14. 最上品·4. 第四最上品
13. 最上品义注 · 118 段
14. 最上品
14. Etadaggavaggo
4. 第四最上品
(14) 4. Catutthaetadaggavaggo
阿难长老的故事
Ānandattheravatthu
219-223219-223. 在第四品第一项“多闻者”等说法中,还有其他长老也是多闻者、具念者、正行者、精进者和侍者。但这位尊者学习佛语时,是在十力者的教法中安住于法藏传持之位而领受的,因此成为多闻者中的最上。又,这位长老忆持佛语的念力比其他长老更强,所以成为具念者中的最上。这位尊者能立足于一语而掌握六万句,完全依照导师所教导的方式通达一切词句,所以成为正行者中的最上。这位尊者学习佛语的精进、读诵的精进、忆持的精进以及侍奉导师的精进,都与其他长老不同,无可比拟,所以成为精进者中的最上。他侍奉如来时,并不像其他侍者比丘那样侍奉,因为其他侍者虽然侍奉如来,却不能长久侍奉,也没有契合佛陀的心意而侍奉。而这位长老从获得侍者职位那天起,就发起精进,契合如来的心意而侍奉,所以成为侍者中的最上。
219-223. Catutthassa paṭhame bahussutānantiādīsu aññepi therā bahussutā satimantā gatimantā dhitimantā upaṭṭhākā ca atthi. Ayaṃ panāyasmā buddhavacanaṃ uggaṇhanto dasabalassa sāsane bhaṇḍāgārikapariyattiyaṃ ṭhatvā gaṇhi. Tasmā bahussutānaṃ aggo nāma jāto. Imasseva ca therassa buddhavacanaṃ gahetvā dhāraṇakasati aññehi therehi balavatarā ahosi, tasmā satimantānaṃ aggo nāma jāto. Ayameva cāyasmā ekapade ṭhatvā saṭṭhi padasahassāni gaṇhanto satthārā kathitaniyāmeneva sabbapadāni jānāti, tasmā gatimantānaṃ aggo nāma jāto. Tasseva cāyasmato buddhavacanaṃ uggaṇhanavīriyaṃ sajjhāyanavīriyañca dhāraṇavīriyañca satthu upaṭṭhānavīriyañca aññehi asadisaṃ ahosi, tasmā dhitimantānaṃ aggo nāma jāto. Tathāgataṃ upaṭṭhahanto cesa na aññesaṃ upaṭṭhākabhikkhūnaṃ upaṭṭhānākārena upaṭṭhahi, aññe hi tathāgataṃ upaṭṭhahantā na ciraṃ upaṭṭhahiṃsu, na ca buddhānaṃ manaṃ gahetvā upaṭṭhahiṃsu. Ayaṃ thero pana upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhadivasato paṭṭhāya āraddhavīriyo hutvā tathāgatassa manaṃ gahetvā upaṭṭhahi. Tasmā upaṭṭhākānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的这件事,次第叙述是这样的:据说,从这一劫往上十万劫之前的那一劫里,有一位名叫莲华上的导师出现在世间。他的城市叫天鹅城,父亲是南陀王,母亲是善慧王后,菩萨则是上王子。他在儿子出生的那天,发起了大出离,离家出家,精勤修行,逐渐证得了一切知智,说出“多生轮回”的优陀那,在菩提座上度过了七天,然后说“我要把脚放在大地上”,便伸出了脚。这时大地裂开,从下方涌出一朵如前所说那么大的莲花。从那以后,世尊就被称为莲华上。他的两位上首弟子是天乐和善生,两位上首女弟子是阿弥塔和阿萨玛,侍者名叫善意。莲华上世尊为了摄受父王,由十万比丘众围绕,住在天鹅城的王都。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ito kira satasahassamatthake kappe padumuttaro nāma satthā loke uppajji. Tassa haṃsavatī nāma nagaraṃ ahosi, nando nāma rājā pitā, sumedhā nāma devī mātā, bodhisatto uttarakumāro nāma ahosi. So puttassa jātadivase mahābhinikkhamanaṃ nikkhamma pabbajitvā padhānamanuyutto anukkamena sabbaññutaṃ patvā ‘‘anekajātisaṃsāra’’nti udānaṃ udānetvā sattāhaṃ bodhipallaṅke vītināmetvā ‘‘pathaviyaṃ ṭhapessāmī’’ti pādaṃ abhinīhari. Atha pathaviṃ bhinditvā heṭṭhā vuttappamāṇaṃ padumaṃ uṭṭhāsi. Tadupādāya bhagavā padumuttaroteva paññāyittha. Tassa devalo ca sujāto ca dve aggasāvakā ahesuṃ , amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, sumano nāma upaṭṭhāko. Padumuttaro bhagavā pitu saṅgahaṃ kurumāno bhikkhusatasahassaparivāro haṃsavatiyā rājadhāniyā vasati.
他的弟弟名叫善意王子。国王把离天鹅城一百由旬远的一处富庶村落赐给了他。他偶尔会回来拜见父王和导师。有一天,边境发生了叛乱,善意王子派人禀报国王。国王回话说:“你是我派去那里的,怎么会这样?”他平定盗贼之后,又派人禀报国王:“大王,地方已经安宁了。”国王很高兴,说:“让我儿子赶快回来。”他身边大约有一千位大臣。他和这些大臣在路上商量:“父王现在很高兴,如果他要赐我一个愿望,我该求什么?”于是有人对他说:“求象,求马,求领地,求七宝。”另一些人说:“你们是大自在王的儿子,财富对你们来说并不难得,就算得到了这一切,最终也都要舍弃而去,只有福德才是唯一能带走的。所以,在大王赐愿的时候,你们应该求这个愿:供养莲华上佛三个月。”他听了之后说:“你们是我的善知识,我自己本来没有这个念头,是你们让我生起了这个想法,我就这么办。”于是他回去顶礼父王,父王拥抱他,亲吻他的头顶,说:“儿子,我给你赐愿。”他说:“大王,我想让生命不白白空过,以四种资具供养世尊三个月,请大王赐我这个愿。”父王说:“孩子,不行,可以求别的愿。”他说:“大王,刹帝利说话没有两种,请就赐我这个愿,我不要别的。”父王说:“孩子,佛陀的心意很难知道,如果世尊不愿意,就算我赐了愿又有什么用?”他说:“好,大王,我去了解世尊的心意。”于是他就去了精舍。
Kaniṭṭhabhātā panassa sumanakumāro nāma. Tassa rājā haṃsavatito vīsayojanasate bhogagāmaṃ adāsi. So kadāci kadāci āgantvā pitarañca satthārañca passati. Athekadivasaṃ paccanto kupito sumano rañño pesesi. Rājā ‘‘tvaṃ mayā tattha kasmā ṭhapito’’ti paṭipesesi. So core vūpasametvā ‘‘upasanto, deva, janapado’’ti rañño pesesi. Rājā tuṭṭho ‘‘sīghaṃ mama putto āgacchatū’’ti āha. Tassa sahassamattā amaccā honti. So tehi saddhiṃ antarāmagge mantesi – ‘‘mayhaṃ pitā tuṭṭho sace me varaṃ deti, kiṃ gaṇhāmī’’ti? Atha naṃ ekacce ‘‘hatthiṃ gaṇhatha, assaṃ gaṇhatha, janapadaṃ gaṇhatha, satta ratanāni gaṇhathā’’ti āhaṃsu. Apare ‘‘tumhe pathavissarassa puttā, na tumhākaṃ dhanaṃ dullabhaṃ, laddhampi cetaṃ sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, puññameva ekaṃ ādāya gamanīyaṃ. Tasmā deve varaṃ dadamāne temāsaṃ padumuttarabhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ varaṃ gaṇhathā’’ti āhaṃsu. So ‘‘tumhe mayhaṃ kalyāṇamittā, na metaṃ cittaṃ atthi, tumhehi pana uppāditaṃ, evaṃ karissāmī’’ti gantvā pitaraṃ vanditvā pitarā āliṅgetvā matthake cumbetvā ‘‘varaṃ te putta demī’’ti vutte ‘‘icchāmahaṃ, mahārāja, bhagavantaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahanto jīvitaṃ avañjhaṃ kātuṃ, imaṃ me deva varaṃ dehī’’ti āha. Na sakkā, tāta, aññaṃ varehīti. Deva, khattiyānaṃ nāma dve kathā natthi, etadeva me varaṃ dehi, na mama aññena atthoti. Tāta, buddhānaṃ nāma cittaṃ dujjānaṃ, sace bhagavā na icchissati, mayā dinnepi kiṃ bhavissatīti? ‘‘Sādhu, deva, ahaṃ bhagavato cittaṃ jānissāmī’’ti vihāraṃ gato.
那时,世尊已经吃完饭,进了香室。他〔王子〕就走到聚集在圆亭里的比丘们跟前。比丘们问他〔王子〕:“王子,你为什么来?”他〔王子〕说:“为了见世尊,请让我见见世尊。”他们〔比丘们〕说:“王子,我们无法想见时就随时见到世尊。”他〔王子〕问:“尊者,那谁能见到呢?”他们〔比丘们〕说:“有位叫善意的长老,王子。”他〔王子〕问:“尊者,长老在哪里?”问清长老坐的地方后,他〔王子〕过去顶礼长老,说:“尊者,我想见世尊,请让我见到世尊。”长老就在王子眼前进入水遍处禅那,把大地定成水,然后沉入地中,直接出现在世尊的香室里。世尊问他〔善意长老〕:“善意,你为什么来?”他〔善意长老〕说:“尊者,有位王子来见世尊。”世尊说:“那么,比丘,敷个座位吧。”长老又在王子眼前取了佛座,在香室内部沉入地中,然后出现在外院,在外院敷设了座位。王子看到这两个神奇的情景,心想:“这位比丘真是了不起。”
Tena ca samayena bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā bhagavā gandhakuṭiṃ paviṭṭho hoti, so maṇḍalamāḷe sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ agamāsi. Te naṃ āhaṃsu – ‘‘rājaputta, kasmā āgatosī’’ti? Bhagavantaṃ dassanāya, dassetha me bhagavantanti. Na mayaṃ, rājaputta, icchiticchitakkhaṇe satthāraṃ daṭṭhuṃ labhāmāti. Ko pana, bhante, labhatīti? Sumanatthero nāma rājaputtāti. So ‘‘kuhiṃ, bhante, thero’’ti? Therassa nisinnaṭṭhānaṃ pucchitvā gantvā vanditvā ‘‘icchāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ passituṃ, dassetha me bhagavanta’’nti āha. Thero passantasseva rājakumārassa āpokasiṇajjhānaṃ samāpajjitvā mahāpathaviṃ udakaṃ adhiṭṭhāya pathaviyaṃ nimujjitvā satthu gandhakuṭiyaṃyeva pāturahosi. Atha naṃ bhagavā ‘‘sumana kasmā āgatosī’’ti āha. Rājaputto, bhante, bhagavantaṃ dassanāya āgatoti. Tena hi bhikkhu āsanaṃ paññāpehīti. Puna thero passantasseva rājakumārassa buddhāsanaṃ gahetvā antogandhakuṭiyaṃ nimujjitvā bahipariveṇe pātubhavitvā pariveṇe āsanaṃ paññāpesi. Rājakumāro imāni dve acchariyākārāni disvā ‘‘mahanto vatāyaṃ bhikkhū’’ti cintesi.
世尊也从香室出来,坐在已经铺好的座位上。王子向世尊顶礼,然后上前问候。世尊问他:“王子,你是什么时候来的?”他回答说:“尊者,是在您进入香室的时候。那些比丘说:‘我们不能在想见世尊的时候见到世尊。’于是他们把我送到那位长老那里。长老只用一句话就让我见到了您。尊者,我想这位长老在您的教法里一定是很受器重的吧。”世尊说:“是的,王子,这位比丘在我的教法里确实很受器重。”王子问:“尊者,在佛陀的教法里,要怎么做才能受到器重呢?”世尊回答说:“布施、持戒、做布萨,王子。”王子说:“世尊,我也想和那位长老一样,在佛陀的教法里受到器重。请世尊明天接受我的供养。”世尊默然答应了。王子回到自己的住处,整夜准备了盛大的供养,连续七天做了叫做“军营食”的供养。
Bhagavāpi gandhakuṭito nikkhamitvā paññatte āsane nisīdi. Rājaputto bhagavantaṃ vanditvā paṭisanthāraṃ akāsi. ‘‘Kadā āgatosi rājaputtā’’ti vutte, ‘‘bhante, tumhesu gandhakuṭiṃ paviṭṭhesu, bhikkhū pana ‘na mayaṃ icchiticchitakkhaṇe bhagavantaṃ daṭṭhuṃ labhāmā’ti maṃ therassa santikaṃ pāhesuṃ. Thero pana ekavacaneneva dasseti, thero, bhante, tumhākaṃ sāsane vallabho maññe’’ti. Āma rājakumāra, vallabho esa bhikkhu mayhaṃ sāsaneti. Bhante, buddhānaṃ sāsane kiṃ katvā vallabhā hontīti? Dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kumārāti. Bhagavā ahaṃ thero viya buddhasāsane vallabho hotukāmo, sve mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena . Rājakumāro attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā sabbarattiṃ mahāsakkāraṃ sajjetvā satta divasāni khandhāvārabhattaṃ nāma adāsi.
第七天,他顶礼了世尊,说:尊者,我从父王那里得到了一个恩准,在三个月的雨安居期间由我来照顾您。请您接受我这三个月的雨安居。世尊便观察:到那里去有没有意义?看到有意义之后,说道:王子,如来乐于住在空寂的地方。王子说:世尊已经知道了,善逝已经知道了。接着又说:尊者,我先过去把寺院建好,等我派人来请的时候,请您带着十万比丘一起来。他让世尊答应了这件事,然后就去父王那里,说:大王,世尊已经答应我了。等我派人去请的时候,请大王送世尊启程。他顶礼父王之后便出发了。每走一由旬就建一座寺院,这样走完了二十由旬的路。到了之后,他在自己的城里寻找建寺的地方,看到一位名叫善名的居士的园林,就用十万金买下来,又花了十万金建寺院。在那里,他为世尊建了香室,也为其余比丘们建了夜间住处和白天住处的精舍与殿堂,围墙和门楼也都建好了。完工之后,他派人去父王那里传话:我的事情已经办好了,请送世尊过来。
Sattame divase satthāraṃ vanditvā, bhante, mayā pitu santikā temāsaṃ antovassaṃ tumhākaṃ paṭijagganavaro laddho, temāsaṃ me vassāvāsaṃ adhivāsethāti. Bhagavā ‘‘atthi nu kho tattha gatena attho’’ti oloketvā ‘‘atthī’’ti disvā ‘‘suññāgāre kho, rājakumāra, tathāgatā abhiramantī’’ti āha. Kumāro ‘‘aññātaṃ bhagavā aññātaṃ sugatā’’ti vatvā ‘‘ahaṃ, bhante, purimataraṃ gantvā vihāraṃ kāremi, mayā pesite bhikkhusatasahassena saddhiṃ āgacchathā’’ti bhagavantaṃ paṭiññaṃ gāhāpetvā pitu santikaṃ gantvā ‘‘dinnā me, deva, bhagavatā paṭiññā, mayā pahite bhagavantaṃ peseyyathā’’ti vatvā pitaraṃ vanditvā nikkhamitvā yojane yojane vihāraṃ kārento vīsayojanasataṃ addhānaṃ gato. Gantvā ca attano nagare vihāraṭṭhānaṃ vicinanto sobhananāmassa kuṭumbikassa uyyānaṃ disvā satasahassena kiṇitvā satasahassaṃ vissajjetvā vihāraṃ kāresi. Tattha bhagavato gandhakuṭiṃ sesabhikkhūnañca rattiṭṭhānadivāṭṭhānatthāya kuṭileṇamaṇḍape kāretvā pākāraparikkhepaṃ dvārakoṭṭhakañca niṭṭhāpetvā pitu santikaṃ pesesi – ‘‘niṭṭhitaṃ mayhaṃ kiccaṃ, satthāraṃ pahiṇathā’’ti.
国王供养世尊之后,说道:“世尊,善意王子的事情已经办好了,他正盼着您动身。”于是,世尊在十万比丘的围绕下,每经过一由旬,就在那里的精舍中住下,一路前行。王子听说“导师来了”,便向前迎接一由旬,用香、花等物供养,把世尊请进精舍——
Rājā bhagavantaṃ bhojetvā ‘‘bhagavā sumanassa kiccaṃ niṭṭhitaṃ, tumhākaṃ gamanaṃ paccāsīsatī’’ti āha. Bhagavā bhikkhusatasahassaparivuto yojane yojane vihāresu vasamāno agamāsi. Kumāro ‘‘satthā āgacchatī’’ti sutvā yojanaṃ paccuggantvā gandhamālādīhi pūjayamāno vihāraṃ pavesetvā –
“我用十万金买下,又用十万金建造;
这座园林名叫善妙,大牟尼,请您接受。”
‘‘Satasahassena me kītaṃ, satasahassena māpitaṃ; Sobhanaṃ nāma uyyānaṃ, paṭiggaṇha mahāmunī’’ti. –
他把精舍献了出来。到了入雨安居那天,他做了布施,把自己的妻子儿女和大臣们都叫来,说道:“导师从很远的地方来到我们这里,而诸佛一向尊重法,不以物质为重。所以,我这三个月要只穿两件衣,受持十戒,就住在这里。你们也要用同样的方式,在这三个月里供养十万位漏尽者。”
Vihāraṃ niyyādesi. So vassūpanāyikādivase dānaṃ datvā attano puttadāre ca amacce ca pakkosāpetvā āha – ‘‘satthā amhākaṃ santikaṃ dūratova āgato, buddhā ca nāma dhammagarukā na āmisacakkhukā . Tasmā ahaṃ imaṃ temāsaṃ dve sāṭake nivāsetvā dasa sīlāni samādiyitvā idheva vasissāmi, tumhe khīṇāsavasatasahassassa imināva nīhārena temāsaṃ dānaṃ dadeyyāthā’’ti.
