikāgamanaṃ āyācito rājagahato vīsatisahassabhikkhuparivāro nikkhamitvā kapilavatthupuraṃ gantvā ñātisamāgame anekehi iddhipāṭihāriyehi sappāṭihāriyaṃ vicitradhammadesanaṃ katvā mahājanaṃ amatapānaṃ pāyetvā dutiyadivase pattacīvaramādāya nagaradvāre ṭhatvā ‘‘kiṃ nu kho kulanagaraṃ āgatānaṃ sabbaññubuddhānaṃ āciṇṇa’’nti āvajjamāno ‘‘sapadānaṃ piṇḍāya caraṇaṃ āciṇṇa’’nti ñatvā sapadānaṃ piṇḍāya caranto ‘‘putto me piṇḍāya caratī’’ti sutvā āgatassa rañño dhammaṃ kathetvā tena sakanivesanaṃ pavesetvā katasakkārasammāno tattha kātabbaṃ ñātijanānuggahaṃ katvā rāhulakumāraṃ pabbājetvā nacirasseva kapilavatthupurato mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyaambavanaṃ agamāsi.
那时,净饭大王把释迦族人召集起来,说道:“如果我的儿子留在家里,就会成为转轮王,具足七宝。我的孙子罗睺罗王子也会带着刹帝利众围绕他而行,这件事你们也知道。但现在我的儿子已经成佛了,就由刹帝利众来做他的随从吧。你们每家各送一个男孩出来。”这话一说完,一千位刹帝利王子顿时一起出家了。那时,摩诃男是家主。他来到阿那律释迦面前,这样说道:“亲爱的阿那律,如今那些声名显赫的释迦王子们都跟着出家的世尊出家了,我们家族里却还没有一个人从家出家。所以,要么你出家,要么我出家。”阿那律听了这话,对在家生活不再留恋,就自己作为第七人从家出家。他出家的详细经过,记载在《破僧犍度》(《律藏·小品》330起)中。
Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā sākiyajanaṃ sannipātetvā āha – ‘‘sace mama putto agāraṃ ajjhāvasissa, rājā abhavissa cakkavattī sattaratanasamannāgato. Nattāpi me rāhulakumāro khattiyagaṇena saddhiṃ taṃ parivāretvā acarissa, tumhepi etamatthaṃ jānātha. Idāni pana me putto buddho jāto, khattiyāvassa parivārā hontu. Tumhe ekekakulato ekekaṃ dārakaṃ dethā’’ti. Evaṃ vutte ekappahāreneva sahassakhattiyakumārā pabbajiṃsu. Tasmiṃ samaye mahānāmo kuṭumbasāmiko hoti. So anuruddhasakkaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘etarahi, tāta anuruddha, abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṃ pabbajitaṃ anupabbajanti, amhākaṃ kule natthi koci agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Tena hi tvaṃ vā pabbaja, ahaṃ vā pabbajissāmī’’ti. So tassa vacanaṃ sutvā gharāvāse ruciṃ akatvā attasattamo agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Tassa pabbajjānukkamo saṅghabhedakakkhandhake (cūḷava. 330 ādayo) āgatova.
他们这样到了阿奴夷芒果园后,就在那个雨安居期间,跋提长老证得了阿拉汉果。阿那律长老修成了天眼,提婆达多修成了八等至,阿难长老安住在入流果上,巴古长老和金毗罗长老则是后来才证得阿拉汉果。不过,这些长老们各自在经典中出场之处的往昔誓愿与志向,会在他们各自的传记里说到。这位阿那律长老从法将那里取得禅修业处后,就前往支提国的东竹鹿野苑修习沙门法。他思惟七个大人之思惟时,在第八个上却感到吃力。世尊知道阿那律在第八个大人之思惟上感到吃力,心想我要满足他的心愿,于是来到那里,在铺设好的殊胜佛座上坐下,为他圆满了第八个大人之思惟,并为他开示了以对四资具知足、乐于修习为庄严的大圣种行。说完,世尊就腾升到空中,前往贝萨卡拉林。
Evaṃ anupiyaambavanaṃ gantvā pabbajitesu pana tesu tasmiṃyeva antovasse bhaddiyatthero arahattaṃ pāpuṇi. Anuruddhatthero dibbacakkhuṃ nibbattesi, devadatto aṭṭha samāpattiyo nibbattesi, ānandatthero sotāpattiphale patiṭṭhāsi, bhagutthero ca kimilatthero ca pacchā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tesaṃ pana sabbesampi therānaṃ attano attano āgataṭṭhāne pubbapatthanābhinīhāro āgamissati. Ayaṃ pana anuruddhatthero dhammasenāpatissa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā cetiyaraṭṭhe pācīnavaṃsamigadāyaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto satta mahāpurisavitakke vitakkesi, aṭṭhame kilamati. Satthā ‘‘anuruddho aṭṭhame mahāpurisavitakke kilamatī’’ti ñatvā ‘‘tassa saṅkappaṃ pūressāmī’’ti tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā catupaccayasantosabhāvanārāmapaṭimaṇḍitaṃ mahāariyavaṃsapaṭipadaṃ (a. ni. 8.30) kathetvā ākāse uppatitvā bhesakalāvanameva gato.
长老在如来刚离开时,就成了具足三明、诸漏已尽的人。他心想:“导师知道了我的心意,特意前来,为我补满了第八个大人之思惟,并把它授予了我。我的心愿也已经达到了顶点。”于是,他针对诸佛的说法以及自己所通达的法,说了下面这些偈颂:
Thero tathāgate gatamatteyeva tevijjo mahākhīṇāsavo hutvā ‘‘satthā mayhaṃ manaṃ jānitvā āgantvā aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā adāsi. So ca me manoratho matthakaṃ patto’’ti buddhānaṃ dhammadesanaṃ attano ca paṭividdhadhammaṃ ārabbha imā gāthā abhāsi –
知我心念,世间无上导师;
以意成之身,运神通而现前。
如我心中所寻思,佛即宣说更胜之法;
佛陀乐住无戏论,宣说无戏论之教。
“我解彼之法,欢喜住教中;
已证得三明,佛陀教法成。”
‘‘Mama saṅkappamaññāya, satthā loke anuttaro; Manomayena kāyena, iddhiyā upasaṅkami. ‘‘Yathā me ahu saṅkappo, tato uttari desayi; Nippapañcarato buddho, nippapañcamadesayi. ‘‘Tassāhaṃ dhammamaññāya, vihāsiṃ sāsane rato; Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. (theragā. 901-903);
后来,导师住在祇园大精舍时,把他安置在“第一”的位置上,说:“在我的教法里,阿那律是天眼第一。”
Atha naṃ aparabhāge satthā jetavanamahāvihāre viharanto ‘‘mama sāsane dibbacakkhukānaṃ anuruddho aggo’’ti aggaṭṭhāne ṭhapesi.
跋提长老的故事
Bhaddiyattheravatthu
193193. 第六项中,“出身高贵家族者”指生于高贵家族的人。跋提是与阿那律长老一同出家的释迦王。“黑瞿陀的儿子”意思是:那位王后肤色黝黑,她的名字叫瞿陀,因此被称为黑瞿陀,这句话的意思就是她的儿子。那么,为什么这位比丘被称为出身高贵家族者中的第一呢?难道没有比他出身更高贵的人吗?确实没有。因为他的母亲在释迦族女性中年纪最长,而他自己也舍弃了在释迦族中已经得到的王位而出家,因此被称为出身高贵家族者中的第一。再者,由于过去发愿的威力,他连续五百世都生在王族,执掌王权,以此因缘,也被称为出身高贵家族者中的第一。
193. Chaṭṭhe uccākulikānanti ucce kule jātānaṃ. Bhaddiyoti anuruddhattherena saddhiṃ nikkhamanto sakyarājā. Kāḷigodhāya puttoti kāḷavaṇṇā sā devī, godhāti panassā nāmaṃ . Tasmā kāḷigodhāti vuccati , tassā puttoti attho. Kasmā panāyaṃ uccākulikānaṃ aggoti vutto, kiṃ tato uccākulikatarā natthīti? Āma natthi. Tassa hi mātā sākiyānīnaṃ antare vayena sabbajeṭṭhikā, soyeva ca sākiyakule sampattaṃ rajjaṃ pahāya pabbajito. Tasmā uccākulikānaṃ aggoti vutto. Apica pubbapatthanānubhāvena cesa anupaṭipāṭiyā pañca jātisatāni rājakule nibbattitvā rajjaṃ kāresiyeva. Imināpi kāraṇena uccākulikānaṃ aggoti vutto.