他住在与苏摩那长老住处同一区域的地方,亲眼看见长老为世尊做的一切侍奉,心里想:“在这个地方,这位长老最受宠爱,我应该发愿得到像他那样的位置。”临近自恣日时,他进入村庄,做了七天大布施。第七天,他把三衣放在十万比丘面前,顶礼世尊,说:“尊者,我从这七天大布施开始所积累的功德,既不求帝释的成就,也不求魔罗或梵天的成就,只求成为佛陀的侍者。所以,世尊,愿我未来也能像苏摩那长老一样,成为一位佛陀的侍者。”说完,他五体投地顶礼。导师看出他没有障碍,便为他授记,然后离去。王子听了这话,心想:“诸佛说话果然没有模棱两可。”第二天,他拿着乔达摩佛的钵和衣,仿佛一路跟在后面一样。
So sumanattherassa vasanaṭṭhānasabhāgeyeva ṭhāne vasanto yaṃ thero bhagavato vattaṃ karoti, taṃ sabbaṃ disvā ‘‘imasmiṃ ṭhāne ekantavallabho esa thero, etasseva me ṭhānantaraṃ patthetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā upakaṭṭhāya pavāraṇāya gāmaṃ pavisitvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase bhikkhusatasahassassa pādamūle ticīvaraṃ ṭhapetvā bhagavantaṃ vanditvā, ‘‘bhante, yadetaṃ mayā sattāhaṃ khandhāvāradānato paṭṭhāya puññaṃ kataṃ, taṃ neva sakkasampattiṃ, na mārabrahmasampattiṃ patthayantena, buddhassa pana upaṭṭhākabhāvaṃ patthentena kataṃ. Tasmā ahampi bhagavā anāgate sumanatthero viya ekassa buddhassa upaṭṭhāko homī’’ti pañcapatiṭṭhitena patiṭṭhahitvā vandi. Satthā tassa anantarāyaṃ disvā byākaritvā pakkāmi. Kumāro taṃ sutvā ‘‘buddhā ca nāma advejjhakathā hontī’’ti dutiyadivase gotamabuddhassa pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito piṭṭhito gacchanto viya ahosi.
他在那位佛陀出世的时代,布施了十万年,死后生到天界。到了迦叶佛的时代,一位长老在托钵乞食,他为长老接钵,并供养了一件上衣来表示敬意。后来又生到天界,从那里命终后,转生为波罗奈国王。他登上最上层的宫殿,八位独觉佛从香山腾空飞来,就迎请他们,供养饮食,又在自己吉祥的林园里为他们建了八座茅棚,还在自己的住处准备了八把纯宝制成的座椅和宝石支架,供他们坐用,这样承事了一万年。这些都是众所周知的事迹。
So tasmiṃ buddhuppāde vassasatasahassaṃ dānaṃ datvā sagge nibbattitvā kassapabuddhakāle piṇḍāya carato therassa pattaggahaṇatthaṃ uttarisāṭakaṃ datvā pūjaṃ akāsi. Puna sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasirājā hutvā uparipāsādavaragato gandhamādanato ākāsena āgacchante aṭṭha paccekabuddhe disvā nimantāpetvā bhojetvā attano maṅgalauyyāne tesaṃ aṭṭha paṇṇasālāyo kāretvā tesaṃ nisīdanatthāya attano nivesane aṭṭha sabbaratanamayāni pīṭhāni ceva maṇiādhārake ca paṭiyādetvā dasa vassasahassāni upaṭṭhānaṃ akāsi. Etāni pākaṭaṭṭhānāni.
他在十万劫之中一直行布施,后来和我们的菩萨一起投生到兜率天。从那里命终之后,投生在甘露饭释迦的家中。他出生时,所有亲族都欢喜踊跃,因此给他取名叫阿难。菩萨依次完成大出离、证得正等觉之后,第一次来到迦毗罗卫,世尊从那里离开时,为了成为世尊的随行眷属,他与跋提等王子一同出家,在世尊座下出家后不久,就在具寿满慈子面前听闻说法,证得了入流果。
Kappasatasahassaṃ pana dānaṃ dadamānova amhākaṃ bodhisattena saddhiṃ tusitapure nibbattitvā tato cuto amitodanasakkassa gehe nibbatti. Athassa sabbeva ñātake ānandite pamudite karonto jātoti ānandotveva nāmaṃ akaṃsu. So anupubbena katābhinikkhamane sammāsambodhiṃ patvā paṭhamagamanena kapilavatthuṃ āgantvā tato nikkhante bhagavati bhagavato parivāratthaṃ rājakumāresu pabbajantesu bhaddiyādīhi saddhiṃ nikkhamitvā bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva āyasmato puṇṇassa mantāṇiputtassa santike dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhahi.
那时候,世尊刚成道的最初二十年里,还没有固定的侍者。有时是那伽沙玛罗拿着钵和衣随行,有时是那耆多,有时是优波婆那,有时是善星,有时是沙弥准陀,有时是萨迦多,有时是罗陀,有时是弥醯。有一次,世尊和那伽沙玛罗长老一起走长途,来到一个岔路口。长老离开大路,说:“世尊,我走这条路。”世尊说:“来吧,比丘,我们走这条路。”他说:“那这样,世尊,您拿好您的钵和衣,我走这条路。”说着就开始把钵和衣往地上放。世尊说:“拿过来,比丘。”接过钵和衣就走了。那位比丘走另一条路时,盗贼抢走了他的钵和衣,还打破了他的头。他想:“现在世尊是我的依靠,再没有别人了。”于是流着血来到世尊面前。世尊问:“比丘,这是怎么了?”他把经过禀告了世尊。世尊安慰他说:“比丘,别担心,正是因为这件事,我们才想拦住你。”
Tena kho pana samayena bhagavato paṭhamabodhiyaṃ vīsati vassāni anibaddhā upaṭṭhākā ahesuṃ. Ekadā nāgasamālo pattacīvaraṃ gahetvā vicari ekadā nāgito, ekadā upavāno, ekadā sunakkhatto, ekadā cundo samaṇuddeso , ekadā sāgato, ekadā rādho, ekadā meghiyo. Tattha ekadā bhagavā nāgasamālattherena saddhiṃ addhānamaggappaṭipanno dvedhāpathaṃ patto. Thero maggā okkamma ‘‘bhagavā ahaṃ iminā maggena gacchāmī’’ti āha. Atha naṃ bhagavā ‘‘ehi bhikkhu, iminā maggena gacchāmā’’ti āha. So ‘‘handa bhagavā tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha, ahaṃ iminā maggena gacchāmī’’ti vatvā pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ ṭhapetuṃ āraddho. Atha naṃ bhagavā ‘‘āhara bhikkhū’’ti vatvā pattacīvaraṃ gahetvā gato. Tassapi bhikkhuno itarena maggena gacchato corā pattacīvarañceva hariṃsu, sīsañca bhindiṃsu. So ‘‘bhagavā idāni me paṭisaraṇaṃ, na añño’’ti cintetvā lohitena galantena bhagavato santikaṃ āgami. ‘‘Kimidaṃ bhikkhū’’ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesi. Atha naṃ bhagavā ‘‘mā cinteyi bhikkhu, etassa kāraṇāyeva taṃ nivārayimhā’’ti vatvā samassāsesi.
有一次,世尊和弥醯长老一起前往东竹林的鹿野苑,到了詹都村。在那里,弥醯在詹都村乞食后,看见河边有一座很美的芒果园,就说:“世尊,请您拿着您的衣钵,我要去那座芒果园里修沙门法。”世尊三次阻止他,他还是去了,结果被不善的念头缠住,回来以后把这件事报告了世尊。世尊说:“我们就是看出了这个原因才阻止你的。”然后世尊逐渐游行到了舍卫城。在那里,世尊坐在香室精舍铺设好的殊胜佛座上,被比丘僧团围绕着,对比丘们说:“比丘们,我现在老了。有些比丘听我说‘我们走这条路’,却走别的路;有些比丘把我的衣钵丢在地上。你们该知道有一个固定侍奉我的比丘。”比丘们听了生起对法的警策。这时,舍利弗尊者从座位上站起来,顶礼世尊后说:“尊者,我就是为了侍奉您,才在超过十万劫、不可计数的漫长时间里圆满诸波罗蜜。像我这样有大智慧的人,难道不该做侍者吗?我来侍奉您。”世尊拒绝说:“不必了,舍利弗。你所住的方向不会空过,因为你的教导就像诸佛的教导一样,因此我需要你来尽侍者的职责。”用同样的方式,以大目犍连为首的八十位大弟子都站起来请求,世尊全都拒绝了。
Ekadā pana bhagavā meghiyattherena saddhiṃ pācīnavaṃse migadāye jantugāmaṃ agamāsi. Tatrāpi meghiyo jantugāme piṇḍāya caritvā nadītīre pāsādikaṃ ambavanaṃ disvā ‘‘bhagavā tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhatha, ahaṃ tasmiṃ ambavane samaṇadhammaṃ karomī’’ti vatvā bhagavatā tikkhattuṃ nivāriyamānopi gantvā akusalavitakkehi anvāsatto paccāgantvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Tampi bhagavā ‘‘imameva te kāraṇaṃ sallakkhetvā nivārayimhā’’ti vatvā anupubbena sāvatthiṃ agamāsi. Tattha gandhakuṭipariveṇe paññattavarabuddhāsane nisinno bhikkhusaṅghaparivuto bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhave, idānimhi mahallako, ‘ekacce bhikkhū iminā maggena gacchāmā’ti vutte aññena gacchanti, ekacce mayhaṃ pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ nikkhipanti, mayhaṃ nibaddhupaṭṭhākaṃ ekaṃ bhikkhuṃ jānāthā’’ti . Bhikkhūnaṃ dhammasaṃvego udapādi. Athāyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumheyeva patthayamāno satasahassakappādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ pāramiyo pūrayiṃ, nanu mādiso mahāpañño upaṭṭhāko nāma vaṭṭati, ahaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti āha. Taṃ bhagavā ‘‘alaṃ, sāriputta, yassaṃ disāyaṃ tvaṃ viharasi, asuññā ve sā disā, tava hi ovādo buddhānaṃ ovādasadiso, tena me tayā upaṭṭhākakiccaṃ atthī’’ti paṭikkhipi. Eteneva upāyena mahāmoggallānaṃ ādiṃ katvā asīti mahāsāvakā uṭṭhahiṃsu. Te sabbe bhagavā paṭikkhipi.
阿难长老却只是默然坐着。这时比丘们对他说:“阿难贤友,比丘僧团正在请求侍者之位,你也去请求吧。”他回答说:“贤友们,靠请求得来的位置算什么呢?难道导师看不见我吗?如果导师愿意,他会说‘让阿难来侍奉我’。”于是世尊说:“比丘们,不必由别人去鼓动阿难,他自己会明白,然后来侍奉我。”接着比丘们又说:“起来吧,阿难贤友,起来吧,阿难贤友,向十力请求侍者之位吧。”长老便站起身来,请求了四种拒绝和四种请求,一共八项条件。
Ānandatthero pana tuṇhīyeva nisīdi. Atha naṃ bhikkhū āhaṃsu – ‘‘āvuso ānanda, bhikkhusaṅgho upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācati, tvampi yācāhī’’ti. Yācitvā laddhaṭṭhānaṃ nāma, āvuso, kīdisaṃ hoti, kiṃ maṃ satthā na passati? Sace satthā rocissati, ‘‘ānando maṃ upaṭṭhahatū’’ti vakkhatīti. Atha bhagavā ‘‘na, bhikkhave, ānando aññehi ussāhetabbo, sayameva jānitvā maṃ upaṭṭhahissatī’’ti āha. Tato bhikkhū ‘‘uṭṭhehi, āvuso ānanda, uṭṭhehi, āvuso ānanda, dasabalaṃ upaṭṭhākaṭṭhānaṃ yācāhī’’ti āhaṃsu. Thero uṭṭhahitvā cattāro paṭikkhepā catasso ca āyācanāti aṭṭha vare yāci.
四种拒绝是这样的:阿难说:“尊者,如果世尊不把自己得到的上等袈裟给我,不把钵食给我,不让我独自住一间香室,也不在接受邀请后带我一起去,我就这样侍奉世尊。”世尊问他:“阿难,你在这当中看到了什么过患?”他回答说:“尊者,如果我得到这些东西,就会有人议论说:‘阿难享用着十力所得到的上等袈裟,享用着钵食,独自住香室,还一同去应供。他是为了得到这些好处才侍奉如来,这样侍奉有什么了不起?’”他请求了这四种拒绝。
Cattāro paṭikkhepā nāma – ‘‘sace me, bhante, bhagavā attanā laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ na dassati, piṇḍapātaṃ na dassati, ekagandhakuṭiyaṃ vasituṃ na dassati, nimantanaṃ gahetvā na gamissati, evāhaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā ‘‘kaṃ panettha, ānanda, ādīnavaṃ addasā’’ti vutte āha – ‘‘sacāhaṃ, bhante, imāni vatthūni labhissāmi, bhavissanti vattāro ‘ānando dasabalena laddhaṃ paṇītaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, piṇḍapātaṃ paribhuñjati, ekagandhakuṭiyaṃ vasati , ekato nimantanaṃ gacchati. Etaṃ lābhaṃ labhanto tathāgataṃ upaṭṭhāti, ko evaṃ upaṭṭhahato bhāro’’’ti? Ime cattāro paṭikkhepe yāci.
有四种祈请,是这样的:阿难说,尊者,如果世尊接受我代接的邀请而前往,如果我能让从远方各国各城前来想见世尊的大众,在他们到达的那一刻就见到世尊,如果我心中生起疑惑时,能在那一刻就到世尊跟前请教,如果世尊在我不在场时所说的法,能回来为我重说一遍,我就这样侍奉世尊。世尊听后问他,阿难,你在这里看到了什么利益?他回答说,尊者,这里有具信的善男子们,因为得不到见世尊的机会,就这样对我说,阿难尊者,明天请您和世尊一起到我们家来应供。如果世尊不去那里,我就不能在人们想要的那一刻让他们见到世尊,也不能解除他们的疑惑,就会有人批评说,阿难侍奉十力有什么用,世尊连这点方便都不给他。人们还会在背后问我,贤友阿难,这首偈颂、这部经、这篇本生,是在哪里说的?如果我答不上来,就会有人说,贤友,连这么点东西你都不知道,你为什么长久以来像影子一样跟着世尊到处游化?因此,我希望世尊把我不在场时所说的法再为我讲一遍。阿难请求的就是这四种祈请。世尊也都答应了他。
Catasso āyācanā nāma – ‘‘sace, bhante, bhagavā mayā gahitanimantanaṃ gamissati, sacāhaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā bhagavantaṃ daṭṭhuṃ āgataṃ parisaṃ āgatakkhaṇeyeva bhagavantaṃ dassetuṃ lacchāmi, yadā me kaṅkhā uppajjati, tasmiṃyeva khaṇe bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ lacchāmi, tathā yaṃ bhagavā mayhaṃ parammukhe dhammaṃ deseti, taṃ āgantvā mayhaṃ kathessati, evāhaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā ‘‘kaṃ panettha, ānanda, ānisaṃsaṃ passasī’’ti vutte āha – ‘‘idha, bhante, saddhā kulaputtā bhagavato okāsaṃ alabhantā maṃ evaṃ vadanti ‘sve, bhante ānanda, bhagavatā saddhiṃ amhākaṃ ghare bhikkhaṃ gaṇheyyāthā’ti. Sace bhagavā tattha na gamissati, icchiticchitakkhaṇeyeva parisaṃ dassetuṃ, kaṅkhañca vinodetuṃ okāsaṃ na lacchāmi, bhavissanti vattāro ‘kiṃ ānando dasabalaṃ upaṭṭhāti . Ettakampissa bhagavā anuggahaṃ na karotī’ti. Bhagavato ca parammukhā maṃ pucchissanti ‘ayaṃ, āvuso ānanda, gāthā, idaṃ suttaṃ, idaṃ jātakaṃ kattha desita’nti. Sacāhaṃ taṃ na sampādayissāmi, bhavissanti vattāro – ‘ettakampi, āvuso, na jānāsi, kasmā tvaṃ chāyā viya bhagavantaṃ avijahanto dīgharattaṃ vicarasī’ti. Tenāhaṃ parammukhā desitassapi dhammassa puna kathanaṃ icchāmī’’ti. Imā catasso āyācanā yāci. Bhagavāpissa adāsi.
阿难接受了这八项殊胜的请求后,就成了佛陀的常随侍者。正是为了这个侍者的位置,他过去百千劫中所圆满的波罗蜜,如今结出了果报。从获得侍者身份的那天起,他用冷热两种水、三种齿木,为十力世尊洗手洗脚、按摩背部,还打扫香室和周围区域,以这些事务来侍奉佛陀。他心里时刻想着:“现在这个时间,应该为大师做这件事;现在应该做那件事。”白天他一直待在佛陀身边,到了夜晚,他手持火把,整夜在香室周围巡行九次。他心想:“万一我陷入昏沉睡眠,十力世尊叫我时,我就没法应答了。”因此他整夜手握火把不放。这就是这件事的经过。后来,世尊住在祇园精舍时,以种种方式赞叹法藏阿难长老的功德,并在教法中,将长老列为多闻、具念、善行、坚忍的比丘以及侍者比丘中的第一人。
Evaṃ ime aṭṭha vare gahetvā nibaddhupaṭṭhāko ahosi. Tasseva ṭhānantarassa atthāya kappasatasahassaṃ pūritānaṃ pāramīnaṃ phalaṃ pāpuṇi. So upaṭṭhākaṭṭhānaṃ laddhadivasato paṭṭhāya dasabalassa duvidhena udakena tividhena dantakaṭṭhena hatthapādaparikammena piṭṭhiparikammena gandhakuṭipariveṇaṃ sammajjanenāti evamādīhi kiccehi upaṭṭhahanto ‘‘imāya nāma velāya satthu imaṃ nāma laddhuṃ vaṭṭati, idaṃ nāma kātuṃ vaṭṭatī’’ti divasabhāgaṃ santikāvacaro hutvā rattibhāgasamanantare daṇḍadīpikaṃ gahetvā ekarattiṃ gandhakuṭipariveṇaṃ nava vāre anupariyāyati. Evañhissa ahosi – ‘‘sace me thinamiddhaṃ okkameyya, dasabale pakkosante paṭivacanaṃ dātuṃ na sakkuṇeyya’’nti. Tasmā sabbarattiṃ daṇḍadīpikaṃ hatthena na muñcati. Idamettakaṃ vatthu. Aparabhāge pana satthā jetavane viharanto anekapariyāyena dhammabhaṇḍāgārikaānandattherassa vaṇṇaṃ kathetvā theraṃ imasmiṃ sāsane bahussutānaṃ satimantānaṃ gatimantānaṃ dhitimantānaṃ upaṭṭhākānañca bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
优楼频螺·迦叶长老的故事
Uruvelakassapattheravatthu
224第二首偈颂里说的“大眷属”,是在说明优楼频螺·迦叶是随从众多者中的第一人。因为其他长老的随从,有时候多,有时候少;而这位长老和他的两个弟弟一起,始终固定有一千名沙门随从。他们当中,每人各度一人出家,就有两千沙门;每人各度二人出家,就有三千沙门。因此,他就被称为大眷属中的第一人。“迦叶”是他的姓。由于他是在优楼频螺这个地方出家的,所以就被称为优楼频螺·迦叶。
224. Dutiye mahāparisānanti mahāparivārānaṃ uruvelakassapo aggoti dasseti. Aññesañhi therānaṃ kañci kālaṃ parivāro mahā hoti kañci kālaṃ appo, imassa pana therassa dvīhi bhātikehi saddhiṃ ekaṃ samaṇasahassaṃ nibaddhaparivārova ahosi. Tesu ekekasmiṃ ekekaṃ pabbājente dve samaṇasahassāni honti, dve dve pabbājente tīṇi sahassāni honti. Tasmā so mahāparivārānaṃ aggo nāma jāto. Kassapoti panassa gottaṃ. Uruvelāyaṃ pabbajitattā uruvelakassapoti paññāyittha.
关于他的提问之业,先有这样的次第因缘:这位长老在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户人家里。长大后,他听世尊说法时,看到世尊把一位比丘安置在大众中第一的位置上,就想:“将来我也应该成为这样的人。”于是他连续七天,向以佛为首的比丘僧团作了大供养,供养三衣,礼敬世尊,然后发愿要成为大眷属中的第一人。世尊观察到他没有障碍,就授记说:“未来在乔达摩佛的教法中,他将成为大眷属中的第一人。”说完就离开了。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā vayappatto satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mahāparisānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā ticīvarena acchādetvā satthāraṃ vanditvā mahāparisānaṃ aggabhāvatthaṃ patthanaṃ akāsi. Satthā anantarāyaṃ disvā anāgate gotamabuddhassa sāsane mahāparisānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaritvā pakkāmi.
这位良家子也是尽形寿行善,在天界和人间流转,从那时起九十二劫之前,投生为弗沙佛同母异父的弟弟,父亲名叫马欣达王。他还有两个弟弟。就这样,他们三兄弟各自得到了不同的职位。他们按照前面所说的方式,平息了叛乱的边境,从父亲那里求得恩赏,他们求的恩赏是:“我们要照料十力佛三个月。”然后他们想:“我们既然要照料十力佛,就应该做得妥帖周全。”于是派一位大臣负责生产物资,一位大臣负责掌管收支,一位大臣负责在以佛为首的比丘僧团那里服务。他们自己则受持十戒,在三个月里守护学处。那三位大臣,按照前面所说的方式,在这一尊佛出世的时代,分别投生为频婆娑罗王、毗舍佉长者和赖吒和罗长老。
Sopi kulaputto yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavutikappamatthake phussabuddhassa vemātikakaniṭṭhabhātā hutvā nibbatto, pitā mahindarājā nāma. Apare panassa dve kaniṭṭhabhātaro ahesuṃ. Evaṃ te tayo bhātaro visuṃ visuṃ ṭhānantaraṃ labhiṃsu. Te heṭṭhā vuttanayeneva kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā pitu santikā varaṃ labhitvā ‘‘temāsaṃ dasabalaṃ paṭijaggissāmā’’ti varaṃ gaṇhiṃsu. Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘amhehi dasabalaṃ paṭijaggantehi anucchavikaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti ekaṃ amaccaṃ uppādakaṭṭhāne ṭhapetvā ekaṃ āyavayajānanakaṃ katvā ekaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa parivesakaṭṭhāne ṭhapetvā attanā dasa sīlāni samādāya temāsaṃ sikkhāpadāni rakkhiṃsu. Te tayo amaccā heṭṭhā vuttanayeneva imasmiṃ buddhuppāde bimbisāravisākharaṭṭhapālā jātā.
那三位王子在雨安居结束后,亲手以四资具供养以佛陀为首的比丘僧团,终生行善。在我们这位十力佛出世之前,他们就已经先投生在婆罗门家庭里,三个人按照自己的族姓,都取名为迦叶。他们成年后,学习了三部吠陀。大哥有五百名青年随从,二哥有三百名,小弟有两百名。他们审视自己经典的精义时,只看到现世的利益,没有看到来世的利益。于是,大哥带着自己的随从前往优楼频螺,出家修行成为仙人,名叫优楼频螺·迦叶;在大恒河弯曲处出家的,名叫那提·迦叶;在伽耶山顶出家的,名叫伽耶·迦叶。
Te pana rājakumārā vutthavasse dasabale sahatthā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paccayapūjāya pūjetvā yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā amhākaṃ dasabalassa nibbattito puretarameva brāhamaṇakule nibbattitvā attano gottavasena tayopi janā kassapā eva nāma jātā. Te vayappattā tayo vede uggaṇhiṃsu. Tesaṃ jeṭṭhabhātikassa pañca māṇavakasatāni parivāro ahosi, majjhimassa tīṇi, kaniṭṭhassa dve. Te attano ganthe sāraṃ olokentā diṭṭhadhammikameva passiṃsu, na samparāyikaṃ. Atha nesaṃ jeṭṭhabhātā attano parivārena saddhiṃ uruvelaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uruvelakassapo nāma jāto, mahāgaṅgānadīvaṅke pabbajito nadīkassapo nāma jāto, gayāsīse pabbajito gayākassapo nāma jāto.
那些仙人出家后住在那里,过了很多天,我们的菩萨完成了大出离,证得了一切知智,然后依次转动法轮,让五群比丘长老证得阿拉汉果,又度化了以耶舍青年为首的五十五位同伴,接着对那六十位阿拉汉说:“比丘们,去游行吧!”为了利益大众而派他们出去游行。度化跋陀罗跋提青年众之后,他观察到优楼频螺·迦叶得度的因缘,知道“只要我去,这三兄弟和他们的眷属都能证得阿拉汉果”,于是独自一人、没有同伴,前往优楼频螺·迦叶住的地方,请求在火屋里住宿。在那里,他以调伏龙王等事迹为开端,示现了三千五百种神通,度化了优楼频螺·迦叶及其眷属,让他们出家。他的另外两位弟弟得知他出家后,也带着各自的眷属前来出家。他们全都成为“善来比丘”,穿着神通化现的钵和衣。
Evaṃ tesu isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha vasantesu bahūnaṃ divasānaṃ accayena amhākaṃ bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā paṭividdhasabbaññutaññāṇo anukkamena dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye there arahatte patiṭṭhāpetvā yasadārakappamukhe pañcapaññāsa sahāyakepi vinetvā saṭṭhi arahante ‘‘caratha, bhikkhave , cārika’’nti bahujanahitāya cārikaṃ pesetvā bhaddavaggiye vinetvā uruvelakassapassa hetuṃ disvā ‘‘mayi gate tayo bhātikā saparivārā arahattaṃ pāpuṇissantī’’ti ñatvā ekako adutiyo uruvelakassapassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vasanatthāya agyāgāraṃ yācitvā tattha kataṃ nāgadamanaṃ ādiṃ katvā aḍḍhuḍḍhasahassehi pāṭihāriyehi uruvelakassapaṃ saparivāraṃ vinetvā pabbājesi. Tassa pabbajitabhāvaṃ ñatvā itarepi dve bhātaro saparivārā āgantvā pabbajiṃsu, sabbepi ehibhikkhū iddhimayapattacīvaradharā ahesuṃ.
导师带着那一千名沙门,来到伽耶山顶,坐在背面的岩石上,观察着:“什么样的说法才适合他们呢?”他看到:“这些人过去一直在侍奉火,应该把三界比作燃烧的房子来给他们开示。”于是为他们讲了《燃烧法门经》。说法结束时,他们全都证得了阿拉汉果。导师被他们簇拥着,因为之前曾答应过频婆娑罗王,便前往王舍城的杖林园。国王听说十力者已经到来,就带着十二万婆罗门和在家居士,一起来到导师面前,顶礼之后坐在一边。导师环视整个大众,看到大众对优楼频螺·迦叶极为恭敬,心想:“这些人不知道我和迦叶谁更伟大,心里有疑惑,就没法真正接受佛法。”于是给长老一个暗示:“迦叶,打消你那些随从心中的疑惑吧。”长老领会了导师的意思,从座位上起身,以五体投地的方式礼拜导师,然后升到一棵多罗树高的空中,示现神通变化,说道:“尊者,世尊是我的老师,我是声闻弟子;尊者,世尊是我的老师,我是声闻弟子。”说完降下来,礼拜十力者的双足。就这样,到第七次时,他升到七棵多罗树高的空中,再回来礼拜十力者的双足,然后坐在一边。
Satthā taṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā piṭṭhipāsāṇe nisinno ‘‘kathaṃrūpā nu kho etesaṃ dhammadesanā sappāyā’’ti olokento ‘‘ime aggiṃ paricarantā vicariṃsu, imesaṃ tayo bhave ādittāgārasadise katvā dassetuṃ vaṭṭatī’’ti ādittapariyāyasuttaṃ (mahāva. 54) desesi. Desanāpariyosāne sabbeva arahattaṃ pattā. Satthā tehi parivuto pubbe bimbisārarañño dinnapaṭiññattā rājagahanagare laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Rājā dasabalassa āgatabhāvaṃ sutvā dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā sabbāvantaṃ parisaṃ oloketvā mahājanaṃ uruvelakassapassa nipaccakāraṃ karontaṃ disvā ‘‘ime mayhaṃ vā kassapassa vā mahantabhāvaṃ na jānanti, savitakkā ca nāma desanaṃ sampaṭicchituṃ na sakkontī’’ti cintetvā, ‘‘kassapa, tuyhaṃ upaṭṭhākānaṃ vitakkaṃ chindā’’ti therassa saññaṃ adāsi. Thero satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā uṭṭhāyāsanā satthāraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā tālappamāṇaṃ ākāsaṃ uppatitvā iddhivikubbanaṃ dassetvā ‘‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmi, satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā oruyha dasabalassa pāde vandi. Etenupāyena sattame vāre sattatālappamāṇaṃ ākāsaṃ abbhuggantvā puna āgantvā dasabalassa pāde vanditvā ekamantaṃ nisīdi.
那时,大众因为心想“这位是世间的大沙门”,而对导师的疑惑尽除。于是导师为他们说法。说法结束时,国王和十一万婆罗门、居士一起证得入流果,另有一万人表明归依成为近事男。优楼频螺·迦叶的那些大约一千名眷属比丘,也按照自己一向亲近承事的习惯想道:“我们出家的任务已经完成,再到外面去做什么呢?”于是他们只围绕着优楼频螺·迦叶长老四处游行。他们当中,若每人各摄受一位依止者,就有两千人;若每人各摄受两位,就有三千人。从那时起,他们有多少依止者,就应当按那个数目称说。这是这里的事情。后来,导师住在祇园精舍时,把这位长老列为拥有大眷属比丘中的第一位。
Tasmiṃ kāle mahājano ‘‘ayaṃ loke mahāsamaṇo’’ti satthari nibbitakko jāto, athassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne rājā ekādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhito, ekanahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi. Tepi uruvelakassapassa parivārā sahassamattā bhikkhū attano āsevanavasena cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ, bahi gantvā kiṃ karissāmā’’ti uruvelakassapattheraṃyeva parivāretvā vicariṃsu. Tesu ekekasmiṃ ekekaṃ nissitakaṃ gaṇhante dve sahassāni honti, dve dve gaṇhante tīṇi sahassāni honti. Tato paṭṭhāya yattakā tesaṃ nissitakā, tattake kathetuṃ vaṭṭatīti. Idamettha vatthu. Aparabhāge pana satthā jetavane viharanto theraṃ mahāparisānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
迦留陀夷长老的故事
Kāḷudāyittheravatthu
225第三项,“令家生信者”,指的是让在家人产生净信的人。这位长老使尚未亲睹佛容的净饭大王一家生起了敬信。因此,他被称为“令家生信者”中的第一。
225. Tatiye kulappasādakānanti kulaṃ pasādentānaṃ. Ayaṃ hi thero adiṭṭhabuddhadassanaṃyeva suddhodanamahārājassa nivesanaṃ pasādesi, tasmā kulappasādakānaṃ aggo nāma jāto.
关于他这项成就的宿世业缘,经过是这样的:他也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个善信家庭。有一次他听佛陀说法,看到佛陀把一位比丘安置在“令家生信者”中的第一位,于是发心广修殊胜善业,并期许自己未来也能得到这一位次。他尽其一生行善,在诸天神与人界中轮回流转。到了我们的菩萨入母胎结生的那一天,他也在迦毗罗卫城的一位大臣家中结生。因为他出生的那一天正好与菩萨同日,所以当天就被裹在细布中,送到菩萨身边,以便将来随侍菩萨。要知道,与菩萨同日出生的一共有七位,称为“俱生者”,分别是:菩提树、罗睺罗的母亲、四个宝藏瓶、上乘白象、犍陟马、车夫阐那,以及迦留陀夷。到了为他取名的日子,因为是在全城欢庆之日出生,大家便为他取名为“优陀夷”。但由于他的肤色稍稍偏黑,所以又叫“迦留陀夷”。此后,他便与菩萨一同游戏嬉戏,渐渐长大。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Jātadivase bodhisattena saddhiṃyeva jātoti taṃdivasaṃyeva taṃ dukūlacumbuṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho rāhulamātā catasso nidhikumbhiyo ārohaniyahatthī kaṇḍako channo kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātoti udāyītveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyī nāma jāto. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.
后来,菩萨完成伟大的出家,按顺序证得一切知智,转动起殊胜的法轮,为利益世间众生而住在王舍城附近。那时,净饭大王听说“悉达多太子已经证得正等觉,正住在王舍城附近的竹林精舍”,就派了一位大臣,带着一千名随从,吩咐说:“把我儿子带到这里来。”那位大臣走了六十由旬的路,到了之后,正赶上十力世尊被四众弟子围绕坐着说法。他走进精舍,心想:“国王交代的使命先放一放。”就站在大众边上听世尊说法。他就那样站着,和带来的一千名随从一起证得了阿拉汉果。于是世尊向他们伸出手,说:“来吧,比丘们!”就在那一瞬间,他们全都变成了手持神通所化的钵与衣、像戒腊六十年的长老一样。可是,自从证得阿拉汉果那一刻起,圣者们通常都安住在平等中舍里,所以他没有向十力世尊转达国王的讯息。国王心想:“那人既没回来,也没听到任何回信。”于是又说:“喂,你去一趟!”又用同样的方式派了另一位大臣。那位大臣也去了,同样和随从们一起证得阿拉汉果,然后保持沉默。就这样,国王先后派了九位大臣,共九千人。他们全都完成了自己的事,然后保持沉默。
Aparabhāge bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ upanissāya viharati. Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā ‘‘siddhatthakumāro abhisambodhiṃ patvā rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharatī’’ti sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idha ānehī’’ti pesesi. So saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā dasabalassa catuparisamajjhe nisīditvā dhammadesanāvelāya vihāraṃ pāvisi. So ‘‘tiṭṭhatu tāva raññā pahitasāsana’’nti parisapariyante ṭhito satthu dhammadesanaṃ sutvā yathāṭhitova saddhiṃ purisasahassehi arahattaṃ pāpuṇi. Atha nesaṃ satthā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi, sabbe taṃkhaṇaṃyeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattaṃ pattakālato paṭṭhāya pana ariyā nāma majjhattāva hontīti raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti ‘‘ehi, tāta, tvaṃ gacchā’’ti teneva niyāmena aññaṃ amaccaṃ pesesi. Sopi gantvā purimanayeneva saddhiṃ parisāya arahattaṃ patvā tuṇhī ahosi. Evaṃ navahi amaccehi saddhiṃ nava purisasahassāni pesesi. Sabbe attano kiccaṃ niṭṭhāpetvā tuṇhī ahesuṃ.
这时,国王心想:“这么多人因为对我没有感情,竟然没有一个人为请十力世尊回来开口说一句话。再派别人去,恐怕也请不回十力世尊。不过,我的儿子优陀夷和十力世尊年纪相同,小时候还一起玩过泥巴,他对我应该还是有感情的。”于是,国王叫人把迦留陀夷召来,对他说:“孩子,你带一千名随从去,把十力世尊请回来。”迦留陀夷说:“大王,如果我能像先前那些人一样得以出家,我就把他请回来。”国王说:“不管你用什么办法,只要让我见到我儿子就行。”迦留陀夷答道:“好的,大王。”他领受了国王的吩咐,前往王舍城。世尊说法时,他站在大众边缘聆听,听完法后,与随从们一同证得阿拉汉果,安住在“善来比丘”的身份中。之后他心想:“现在还不是去十力世尊故乡城市的时候。要等到春天,树林里百花盛开,大地覆盖着绿草,那才是合适的时候。”他便这样等待时机。当他了知时机已经到来时——
Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, aññe gantvāpi dasabalaṃ ānetuṃ na sakkhissanti. Mayhaṃ kho pana putto udāyī dasabalena saddhiṃ ekavayo sahapaṃsukīḷiko, mayi cassa sineho atthī’’ti kāḷudāyiṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, purisasahassaparivāro gantvā dasabalaṃ ānehī’’ti āha. Paṭhamaṃ gatapurisā viya pabbajituṃ labhanto ānessāmi, devāti. Yaṃkiñci katvā mama puttaṃ dassehīti. ‘‘Sādhu, devā’’ti rañño sāsanaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaphalaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Tato cintesi – ‘‘na tāva dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ esa kālo, vasantasamaye supupphitesu vanasaṇḍesu haritatiṇasañchannāya pathaviyā esa kālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento tassa kālassa āgatabhāvaṃ ñatvā –
“不太冷,也不太热,没有严重的饥荒和饥饿。
地上长着绿草,大牟尼啊,正是时候。”
‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ; Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmunī’’ti. –
优陀夷用大约六十首偈颂,赞叹前往十力者故乡城市的事。导师心想:“优陀夷在赞叹出行,现在正是去迦毗罗卫城的时候。”于是由两万名比丘围绕,以不紧不慢的步伐,出发游化。
Saṭṭhimattāhi gāthāhi dasabalassa kulanagaraṃ gamanatthāya gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Satthā ‘‘udāyī gamanavaṇṇaṃ katheti, kapilavatthunagaraṃ gantuṃ esa kālo’’ti vīsatisahassabhikkhuparivāro aturitagamanena cārikaṃ nikkhami.