关于他发愿的经过,次第是这样的:这位长老在过去莲华上佛的时代,出生在一个大富贵的家庭里,就像前面所说的那样,为了听法而前往。那天,他看见导师把一位比丘安排在高贵族姓比丘中的第一位,心里就想:“将来我也应该在某位佛陀的教法中,成为高贵族姓比丘中的第一。”于是他邀请如来,以佛陀为首的比丘僧团作了七天大布施。布施之后,他祈愿说:“尊者,我不求以这份布施的果报得到别的什么成就,只愿将来在某位佛陀的教法中,成为高贵族姓比丘中的第一。”发完这个愿,他就伏在佛足下礼拜。
Pañhakamme panassa ayamanupubbikathā – ayampi hi atīte padumuttarabuddhakāle mahābhogakule nibbatto vuttanayeneva dhammassavanatthāya gato. Taṃdivasaṃ satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ uccākulikānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate ekassa buddhassa sāsane uccākulikānaṃ bhikkhūnaṃ aggena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti tathāgataṃ nimantetvā satta divasāni buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, ahaṃ imassa dānassa phalena nāññaṃ sampattiṃ ākaṅkhāmi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane uccākulikānaṃ bhikkhūnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthayitvā pādamūle nipajji.
导师观察未来,看到这件事一定会实现,就授记说:“你的这个业会成就。从今往后过十万劫,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,你将在他的教法中成为出身高贵家族的比丘中的第一。”说完授记后,他作了饭后随喜,然后回到精舍。那人得到授记后,又问什么样的业能让自己投生到高贵家族,随后让人建起法座,在法座上铺好垫布,又供养法扇,布置说法者的座位,并在布萨堂里供养灯油等。就这样,他一生中做了许多种善业,死后在天界和人间之间轮回,在迦叶佛和我们世尊之间那段时期,投生在波罗奈的一户居士家中。
Satthā anāgataṃ olokento samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘samijjhissati te idaṃ kammaṃ, ito kappasatasahassāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tvaṃ tassa sāsane uccākulikānaṃ bhikkhūnaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā bhattānumodanaṃ katvā vihāraṃ agamāsi. Sopi taṃ byākaraṇaṃ labhitvā uccākulikasaṃvattanikakammaṃ pucchitvā dhammāsanāni kāretvā tesu paccattharaṇāni santharāpetvā dhammabījaniyo dhammakathikavaṭṭaṃ uposathāgāre padīpateladānanti evaṃ yāvajīvaṃ bahuvidhaṃ kalyāṇakammaṃ katvā tattha kālakato devesu ca manussesu ca saṃsaranto kassapadasabalassa ca amhākañca bhagavato antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyaghare nibbatto.
那时,有众多独觉佛从香山来到波罗奈恒河岸边一处舒适的地方坐下,享用钵食。那位居士知道他们总是固定在那个地方受用饭食,就铺了八块石板,终生侍奉那些独觉佛。后来,他经过一佛之隔,在天界与人间辗转轮回,到如今这尊佛出世时,投生在迦毗罗卫城的刹帝利家族中。命名那天,众人为他取名叫跋提王子。他长大后,正如前面《阿那律经》所说的那样,成为六位刹帝利青年中的一员,在导师住在阿努毕亚芒果园时,来到导师面前出家,证得了阿拉汉果。后来,导师住在祇园精舍时,把他立为第一,并宣布:“在我的教法中,出身高贵家族的弟子中,迦梨瞿陀之子跋提长老最为第一。”
Tena ca samayena sambahulā paccekabuddhā gandhamādanapabbatā āgamma bārāṇasiyaṃ gaṅgāya tīre phāsukaṭṭhāne nisīditvā piṇḍapātaṃ paribhuñjanti. So kuṭumbiyo tesaṃ nibaddhameva tasmiṃ ṭhāne bhattavissaggakaraṇaṃ ñatvā aṭṭha pāsāṇaphalakāni attharitvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahi. Athekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare khattiyakule nibbatti. Nāmaggahaṇadivase cassa bhaddiyakumāroti nāmaṃ akaṃsu. So vayaṃ āgamma heṭṭhā anuruddhasutte vuttanayeneva channaṃ khattiyānaṃ abbhantaro hutvā satthari anupiyaambavane viharante satthu santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Atha satthā aparabhāge jetavanamahāvihāre viharanto ‘‘mama sāsane uccākulikānaṃ kāḷigodhāya putto bhaddiyatthero aggo’’ti aggaṭṭhāne ṭhapesi.
矮个子跋提亚长老的故事
Lakuṇḍakabhaddiyattheravatthu
194第七项中,“音声美妙者”指声音甜美的人。“矮小跋提”是说身材矮小,名字叫跋提。关于他的宿愿故事,是这样一步步展开的:这位长老在莲华上佛的时代,出生在天鹅城一个非常富有的家族。他也像前面说的那样,为了听法去了精舍。那时,他看见导师把一位声音甜美的比丘立为第一,心里就想:“但愿我将来也能像这位比丘一样,在某一位佛陀的教法中,成为声音甜美的比丘中第一!”于是发起了这个心愿,邀请以导师为首的比丘僧团,做了七天大供养。供养之后,他说:“尊者,我不以这份布施的果报求别的成就,只愿将来在某一位佛陀的教法中,成为声音甜美的比丘中第一。”发完愿,就伏在导师足下。导师观察未来,看见这事必定实现,就为他授记说:“你所造的这份业一定会成就。从今往后十万劫结束时,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,那时你会在他的教法中,成为声音甜美的比丘中第一。”授记之后,导师就回精舍去了。
194. Sattame mañjussarānanti madhurassarānaṃ. Lakuṇḍakabhaddiyoti ubbedhena rasso, nāmena bhaddiyo. Tassāpi pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto vuttanayeneva dhammassavanatthāya vihāraṃ gato. Tasmiṃ samaye satthāraṃ ekaṃ mañjussaraṃ bhikkhuṃ etadagge ṭhapentaṃ disvā ‘‘aho vatāhampi anāgate ayaṃ bhikkhu viya ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ aggo bhaveyya’’nti cittaṃ uppādetvā satthāraṃ nimantetvā satta divasāni buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, ahaṃ imassa dānassa phalena na aññaṃ sampattiṃ ākaṅkhāmi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthayitvā satthupādamūle nipajji. Satthā anāgataṃ olokento samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘samijjhissati te idaṃ kammaṃ, ito kappasatasahassāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tvaṃ tassa sāsane mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā vihāraṃ agamāsi.
他得到那个授记之后,一辈子都在做善事,死后在天界和人间之间不断轮回转生。到了毗婆尸正自觉者出世的时候,他投生为一只名叫“彩羽”的杜鹃鸟,住在安隐鹿野苑。有一天,它飞到雪山,用嘴衔了一颗甜美的芒果回来,路上看见导师被比丘僧团围绕着,心里想:“我以前见到如来的时候,总是空着手。今天这颗芒果本来是带回去给小杜鹃吃的。我再去找别的食物给它们,这颗应该供养给十力圣者。”于是它降落下来,在空中盘旋。导师知道它的心思,就看了侍者无忧长老一眼。无忧长老拿出钵,放在导师手中。杜鹃就把熟芒果放进了十力圣者的钵里。导师就地坐下,把芒果吃了。杜鹃满心欢喜,一遍又一遍地忆念十力圣者的功德,向十力圣者顶礼之后,飞回自己的巢里,在喜悦和快乐中度过了七天。它在那一生中做的善业就只有这么多。但就是因为这个业,它的声音变得非常甜美。
Sopi taṃ byākaraṇaṃ labhitvā yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā tato kālakato devesu ca manussesu ca saṃsaranto vipassīsammāsambuddhakāle cittapattakokilo nāma hutvā kheme migadāye vasanto ekadivasaṃ himavantaṃ gantvā madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍena gahetvā āgacchanto bhikkhusaṅghaparivutaṃ satthāraṃ disvā cintesi – ‘‘ahaṃ aññesu divasesu rittako tathāgataṃ passāmi, ajja pana me imaṃ ambapakkaṃ puttakānaṃ atthāya āgataṃ. Tesaṃ aññampi āharitvā dassāmi, imaṃ pana dasabalassa dātuṃ vaṭṭatī’’ti otaritvā ākāse carati. Satthā tassa cittaṃ ñatvā asokattheraṃ nāma upaṭṭhākaṃ olokesi. So pattaṃ nīharitvā satthu hatthe ṭhapesi. So kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ patiṭṭhāpesi. Satthā tattheva nisīditvā taṃ paribhuñji. Kokilo pasannacitto punappunaṃ dasabalassa guṇe āvajjetvā dasabalaṃ vanditvā attano kulāvakaṃ gantvā sattāhaṃ pītisukhena vītināmesi. Ettakaṃ tasmiṃ attabhāve kalyāṇakammaṃ, imināssa kammena saro madhuro ahosi.