优陀夷长老知道世尊已经出发,心想:“该给父王报个信了。”于是腾空而起,出现在国王的宫殿里。净饭大王见到长老,满心欢喜,请他坐上华贵的高座,把自己准备好的各种美味食物盛满钵递给他。长老起身,做出要走的姿态。国王说:“孩子,坐着吃吧。”长老说:“大王,我要到世尊那里再吃。”国王问:“孩子,世尊在哪里?”长老说:“大王,世尊由两万名比丘围绕着,正为了见你们而游化而来。”国王就说:“那你们先吃这份团食吧。在我儿子到达这座城之前,你们就从这里给他带团食去。”长老吃完饭,拿了要供养十力者的那份食物,讲了佛法开示,让整个王宫在还没见到十力者的情况下就生起了净信。然后,他在众人眼前把钵抛到空中,自己也腾空而起,带着团食放到世尊手中,世尊就吃了那份团食。世尊以每天走一由旬为限,走完六十由旬的路程期间,这位长老天天从王宫带食物来供养他。这件事应当这样了解。后来,世尊说:“他让我父王大王的整个王宫生起了净信。”就把这位长老列为“令家族生信者”中的第一位。
Udāyitthero satthu nikkhantabhāvaṃ ñatvā ‘‘pitu mahārājassa saññaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti vehāsaṃ abbhuggantvā rañño nivesane pāturahosi. Suddhodanamahārājā theraṃ disvā tuṭṭhacitto mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā adāsi. Thero uṭṭhāya gamanākappaṃ dassesi. Nisīditvāva bhuñja, tātāti. Satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmi, mahārājāti. Kahaṃ pana, tāta, satthāti? Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya cārikaṃ nikkhanto, mahārājāti. Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā yāva mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa itova piṇḍapātaṃ harathāti. Thero bhattakiccaṃ katvā dasabalassa āharitabbaṃ bhattaṃ gahetvā dhammakathaṃ kathetvā dasabalassa adassaneneva sakalarājanivesanaṃ saddhāpaṭilābhaṃ labhāpetvā sabbesaṃ passantānaññeva pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ ādāya satthu hatthe ṭhapesi, satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Thero saṭṭhiyojanamaggaṃ yojanaparamaṃ gacchantassa satthuno divase divase rājagehato bhattaṃ āharitvā adāsi. Evaṃ vatthu veditabbaṃ. Atha aparabhāge satthā ‘‘mayhaṃ pitu mahārājassa sakalanivesanaṃ pasādesī’’ti theraṃ kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
拔古喇长老的事迹
Bākulattheravatthu
226第四项“少病”是指没有病。“拔古喇”这个称呼,是因为这位长老在两个家庭中长大,所以得到了这个名字。
226. Catutthe appābādhānanti nirābādhānaṃ. Bākuloti dvīsu kulesu vaḍḍhitattā evaṃladdhanāmo thero.
关于他所问的业,这里按次第先说其因缘:据说,在过去,距今无量劫又十万劫之前,在无比见佛出世之前更早的时候,他投生到婆罗门家庭。长大后,他精通吠陀,却在三部吠陀中看不到真正的精髓,心想:“我要去寻求来世的利益。”于是他在山脚下出家成为隐士,证得五神通和八等至,以禅那之乐度过时光。那时,无比见菩萨成就了一切智,在圣众围绕中游化。这位苦行者听说“三宝已经出现于世”,便前往世尊那里闻法。开示结束时,他安立于皈依,却无法舍弃自己原来的住处。他仍时常前去拜见世尊,听闻佛法。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira atīte ito kappasatasahassādhike asaṅkhyeyyamatthake anomadassidasabalassa nibbattito puretarameva brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayaṃ āgamma uggahitavedo vedattaye sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā-aṭṭhasamāpattilābhī hutvā jhānakīḷitāya vītināmesi. Tasmiṃ samaye anomadassī bodhisatto sabbaññutaṃ patvā ariyagaṇaparivuto cārikaṃ carati. Tāpaso ‘‘tīṇi ratanāni uppannānī’’ti sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā desanāpariyosāne saraṇesu patiṭṭhito, attano ṭhānaṃ pana vijahituṃ nāsakkhi. So kālena kālaṃ satthu dassanāya ceva gacchati, dhammañca suṇāti.
有一次,如来生了腹部风病。那位苦行者为了拜见导师而来,听说“导师病了”,就问:“尊者,是什么病?”回答说是“腹部风病”后,他心想:“现在正是我积福的时候。”于是去到山脚下,采集各种药材调配好,把药交给侍奉导师的长老,说:“请把这药献给导师。”导师一用药,腹部风病就平息了。等导师身体舒适了,他去到导师那里,这样说:“尊者,我这药让如来得到了安乐,愿以这果报,在我未来投生的每一生中,身体连挤一次牛奶那么短暂的病都不要生起。”这就是他在那一生所做的善业。
Athekasmiṃ samaye tathāgatassa udaravāto uppajji. Tāpaso satthu dassanatthāya āgato ‘‘satthā gilāno’’ti sutvā ‘‘ko, bhante, ābādho’’ti. ‘‘Udaravāto’’ti vutte ‘‘ayaṃ kālo mayhaṃ puññaṃ kātu’’nti pabbatapādaṃ gantvā nānāvidhāni bhesajjāni samodhānetvā ‘‘idaṃ bhesajjaṃ satthu upanethā’’ti upaṭṭhākattherassa adāsi. Saha bhesajjassa upayogena udaravāto paṭippassambhi. So satthu phāsukakāle gantvā evamāha – ‘‘bhante, yadidaṃ mama bhesajjena tathāgatassa phāsukaṃ jātaṃ, tassa me nissandena nibbattanibbattabhave gaddūhanamattampi sarīre byādhi nāma mā hotū’’ti. Idamassa tasmiṃ attabhāve kalyāṇakammaṃ.
他从那里死后,投生到梵天界。在整整一个无数劫的时间里,他在天界和人间不断流转生死。到了莲华上佛的时代,他投生在天鹅城的一户良家。他看见世尊把一位比丘安置在“少病第一”的位置上,就做了种种功德,然后发愿要得到那个位置。他尽自己一生的寿命行善,之后继续在天界和人间流转生死。在毗婆尸佛——那位具足十力者——出世之前,他就已经投生在槃头摩帝城的一个婆罗门家庭里。他像前面所说的那样出家做了隐士,证得禅那,住在山脚下。
So tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvatāyukaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto vipassīdasabalassa nibbattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto purimanayeneva isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānalābhī hutvā pabbatapāde vasati.
毗婆尸菩萨成就一切知之后,有六百八十万位比丘随从围绕,住在槃头摩帝城附近名为安隐的鹿野苑,同时护持着他的父王。那时,这位苦行者得知十力者已出现在世间,便前来听闻世尊说法,随后安立于皈依之中。他无法舍弃自己的出家修行,但仍时常前来亲近、侍奉世尊。
Vipassībodhisattopi sabbaññutaṃ patvā aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaparivāro bandhumatīnagaraṃ upanissāya pitu mahārājassa saṅgahaṃ karonto kheme migadāye viharati. Athāyaṃ tāpaso dasabalassa loke nibbattabhāvaṃ ñatvā āgantvā satthu dhammakathaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāsi, attano pabbajjaṃ jahituṃ nāsakkhi, kālena kālaṃ pana satthu upaṭṭhānaṃ gacchati.
有一次,除了世尊和两位上首弟子之外,其余比丘因为风吹到雪山上盛开的花和毒树,得了一种叫“头病”的病。那位苦行者来侍奉世尊时,看见比丘们裹着头、蒙着衣躺着,就问:“尊者,比丘僧团是不是不舒服?”回答说:“道友,比丘们得了由花草引起的头病。”苦行者心想:“现在正是我为比丘僧团做身体上的服务、以此积累功德的时候。”于是他用自己的神通力采集了各种药材,配好之后送给他们。所有比丘的病当下就痊愈了。
Athekasmiṃ samaye ṭhapetvā satthārañceva dve aggasāvake ca himavati pupphitānaṃ visarukkhānaṃ vātasamphassena sesabhikkhūnaṃ matthakarogo nāma udapādi. Tāpaso satthu upaṭṭhānaṃ āgato bhikkhū sasīsaṃ pārupitvā nipanne disvā – ‘‘kiṃ, bhante, bhikkhusaṅghassa aphāsuka’’nti pucchi. Bhikkhūnaṃ tiṇapupphakarogo, āvusoti. Tāpaso cintesi – ‘‘ayaṃ kālo mayhaṃ bhikkhusaṅghassa kāyaveyyāvatikakammaṃ katvā puññaṃ nibbattetu’’nti attano ānubhāvena nānāvidhāni bhesajjāni saṃkaḍḍhitvā yojetvā adāsi. Sabbabhikkhūnaṃ rogo taṃkhaṇaṃyeva vūpasanto.
他在梵天界住满寿命后,又投生到人间和天界,在九十一劫中不断轮回。到了迦叶佛的时代,他出生在波罗奈的一个良家,过着在家生活。他想:“我住的房子太破旧了,不如到边远地区去收集木材,重新盖一座房子。”于是他就和木匠们一起出发。走到半路,看见一座破旧的大寺院,他心里想:“盖自家房子的事先放一放吧,那房子又不会跟着我走。不管做什么,还是先把能跟着我走的事办好,这才更要紧。”于是他让那些木匠收集木材,在那座寺院里建了一座布萨堂、一座食堂、一座火堂、一条经行长廊、一间暖房、一间净厨、一间厕所和一间养病堂。凡是比丘僧团可以享用和受用的东西,以及各种药品,他都准备齐全,安置妥当。
So yāvatāyukaṃ ṭhatvā brahmaloke nibbattitvā ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ‘‘mayhaṃ vasanagehaṃ dubbalaṃ, paccantaṃ gantvā dabbasambhāraṃ āharitvā gehaṃ karissāmī’’ti vaḍḍhakīhi saddhiṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ jiṇṇaṃ mahāvihāraṃ disvā ‘‘tiṭṭhatu tāva mayhaṃ gehakammaṃ, na taṃ mayā saddhiṃ gamissati, yaṃkiñci katvā pana saddhiṃ gamanakammameva puretaraṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti teheva vaḍḍhakīhi dabbasambhāraṃ gāhāpetvā tasmiṃ vihāre uposathāgāraṃ kāresi, bhojanasālaṃ aggisālaṃ dīghacaṅkamaṃ jantāgharaṃ kappiyakuṭiṃ vaccakuṭiṃ ārogyasālaṃ kāresi, yaṃkiñci bhikkhusaṅghassa upabhogaparibhogaṃ bhesajjaṃ nāma sabbaṃ paṭiyādetvā ṭhapesi.
他一生行善,在一位佛陀出世与下一位佛陀出世之间的漫长时间里,在天界和人间不断轮回转生。在我们这位十力尊出世之前,他就已经在拘萨弥城的一户富人家中投胎结生了。从他投胎的那天起,那户富人家就获得了丰厚的利养和崇高的名声。他的母亲生下他之后心想:“这孩子有大福报,前世一定积了很多功德。只要他健康长寿地活着,就能一直给我们家带来好运。而且,在出生的那天,凡是在大雅穆纳河里沐浴过的孩子都不会生病。”于是她就派人带孩子去沐浴。中持长老的说法则是:“第五天给孩子洗了头,然后派人带他去河里玩耍。”当时,保姆让孩子在水里浮上浮下地嬉戏,一条鱼看见了孩子,心想“这是我的食物”,就张开嘴游了过来。保姆丢下孩子就跑了,鱼把孩子吞了下去。但这位有福德的众生并没有感受到痛苦,就像走进卧室躺下一样安然。由于孩子的威德之力,那条鱼像吞了烧红的铁犁一样灼热难忍,飞速游了三十由旬,最后冲进了波罗奈一位渔夫的网里。一般来说,大鱼被网住后,要等到被杀死才会死;但这条鱼因为孩子的威德之力,刚一被拖出网就已经死了。渔夫们捕到大鱼,通常会剖开来卖,但因为孩子的威力,这条鱼没有被剖开,而是整条用扁担挑着,在城里边走边喊:“一千钱就卖!”可是没有人来买。
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ dasabalassa nibbattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhigehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇadivasato paṭṭhāya taṃ seṭṭhikulaṃ lābhaggayasaggappattaṃ ahosi. Athassa mātā puttaṃ vijāyitvā cintesi – ‘‘ayaṃ dārako puññavā katādhikāro, yattakaṃ kālaṃ arogo dīghāyuko hutvā tiṭṭhati, tattakaṃ amhākaṃ sampattidāyako bhavissati. Jātadivaseyeva mahāyamunāya nhātadārakā nirogā hontī’’ti nhāpanatthāya naṃ pesesi. ‘‘Pañcame divase sīsaṃ nhāpetvā nadīkīḷanatthāya naṃ pesesī’’ti majjhimabhāṇakā. Tattha dhātiyā dārakaṃ nimujjanummujjanavasena kīḷāpentiyā eko maccho dārakaṃ disvā ‘‘bhakkho me aya’’nti maññamāno mukhaṃ vivaritvā upagato. Dhātī dārakaṃ chaḍḍetvā palātā, maccho taṃ gili. Puññavā satto dukkhaṃ na pāpuṇi, sayanagabbhaṃ pavisitvā nipanno viya ahosi. Maccho dārakassa tejena tattaphālaṃ gilitvā ḍayhamāno viya vegena tiṃsayojanaṃ gantvā bārāṇasinagaravāsino macchabandhassa jālaṃ pāvisi. Mahāmacchā nāma jālena baddhā māriyamānāva maranti, ayaṃ pana dārakassa tejena jālato nīhaṭamattova mato. Macchabandhā ca mahāmacchaṃ labhitvā phāletvā vikkiṇanti, taṃ pana dārakassa ānubhāvena aphāletvā sakalameva kājena haritvā ‘‘sahassena demā’’ti vadantā nagare vicariṃsu, koci na gaṇhāti.
那座城里还有一户没有子嗣的富人家,家产有八亿。渔夫来到他家门口时,他们问:“拿什么来卖?”渔夫答:“要钱。”他们付了钱,把鱼买了下来。长者的妻子平时不怎么摆弄鱼,可那天她亲手把鱼放在木板上剖开。一般人剖鱼是从肚子下刀,她却从鱼背剖开。她在鱼肚子里看见一个金色的孩子,就大声喊道:“我在鱼肚里得了个儿子!”随即抱起孩子,来到丈夫身边。长者立刻让人击鼓宣告,然后带着孩子去见国王,禀报说:“大王,我在鱼肚里得到了一个孩子,该怎么办?”国王说:“这孩子有福气,能在鱼肚里安然无恙,你就养着他吧。”
Tasmiṃ pana nagare aputtakaṃ asītikoṭivibhavaṃ seṭṭhikulaṃ atthi. Tassa dvāramūlaṃ patvā ‘‘kiṃ gahetvā dethā’’ti vuttā ‘‘kahāpaṇa’’nti āhaṃsu. Tehi kahāpaṇaṃ datvā gahito. Seṭṭhibhariyāpi aññesu divasesu macche na keḷāyati, taṃdivasaṃ pana macchaṃ phalake ṭhapetvā sayameva phālesi. Macchañca nāma kucchito phālenti, sā pana piṭṭhito phālentī macchakucchiyaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ dārakaṃ disvā ‘‘macchakucchiyaṃ me putto laddho’’ti nādaṃ naditvā dārakaṃ ādāya sāmikassa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi tāvadeva bheriṃ carāpetvā dārakamādāya rañño santikaṃ gantvā ‘‘macchakucchiyaṃ me, deva, dārako laddho, kiṃ karomā’’ti āha. Puññavā esa, yo macchakucchiyaṃ ārogo vasi, posehi nanti .
另一个家族听说了:“据说波罗奈有一户富人家从鱼肚子里得到了一个男孩。”他们就赶到那里。孩子的母亲看见他被打扮得漂漂亮亮、正被人逗着玩,心想“这孩子真讨人喜欢”,就把他抱过来,讲明了事情的原委。另一位母亲说:“这是我的儿子。”她问:“你从哪里得到他的?”答:“从鱼肚子里。”那边说:“他不是你的儿子,是我的儿子。”又问:“你从哪里得到他的?”答:“我怀了他十个月,后来带他到河边玩耍时,被鱼吞了。你的儿子大概是被别的鱼吞了,而我这个是从鱼肚子里得到的。”于是两人都去了王宫。国王说:“她怀胎十月生下了他,不能说不是母亲;而渔夫捕鱼时,也不可能先把鱼肚子剖开再拿去卖,所以从鱼肚子里得到孩子的,也不能说不是母亲。这孩子就做两家的继承人吧。”从那时起,两家都获得了极大的利养和声誉。因为是由两家共同抚养长大的,就给他取名叫拔古喇童子。
Assosi kho itaraṃ kulaṃ ‘‘bārāṇasiyaṃ kira ekaṃ seṭṭhikulaṃ macchakucchiyaṃ dārakaṃ labhī’’ti. Te tattha agamaṃsu. Athassa mātā dārakaṃ alaṅkaritvā kīḷāpiyamānaṃ disvā ‘‘manāpo vatāyaṃ dārako’’ti gahetvā pakatiṃ ācikkhi. Itarā ‘‘mayhaṃ putto’’ti āha. Kahaṃ te laddhoti. Macchakucchiyanti. Na tuyhaṃ putto, mayhaṃ puttoti. Kahaṃ te laddhoti. Mayā dasa māse kucchiyā dhārito, atha naṃ nadiyā kīḷāpiyamānaṃ maccho gilīti. Tuyhaṃ putto aññena macchena gilito bhavissati, ayaṃ pana mayā macchakucchiyaṃ laddhoti ubhopi rājakulaṃ agamaṃsu. Rājā āha – ‘‘ayaṃ dasa māse kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkā, macchaṃ gaṇhantāpi vakkayakanādīni bahi katvā gaṇhantā nāma natthīti macchakucchiyaṃ laddhattā ayampi amātā kātuṃ na sakkā, dārako ubhinnampi kulānaṃ dāyādo hotū’’ti. Tato paṭṭhāya dvepi kulāni ativiya lābhaggayasaggappattāni ahesuṃ. Tassa dvīhi kulehi vaḍḍhitattā bākulakumāroti nāmaṃ kariṃsu.
他成年后,在两座城里各建了三座宫殿,还安排了歌舞表演。他在每座城各住四个月。在一座城住满四个月后,人们搭起帐棚,把他连同歌舞艺人一起送上去另一座城的路。他这样享受着福报,四个月后便前往另一座城。那座城的歌舞艺人们心想:“再过两个月,他走到半路了吧。”于是前去迎接,簇拥着他,用两个月的时间把他迎进自己的城;原来那座城的歌舞艺人们则转身回自己的城去了。他在那里住满四个月后,又按同样的方式前往另一座城。就这样,他享受着福报,整整过了八十岁。
Tassa viññutaṃ pattassa dvīsupi nagaresu tayo tayo pāsāde kāretvā nāṭakāni paccupaṭṭhapesuṃ. Ekekasmiṃ nagare cattāro cattāro māse vasati. Ekasmiṃ nagare cattāro māse vutthassa saṅghāṭanāvāsu maṇḍapaṃ kāretvā tattha naṃ saddhiṃ nāṭakehi āropenti. So sampattiṃ anubhavamāno catūhi māsehi itaraṃ nagaraṃ gacchati. Taṃnagaravāsīni nāṭakāni ‘‘dvīhi māsehi upaḍḍhamaggaṃ āgato bhavissatī’’ti paccuggantvā taṃ parivāretvā dvīhi māsehi attano nagaraṃ nenti, itarāni nāṭakāni nivattitvā attano nagarameva gacchanti. Tattha cattāro māse vasitvā teneva niyāmena puna itaraṃ nagaraṃ gacchati. Evamassa sampattiṃ anubhavantassa asīti vassāni paripuṇṇāni.
那时,我们的菩萨证得一切知智、转动殊胜法轮之后,次第游行,到了憍赏弥城。不过中部诵者说是到了波罗奈。拔古喇长者听说“十力者来了”,就带着许多香和花来到世尊身边,听完说法生起净信,随即出家。他出家后头七天还是凡夫,到第八天黎明,就与诸无碍解一起证得阿拉汉果。那时,他过去在家时在两座城里侍候他的女人们,来到他自家的住处安住下来,做好袈裟派人送来。长老半个月受用憍赏弥居民送来的袈裟,半个月受用波罗奈居民送来的袈裟。就按这个规矩,两座城里凡有什么最好的东西,都拿来供养长老。长老在俗家生活了八十年,就算只是用手指捏起一团香粉凑近鼻子闻一闻那么短的时间,也从来不曾有过什么病痛。他八十岁时,轻轻松松地出了家。出家之后,连一点点小病也没有过,四种资具也从不短缺。到了最后,临近般涅槃时,他为了向过去在家时的朋友裸形迦叶说明自己身心安乐,完整地讲了《拔古喇经》,然后在无余涅槃界中般涅槃。事情的起因就是这样。而世尊在长老还在世时,就随其修行次第把他安立在适当的位置上,把拔古喇长老定为此教法中“无病第一”者。
Tasmiṃ samaye amhākaṃ bodhisatto sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko anukkamena cārikaṃ caramāno kosambiṃ pāpuṇi, bārāṇasinti majjhimabhāṇakā. Bākulo seṭṭhipi kho ‘‘dasabalo āgato’’ti sutvā bahuṃ gandhamālaṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji. So sattāhameva puthujjano hutvā aṭṭhame aruṇe saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Athassa dvīsu nagaresu gihikāle paricārikamātugāmā attano kulagharāni āgantvā tattha vasamānā cīvarāni katvā pahiṇiṃsu. Thero ekaṃ addhamāsaṃ kosambivāsikehi pahitaṃ cīvaraṃ bhuñjati, ekaṃ addhamāsaṃ bārāṇasivāsikehīti. Eteneva niyāmena dvīsupi nagaresu yaṃ yaṃ uttamaṃ, taṃ taṃ therasseva āhariyati. Therassa asīti vassāni agāramajjhe vasantassa dvīhaṅgulehi gandhapiṇḍaṃ gahetvā upasiṅghanamattampi kālaṃ na koci ābādho nāma ahosi. Āsītime vasse sukheneva pabbajjaṃ upagato. Pabbajitassāpissa appamattakopi ābādho vā catūhi paccayehi vekallaṃ vā nāhosi. So pacchime kāle parinibbānasamayepi purāṇagihisahāyakassa acelakassapassa attano kāyikacetasikasukhadīpanavaseneva sakalaṃ bākulasuttaṃ (ma. ni. 3.209 ādayo) kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Evaṃ aṭṭhuppatti samuṭṭhitā. Satthā pana therassa dharamānakāleyeva there yathā paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento bākulattheraṃ imasmiṃ sāsane appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
庄严长老的故事
Sobhitattheravatthu
227227. 在第五项“随念宿住者”中,说的是有能力回忆过去世诸蕴相续的人,其中以庄严长老最为第一。据说,他依次随念过去世时,凭着理路把握住了中间五百劫处于无想有情状态中、没有心识的结生,就像在虚空中指出足迹一样。因此,他成为随念宿住者中最为第一者。
227. Pañcame pubbenivāsaṃ anussarantānanti pubbe nivutthakkhandhasantānaṃ anussaraṇasamatthānaṃ sobhitatthero aggoti dasseti. So kira pubbenivāsaṃ anupaṭipāṭiyā anussaramāno pañca kappasatāni asaññibhave acittakapaṭisandhiṃ nayato aggahesi ākāse padaṃ dassento viya. Tasmā pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ aggo nāma jāto.
他为什么能得到这个位次,其中的前后经过是这样的:据说,这位长老在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户人家。成年后,有一次听世尊说法,看到世尊把一位比丘列为获得宿住智的比丘中第一,他便做了广大的善业,并发愿要得到那个位次。他一生行善,在天界和人间流转投生,直到现在这位佛陀出世时,投生在舍卫城的一个婆罗门家庭,人们给他取名叫“庄严”。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayappatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ pubbenivāsañāṇalābhīnaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, sobhitotissa nāmaṃ akaṃsu.
他在后来某个时候,听世尊说法后生起了信心,于是出家,修习观智,证得阿拉汉果,并在宿住智上达到了运用自如的熟练程度。他按顺序回忆自己每一次投生的地方,一直追溯到无想有情界那种没有心识的结生,这时他看到了结生。再往前,他在中间五百劫里看不到任何生命活动,只在最后看到了死亡心。于是他审察:“这是怎么回事?”他依照推理判断,得出结论:“这应该是无想有情界。”世尊以这件事作为因缘,把这位长老安立在随念宿住者中第一的位置。
So aparena samayena satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā pubbenivāsañāṇe ciṇṇavasī ahosi. So anupaṭipāṭiyā attano nibbattaṭṭhānaṃ anussaranto yāva asaññibhave acittakapaṭisandhi, tāva paṭisandhiṃ addasa. Tato paraṃ antare pañca kappasatāni pavattiṃ adisvā avasāne cutiṃ disvā ‘‘kiṃ nāmeta’’nti āvajjamāno nayavasena ‘‘asaññibhavo bhavissatī’’ti niṭṭhaṃ agamāsi. Satthā imaṃ kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
优波离长老的故事
Upālittheravatthu
228第六项中,“持律者中,即此优波离”,是说明在持律的比丘们当中,优波离长老是第一。据说,这位长老就是在如来面前领受业处,修习观法不断增长,最终证得阿拉汉果。他也正是在如来面前学习律藏,然后把跋耆子事、阿阇迦事和童子迦叶事这三个案例,与佛陀的一切知智对照印证之后加以讲述。因此,他就成了被称为持律者中第一的人。
228. Chaṭṭhe vinayadharānaṃ yadidaṃ upālīti vinayadharānaṃ bhikkhūnaṃ upālitthero aggoti dasseti. Thero kira tathāgatasseva santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tathāgatasseva santike vinayapiṭakaṃ uggaṇhitvā bhārukacchakavatthuṃ, ajjukavatthuṃ, (pārā. 158) kumārakassapavatthunti imāni tīṇi vatthūni sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā kathesi. Tasmā vinayadharānaṃ aggo nāma jāto.
关于他,在问答部分中,先有这样的次第叙述:据说,在莲华上佛的时代,他出生在天鹅城的一个良家。有一天,他听世尊说法时,看到世尊把一位比丘安立在持律者中第一的位置,就做了广大的善业,并希求那个位置。他终生行善,在天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世时,投生在一个理发师家庭,人们给他取名叫优波离童子。他成年后,成了六位刹帝利王子的装扮师。当如来住在阿奴毗耶林时,那六位刹帝利王子为了出家而出城,他也和这六位刹帝利一起出城,并出了家。他出家的具体过程,在律典中已有记载。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – padumuttarabuddhakāle kiresa haṃsavatiyaṃ kulaghare nibbatto ekadivasaṃ satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kappakagehe paṭisandhiṃ gaṇhi , upālidārakotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto channaṃ khattiyānaṃ pasādhako hutvā tathāgate anupiyambavane viharante pabbajjatthāya nikkhamantehi teti chahi khattiyehi saddhiṃ nikkhamitvā pabbaji. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāḷiyaṃ (cūḷava. 330) āgatameva.
他出家并受具足戒后,请导师为他指示业处,说:“尊者,请允许我住在森林里。”导师说:“比丘,你住在森林里,只会增长一个方面;住在我身边,则能圆满观业处和学业处。”长老接受了导师的话,致力于观业处的修行,不久就证得了阿拉汉果。于是导师亲自教他学完整部律藏。他后来裁决了下面所说的三件事。导师对每一次裁决都给予赞许,并以这三件裁决作为因缘,把这位长老安置在持律者中的首位。
So pabbajitvā upasampanno satthāraṃ kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā ‘‘mayhaṃ, bhante, araññavāsaṃ anujānāthā’’ti āha. Bhikkhu tava araññe vasantassa ekameva dhuraṃ vaḍḍhissati, amhākaṃ pana santike vasantassa vipassanādhurañca ganthadhurañca paripūressatīti. Thero satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Atha naṃ satthā sayameva sakalaṃ vinayapiṭakaṃ uggaṇhāpesi. So aparabhāge heṭṭhā vuttāni tīṇi vatthūni vinicchini. Satthā ekekasmiṃ vinicchite sādhukāraṃ datvā tayopi vinicchaye aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
难陀迦长老的故事
Nandakattheravatthu
229第七项:所谓“比丘尼教诫者中的第一”,指的就是难陀迦。这位长老在一次说法中,让五百位比丘尼证得了阿拉汉果。因此,他就被称为比丘尼教诫者中的第一。
229. Sattame bhikkhunovādakānaṃ yadidaṃ nandakoti ayaṃ hi thero dhammakathaṃ kathento ekasamodhāne pañca bhikkhunīsatāni arahattaṃ pāpesi. Tasmā bhikkhunovādakānaṃ aggo nāma jāto.
关于他的问事,先有这样的次第说法:这位长老在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。他听世尊说法时,看见世尊把一位比丘安立在教诫比丘尼者中的首位,就做了殊胜的善业,发愿要得到那个位置。他那一生尽形寿行善,在天界和人间之间流转,到了现在这尊佛出世时,在舍卫城的一个良家结生。成年后,他听了世尊说法,生起信心,在世尊身边出家,增长观智,证得阿拉汉果,并且在宿命智上达到了自在。当四众弟子聚集时,他能把握所有人的心意来说法,因此被称为“说法者难陀迦”。再说,如来在罗希尼河岸边因为抟头巾的纷争而出走后,五百位释迦族王子出家,他们生起了不满。世尊带着这些比丘到拘那拉湖,讲了《拘那拉本生》,知道他们生起了悚惧,就为他们说四圣谛,使他们安立在入流果。后来,世尊讲了《大会经》,使他们达到最高的果位——阿拉汉果。那些长老比丘的前妻们说:“我们现在留在这里还能做什么呢?”于是她们全都同心一致,去亲近大爱道·果德弥,请求出家。那五百位女子也在那位长老尼身边受了出家戒和具足戒。而在前一生,她们全都做过难陀迦长老还在王子身份时的脚边侍奉者。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayañhi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ bhikkhunovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā vayappatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi, pubbenivāsañāṇe ca ciṇṇavasī ahosi. So catūsu parisāsu sampattāsu ‘‘sabbesaṃyeva manaṃ gahetvā kathetuṃ sakkotī’’ti dhammakathikanandako nāma jāto. Tathāgatopi kho rohiṇīnadītīre cumbaṭakakalahe nikkhamitvā pabbajitānaṃ pañcannaṃ sākiyakumārasatānaṃ anabhiratiyā uppannāya te bhikkhū ādāya kuṇāladahaṃ gantvā kuṇālajātakakathāya (jā. 2.21.kuṇālajātaka) nesaṃ saṃviggabhāvaṃ ñatvā catusaccakathaṃ kathetvā sotāpattiphale patiṭṭhāpesi. Aparabhāge mahāsamayasuttaṃ (dī. ni. 2.331 ādayo) kathetvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpesi. Tesaṃ therānaṃ purāṇadutiyikā ‘‘amhe dāni idha kiṃ karissāmā’’ti vatvā sabbāva ekacittā hutvā mahāpajāpatiṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Tāpi pañcasatā theriyā santike pabbajjañca upasampadañca labhiṃsu. Atītānantarāya pana jātiyā sabbāva tā nandakattherassa rājaputtabhāve ṭhitassa pādaparicārikā ahesuṃ.
那时,导师说:“比丘们应当去教诫比丘尼们。”轮到那位长老值勤时,他了解到那些比丘尼在过去世都曾做过自己的女仆,于是心想:“如果我坐在这个比丘尼僧团中间,引用譬喻和理由来说法,被其他证得宿命智的比丘看到这一幕,他们看到这个情形,可能会觉得:‘具寿难陀迦到现在还不肯放下后宫的事,这位具寿被后宫围绕,看起来可真不体面。’”因此他没有亲自去,而是派了另一位比丘去。但那五百位比丘尼只盼着长老本人来教诫。由于这个原因,世尊对长老说:“轮到你值勤时,不要派别人去,应当亲自去教诫比丘尼僧团。”他无法违逆世尊的话,于是在轮到自己值勤的十四日那天,前往对比丘尼僧团给予教诫。他以“以六处为庄严”的说法开示,使那所有比丘尼都安立于入流果。
Tena samayena satthā ‘‘bhikkhū bhikkhuniyo ovadantū’’ti āha. Thero attano vāre sampatte tāsaṃ purimabhave attano pādaparicārikabhāvaṃ ñatvā cintesi – ‘‘maṃ imassa bhikkhunīsaṅghassa majjhe nisinnaṃ upamāyo ca kāraṇāni ca āharitvā dhammaṃ kathayamānaṃ disvā añño pubbenivāsañāṇalābhī bhikkhu imaṃ kāraṇaṃ oloketvā ‘āyasmā nandako yāvajjadivasā orodhe na vissajjeti, sobhatāyamāyasmā orodhaparivuto’ti vattabbaṃ maññeyyā’’ti. Tasmā sayaṃ agantvā aññaṃ bhikkhuṃ pesesi. Tā pana pañcasatā bhikkhuniyo therasseva ovādaṃ paccāsīsanti. Iminā kāraṇena bhagavā ‘‘attano vāre sampatte aññaṃ apesetvā sayameva gantvā bhikkhunīsaṅghaṃ ovadāhī’’ti theraṃ āha. So satthu kathaṃ paṭibāhituṃ asakkonto attano vāre sampatte cātuddase bhikkhunisaṅghassa ovādaṃ datvā sabbāva tā bhikkhuniyo saḷāyatanapaṭimaṇḍitāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpesi.
那些比丘尼听了长老的说法,心里很欢喜,就去世尊那里,报告自己证得的功德。世尊想:“到底要谁说法,这些比丘尼才能证得更高的道果呢?”于是观察,看到:“只要再听一次难陀迦说法,这五百位比丘尼就能证得阿拉汉果。”第二天,世尊又派她们去长老那里听法。她们第二天听完法后,全都证得了阿拉汉果。那天,世尊知道她们来自己这里时,说法已经结出了果实,就说:“昨天难陀迦的说法像十四夜的月亮,今天的说法像十五夜的满月。”这样赞叹长老之后,就以这件事为因缘,把这位长老安立在教诫比丘尼者的首位。
Tā bhikkhuniyo therassa dhammadesanāya attamanā hutvā satthu santikaṃ gantvā attano paṭividdhaguṇaṃ ārocesuṃ. Satthā ‘‘kasmiṃ nu kho dhammaṃ desente imā bhikkhuniyo uparimaggaphalāni pāpuṇeyyu’’nti āvajjento puna ‘‘taṃyeva nandakassa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatāpi etā arahattaṃ pāpuṇissantī’’ti disvā punadivasepi therasseva santikaṃ dhammassavanatthāya pesesi. Tā punadivase dhammaṃ sutvā sabbāva arahattaṃ pattā. Taṃdivasaṃ bhagavā tāsaṃ bhikkhunīnaṃ attano santikaṃ āgatakāle dhammadesanāya saphalabhāvaṃ ñatvā ‘‘hiyyo nandakassa dhammadesanā cātuddasiyaṃ candasadisī ahosi, ajja pannarasiyaṃ candasadisī’’ti vatvā therassa sādhukāraṃ datvā tadeva ca kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ bhikkhunovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
难陀长老的故事
Nandattheravatthu
230第八项“在诸根中守护根门者”,是在说明:在守护根门的人当中,难陀长老是第一。其实,世尊的声闻弟子里并没有不守护根门的人;不过难陀长老无论想看向十方的哪一方,都不会不经过四正知的审察判断就去看。因此,他成了在诸根中守护根门者中的第一。
230. Aṭṭhame indriyesu guttadvārānanti chasu indriyesu pihitadvārānaṃ nandatthero aggoti dasseti. Kiñcāpi hi satthusāvakā aguttadvārā nāma natthi, nandatthero pana dasasu disāsu yaṃ yaṃ disaṃ oloketukāmo hoti, na taṃ catusampajaññavasena aparicchinditvā oloketi. Tasmā indriyesu guttadvārānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的业处,先有这样的次第说法:他也是在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户良家。结生之后,成年时在世尊面前听法,看到世尊把一位比丘安置在“守护诸根者中第一”的位置上,就做了供养等善业,发愿得到那个位置。他一生行善,在天界和人间流转投生,后来在迦毗罗卫城投生到大爱道·乔达弥的胎中。到了命名那天,亲族们因为他的出生而欢喜满足,就给他取名叫“难陀童子”。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā vayappatto satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto kapilavatthupure mahāpajāpatigotamiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Athassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṅghaṃ nandayanto tosento jātoti nandakumāroteva nāmaṃ akaṃsu.