在迦叶正自觉佛那个时候,大家开始建塔庙,商量说:“我们建多大呢?”“建七由旬吧。”“那太大了,建六由旬吧。”“还是太大,建五由旬、四由旬、三由旬、二由旬吧。”这时,这个人正是当时最年长的木匠,他说:“来,贤者们,为了将来的安乐,我们应该这样做。”说完就拿起绳子丈量,走到大约一伽浮他的地方停下,说:“每一面各有一伽浮他,这样塔庙就有一由旬的周长、一由旬的高度。”大家听了他的话,就照着做了。他就这样为不可测量的佛陀定了一个尺度。因为这件事,他在后来每一次投生中,身材都比别人矮小。到了我们导师的时代,他在舍卫城一个富裕的家庭里出生,取名“跋提”。他长大后,导师正住在祇树给孤独园大寺,他就去寺院听法,生起信心,出家为比丘。他在导师跟前领受了业处,精勤修观,证得了阿拉汉果。后来,导师在众多圣者当中,把他立为“声音美妙比丘”中的第一。
Kassapasammāsambuddhakāle pana cetiye āraddhe ‘‘kiṃpamāṇaṃ karoma? Sattayojanappamāṇaṃ. Atimahantaṃ etaṃ, chayojanaṃ karoma. Idampi atimahantaṃ, pañcayojanaṃ karoma, catuyojanaṃ, tiyojanaṃ, dviyojana’’nti vutte ayaṃ tadā jeṭṭhavaḍḍhakī hutvā ‘‘etha, bho, anāgate sukhapaṭijaggiyaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā rajjuṃ ādāya parikkhipanto gāvutamattake ṭhatvā ‘‘ekekaṃ mukhaṃ gāvutaṃ gāvutaṃ hotu, cetiyaṃ yojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ bhavissatī’’ti āha. Te tassa vacane aṭṭhaṃsu. Iti appamāṇassa buddhassa pamāṇaṃ akāsīti. Tena kammena nibbattanibbattaṭṭhāne aññehi hīnatarappamāṇo ahosi. So amhākaṃ satthu kāle sāvatthiyaṃ mahābhogakule nibbatti. ‘‘Bhaddiyo’’tissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto satthari jetavanamahāvihāre paṭivasante vihāraṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi. Atha naṃ satthā aparabhāge ariyavaragaṇamajjhe nisinno mañjussarānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
宾头卢长老的故事
Piṇḍolabhāradvājattheravatthu
195第八首偈颂里说的“作狮子吼的那些人”,就是指那些发出狮子吼的人。说到宾头卢,据说他在证得阿拉汉果的那一天,拿着钥匙,从一个精舍走到另一个精舍,从一个院落走到另一个院落,一边发出狮子吼一边游行宣告:“谁对道或果还有疑惑,就来问我吧!”他也曾站在佛陀面前发出狮子吼:“尊者,在这教法中所应做的事,我已经彻底完成了。”因此,他就成了狮子吼者中的第一。
195. Aṭṭhame sīhanādikānanti sīhanādaṃ nadantānaṃ. Piṇḍolabhāradvājoti so kira arahattaṃ pattadivase avāpuraṇaṃ ādāya vihārena vihāraṃ pariveṇena pariveṇaṃ gantvā ‘‘yassa magge vā phale vā kaṅkhā atthi, so maṃ pucchatū’’ti sīhanādaṃ nadanto vicari. Buddhānampi purato ṭhatvā ‘‘imasmiṃ , bhante, sāsane katabbakiccaṃ mayhaṃ matthakaṃ patta’’nti sīhanādaṃ nadi. Tasmā sīhanādikānaṃ aggo nāma jāto.
关于他过去发愿的详细因缘,有这样的次第:据说,这位长老在莲华上佛的时代,投生在山脚下,做了一头狮子。一天清晨,导师观察世间,看到了这头狮子宿世善根的成熟。于是导师先到天鹅城托钵,饭后,趁狮子外出觅食,进入它住的洞穴,在虚空中结跏趺坐,入了灭尽定。狮子捕到食物回来,站在洞口,看见洞中端坐的十力圣者,心想:“敢进我的住处,还能在里面安然坐下,这样的众生从来就没有过。这真是位大人物,在洞里结跏趺坐,身上的光明遍照四方,我从没见过这样的奇事。这位大士,必定是世间最值得供养的第一人。我也该尽我所能、尽我全力来恭敬他。”于是它衔来水中和陆上各种鲜花,从地面一直铺到佛陀结跏趺坐的地方,铺成一座花座,然后整夜站在如来面前,恭敬礼拜。第二天,它又把旧花移开,用新花重新铺好座位。
Pañhakamme panassa ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle pabbatapāde sīhayoniyaṃ nibbatto. Satthā paccūsasamaye lokaṃ volokento tassa hetusampattiṃ disvā haṃsavatiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ sīhe gocarāya pakkante tassa vasanaguhaṃ pavisitvā ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi. Sīho gocaraṃ labhitvā nivatto guhādvāre ṭhito antoguhāyaṃ dasabalaṃ nisinnaṃ disvā ‘‘mama vasanaṭṭhānaṃ āgantvā añño satto nisīdituṃ samattho nāma natthi, mahanto vatāyaṃ puriso, yo antoguhāyaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno. Sarīrappabhāpissa samantā pharitvā gatā, mayā evarūpaṃ acchariyaṃ nadiṭṭhapubbaṃ. Ayaṃ puriso imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ aggo bhavissati, mayāpissa yathāsatti yathābalaṃ sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti jalajathalajāni nānākusumāni āharitvā bhūmito yāva nisinnapallaṅkaṭṭhānā pupphāsanaṃ santharitvā sabbarattiṃ sammukhaṭṭhāne tathāgataṃ namassamāno aṭṭhāsi. Punadivase purāṇapupphāni apanetvā navapupphehi āsanaṃ santhari.
就这样,它连续七天铺好花座,生起强烈的喜悦和满足,在洞口守着。到第七天,导师从灭尽定中出来,站在洞口。狮子王也绕着如来右转三圈,在四个地方顶礼,然后退到一边站好。导师心想:“这么多的亲依止缘对他足够了。”于是腾空而起,回到寺院去了。
Eteneva niyāmena satta divasāni pupphāsanaṃ paññāpetvā balavapītisomanassaṃ nibbattetvā guhādvāre ārakkhaṃ gaṇhi. Sattame divase satthā nirodhato vuṭṭhāya guhādvāre aṭṭhāsi. Sīhopi migarājā tathāgataṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu vanditvā paṭikkamitvā aṭṭhāsi. Satthā ‘‘vaṭṭissati ettako upanissayo etassā’’ti vehāsaṃ abbhuggantvā vihārameva gato.