大士证得一切知智后,转动殊胜的法轮,为了利益世间,从王舍城前往迦毗罗卫城。仅仅第一次见面,就让父王安立在入流果上。第二天,他来到父王的住处,给罗睺罗的母亲作了教诫,也为其余大众说法。又过一天,正当难陀童子的灌顶、入宫、娶亲等吉祥仪式正在进行时,他来到难陀的住处,让难陀拿起钵,为了让他出家,便朝精舍方向走去。灌顶等吉祥仪式并没有让难陀童子多么难受,可是当他拿着钵离开的时候,国中第一美女站在上层宫殿的殊胜处,打开狮子窗,喊出这样的话:“郎君,你可要快点回来啊!”听到这话,他因为对在家生活的欲贪,想要回头看她,却出于对导师的恭敬,没能随自己的心意去取相,因此心中生起热恼。导师一边想着“他会在这里回头,他会在这里回头”,一边把他带到精舍,让他出了家。出家之后,难陀无力抗拒,只好沉默。但从出家那天起,他一直在忆念国中第一美女说过的那句话。那时,她仿佛来到他跟前,站在不远处。他被不乐所逼迫,刚走一小段路,每当他越过草丛或树丛,十力者就好像站在他面前一样。他便像扔进火里的鸡毛一样立刻退缩,回到自己住的地方。
Mahāsattopi sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto rājagahato kapilavatthupuraṃ gantvā paṭhamadassaneneva pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi. Punadivase pitu nivesanaṃ gantvā rāhulamātāya ovādaṃ datvā sesajanassapi dhammaṃ kathesi. Punadivase nandakumārassa abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesu vattamānesu tassa nivesanaṃ gantvā kumāraṃ pattaṃ gāhāpetvā pabbājetuṃ vihārābhimukho pāyāsi. Nandakumāraṃ abhisekamaṅgalaṃ na tathā pīḷesi, pattaṃ ādāya gamanakāle pana janapadakalyāṇī uparipāsādavaragatā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā ‘‘tuvaṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī’’ti yaṃ vācaṃ nicchāresi. Taṃ sutvā gehasitachandarāgavasena olokento panesa satthari gāravena yathāruciyā nimittaṃ gahetuṃ nāsakkhi, tenassa cittasantāpo ahosi. Atha naṃ ‘‘imasmiṃ ṭhāne nivattessati, imasmiṃ ṭhāne nivattessatī’’ti cintentameva satthā vihāraṃ netvā pabbājesi. Pabbajitopi paṭibāhituṃ asakkonto tuṇhī ahosi. Pabbajitadivasato paṭṭhāya pana janapadakalyāṇiyā vuttavacanameva sarati. Athassa sā āgantvā avidūre ṭhitā viya ahosi. So anabhiratiyā pīḷito thokaṃ ṭhānaṃ gacchati, tassa gumbaṃ vā gacchaṃ vā atikkamantasseva dasabalo purato ṭhitako viya ahosi. So aggimhi pakkhittaṃ kukkuṭapattaṃ viya paṭinivattitvā attano vasanaṭṭhānameva pavisati.
导师心想:“难陀太放逸了,没办法平息心里的不满,该让他的心冷静下来。”于是对他说:“来,难陀,我们去天界逛逛。”难陀问:“世尊,我怎么能去只有具神通的人才能到的地方?”世尊说:“你只要生起想去的心,到了就能看见。”难陀就靠着十力世尊的威德,和如来一起去了天界,看了帝释天神的宫殿,见到了五百天女。导师看见难陀尊者以净妙之相打量那些天女,就问:“难陀,这些天女可爱,还是国中第一美女可爱?”尊者说:“世尊,跟这些天女一比,国中第一美女就像被割掉耳朵鼻子的母猴一样被比下去了。”世尊说:“难陀,这样的天女,对修行沙门法的人来说并不难得到。”难陀说:“世尊,如果您能给我作担保,我就修沙门法。”世尊说:“难陀,你放心修沙门法吧。如果你命终后能投生到那里,我担保你得到这些天女。”导师就这样随自己的意愿游了天界,然后回到了祇树给孤独园。
Satthā cintesi – ‘‘nando ativiya pamatto viharati, anabhiratiṃ vūpasametuṃ na sakkoti, etassa cittanibbāpanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Tato naṃ āha – ‘‘ehi, nanda, devacārikaṃ gacchissāmā’’ti. Bhagavā kathāhaṃ iddhimantehi gantabbaṭṭhānaṃ gamissāmīti. Tvaṃ kevalaṃ gamanacittaṃ uppādehi, gantvā passissasīti. So dasabalassa ānubhāvena tathāgateneva saddhiṃ devacārikaṃ gantvā sakkassa devarañño nivesanaṃ oloketvā pañca accharāsatāni addasa. Satthā nandattheraṃ subhanimittavasena tā olokentaṃ disvā, ‘‘nanda, imā nu kho accharā manāpā, atha janapadakalyāṇī’’ti pucchi. Bhante, janapadakalyāṇī imā accharā upanidhāya kaṇṇanāsacchinnakā makkaṭī viya khāyatīti. Nanda, evarūpā accharā samaṇadhammaṃ karontānaṃ na dullabhāti. Sace me, bhante bhagavā, pāṭibhogo hoti, ahaṃ samaṇadhammaṃ karissāmīti. Vissattho tvaṃ, nanda, samaṇadhammaṃ karohi. Sace te sappaṭisandhikā kālakiriyā bhavissati, ahaṃ etāsaṃ paṭilābhatthāya pāṭibhogoti. Iti satthā yathāruciyā devacārikaṃ caritvā jetavanameva paccāgañchi.
从那时起,难陀长老为了天女,日夜不停地修行沙门法。导师吩咐比丘们:“你们到难陀住的地方附近,到处去说:‘听说有个比丘拿十力世尊作担保,为了天女在修行沙门法。’”比丘们接受了导师的话,就在长老能听到的地方到处说:“听说难陀尊者像个雇工,像个商贩,为了天女在修梵行;听说世尊给他作担保,让他得到那五百鸽足天女。”难陀长老听到这些话后,心里想:“这些比丘不说别的,就是在议论我,我做的事太不像话了。”于是他生起省思,增长观慧,证得了阿拉汉果。就在他证得阿拉汉果的那一刻,有一位天神向世尊报告了这件事,世尊自己也已经知道了。第二天,难陀长老来到世尊面前,这样说:“世尊,您曾为我能得到那五百鸽足天女而作担保,现在我要解除世尊的这个承诺。”这件事就是这样发生的(《优陀那》22)。后来,导师住在祇树给孤独园时,把这位长老列为守护根门第一。
Tato paṭṭhāya nandatthero accharānaṃ hetu rattindivaṃ samaṇadhammaṃ karoti. Satthā bhikkhū āṇāpesi – ‘‘tumhe nandassa vasanaṭṭhāne ‘eko kira bhikkhu dasabalaṃ pāṭibhogaṃ katvā accharānaṃ hetu samaṇadhammaṃ karotī’ti tattha tattha kathentā vicarathā’’ti. Te satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā ‘‘bhatako kirāyasmā nando, upakkitako kirāyasmā nando, accharānaṃ hetu brahmacariyaṃ carati, bhagavā kirassa pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādīna’’nti therassa savanūpacāre kathentā vicaranti. Nandatthero taṃ kathaṃ sutvā ‘‘ime bhikkhū na aññaṃ kathenti, maṃ ārabbha kathenti, ayuttaṃ mama kamma’’nti paṭisaṅkhānaṃ uppādetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Athassa arahattapattakkhaṇeyeva aññatarā devatā bhagavato etamatthaṃ ārocesi, sayampi bhagavā aññāsiyeva. Punadivase nandatthero bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante bhagavā , pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādīnaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā’’ti. Evaṃ vatthu (udā. 22) samuṭṭhitaṃ . Satthā aparabhāge jetavanavihāre viharanto theraṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
摩诃劫宾那尊者的事迹
Mahākappinattheravatthu
231第九项“教导比丘者们”的意思是:在教导比丘的人当中,摩诃劫宾那长老是第一。据说,这位长老只在一场集会中说法,就让一千位比丘证得了阿拉汉果。因此,他就成了教导比丘者们中的第一。
231. Navame bhikkhuovādakānanti bhikkhū ovadantānaṃ mahākappinatthero aggoti dasseti. Ayaṃ kira thero ekasamodhānasmiṃyeva dhammakathaṃ kathento bhikkhusahassaṃ arahattaṃ pāpesi. Tasmā bhikkhuovādakānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的事,这里有一段循序渐进的说明:这位长老也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个家族里。后来他听世尊说法时,看到世尊把一位比丘安立在“教诫比丘者中第一”的位置上,就做了殊胜的功德,发愿要得到那个位置。他一生行善,在天人和人间流转,到了迦叶正等觉佛的时代,在波罗奈的一个家族中投生,成为一千人团体的首领,建造了一座以一千间房舍庄严的大寺院。那一千人也全都一生行善,以劫宾那近事男为首,带着妻儿一起投生到天界。他们在天人和人间流转了整整一个佛灭到下一佛出世的间隔期。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulaghare nibbattitvā aparabhāge satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ bhikkhuovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā purisasahassassa gaṇajeṭṭhako hutvā gabbhasahassapaṭimaṇḍitaṃ mahāpariveṇaṃ kāresi. Te sabbepi janā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā kappinaupāsakaṃ jeṭṭhakaṃ katvā saputtadārā devaloke nibbattā. Ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsariṃsu.
那时,在我们的导师出世之前更早的时候,这位摩诃劫宾那已经在边地鸡足城的王宫里结生,其余的人则投生在同一座城的大臣家里。其中,摩诃劫宾那王子在父王去世后升起了伞盖,成为摩诃劫宾那王。从前一起做善业的时候,他的那位女主人投生在同一种姓的王族中,成为摩诃劫宾那王的第一王后。因为她的容貌色泽如同无忧花,所以就得名为无忧王后。摩诃劫宾那王也是个博闻多识的人。他清晨起来,就从四个城门派出急使,吩咐说:你们在哪里见到多闻、持法的人,就从那里回来向我报告。
Atha amhākaṃ satthu nibbattito puretarameva ayaṃ kappino paccantadese kukkuṭavatīnagare rājagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, sesapurisā tasmiṃyeva nagare amaccakulesu nibbattiṃsu. Tesu kappinakumāro pitu accayena chattaṃ ussāpetvā mahākappinarājā nāma jāto. Pubbe kalyāṇakammakaraṇakāle tassa gharasāminī itthī samānajātike rājakule nibbattitvā mahākappinarañño aggamahesī jātā, anojāpupphasadisavaṇṇatāya panassā anojādevītveva nāmaṃ ahosi. Mahākappinarājāpi sutavittako ahosi. So pātova uṭṭhāya catūhi dvārehi sīghaṃ dūte pesesi – ‘‘yattha bahussute sutadhare passatha, tato nivattitvā mayhaṃ ārocethā’’ti.
那时候,我们的导师已经出现在世间,住在舍卫城附近。当时,舍卫城的商人们带着在舍卫城备好的货物,到了那座城,把货物安顿好后,心想“我们去见国王吧”,就拿着礼物来到王宫门口。听说“国王去了御花园”,他们就赶到御花园,站在门口通报守门人。守门人禀报国王后,国王召他们进来。他们献上礼物,顶礼后站在一旁。国王问:“诸位,你们从哪里来?”他们答:“从舍卫城来,陛下。”“你们那里收成好吗?国王如法治理吗?”“是的,陛下。”“你们那里有什么教法吗?”“有的,陛下,不过我们还没漱口,不方便说。”国王就让人用金瓶送水给他们。他们漱了口,面向十力世尊合掌,说:“陛下,我们那里出现了叫做佛的宝物。”国王一听到“佛”这个字,全身顿时充满喜悦。于是说:“诸位,你们是说佛吗?”他们说:“陛下,我们是说佛。”这样让他们确认了三遍后,国王心想“佛这个词含义无量,无法衡量它的边际”,对这个词生起净信,布施了十万钱,又问:“还有什么教法?”他们说:“陛下,出现了叫做法的宝物。”国王听了也照样确认三遍,又布施十万钱,再问:“还有什么教法?”他们说:“陛下,出现了叫做僧的宝物。”国王听了也照样确认三遍,又布施十万钱,把布施的事写在信上,说:“诸位,去王后那里吧。”他们去了以后,国王问大臣们:“诸位,佛已出现在世间,你们打算怎么做?”大臣们问:“陛下,您打算怎么做?”“我要出家。”“我们也要出家。”于是他们所有人都不顾家宅眷属,骑着来时骑的马就那样出发了。
Tena kho pana samayena amhākaṃ satthā loke nibbattitvā sāvatthiṃ upanissāya paṭivasati. Tasmiṃ kāle sāvatthinagaravāsino vāṇijā sāvatthiyaṃ uṭṭhānakabhaṇḍaṃ gahetvā, taṃ nagaraṃ gantvā, bhaṇḍaṃ paṭisāmetvā, ‘‘rājānaṃ passissāmā’’ti paṇṇākāraṃ gahetvā, rājakuladvāraṃ gantvā, ‘‘rājā uyyānaṃ gato’’ti sutvā, uyyānaṃ gantvā, dvāre ṭhitā paṭihārakassa ārocayiṃsu. Atha rañño nivedi, te rājā pakkosāpetvā niyyātitapaṇṇākāre vanditvā ṭhite, ‘‘tātā, kuto āgacchathā’’ti pucchi. Sāvatthito, devāti. Kacci vo raṭṭhaṃ subhikkhaṃ, dhammiko rājāti? Āma, devāti. Atthi pana tumhākaṃ dese kiñci sāsananti? Atthi deva, na pana sakkā ucchiṭṭhamukhehi kathetunti. Rājā suvaṇṇabhiṅgārena udakaṃ dāpesi. Te mukhaṃ vikkhāletvā dasabalābhimukhā añjaliṃ paggahetvā, ‘‘deva, amhākaṃ dese buddharatanaṃ nāma uppanna’’nti āhaṃsu. Rañño ‘‘buddho’’ti vacane sutamatteyeva sakalasarīraṃ pharamānā pīti uppajji. Tato ‘‘buddhoti, tātā, vadathā’’ti āha. Buddhoti, deva, vadāmāti. Evaṃ tikkhattuṃ vadāpetvā ‘‘buddhotipadaṃ aparimāṇaṃ, nāssa sakkā parimāṇaṃ kātu’’nti tasmiṃyeva pade pasanno satasahassaṃ datvā ‘‘aparaṃ kiṃ sāsana’’nti pucchi. Deva dhammaratanaṃ nāma uppannanti. Tampi sutvā tatheva tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā aparampi satasahassaṃ datvā puna ‘‘aññaṃ kiṃ sāsana’’nti pucchi. Saṅgharatanaṃ deva uppannanti. Tampi sutvā tatheva paṭiññaṃ gahetvā aparampi satasahassaṃ datvā dinnabhāvaṃ paṇṇe likhitvā, ‘‘tātā, deviyā santikaṃ gacchathā’’ti pesesi. Tesu gatesu amacce pucchi – ‘‘tātā, buddho loke uppanno, tumhe kiṃ karissathā’’ti? Deva tumhe kiṃ kattukāmāti? Ahaṃ pabbajissāmīti. Mayampi pabbajissāmāti. Te sabbepi gharaṃ vā kuṭumbaṃ vā anapaloketvā ye asse āruyha gatā teheva nikkhamiṃsu.
商人们来到无忧王后跟前,呈上贝叶。王后读完后问道:“国王给了你们很多钱,你们做了什么呢,诸位?”“王后,我们带来了一个好消息。”“能让我们也听听吗,诸位?”“可以,王后,不过我们还没漱口,不方便讲。”王后便让人用金瓶端水给他们。他们漱了口,按照禀报国王时的方式,同样作了禀报。王后听后满心欢喜,也照同样的方式,让他们把每一个词都确认三遍,按确认的次数每次给三份,总共布施了九十万钱。商人们一共得到了一百二十万钱。然后王后问道:“国王在哪里呢,诸位?”“他出家去了,王后。”“那么,诸位,你们回去吧。”她打发走商人后,又召来那些跟国王一起离去的大臣们的妻子,问道:“姊妹们,你们知道自己丈夫去了哪里吗?”“知道,夫人,他们跟国王一起去园林游玩了。”“是的,姊妹们,他们去了。不过到了那里,听闻佛陀出现了、正法出现了、僧团出现了之后,他们说‘我们要在世尊座下出家’,就去了。你们打算怎么办?”“夫人,那您打算怎么做呢?”“我要出家,绝不能让他们像吐掉的东西一样丢弃的,还留在我的舌尖上。”“既然这样,我们也要出家。”于是她们全都套好车,出发了。
Vāṇijā anojādeviyā santikaṃ gantvā paṇṇaṃ dassesuṃ. Sā taṃ vācetvā ‘‘raññā tumhākaṃ bahū kahāpaṇā dinnā, kiṃ tumhehi kataṃ, tātā’’ti pucchi. Piyasāsanaṃ, devi, ānītanti. Amhepi sakkā, tātā, suṇāpetunti? Sakkā, devi, ucchiṭṭhamukhehi pana vattuṃ na sakkāti. Sā suvaṇṇabhiṅgārena udakaṃ dāpesi. Te mukhaṃ vikkhāletvā rañño ārocitaniyāmeneva ārocesuṃ. Sāpi taṃ sutvā uppannapāmojjā teneva nayena ekekasmiṃ pade tikkhattuṃ paṭiññaṃ gahetvā paṭiññāgaṇanāya tīṇi tīṇi katvā nava satasahassāni adāsi. Vāṇijā sabbānipi dvādasa satasahassāni labhiṃsu. Atha ne ‘‘rājā kahaṃ, tātā’’ti pucchi. Pabbajissāmīti nikkhanto, devīti. ‘‘Tena hi, tātā, tumhe gacchathā’’ti te uyyojetvā raññā saddhiṃ gatānaṃ amaccānaṃ mātugāme pakkosāpetvā ‘‘tumhe attano sāmikānaṃ gataṭṭhānaṃ jānātha ammā’’ti pucchi. Jānāma, ayye, raññā saddhiṃ uyyānakīḷaṃ gatāti. Āma, ammā gatā, tattha pana gantvā ‘‘buddho uppanno, dhammo uppanno, saṅgho uppanno’’ti sutvā ‘‘dasabalassa santike pabbajissāmā’’ti gatā, tumhe kiṃ karissathāti? Tumhe pana, ayye, kiṃ kattukāmāti? ‘‘Ahaṃ pabbajissāmi, na tehi vantavamanaṃ jivhagge ṭhapeyyanti. ‘‘Yadi evaṃ, mayampi pabbajissāmā’’ti sabbāpi rathe yojetvā nikkhamiṃsu.
国王也带着一千位大臣来到了恒河岸边。那时恒河正涨满水。他看见这情形,心想:“这条恒河涨满了水,满是凶猛的大鱼,而跟我们一起来的,既没有奴仆也没有人,能为我们造船或造筏。可是这位导师的功德,从下面的无间地狱一直到上面的有顶天,都是遍满的。如果这位导师是真正的正自觉者,就让这些马的蹄面不要沾湿。”于是他们驱马跳入水面。每一匹马的蹄面都没有沾湿,就像走在国王大道上一样,到达了对岸。接着他们又到了另一条大河。国王问:“第二条叫什么?”回答说:“叫尼拉瓦希尼,深度和宽度都有半由旬。”在那里没有另外的真实誓言,仅凭那同一个真实誓言,他们又渡过了那条宽半由旬的大河。然后他们到了第三条大河,名叫旃陀跋伽,也同样凭那个真实誓言渡了过去。
Rājāpi amaccasahassehi saddhiṃ gaṅgātīraṃ pāpuṇi, tasmiṃ samaye gaṅgā pūrā hoti. Atha naṃ disvā ‘‘ayaṃ gaṅgā pūrā hoti caṇḍamacchākiṇṇā, amhehi ca saddhiṃ āgatā dāsā vā manussā vā natthi, ye no nāvaṃ vā uḷumpaṃ vā katvā dadeyyuṃ. Etassa pana satthu guṇā nāma heṭṭhā avīcito upari yāva bhavaggā patthaṭā. Sace esa satthā sammāsambuddho, imesaṃ assānaṃ khurapiṭṭhāni mā tementū’’ti udakapiṭṭhena asse pakkhandāpesuṃ. Ekassa assassāpi khurapiṭṭhamattaṃ na temi, rājamaggena gacchantā viya paratīraṃ patvā parato aññaṃ mahānadiṃ pāpuṇiṃsu. ‘‘Dutiyā kinnamā’’ti pucchi. Nīlavāhinī nāma gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanamattā devāti. Tattha aññā saccakiriyā natthi, tāya eva saccakiriyāya tampi aḍḍhayojanavitthāraṃ nadiṃ atikkamiṃsu. Atha tatiyaṃ candabhāgaṃ nāma mahānadiṃ patvā tampi tāya eva saccakiriyāya atikkamiṃsu.
那天清晨破晓时分,导师从大悲定中出定,观察世间,看见摩诃劫宾那王舍弃了方圆三百由旬的国土,带着一千位大臣随从,正往我这儿来出家。导师心想:“我应该去迎接他们。”于是清早整理好身体,由比丘僧团围绕,进舍卫城托钵乞食。饭后托钵回来,导师亲自拿起钵和衣,腾空飞起,到了旃陀跋伽河岸边,正对着他们将要上岸的渡口。那里有一棵大榕树,导师就在树下盘腿而坐,把正念安放在面前,放出六色佛光。
那些人正从那个渡口上岸,看见佛光四处流散,又看见十力世尊如满月般庄严的面容,心想:“我们就是为了这位导师才出家的,这一定就是他了。”仅仅这一见,他们就确定了。从看见的地方开始,他们就躬身行礼,一边礼敬一边来到导师面前,顶礼世尊。国王握住世尊的脚踝行礼后,和一千位大臣一起坐在一边。世尊为他们说法。说法结束时,他们全都证得阿拉汉果,向世尊请求出家。世尊心想:“他们过去世曾做过衣布施,所以是带着自己的钵和衣来的。”于是伸出金色的手臂说:“来吧,比丘们!法已善说,清净地修习梵行,为了彻底灭尽一切苦。”就在那一刻,这些尊者便获得了出家与具足戒,像六十岁的老比丘一样围绕在世尊身边。
Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ olokento ‘‘ajja mahākappino tiyojanasatikaṃ rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivāro mama santike pabbajituṃ āgacchatī’’ti disvā ‘‘mayā tesaṃ paccuggamanaṃ kātuṃ yutta’’nti pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhusaṅghaparivāro sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto sayameva pattacīvaraṃ gahetvā ākāse uppatitvā candabhāgāya tīre tesaṃ uttaraṇatitthaabhimukhaṭṭhāne mahānigrodharukkho atthi, tattha pallaṅkena nisīditvā parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjesi. Te tena titthena uttarantā buddharasmiyo ito cito ca dhāvantiyo oloketvā dasabalassa puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ disvā ‘‘yaṃ satthāraṃ uddissa mayaṃ pabbajitā, addhā so eso’’ti dassaneneva niṭṭhaṃ gantvā diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya oṇamitvā vandamānā āgamma satthāraṃ vandiṃsu. Rājā gopphakesu gahetvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ dhammakathaṃ kathesi. Desanāpariyosāne sabbeva arahatte patiṭṭhāya satthāraṃ pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā ‘‘pubbe ime cīvaradānassa dinnattā attano pattacīvarāni gahetvāva āgatā’’ti suvaṇṇavaṇṇaṃ hatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo, svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti āha. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ pabbajjā ca upasampadā ca ahosi, vassasaṭṭhikattherā viya satthāraṃ parivārayiṃsu.
无忧王后也由一千辆战车簇拥着来到恒河岸边。她没看见有人为国王准备好船或木筏,就凭自己的聪明想道:“国王一定是行了真实誓言才过去的。可那位导师并不只是为了他们才出世的。如果那位导师真是正自觉者,愿我们的战车不要沉入水里!”于是她驱车冲上水面,战车的轮辋连一点都没湿。凭着同样的真实誓言,她又渡过了第二条河、第三条河。正在渡河时,她看见导师坐在一棵大榕树下。导师心想:“这些女人如果看见自己的丈夫,就会生起欲贪,那会障碍她们证得道果,也没法听法。”于是他用神通让她们彼此看不见。她们全都从渡口上岸,顶礼十力者之后坐下。导师为她们说法。开示结束时,她们全都安住在入流果上,这才彼此看见。导师心想:“让莲华色来吧。”那位长老尼来了以后,就让她们全部出家,带着她们去了比丘尼住处;导师则带着一千位比丘,从空中前往祇园精舍。
Anojāpi devī rathasahassaparivārā gaṅgātīraṃ patvā rañño atthāya ābhataṃ nāvaṃ vā uḷumpaṃ vā adisvā attano byattatāya cintesi – ‘‘rājā saccakiriyaṃ katvā gato bhavissati, so pana satthā na kevalaṃ tesaṃyeva atthāya nibbatto, sace so satthā sammāsambuddho, amhākaṃ rathā mā udake nimujjiṃsū’’ti udakapiṭṭhena rathe pakkhandāpesi. Rathānaṃ nemivaṭṭimattampi na temi. Dutiyanadimpi tatiyanadimpi teneva saccakārena uttari. Uttaramānā eva ca nigrodharukkhamūle satthāraṃ addasa. Satthāpi ‘‘imāsaṃ attano sāmike passantīnaṃ chandarāgo uppajjitvā maggaphalānaṃ antarāyaṃ kareyya, dhammaṃ sotuṃ ca na sakkhissantī’’ti. Yathā aññamaññaṃ na passanti, tathā akāsi. Tā sabbāpi titthato uttaritvā dasabalaṃ vanditvā nisīdiṃsu. Satthā tāsaṃ dhammakathaṃ kathesi. Desanāpariyosāne sabbā sotāpattiphale patiṭṭhāya aññamaññaṃ passiṃsu. Satthā ‘‘uppalavaṇṇā āgacchatū’’ti cintesi. Therī āgantvā sabbā pabbājetvā ādāya bhikkhuniupassayaṃ gatā, satthā bhikkhusahassaṃ gahetvā ākāsena jetavanaṃ agamāsi.
这时,大摩诃劫宾那长老知道自己该做的事已经完成,达到究竟,便无所牵挂,安住在果定之乐中度过时光。无论到了林中、树下,还是空寂之处,他都常常发出感叹:“啊,真是乐!啊,真是乐!”比丘们议论起来:“摩诃劫宾那长老是在回忆王位的快乐而发出感叹吧。”他们把这话禀告了如来。世尊说:“我的儿子是在针对道之乐和果之乐而发出感叹。”随后在《法句经》中说出这首偈颂——
Athāyaṃ mahākappinatthero attano kiccaṃ matthakappattaṃ ñatvā appossukko hutvā phalasamāpattisukhena vītināmento araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti abhiṇhaṃ udānaṃ udānesi. Bhikkhū kathaṃ uppādesuṃ ‘‘kappinatthero rajjasukhaṃ anussaranto udānaṃ udānetī’’ti. Te tathāgatassa ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘mama putto maggasukhaṃ phalasukhaṃ ārabbha udānaṃ udānesī’’ti vatvā dhammapade imaṃ gāthamāha –
“心怀清净、饮法味者,安眠恬卧,常得安乐;
智者恒于圣者所宣之法,欢喜欣悦,乐在其中。”
‘‘Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā; Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito’’ti. (dha. pa. 79);
有一天,导师把那位长老的一千名弟子比丘叫来,问他们:“比丘们,你们的老师给你们说法吗?”他们回答说:“世尊啊,他不说法,他什么事都不管,只安住在现法乐住里,对任何人连一句教导都不给。”导师就把摩诃劫宾那叫来,问:“摩诃劫宾那,听说你对弟子们连一句教导都不给,这是真的吗?”他回答:“是真的,世尊。”世尊说:“婆罗门,别这样,从今天起,你要给弟子们说法。”长老说:“好的,世尊。”他用头顶礼接受了世尊的话,就在同一次集会上为这一千名沙门说法,让他们全都证得了阿拉汉果。后来,世尊坐在僧团中间,按顺序给各位长老安排位置,把摩诃劫宾那长老放在了教导比丘者的首位。
Athekadivasaṃ satthā tassa antevāsikabhikkhusahassaṃ āmantetvā āha – ‘‘kacci vo, bhikkhave, ācariyo dhammaṃ desetī’’ti. Na bhagavā deseti, appossukko diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyutto viharati, kassaci ovādamattampi na detīti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, antevāsikānaṃ ovādamattampi na desī’’ti? Saccaṃ bhagavāti. Brāhmaṇa, mā evaṃ kari, ajja paṭṭhāya antevāsikānaṃ dhammaṃ desehīti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero satthu kathaṃ siravarena sampaṭicchitvā ekasamodhāneyeva samaṇasahassassa dhammaṃ desetvā sabbe arahattaṃ pāpesi. Aparabhāge satthā saṅghamajjhe nisinno paṭipāṭiyā there ṭhānantaresu ṭhapento mahākappinattheraṃ bhikkhuovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
娑伽多长老的故事
Sāgatattheravatthu
232第十项“善巧火界者”,是为了说明娑伽多长老在擅长入火界定的人当中最为第一。这位长老以火界定,用自己的火威力制伏了安巴提塔龙的火,使那条龙不再为害,因此成为善巧火界者中的第一。
232. Dasame tejodhātukusalānanti tejodhātuṃ samāpajjituṃ kusalānaṃ sāgatatthero aggoti dasseti. Ayañhi thero tejodhātusamāpattiyā ambatitthanāgassa tejasā tejaṃ pariyādiyitvā taṃ nāgaṃ nibbisevanaṃ akāsi. Tasmā tejodhātukusalānaṃ aggo nāma jāto.
他的问题讨论中,先有这样的次第因缘:这位长老在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户人家。后来他听佛说法时,看到世尊把一位比丘安排在精通火界者中第一的位置,就做了殊胜的善业,发愿要得到那个位置。他一生行善,在天界和人间辗转投生,直到现在这位佛出世时,生在舍卫城的一个婆罗门家,取名叫娑伽多。后来他听了世尊说法,生起信心,出家修行,成就了八种等至,并在其中获得了自在。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā aparabhāge satthudhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ tejodhātukusalānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, sāgatamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā tattha vasībhāvaṃ pāpuṇi.
有一天,导师在游行途中,来到憍赏弥城附近。那时,在河渡口,许多往来的旅客跟老船夫结了仇,把他打死了。他怀着怨恨的心发了愿,就转生在那个渡口,成了有大神力的龙王。因为心里怀着怨恨,他不在该下雨的时候下雨,该下雨的时候却不下雨,庄稼没法正常成熟。全国的居民为了让他平息下来,每年都举行祭祀,还给他造了一间住处。导师也从那个渡口过了河,由比丘僧团围绕着,心想“今晚我们就在这个地方过夜”,便朝那里走去。
Athekadivasaṃ satthā cārikaṃ caramāno kosambinagarasamīpaṃ agamāsi. Tena ca samayena nadītitthe porāṇakanāvikassa bahū āgantukagamikā verino hutvā taṃ pothetvā mārayiṃsu. So viruddhena cittena patthanaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva titthe mahānubhāvo nāgarājā hutvā nibbatto. So viruddhacittattā akāleyeva vassāpeti, kāle pana na vassāpeti, sassāni na sammā sampajjanti. Sakalaraṭṭhavāsino ca tassa vūpasamanatthaṃ anusaṃvaccharaṃ balikammaṃ karonti, vasanatthāya cassa ekaṃ gehaṃ akaṃsu. Satthāpi teneva titthena uttaritvā bhikkhusaṅghaparivuto ‘‘tasmiṃyeva padese rattiṃ vasissāmī’’ti agamāsi.
那时,这位长老听到“这里的龙王很凶暴”,就想:“应该把这龙王调伏,让它不再害人,然后给导师腾出住处。”于是他走进龙王的住处,盘腿坐下。龙王发怒,心想:“这个秃头是谁,竟敢闯进我的住处坐着?”便喷出烟来。长老喷出的烟更浓。龙王喷出火来,长老也喷出更猛烈的火,把龙王的火力压了下去。龙王心想:“这位比丘真了不起!”就跪在长老脚前,说:“尊者,我皈依您。”长老说:“我不需要你皈依我,你去皈依十力者吧。”龙王说:“好的。”于是皈依了佛陀。从那时起,它不再伤害任何人,天也按时下雨,庄稼都正常成熟。
Athāyaṃ thero ‘‘caṇḍo kirettha nāgarājā’’ti sutvā ‘‘imaṃ nāgarājānaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā satthu vasanaṭṭhānaṃ pariyādetuṃ vaṭṭatī’’ti nāgarājassa vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Nāgo kujjhitvā ‘‘konāmāyaṃ muṇḍako mayhaṃ vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā nisinno’’ti dhūpāyi, thero uttaritaraṃ dhūpāyi. Nāgo, pajjali, theropi uttaritaraṃ pajjalitvā tassa tejaṃ pariyādiyi. So ‘‘mahanto vatāyaṃ bhikkhū’’ti therassa pādamūle nipatitvā, ‘‘bhante, tumhākaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti āha. Mayhaṃ saraṇagamanakiccaṃ natthi, dasabalassa saraṇaṃ gacchāti. So ‘‘sādhū’’ti saraṇagato hutvā tato paṭṭhāya na kañci viheṭheti, devampi sammā vassāpeti, sassāni sammā sampajjanti.
憍赏弥的居民听说“尊者娑伽多确实调伏了庵婆提多迦龙”,就盼着导师到来,为十力者准备了盛大的供养。他们为十力者献上大供养后,又听六群比丘的话,在每家每户都备好了鸽色饮料。第二天,娑伽多长老托钵乞食时,家家户户都只给了他一点点。当时学处还没有制定,长老被人一再请求,就在每家都喝了一点。没走多远,就因为空腹而失了正念,倒在垃圾堆上。
Kosambivāsino ‘‘ayyena kira sāgatena ambatitthakanāgo damito’’ti sutvā satthu āgamanaṃ udikkhamānā dasabalassa mahāsakkāraṃ sajjayiṃsu. Te dasabalassa mahāsakkāraṃ katvā chabbaggiyānaṃ vacanena sabbagehesu kāpotikaṃ pasannaṃ paṭiyādetvā punadivase sāgatattherassa piṇḍāya carantassa gehe gehe thokaṃ thokaṃ adaṃsu. Thero apaññatte sikkhāpade manussehi yāciyamāno gehe gehe thokaṃ thokaṃ pivitvā avidūraṃ gantvāva anāhārikabhāvena satiṃ vissajjetvā saṅkāraṭṭhāne pati.
导师吃完饭后,在出去的时候看见了他,就叫人把他带到精舍,呵责之后制定了学处。第二天,他恢复了正念,听说了自己做过的事,便发露过失,请求十力者原谅。他生起强烈的悚惧感,增长观智,证得了阿拉汉果。这件事就是这样成为律藏中制戒的因缘。应当按照其中出现的方式详细了解。后来,导师坐在祇园大寺里,依次安排长老们的座位时,把娑伽多长老安排在擅长火界者的首位。
Satthā katabhattakicco nikkhamanto taṃ disvā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā vigarahitvā sikkhāpadaṃ paññāpesi. So punadivase satiṃ labhitvā attanā katakāraṇaṃ sutvā accayaṃ desetvā dasabalaṃ khamāpetvā uppannasaṃvego vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Evaṃ vatthu vinaye samuṭṭhitaṃ. Taṃ tattha āgatanayeneva vitthārato veditabbaṃ. Aparabhāge pana satthā jetavane mahāvihāre nisīditvā paṭipāṭiyā there ṭhānantaresu ṭhapento sāgatattheraṃ tejodhātukusalānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
罗陀长老的故事
Rādhattheravatthu
233在第十一节里,这段是在说明:所谓“应辩者”,指的是那些能成为世尊说法辩才之缘、能引生辩才的比丘;在这些比丘当中,罗陀长老是上首。因为正是依靠这位长老的知见表现和令人信受的信心,十力者的说法才不断以新的面貌显现出来。因此,这位长老就被称为应辩者中的上首。
233. Ekādasame paṭibhāneyyakānanti satthu dhammadesanāpaṭibhānassa paccayabhūtānaṃ paṭibhānajanakānaṃ bhikkhūnaṃ rādhatthero aggoti dasseti. Therassa hi diṭṭhisamudācārañca okappaniyasaddhañca āgamma dasabalassa navanavā dhammadesanā paṭibhāti. Tasmā thero paṭibhāneyyakānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的因缘,这里有一段次第叙述:这位长老也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个家族里。后来他听导师说法时,看到导师把一位比丘安排在无碍辩才者中的首位,便做了殊胜的善业,发愿得到那个位次。他尽形寿侍奉如来,在天界与人间流转投生,直到这次佛陀出世时,在王舍城的一个婆罗门家庭中结生,人们给他取名叫罗陀青年。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ tathāgataṃ paricaritvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhi, rādhamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu.