这位狮子也因与佛陀分离而痛苦,命终之后,投生到天鹅城的一个大富长者家里。长大后,有一天和城里的居民一起去精舍听法,看到导师把一位比丘安立在狮子吼者中最高的位置,就按照前面所说的那样,举办了七天大布施,然后发愿要得到那个位置。导师看出他的愿望会实现,就为他授记。他一生行善,死后在天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世的时代,投生在王舍城一个婆罗门大富长者家里,名叫跋勒德瓦哲。他长大后精通三部吠陀,教授五百名青年念诵咒术,四处游走。因为他是长者,凡是有供养的地方,所有人的食物都由他一个人独自接受。据说他有点贪吃,常和那些青年们一起到处问:“哪里有粥?哪里有饭?”只找粥、饭和点心。他走到哪里都只等着别人给食物,因此大家就叫他“宾头卢跋勒德瓦哲”。
Sopi sīho buddhaviyogena dukkhito kālaṃ katvā haṃsavatīnagare mahāsālakule paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayappatto ekadivasaṃ nagaravāsīhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sīhanādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā vuttanayeneva sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā satthārā samijjhanabhāvaṃ disvā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tattha kālakato devesu ca manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Nāmena bhāradvājo nāma ahosi. So vayappatto tayo vede uggahetvā pañca māṇavasatāni mante vācento vicarati. So attano jeṭṭhakabhāvena nimantanaṭṭhānesu sabbesaṃ bhikkhaṃ sayameva sampaṭicchi. Eso kira īsakaṃ loladhātuko ahosi. So tehi māṇavehi saddhiṃ ‘‘kuhiṃ yāgu kuhiṃ bhatta’’nti yāgubhattakhajjakāneva pariyesamāno carati. So gatagataṭṭhāne piṇḍameva paṭimānento caratīti piṇḍolabhāradvājoteva paññāyi.
有一天,导师来到王舍城时,他听了说法,生起信心,出家后修观业,证得了阿拉汉果。就在证得阿拉汉果的那一刻,他拿着钥匙,从一个精舍到另一个精舍,从一个院落到另一个院落,发出狮子吼说:“谁对道或果还有疑惑,就来问我!”他就这样四处行走。有一天,王舍城一位长者用一排竹竿把一只色如胜利素馨、用檀香木做的钵高高挂到空中。他凭神通取下那只钵,在众人喝彩赞叹的簇拥下回到精舍,把钵放在如来手中。导师明知故问:“婆罗堕阇,你这钵是从哪里得来的?”他就说了得到钵的经过。导师用种种方式呵责说:“你向大众显示这样的上人法,这是你不该做的。”随后制定学处:“诸比丘,不应对在家人显示上人法的神通变化。谁显示了,就犯恶作罪。”
So ekadivasaṃ satthari rājagahamanuppatte dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pattavelāyameva avāpuraṇaṃ ādāya vihārena vihāraṃ pariveṇena pariveṇaṃ gantvā ‘‘yassa magge vā phale vā kaṅkhā atthi, so maṃ pucchatū’’ti sīhanādaṃ nadanto vicari. So ekadivasaṃ rājagahaseṭṭhinā veḷuparamparāya ussāpetvā ākāse laggitaṃ jayasumanavaṇṇaṃ candanasārapattaṃ iddhiyā ādāya sādhukāraṃ dadantena mahājanena parivuto vihāraṃ āgantvā tathāgatassa hatthe ṭhapesi. Satthā jānantova paṭipucchi – ‘‘kuto te, bhāradvāja, ayaṃ patto laddho’’ti? So laddhakāraṇaṃ kathesi. Satthā ‘‘tvaṃ evarūpaṃ uttarimanussadhammaṃ mahājanassa dassesi, akattabbaṃ tayā kata’’nti anekapariyāyena vigarahitvā ‘‘na, bhikkhave, gihīnaṃ uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassetabbaṃ, yo dasseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 252) sikkhāpadaṃ paññāpesi.
这时,比丘僧团中间起了议论:“这位狮子吼长老在证得阿拉汉果那天,在比丘僧团中说:‘若有人对道或果有疑惑,就来问我。’他还在佛陀面前说自己证得了阿拉汉果,其他声闻弟子都沉默不语。他就是凭着自己能作狮子吼这一点,让大众生起信心,然后飞上空中,取下了檀香木钵。”比丘们把这三件事合在一起,告诉了世尊。佛陀向来是该呵责的就呵责,该称赞的就称赞。在这里,世尊只取长老值得称赞的那一面,说:“比丘们,正是因为修习、多修习了三根,婆罗堕比丘才记说:‘我生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’是哪三根呢?念根、定根、慧根。比丘们,正是因为修习、多修习了这三根,婆罗堕比丘才记说:‘我生已尽,梵行已立,应作已作,不受后有。’”这样称赞长老之后,便把他列为狮子吼比丘中的第一。
Atha bhikkhusaṅghamajjhe kathā udapādi – ‘‘sīhanādiyatthero arahattaṃ pattadivase bhikkhusaṅghamajjhe ‘yassa magge vā phale vā kaṅkhā atthi, so maṃ pucchatū’ti kathesi. Buddhānampi sammukhe attano arahattappattiṃ kathesi, aññe sāvakā tuṇhī ahesuṃ. Attano sīhanādiyabhāveneva mahājanassa pasādaṃ janetvā vehāsaṃ abbhuggantvā candanasārapattañca gaṇhī’’ti. Te bhikkhū ime tayopi guṇe ekato katvā satthu kathayiṃsu. Buddhā ca nāma garahitabbayuttakaṃ garahanti, pasaṃsitabbayuttakaṃ pasaṃsantīti imasmiṃ ṭhāne therassa pasaṃsitabbayuttameva aṅgaṃ gahetvā ‘‘tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhāradvājo bhikkhu aññaṃ byākāsi – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa. Imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhāradvājo bhikkhu aññaṃ byākāsi – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’’’ti (saṃ. ni. 5.519) theraṃ pasaṃsitvā sīhanādikānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
满慈子长老的故事
Mantāṇiputtapuṇṇattheravatthu
196196. 第九位是满慈子长老。他名叫“满”(Puṇṇa),因为是曼陀尼婆罗门女所生的儿子,所以叫“曼陀尼子”(Mantāṇiputta)。关于他发愿的事迹,有这样的缘起——据说早在莲华上佛(Padumuttara)出世之前,他就已经投生在天鹅城的一个婆罗门大富之家。给他取名字的那天,家人为他取名为乔达摩(Gotama)。他长大后学习了三部吠陀,精通各种技艺,身边跟着五百名年轻弟子。他仔细审视三部吠陀,却没有从中看到解脱之法,心想:“这三部吠陀就像芭蕉树干,外表光鲜,里面却空无一物。带着它到处走,就像在捣谷壳一样。我要它有什么用?”于是他就出家做了仙人,修成了梵住,心想:“我要保持禅定不退失,将来投生到梵天界。”便带着那五百名年轻人来到山脚下,出家做了仙人。当时跟随他的结发修行者有一万八千人。他自己修成了五神通和八等至,也把遍处的前方便修法教给了他们。他们遵照他的教导去做,全都修成了五神通和八等至。
196. Navame puṇṇo mantāṇiputtoti nāmena puṇṇo, mantāṇibrāhmaṇiyā pana so puttoti mantāṇiputto. Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttaradasabalassa uppattito puretarameva haṃsavatīnagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase gotamoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā sabbasippesu kovido hutvā pañcamāṇavakasataparivāro vicaranto tayopi vede oloketvā mokkhadhammaṃ adisvā ‘‘idaṃ vedattayaṃ nāma kadalikkhandho viya bahi maṭṭhaṃ anto nissāraṃ, imaṃ gahetvā vicaraṇaṃ thusakoṭṭanasadisaṃ hoti. Kiṃ me iminā’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā brahmavihāre nibbattetvā ‘‘aparihīnajjhāno brahmalokokūpapanno bhavissāmī’’ti pañcahi māṇavakasatehi saddhiṃ pabbatapādaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbaji. Tassa parivārāni aṭṭhārassa jaṭilasahassāni ahesuṃ. So pañca abhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā tesampi kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. Te tassa ovāde ṭhatvā sabbepi pañca abhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattesuṃ.
过了很久,乔达摩苦行者年纪大了的时候,具足十力的莲华上佛证得正觉,转动了殊胜的法轮,有十万比丘围绕,住在天鹅城附近。有一天清晨,世尊观察世间,看到乔达摩苦行者的随从有证得阿拉汉果的亲依止缘,也看到乔达摩苦行者有这样一个愿望:“愿我将来在佛陀出世时,成为说法比丘中的第一。”于是世尊一早整理好身体,自己拿着衣钵,以让人认不出的样子,趁乔达摩的弟子们去森林里采集根果时,走到乔达摩的树叶棚门口站着。乔达摩虽然不知道佛陀已经出现在世间,但远远看见十力者,就认出来了:“这个人看起来已经超越世间、得到解脱。看他身体圆满、具足这些相,如果在家人中,就是转轮王;如果出家,就是揭去覆盖、一切知的佛陀。”他初次见面就顶礼十力者,铺设好座位,说:“世尊,请到这里来。”把座位献上。如来坐下后,为苦行者说法。
Addhāne atikkante tassa gotamatāpasassa mahallakakāle padumuttaradasabalo paṭhamābhisambodhiṃ patvā pavattitavaradhammacakko bhikkhusatasahassaparivāro haṃsavatīnagaraṃ upanissāya vihāsi. So ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ olokento gotamatāpasassa parisāya arahattūpanissayaṃ gotamatāpasassa ca ‘‘ahaṃ anāgate uppajjamānakabuddhassa sāsane dhammakathikabhikkhūnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanabhāvañca disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā attano pattacīvaraṃ sayameva gahetvā aññātakavesena gotamatāpasassa antevāsikesu vanamūlaphalāphalatthāya gatesu gantvā gotamassa paṇṇasālādvāre aṭṭhāsi. Gotamo buddhānaṃ uppannabhāvaṃ ajānantopi dūratova dasabalaṃ disvā ‘‘ayaṃ puriso lokato mutto hutvā paññāyati, yathā assa sarīranipphatti yehi ca lakkhaṇehi samannāgato agāramajjhe vā tiṭṭhanto cakkavattī rājā hoti, pabbajanto vā vivaṭṭacchado sabbaññubuddho hotī’’ti ñatvā paṭhamadassaneneva dasabalaṃ abhivādetvā ‘‘ito etha bhagavā’’ti buddhāsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tathāgato tāpasassa dhammaṃ desayamāno nisīdi.
那时,那些结发者心想:“我们把最上等的森林根果献给老师,剩下的自己吃。”他们回来时,看见十力者坐在高座上,而老师却坐在低座上,就说:“你们看,我们一直到处说‘在这世上,没有比我们老师更超胜的人了’。可现在,我们的老师被安排坐在低座,却有一位坐在高座上的人显现出来,这人一定非常伟大。”他们便拿着篮子走过来。乔达摩苦行者担心他们会来顶礼自己,远远地就说道:“孩子们,不要顶礼我。在这包含天界在内的世间,最尊贵的人、应当受到一切众生礼敬的人,就坐在这里,你们去顶礼他吧。”那些苦行者心想:“老师不会无缘无故这样说的。”于是全都顶礼了如来的双足。接着又说:“孩子们,我们没有别的适合供养十力者的食物了,就把这些森林根果献上吧。”他们把最上等的果子放进佛陀的钵中。导师吃了森林根果。随后,苦行者和弟子们也一起吃了。导师吃完饭,心想:“让两位上首弟子带领十万比丘前来吧。”就在那时,上首弟子大提婆长老心中观察:“导师去了哪里?”他得知“导师正在等我们”,便带领十万比丘来到导师面前,顶礼致敬,恭敬地站在一旁。
Tasmiṃ samaye te jaṭilā ‘‘paṇītapaṇītaṃ vanamūlaphalāphalaṃ ācariyassa datvā sesakaṃ paribhuñjissāmā’’ti āgacchantā dasabalaṃ uccāsane, ācariyaṃ pana nīcāsane nisinnaṃ disvā ‘‘passatha, mayaṃ ‘imasmiṃ loke amhākaṃ ācariyena uttaritaro natthī’ti vicarāma. Idāni pana no ācariyaṃ nīcāsane nisīdāpetvā uccāsane nisinnako eko paññāyati, mahanto vatāyaṃ puriso bhavissatī’’ti piṭakāni gahetvā āgacchanti. Gotamatāpaso ‘‘ime maṃ dasabalassa santike vandeyyu’’nti bhīto dūrato āha – ‘‘tātā, mā maṃ vandittha, sadevake loke aggapuggalo sabbesaṃ vandanāraho puriso idha nisinno, etaṃ vandathā’’ti. Tāpasā ‘‘na ajānitvā ācariyo kathessatī’’ti sabbeva tathāgatassa pāde vandiṃsu. ‘‘Tātā, amhākaṃ aññaṃ dasabalassa dātabbayuttakaṃ bhojanaṃ natthi, imaṃ vanamūlaphalāphalaṃ dassāmā’’ti paṇītapaṇītaṃ buddhānaṃ patte patiṭṭhāpesi. Satthā vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñji. Tadanantaraṃ tāpasopi saddhiṃ antevāsikehi paribhuñji. Satthā bhattakiccaṃ katvā ‘‘dve aggasāvakā bhikkhusatasahassaṃ gahetvā āgacchantū’’ti cintesi. Tasmiṃ khaṇe aggasāvako mahādevalatthero ‘‘kahaṃ nu kho satthā gato’’ti āvajjento ‘‘satthā amhākaṃ āgamanaṃ paccāsīsatī’’ti bhikkhusatasahassaṃ gahetvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā namassamāno aṭṭhāsi.
乔达摩对弟子们说:“孩子们,我们没有别的供养了,比丘僧团正困苦地站着。我们来为以佛陀为首的比丘僧团铺设花座吧,你们去采集水中和陆上的鲜花。”他们立刻用神通从山脚采来色泽与芳香俱足的鲜花,完全按照舍利弗长老本事中所说的方式铺设了座位。入灭尽定和持伞盖等事,也应当完全按照所说的方式来理解。
Gotamo antevāsike āha – ‘‘tātā, amhākaṃ añño sakkāro natthi, bhikkhusaṅgho dukkhena ṭhito. Buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pupphāsanaṃ paññāpessāma, jalajathalajapupphāni āharathā’’ti. Te tāvadeva pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni iddhiyā āharitvā sāriputtattherassa vatthumhi vuttanayeneva āsanāni paññāpayiṃsu. Nirodhasamāpattisamāpajjanampi chattadhāraṇampi sabbaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
到了第七天,导师从灭尽定中出来,看见那些苦行者围在自己身边站着,就对那位被称为“说法第一”的弟子吩咐道:“比丘,这些仙人修行者们对我做了极大的恭敬,你来为他们的花座作随喜吧。”他接受了导师的话,仔细思惟了三藏之后,作了随喜。等他讲说完毕,导师亲自发出梵音来说法。说法结束时,除了乔达摩苦行者以外,其余一万八千位结发外道都证得了阿拉汉果。
Satthā sattame divase nirodhato vuṭṭhāya parivāretvā ṭhite tāpase disvā dhammakathikabhāve etadaggappattaṃ sāvakaṃ āmantesi – ‘‘iminā bhikkhu isigaṇena mahāsakkāro kato, etesaṃ pupphāsanānumodanaṃ karohī’’ti. So satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā tīṇi piṭakāni sammasitvā anumodanaṃ akāsi. Tassa desanāpariyosāne satthā sayaṃ brahmaghosaṃ nicchāretvā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne ṭhapetvā gotamatāpasaṃ sesā aṭṭhārasa sahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
乔达摩却因为无法以那个身体证悟,就对世尊说:“世尊,那位最初说法的比丘,在您的教法里叫什么名字?”这个人乔达摩,在我教法中是说法第一的比丘。“尊者,我也愿以这七天所修功德的果报,在未来某位佛陀的教法里,像这位比丘一样,成为说法第一的人。”他这样发愿后,就伏在世尊脚前。
Gotamo pana tenattabhāvena paṭivedhaṃ kātuṃ asakkonto bhagavantaṃ āha – ‘‘bhagavā yena bhikkhunā paṭhamaṃ dhammo desito, ko nāma ayaṃ tumhākaṃ sāsane’’ti? Ayaṃ gotama mayhaṃ sāsane dhammakathikānaṃ aggoti. ‘‘Ahampi, bhante, imassa satta divasāni katassa adhikārassa phalena ayaṃ bhikkhu viya anāgate ekassa buddhassa sāsane dhammakathikānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā pādamūle nipajji.
导师观察未来,知道他的愿求将会毫无障碍地实现,就授记说:“在未来十万劫之后,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,你将在他教法中的说法者里成为第一。”然后对那些已经证得阿拉汉果的苦行者说:“来吧,比丘们!”他们全都须发消失,身上穿着神通所化的衣钵,看起来就像六十岁的长老。导师就带领比丘僧团回到了精舍。
Satthā anāgataṃ oloketvā anantarāyenassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate kappasatasahassāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tvaṃ tassa sāsane dhammakathikānaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā te arahattappatte tāpase ‘‘etha bhikkhavo’’ti āha. Sabbe antarahitakesamassū iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherasadisā ahesuṃ. Satthā bhikkhusaṅghamādāya vihāraṃ gato.
乔达摩也是尽形寿侍奉如来,随自己的能力行善,在天界和人间流转了十万劫之后,在我们世尊住世的时代,出生在迦毗罗卫城不远处的稻秆婆罗门村,一个婆罗门大富长者家中。给他取名字的那天,大家叫他富楼那青年。世尊成等正觉、转起殊胜法轮之后,次第游行,来到王舍城附近安住时,阿若憍陈如长老前往迦毗罗卫,度自己的外甥富楼那青年出家。第二天,他来到十力者面前,顶礼世尊,向世尊告辞后,为了找住处而去了六牙湖。富楼那——也就是满慈子——没有和舅父阿若憍陈如长老一起去十力者那里,他想:“我要先把出家的本分做到圆满,再去十力者那里。”于是留在迦毗罗卫,精勤于如理作意,不久就证得了阿拉汉果。在他身边出家的善男子有五百人。长老自己获得了十种论事,也用十种论事来教导他们。他们遵照长老的教导去做,全都证得了阿拉汉果。
Gotamopi yāvajīvaṃ tathāgataṃ paricaritvā yathābalaṃ kalyāṇakammaṃ katvā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle kapilavatthunagarassa avidūre doṇavatthubrāhmaṇagāme brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase puṇṇamāṇavoti nāmaṃ akaṃsu. Satthari abhisambodhiṃ patvā pavattitavaradhammacakke anupubbena āgantvā rājagahaṃ upanissāya viharante aññāsikoṇḍaññatthero kapilavatthuṃ gantvā attano bhāgineyyaṃ puṇṇamāṇavaṃ pabbājetvā punadivase dasabalassa santikaṃ āgantvā bhagavantaṃ vanditvā āpucchitvā nivāsatthāya chaddantadahaṃ gato. Puṇṇopi mantāṇiputto mātulena aññāsikoṇḍaññattherena saddhiṃ dasabalassa santikaṃ agantvā ‘‘mayhaṃ pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetvāva dasabalassa santikaṃ gamissāmī’’ti kapilavatthusmiṃyeva ohīno yonisomanasikāre kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tassa santike pabbajitakulaputtāpi pañcasatā ahesuṃ. Thero sayaṃ dasakathāvatthulābhitāya tepi dasahi kathāvatthūhi ovadati. Te tassa ovāde ṭhatvā sabbeva arahattaṃ pattā.
他们知道自己出家的任务已经完成,就来到戒师面前,说:“尊者,我们的任务已经完成,也获得了十种论事。现在是我们去见十力者的时候了。”长老听了他们的话,心里想:“导师知道我获得了十种论事,我说法时也从不离开十种论事。如果我一起去,这些比丘都会围着我一起走。这样成群结队地去见十力者,对我不合适。让他们先去见吧。”于是他对那些比丘说:“贤友们,你们先走一步去见如来,代我向十力者的双足顶礼。我也会沿着你们走的路去。”
Te attano pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ ñatvā upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘bhante, amhākaṃ kiccaṃ matthakaṃ pattaṃ, dasannañca mahākathāvatthūnaṃ lābhino, samayo no dasabalaṃ passitu’’nti. Thero tesaṃ kathaṃ sutvā cintesi – ‘‘mama dasakathāvatthulābhitaṃ satthā jānāti, ahaṃ dhammaṃ desento dasa kathāvatthūni amuñcantova desemi. Mayi gacchante sabbepime bhikkhū parivāretvā gacchissanti, evaṃ gaṇasaṅgaṇikāya gantvā pana ayuttaṃ mayhaṃ dasabalaṃ passituṃ, ime tāva gantvā passantū’’ti te bhikkhū āha – ‘‘āvuso, tumhe purato gantvā tathāgataṃ passatha, mama vacanena dasabalassa pāde vandatha, ahampi tumhākaṃ gatamaggena gamissāmī’’ti.
那些长老比丘全都是十力者出生地的居民,全都已尽诸漏,全都获得了十种论事。他们没有违背自己戒师的教导,一路次第游行,走过了六十由旬的路程,到达王舍城竹林大寺,顶礼十力者的双足后,坐在一边。诸佛世尊向来有与来访比丘互相问候的惯例。世尊便与他们亲切寒暄,问道:“诸比丘,你们还安好吗?”接着又问:“诸比丘,你们从哪里来?”他们回答:“从出生地来。”世尊又问:“诸比丘,在出生地的同梵行者当中,有谁自身少欲,又为比丘们讲说少欲之论,而受到同梵行者这样的敬重?”他们告诉世尊:“尊者,是名叫富楼那的满慈子尊者。”舍利弗尊者听到这话后,便生起了想见那位长老的愿望。
Te therā sabbepi dasabalassa jātibhūmiraṭṭhavāsino sabbe khīṇāsavā sabbe dasakathāvatthulābhino attano upajjhāyassa ovādaṃ abhinditvā anupubbena cārikaṃ carantā saṭṭhiyojanamaggaṃ atikkamma rājagahe veḷuvanamahāvihāraṃ gantvā dasabalassa pāde vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Āciṇṇaṃ kho panetaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ āgantukehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammoditunti bhagavā tehi saddhiṃ ‘‘kacci, bhikkhave, khamanīya’’ntiādinā nayena madhurapaṭisanthāraṃ katvā ‘‘kuto ca tumhe, bhikkhave, āgacchathā’’ti pucchi. Tehi ‘‘jātibhūmito’’ti vutte ‘‘ko nu kho, bhikkhave, jātibhūmiyaṃ jātibhūmakānaṃ bhikkhūnaṃ sabrahmacārīhi evaṃ sambhāvito attanā ca appiccho appicchakathañca bhikkhūnaṃ kattā’’ti dasakathāvatthulābhiṃ bhikkhuṃ pucchi. Tepi ‘‘puṇṇo nāma, bhante, āyasmā mantāṇiputto’’ti ārocayiṃsu. Taṃ kathaṃ sutvā āyasmā sāriputto therassa dassanakāmo ahosi.
那时,导师从王舍城去了舍卫城。富楼那长老听说十力者已经到了那里,心想“我要去见导师”,就动身前去,结果在香室里面就见到了如来。导师为他〔富楼那〕说法。长老〔富楼那〕听完法后,顶礼十力者,为了独自静修,前往安达林,在一棵树下坐下,度过白天。舍利弗长老听说他〔富楼那〕去了那里,也跟了过去,先看好地方,然后来到那棵树下,和长老〔富楼那〕互相问候,接着请教七清净的次第。长老〔富楼那〕对他〔舍利弗〕所问的问题一一作了解答。他们彼此随喜赞叹对方所说的善妙之言。后来,导师坐在比丘僧团中间,把这位长老立为说法第一。
Atha satthā rājagahato sāvatthiṃ agamāsi. Puṇṇatthero dasabalassa tattha āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘satthāraṃ passissāmī’’ti gantvā antogandhakuṭiyaṃyeva tathāgataṃ sampāpuṇi. Satthā tassa dhammaṃ desesi. Thero dhammaṃ sutvā dasabalaṃ vanditvā paṭisallānatthāya andhavanaṃ gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Sāriputtattheropi tassa gamanaṃ sutvā sīsānulokiko gantvā okāsaṃ sallakkhetvā taṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā therena saddhiṃ sammoditvā sattavisuddhikkamaṃ pucchi. Theropissa pucchitaṃ pucchitaṃ byākāsi. Te aññamaññassa subhāsitaṃ samanumodiṃsu. Atha satthā aparabhāge bhikkhusaṅghamajjhe nisinno theraṃ dhammakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
大迦旃延长老的故事
Mahākaccānattheravatthu
197在第十个偈颂中,“略说”指的是简要开示的教法。“广为分别其义”指的是把那个开示详细展开,分别解释其中的含义。据说,其他人有的能依据义理来充实如来的简略宣说,有的能依据言辞来充实,而这位长老两方面都能做到,因此被称为第一。他过去世的愿求也是如此。
197. Dasame saṃkhittena bhāsitassāti saṃkhittena kathitadhammassa. Vitthārena atthaṃ vibhajantānanti taṃ desanaṃ vitthāretvā atthaṃ vibhajamānānaṃ. Aññe kira tathāgatassa saṅkhepavacanaṃ atthavasena vā pūretuṃ sakkonti byañjanavasena vā, ayaṃ pana thero ubhayavasenapi sakkoti. Tasmā aggoti vutto. Pubbapatthanāpi cassa evarūpāva.
这是他为提问所作的次第因缘:据说,在莲华上正自觉者(Padumuttara)的时代,他出生在一个大富长者家。长大后,有一天照前面说的那样去了精舍,站在人群边上听法,看见世尊把一位比丘安立在“将略说之法广为分别其义”的第一位,心想:“这位比丘真了不起!世尊这样称赞他。我在未来某位佛陀的教法中,也应该得到这样的位置。”于是他迎请世尊,照前面说的那样做了七天大布施,然后说:“尊者,我不以这份供养的果报希求别的成就,只愿在未来某位佛陀的教法中,能像七天前被您安立在那位置上的比丘一样,我也得到那个位置。”发了这个愿之后,他就伏在佛足前。世尊观察未来,看到“这位善男子的愿望会实现”,便授记说:“善男子,未来十万劫之后,会有一位名叫乔达摩的佛陀出世,在他的教法中,你将成为‘将略说之法广为分别其义’的第一人。”说完,世尊作了随喜就离开了。
Ayaṃ panassa pañhakamme anupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarasammāsambuddhakāle gahapatimahāsālakule nibbattitvā vuddhippatto ekadivasaṃ vuttanayeneva vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ attanā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ ekaṃ bhikkhuṃ disvā ‘‘mahanto vatāyaṃ bhikkhu, yaṃ satthā evaṃ vaṇṇeti, mayāpi anāgate ekassa buddhassa sāsane evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti satthāraṃ nimantetvā vuttanayeneva sattāhaṃ mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, ahaṃ imassa sakkārassa phalena na aññaṃ sampattiṃ patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ito sattadivasamatthake tumhehi ṭhānantare ṭhapitabhikkhu viya ahampi taṃ ṭhānantaraṃ labheyya’’nti patthanaṃ katvā pādamūle nipajji. Satthā anāgataṃ olokento ‘‘samijjhissati imassa kulaputtassa patthanā’’ti disvā ‘‘ambho, kulaputta, anāgate kappasatasahassāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tvaṃ tassa sāsane saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
这位良家子也尽形寿行善,在十万劫中于天界与人间轮回。到了迦叶佛的时代,他在波罗奈的一户人家结生。迦叶世尊般涅槃后,他前往建造金塔的地方,用价值十万的黄金砖作供养,并发愿说:“世尊,愿我无论投生在哪里,身体都是金色的。”此后他尽形寿行善,经过一个佛的间隔,继续在天界与人间轮回。到了我们的十力者佛陀出世时,他投生在优禅尼城国师的家中。命名那天,家人说:“我儿子身色如金,自己带着名字来的。”就给他取名叫金童子。他长大后,学通了三部吠陀。父亲去世后,他继承了国师的职位。因为族姓的缘故,他被称为迦旃延。
Sopi kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā satthari parinibbute suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā satasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ dasabalassa uppattikāle ujjeninagare purohitassa gehe nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase ‘‘mayhaṃ putto suvaṇṇavaṇṇasarīro attanāva attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotevassa nāmaṃ akaṃsu . So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccāno nāma jāto.
旃陀波罗阇王召集大臣们,说道:“佛陀已经出现在世间了,有能力的人就去把佛陀请来吧,孩子。”大臣们说:“大王,并无其他有能力把十力者请来的人,只有我们的老师迦旃延婆罗门才有这个能力,请派他去吧。”国王便把他召来,说:“孩子,你去十力者那里吧。”他说:“大王,如果我去那里能够出家,我就去。”国王说:“不管用什么办法,都要把如来请来,孩子。”他想:“去诸佛陀那里不需要带很多随从。”于是连同自己一共八个人出发了。到了那里,世尊为他说法。说法结束时,他和那七个人一起通过无碍解证得了阿拉汉果。世尊伸出手说:“来吧,比丘们!”就在那一刹那,他们全都变成了须发自然消失、手持神通所化的钵和袈裟的样子,就像六十岁的老比丘一样。
Caṇḍapajjotarājā amacce sannipātetvā āha – ‘‘buddho loke nibbatto, taṃ ānetuṃ samatthā gantvā ānetha tātā’’ti. Deva, añño dasabalaṃ ānetuṃ samattho nāma natthi, ācariyo kaccānabrāhmaṇova samattho, taṃ pahiṇathāti. Rājā taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, dasabalassa santikaṃ gacchāhī’’ti āha. Gantvā pabbajituṃ labhanto gamissāmi, mahārājāti. Yaṃkiñci katvā tathāgataṃ ānehi, tātāti. So ‘‘buddhānaṃ santikaṃ gacchantassa mahāparisāya kammaṃ natthī’’ti attaṭṭhamo agamāsi. Athassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne saddhiṃ sattahi janehi saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Taṃkhaṇaṃyeva sabbeva antarahitakesamassū iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya jātā.
长老把自己的事情办完之后,并没有默不作声地坐着,而是像迦留陀夷长老那样,向导师赞叹前往优禅尼的好处。导师听了他的话,知道迦旃延希望自己到他的故乡去。但佛陀不会仅仅因为一个理由就前往不合适的地方。所以导师对他说:“比丘,你自己去吧,你去了以后,国王也会生起信心的。”长老心想:“佛陀说的话不会有第二种意思。”于是礼敬如来,和跟他一起来的七位比丘一起前往优禅尼。途中经过一个叫提罗帕那利的聚落,他在那里托钵。那个聚落里有两位商主的女儿。其中一位出生在破落的人家,家境贫穷,父母去世后靠乳母过活。但她的身材相貌很好,头发比其他人都长得多。同一个聚落里还有另一位商主的女儿,家里极有权势,却天生没有头发。她之前派人到那位贫女那里,说“我给你一百或一千钱”,却还是没能把头发买来。
Thero attano kicce matthakaṃ patte tuṇhībhāvena anisīditvā kāḷudāyitthero viya satthu ujjenigamanatthāya gamanavaṇṇaṃ kathesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘kaccāno attano jātibhūmiyaṃ mama gamanaṃ paccāsīsatī’’ti aññāsi. Buddhā ca nāma ekaṃ kāraṇaṃ paṭicca gantuṃ ayuttaṭṭhānaṃ na gacchanti. Tasmā theraṃ āha – ‘‘tvaṃyeva bhikkhu gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti. Thero ‘‘buddhānaṃ dve kathā nāma natthī’’ti tathāgataṃ vanditvā attanā saddhiṃ āgatehi sattahi bhikkhūhi saddhiṃ ujjeniṃ gacchanto antarāmagge telapanāḷi nāma nigamo, tattha piṇḍāya cari. Tasmiṃ ca nigame dve seṭṭhidhītaro. Tāsu ekā parijiṇṇakule nibbattā duggatā mātāpitūnaṃ accayena dhātiṃ nissāya jīvati. Attabhāvo panassā samiddho, kesā aññāhi ativiya dīghā. Tasmiṃyeva nigame aññā issaraseṭṭhikulassa dhītā nikkesikā. Sā tato pubbe tassā samīpaṃ pesetvā ‘‘sataṃ vā sahassaṃ vā dassāmī’’ti vatvāpi kese āharāpetuṃ nāsakkhi.
那天,那位商主的女儿看见大迦旃延长老被七位比丘围着,拿着空钵走来,心想:“这位金色身相的婆罗门比丘,钵洗得干干净净就来了,我也没有别的钱财。那位名叫某某的商主的女儿之前为了我的头发派人来过。现在用从这里得到的钱,就可以给那位长老做布施了。”于是她派乳母去迎请长老们,把他们请进家里坐下。长老们坐好后,她走进内室,让乳母替自己剪头发,说:“乳母,把这些头发交给那位名叫某某的商主的女儿,她给什么,你就拿回来,我们好供养尊者们的饭食。”乳母用手背擦了擦眼泪,一只手按着胸口,在长老们面前把头发藏好,然后拿着头发去了那位商主的女儿那里。
Tasmiṃ pana divase sā seṭṭhidhītā mahākaccānattheraṃ sattahi bhikkhūhi parivutaṃ tucchapattaṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ayaṃ suvaṇṇavaṇṇo eko brahmabandhubhikkhu yathādhoteneva pattena āgacchati, mayhañca aññaṃ dhanaṃ natthi. Asukaseṭṭhidhītā pana imesaṃ kesānaṃ atthāya pesesi. Idāni ito laddhauppādena sakkā therassa deyyadhammaṃ dātu’’nti dhātiṃ pesetvā there nimantetvā antogehe nisīdāpesi. Therānaṃ nisinnakāle gabbhaṃ pavisitvā dhātiyā attano kese kappāpetvā, ‘‘amma , ime kese asukāya nāma seṭṭhidhītāya datvā yaṃ sā deti, taṃ āhara, ayyānaṃ piṇḍapātaṃ dassāmā’’ti. Dhāti piṭṭhihatthena assūni puñchitvā ekena hatthena hadayamaṃsaṃ sandhāretvā therānaṃ santike paṭicchādetvā te kese ādāya tassā seṭṭhidhītāya santikaṃ gatā.
货物纵然贵重,若送上门来也不受看重。商主女儿心想:“我以前花了很多钱,也没能让人把那些头发拿来,现在既然已经剪下来了,就不可能再像原来长在头上时那样得到它了。”她对乳母说:“我以前花了你女主人很多钱,也没能让她把头发拿来。可是没有生命的头发,不管丢到哪里,最多也就值八个迦哈巴那。”于是她只给了八个迦哈巴那。乳母把钱拿来交给商主女儿。商主女儿把每一份团食都做成价值一个迦哈巴那的供养,让人送给长老们。长老观察后,看到商主女儿的宿世因缘,就问:“商主女儿在哪里?”有人回答:“在房间里,尊者。”长老说:“叫她过来。”她因为对长老们心怀恭敬,一听到传唤就立刻过来,向长老们顶礼,生起了很强的信心。就在她顶礼的同时,因为团食已种在殊胜的福田中,现世就能得到果报,她的头发立刻恢复了原来的样子。长老们接过那份团食,就在商主女儿眼前腾空而起,飞到金林园降落下来。
Paṇiyaṃ nāma sāravantampi sayaṃ upanītaṃ gāravaṃ na janeti, tasmā sā seṭṭhidhītā cintesi – ‘‘ahaṃ pubbe bahunāpi dhanena ime kese āharāpetuṃ nāsakkhiṃ, idāni pana chinnakālato paṭṭhāya na yathāmūlameva labhissatī’’ti . Dhātiṃ āha – ‘‘ahaṃ pubbe tava sāminiṃ bahunāpi dhanena kese āharāpetuṃ nāsakkhiṃ, yattha katthaci vinipātā pana nijjīvakesā nāma aṭṭha kahāpaṇe agghantī’’ti aṭṭheva kahāpaṇe adāsi. Dhāti kahāpaṇe āharitvā seṭṭhidhītāya adāsi. Seṭṭhidhītā ekekaṃ piṇḍapātaṃ ekekakahāpaṇagghanakaṃ katvā therānaṃ dāpesi. Thero āvajjitvā seṭṭhidhītāya upanissayaṃ disvā ‘‘kahaṃ seṭṭhidhītā’’ti pucchi. Gabbhe, ayyāti. Pakkosatha nanti. Sā ca theresu gāravena ekavacaneneva āgantvā there vanditvā balavasaddhaṃ uppādesi. Sukhette patiṭṭhitapiṇḍapāto diṭṭheva dhamme vipākaṃ detīti saha therānaṃ vandanena kesā pakatibhāveyeva aṭṭhaṃsu. Therāpi taṃ piṇḍapātaṃ gahetvā passantiyāyeva seṭṭhidhītāya vehāsaṃ abbhuggantvā kañcanavanuyyāne otariṃsu.
林园守卫见到长老后,就去到国王那里,说:“大王,我的尊师国师迦旃延出家后,来到了林园。”旃陀帕佳塔王前往林园,向已经吃完饭的长老行五体投地礼,然后坐在一边,问:“尊者,世尊在哪里?”长老说:“大王,世尊没有亲自来,是派我来的。”“尊者,今天从哪里得到食物?”长老应国王的询问,把商主女儿所做的种种难行之事都告诉了他。国王为长老安排了住处,邀请长老后,回到自己的宫殿,命令商主女儿,把她立为第一王后。这位女子在现世就获得了荣耀。
Uyyānapālo theraṃ disvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘deva, me ayyo purohito kaccāno pabbajitvā uyyānamāgato’’ti āha. Rājā caṇḍapajjoto uyyānaṃ gantvā katabhattakiccaṃ theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kahaṃ, bhante, bhagavā’’ti pucchi. Satthā sayaṃ anāgantvā maṃ pesesi mahārājāti. Kahaṃ, bhante, ajja bhikkhaṃ alatthāti? Thero rañño pucchāsabhāgena sabbaṃ seṭṭhidhītāya kataṃ dukkaraṃ ārocesi. Rājā therassa vasanaṭṭhānaṃ paṭiyādetvā theraṃ nimantetvā nivesanaṃ gantvā seṭṭhidhītaraṃ āṇāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Imissā itthiyā diṭṭhadhammikova yasapaṭilābho ahosi.
从那时起,国王对这位长老十分恭敬,常常供养他。大众听了长老说法,生起信心,纷纷到长老那里出家。从那时起,整座城市都闪耀着一片袈裟的光辉,处处吹拂着仙人般的风气。王后也怀了孕,满十个月后生下一个儿子。到了取名字那天,大家用外祖父商主的名字,给他取名叫“牧牛童子”。王后也因为儿子的名字,被称为“牧牛童之母”。这位王后对长老非常敬信,征得国王同意后,就在金林园为长老建了一座精舍。长老使优禅尼城的人心生净信之后,又回到世尊身边。后来,世尊住在祇园时,以《蜜丸经》《迦旃延略说》《彼岸道经》这三部经为因缘,把这位长老列为能详细分别略说法义者中的第一。
Tato paṭṭhāya rājā therassa mahāsakkāraṃ karoti. Therassa dhammakathāya pasīditvā mahājano therassa santike pabbaji. Tato paṭṭhāya sakalanagaraṃ ekakāsāvapajjotaṃ isivātapaṭivātaṃ ahosi. Sāpi devī gabbhaṃ labhitvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi. Tassa nāmaggahaṇadivase gopālakumāroti mātāmahaseṭṭhino nāmaṃ akaṃsu. Sā puttassa nāmavasena gopālamātā nāma devī jātā. Sā devī there ativiya pasīditvā rājānaṃ sampaṭicchāpetvā kañcanavanuyyāne therassa vihāraṃ kāresi. Thero ujjeninagaraṃ pasādetvā puna satthu santikaṃ gato. Atha satthā aparabhāge jetavane viharanto madhupiṇḍikasuttaṃ (ma. ni. 1.199 ādayo) kaccānapeyyālaṃ (ma. ni. 3.279 ādayo) pārāyanasuttanti ime tayo suttante aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.