他年老的时候,得不到自己儿女的照顾,心想:“我要出家,就这样度过余生。”于是来到精舍,向长老们请求出家。大家一看是“一个年老的大婆罗门”,没人愿意给他剃度。后来有一天,这位婆罗门来到导师跟前,互相问候之后,坐在一边。导师看出他具足善根,想引出话题,就问:“婆罗门,你的儿女照顾你吗?”他回答:“乔达摩尊者,哪有什么照顾?他们嫌我老,把我赶出来了。”导师又问:“婆罗门,那你为什么不合适出家呢?”他说:“乔达摩尊者,谁会给我剃度呢?因为我太老了,没人愿意。”导师便给舍利弗长老递了个示意。长老恭敬地领受导师的话,为罗陀婆罗门剃度出家,然后心想:“导师这么郑重地让人为这位婆罗门剃度,我可不能漫不经心地照顾他。”于是带着罗陀长老去了一处村庄住处。因为罗陀长老刚出家,不容易得到供养,长老就把自己的钵和住处让给他,把自己那份上好的团食也给了他,自己去乞食。罗陀长老得到合适的住处和合适的食物后,在舍利弗长老跟前领受了业处,不久就证得了阿拉汉果。
So mahallakakāle attano puttadārena abahumato ‘‘pabbajitvā kālaṃ vītināmessāmī’’ti vihāraṃ gantvā there pabbajjaṃ yāci. ‘‘Jiṇṇo mahallakabrāhmaṇo’’ti na koci pabbājetuṃ icchi. Athekadivasaṃ brāhmaṇo satthu santikaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā kathaṃ samuṭṭhāpetukāmo ‘‘kiṃ, brāhmaṇa, puttadārā taṃ paṭijaggantī’’ti? Kuto, bho gotama, paṭijagganaṃ, mahallakoti maṃ bahi nīhariṃsu. Kiṃ pana te, brāhmaṇa, pabbajituṃ na vaṭṭatīti? Ko maṃ, bho gotama, pabbājessati, mahallakabhāvena maṃ na koci icchatīti. Satthā sāriputtattherassa saññaṃ adāsi. Thero satthu vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā rādhabrāhmaṇaṃ pabbājetvā cintesi – ‘‘satthā imaṃ brāhmaṇaṃ sādarena pabbajāpesi, na kho me etaṃ anādarena pariharituṃ vaṭṭatī’’ti rādhattheraṃ ādāya gāmakāvāsaṃ agamāsi. Tatrassa adhunā pabbajitattā kicchalābhissa thero attano pattaṃ āvāsaṃ deti, attano pattaṃ paṇītapiṇḍapātampi tasseva datvā sayaṃ piṇḍāya carati. Rādhatthero senāsanasappāyañca bhojanasappāyañca labhitvā sāriputtattherassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
那时,长老带着他去见十力。导师明知故问:“舍利弗,我交给你的那个弟子怎么样了?他没有厌烦吧?”舍利弗回答:“尊者,一名对教法喜悦的比丘,就会是这样的。”于是,僧团中出现了关于舍利弗长老的议论:“舍利弗长老是知恩报恩的人。”导师听到这话后,对比丘们说:“比丘们,舍利弗现在知恩报恩,这并不稀奇。他过去投生到无因结生时,也一样是知恩报恩的。”比丘们问:“那是在什么时候呢,世尊?”
Atha naṃ thero gahetvā dasabalaṃ passituṃ āgato. Satthā jānantova pucchi – ‘‘yo te mayā , sāriputta, nissitako dinno, kīdisaṃ tassa, na ukkaṇṭhatī’’ti? Bhante, sāsane abhiramitabhikkhu nāma evarūpo bhaveyyāti. Athāyasmato sāriputtassa ‘‘sāriputtatthero kataññū katavedī’’ti saṅghamajjhe kathā udapādi. Taṃ sutvā satthā bhikkhū āmantesi – ‘‘anacchariyaṃ, bhikkhave, sāriputtassa idāni kataññūkataveditā, so atīte ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattopi kataññūkatavedīyeva ahosī’’ti. Katarasmiṃ kāle bhagavāti?
比丘们,过去在山脚下有大约五百个木匠,走进一片大森林,砍了木材,扎了一个大木筏,把它放到河里顺流而下。那时有一头象王,在一处高低不平的地方用鼻子抓住一根树枝,却撑不住树枝折断的冲力,一脚踩在尖利的树桩上,脚被刺穿了,痛苦的感觉生起。它没法再往前走,就倒在那里。过了几天,它看见那些木匠朝自己这边走来,心想:“靠他们,我就能活命。”于是跟在他们后面走。木匠们回头看见大象,吓得逃跑。它知道他们在逃,就停下来;等他们又停下来时,它又跟上去。
Atīte, bhikkhave, pabbatapādamhi pañcasatamattā vaḍḍhakipurisā mahāaraññaṃ pavisitvā dabbasambhāre chinditvā mahāuḷumpaṃ bandhitvā nadiyā otārenti. Atheko hatthināgo ekasmiṃ visamaṭṭhāne soṇḍāya sākhaṃ gaṇhanto sākhābhaṅgavegaṃ sandhāretuṃ asakkonto tikhiṇakhāṇuke pādena avatthāsi, pādo viddho, dukkhavedanā vattanti. So gamanaṃ abhinīharituṃ asakkonto tattheva nipajji. So katipāhaccayena te vaḍḍhakī attano samīpena gacchante disvā ‘‘ime nissāyāhaṃ jīvitaṃ labhissāmī’’ti tesaṃ anupadaṃ agamāsi. Te nivattitvā hatthiṃ disvā bhītā palāyanti. So tesaṃ palāyanabhāvaṃ ñatvā aṭṭhāsi, puna ṭhitakāle anubandhi.
木匠头领心想:“我们站着不动时,这头象就跟着我们;我们逃跑时,它反倒停下来。这里面一定有原因。”于是大家都各自爬上树,坐着等它过来。大象走到他们跟前,把脚伸给他们看,然后翻了个身躺下。这时木匠们心里明白了:“这位是生病了才来的,不是别的原因。”他们走到大象身边,看见扎进脚里的木桩,知道“它就是为了这个来的”。他们便用锋利的斧子在木桩周围切开,用结实的绳子绑紧,用力拉拽,把木桩拔了出来。然后他们挤压伤口,排出脓血,用涩味药水冲洗干净,涂上自己知道的药,没多久就把它治好了。
Vaḍḍhakijeṭṭhako cintesi – ‘‘ayaṃ hatthi amhesu tiṭṭhantesu anubandhati, palāyantesu tiṭṭhati, bhavissati tattha kāraṇa’’nti. Sabbe taṃ taṃ rukkhaṃ āruyha tassa āgamanaṃ paṭimānentā nisīdiṃsu. So tesaṃ santikaṃ āgantvā attano pādaṃ dassento parivattetvā nipajji. Tadā vaḍḍhakīnaṃ saññā udapādi – ‘‘gilānabhāvena, bho, esa āgacchati, na aññena kāraṇenā’’ti tassa santikaṃ gantvā pāde paviṭṭhakhāṇukaṃ disvā ‘‘iminā kāraṇena esa āgato’’ti tikhiṇavāsiyā khāṇukakoṭiyaṃ odhiṃ datvā daḷhāya rajjuyā bandhitvā kaḍḍhitvā nīhariṃsu. Athassa vaṇamukhaṃ pīḷetvā pubbalohitaṃ nīharitvā kasāvodakena dhovitvā attano jānanabhesajjaṃ makkhetvā nacirasseva phāsukaṃ akaṃsu.
象王病好之后,心想:“这些人对我有大恩。我是依靠他们才活下来的。我应该懂得知恩报恩。”它回到自己住的地方,带来一头白色的香象幼崽。木匠们看见那头小象,心里非常高兴,想:“我们的大象连孩子都带回来了。”象王心想:“只要我还留在这里,他们就弄不明白我为什么回来。”于是从站着的地方离开了。小象紧跟在父亲后面,一步一步跟着走。象王知道它跟来了,就发出声音示意它回去。小象听了父亲的话,转身回到木匠们那里。木匠们知道“这头大象是来把这小象送给我们的”,就说:“你在我们这里没什么可做的,回你父亲那里去吧。”就这样把它打发了回去。象王三次把小象送到自己身边,又三次把它送回木匠们那里。从那以后,木匠们就把小象留在身边照顾。吃饭的时候,每人各分给它一团饭,小象因此吃得饱饱的。它也帮木匠们把密林深处砍好的木料搬出来,堆在空地上。同样地,它也做其他各种帮忙的活儿。
Hatthināgo gilānā vuṭṭhito cintesi – ‘‘ime mayhaṃ bahupakārā, ime mayā nissāya jīvitaṃ laddhaṃ, mayā imesaṃ kataññunā katavedinā bhavituṃ vaṭṭatī’’ti attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā setaṃ gandhahatthipotakaṃ ānesi. Vaḍḍhakino hatthipotakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ hatthī puttampi gahetvā āgato’’ti ativiya tuṭṭhacittā ahesuṃ. Hatthināgo cintesi – ‘‘mayi tiṭṭhante ‘kiṃ nu kho ayaṃ āgato’ti mama āgatakāraṇaṃ na jānissantī’’ti ṭhitaṭṭhānato pakkāmi. Hatthipotako pitu pacchato pacchato anupāyāsi. Hatthināgo tassa āgatabhāvaṃ ñatvā nivattanatthāya saddasaññaṃ adāsi. So pitu kathaṃ sutvā nivattitvā vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ gato. Vaḍḍhakino ‘‘imaṃ hatthipotakaṃ amhākaṃ dātuṃ āgato bhavissati eso’’ti ñatvā ‘‘amhākaṃ santike tayā kattabbakiccaṃ natthi, pitu santikaṃyeva gacchā’’ti pahiṇiṃsu. Hatthināgo yāvatatiyaṃ attano santikaṃ āgatampi puna vaḍḍhakīnaṃyeva samīpaṃ pesesi. Tato paṭṭhāya vaḍḍhakino hatthipotakaṃ attano santike katvā paṭijagganti. Bhojanakāle ekekaṃ bhattapiṇḍaṃ denti, bhattaṃ tassa yāvadatthaṃ ahosi. So vaḍḍhakīhi antogahane koṭṭitaṃ dabbasambhāraṃ āharitvā aṅgaṇaṭṭhāne rāsiṃ karoti. Eteneva niyāmena aññampi upakārakammaṃ karoti.
导师引出这件事,也是为了说明舍利弗在过去就已经懂得知恩报恩。因为那时的舍利弗长老是一头大象,而事情发生时来到现场的那位放弃精进的比丘,就是那头小象。到了《相应部》里,引用了整部《罗陀相应》;在《法句经》中则是——
Satthā imaṃ kāraṇaṃ āharitvā pubbepi sāriputtassa kataññūkatavedibhāvaṃ dīpeti. Sāriputtatthero hi tadā mahāhatthī ahosi, aṭṭhuppattiyaṃ āgato ossaṭṭhavīriyo bhikkhu hatthipotako ahosi. Saṃyuttanikāyaṃ pana patvā sakalaṃ rādhasaṃyuttaṃ, dhammapade ca –
“就像见到宝藏的告知者,见到那能见过失的人;
应当亲近这样有智慧、能直言劝诫的智者。
亲近这样的人,只会变好,不会变坏。”
‘‘Nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ; Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje; Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo’’ti. (dha. pa. 76) –
这些偈颂就是为长老所作的法义开示。后来,导师依次把各位长老安排到各自的位置上时,把罗陀长老安置在了“辩才第一”的位置上。
Gāthā therassa dhammadesanā nāma. Aparabhāge pana satthā paṭipāṭiyā there ṭhānantaresu ṭhapento rādhattheraṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
摩伽罗阇长老的故事
Mogharājattheravatthu
234第十二项“穿粗劣衣者”中,说明摩伽罗阇是穿粗劣衣者中最第一的。这位长老所穿的粪扫衣,三种粗劣都具足:布粗劣、线粗劣、染色粗劣。因此,他就成了被称为“穿粗劣衣者之首”的人。
234. Dvādasame lūkhacīvaradharānanti lūkhacīvaraṃ dhārentānaṃ mogharājā aggoti dasseti. Ayaṃ hi thero satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tasmā lūkhacīvaradharānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的因缘,先按顺序讲一讲:他也是在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户人家里。后来,他听世尊说法时,看到世尊把一位比丘列为穿粗劣衣者中的第一,就做了殊胜的善业,并发愿要得到那个位置。他一生行善,在天界与人间之间流转。在迦叶佛出世之前,他先投生在运薪城的一位大臣家中。后来长大成人,侍奉运薪王,得到了大臣的位置。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā nibbatti, tato aparabhāge satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto kassapadasabalassa nibbattito puretarameva kaṭṭhavāhananagare amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Aparabhāge vayappatto kaṭṭhavāhanarājānaṃ upaṭṭhahanto amaccaṭṭhānaṃ labhi.
那时,迦叶佛出现在世间。运薪王听说“佛陀已经出现在世间”,就把那人召来,对他说:“孩子,听说佛陀已经出现在世间。这座边城,靠我们两个人,是不可能一下子就搬空的。你先去中部地区,确认佛陀出世这件事,然后把十力佛请到这座城来。”于是派他带着一千人出发。他一路辗转来到世尊身边,听了说法,生起信心,就在那里出家,修了兩万年的沙门法。跟他一起去的人却全都折返,又回到了国王那里。
Tasmiṃ kāle kassapadasabalo loke uppajji. Kaṭṭhavāhanarājā ‘‘buddho kira loke uppanno’’ti sutvā taṃ pakkosāpetvā āha – ‘‘tāta, buddho kira loke uppanno, imaṃ paccantanagaraṃ ekappahāreneva ubhohi amhehi tucchaṃ kātuṃ na sakkā, tvaṃ tāva majjhimadesaṃ gantvā buddhassa uppannabhāvaṃ ñatvā dasabalaṃ imaṃ nagaraṃ ānehī’’ti purisasahassena saddhiṃ pesesi. So anupubbena satthu santikaṃ gantvā dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho tattheva pabbajitvā vīsati vassasahassāni samaṇadhammaṃ akāsi. Tena saddhiṃ gatapurisā pana sabbepi nivattitvā puna rañño santikaṃ āgatā.
这位长老戒行圆满,命终之后,在一个佛出世到下一个佛出世的漫长时间里,在天界和人间流转受生。在我们的十力佛出世之前更早的时候,他就在舍卫城的一个婆罗门家庭中投生,取名摩伽罗阇青年。运薪王也在迦叶世尊那里种下了殊胜的善业,之后带着眷属在天界和人间流转了一个佛间隔那么长的时间,在我们的十力佛出世之前更早的时候,他也在舍卫城的一个国师家庭中投生,取名婆和利青年。婆和利青年后来学通了三吠陀,并教导一万六千名青年技艺。后来,在波斯匿王在位的时候,他父亲去世后,他得到了国师的职位。那时候,摩伽罗阇青年也在婆和利婆罗门门下学习技艺。
Ayaṃ thero paripuṇṇasīlo kālaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ dasabalassa nibbattito puretarameva sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhi, mogharājamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. Kaṭṭhavāhanarājāpi kassapassa bhagavato adhikārakammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ saparivāro devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ dasabalassa nibbattito puretarameva sāvatthiyaṃ purohitagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bāvarimāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So aparena samayena tayo vede uggaṇhitvā soḷasannaṃ māṇavakasahassānaṃ sippaṃ vācento carati. Athassa pasenadikosalarañño kāle pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ adaṃsu. Tadā ayampi mogharājamāṇavo bāvaribrāhmaṇassa santike sippaṃ gaṇhāti.
有一天,婆和利婆罗门独自待在僻静处,审视自己技艺中最精华的部分,却没有看到对来世有价值的精华,心想:“我要出家,出家去寻求来世的利益。”于是他前往憍萨罗王那里,请求允许自己出家。国王准许后,他便在一万六千名青年围绕下,为了出家而出发。憍萨罗王也派了一位大臣和他同行,给了他一千个咖哈巴那,吩咐说:“老师在哪个地方出家,就在那里为他取得住处。”婆和利婆罗门寻找合适的地方,离开中部地区,在阿湿迦王和穆罗迦王交界处的戈达瓦利河岸边,为自己建了住所。
Athekadivasaṃ bāvaribrāhmaṇo rahogato attano sippe sāraṃ olokento samparāyikaṃ sāraṃ adisvā ‘‘ekaṃ pabbajjaṃ pabbajitvā samparāyikaṃ gavesessāmī’’ti kosalarājānaṃ upasaṅkamitvā attano pabbajjaṃ anujānāpesi. So tena anuññāto soḷasahi māṇavakasahassehi parivuto pabbajjatthāya nikkhami. Kosalarājāpi tena saddhiṃyeva ekaṃ amaccaṃ kahāpaṇasahassaṃ datvā pesesi – ‘‘yasmiṃ ṭhāne ācariyo pabbajati, tatrassa vasanaṭṭhānaṃ gahetvā dethā’’ti. Bāvaribrāhmaṇo phāsukaṭṭhānaṃ olokento majjhimadesato paṭikkamma assakarañño ca muḷhakarañño ca sīmantare godhāvaritīre attano vasanaṭṭhānaṃ kāresi.
那时有一个人去拜访结发苦行者,在他们拥有的地界里得到他们允许后,就给自己建了住处。其他人看到他建的住处,也有一百个家族、一百户人家跟着建了住处。他们全都聚在一起,说:“我们住在尊者们的地界里,白住是不合理的,我们要给你们提供安乐的住处。”于是每个人各拿出一枚咖哈巴那,放在婆和利婆罗门的住处。大家带来的咖哈巴那加起来大约有十万。婆和利婆罗门问:“你们拿这些来是为了什么?”他们说:“是为了供养安乐的住处,尊者。”他说:“如果我需要金银,我就不会舍弃巨大的财富而出家了。你们把这些咖哈巴那拿回去吧。”他们说:“我们献给尊者的东西,不能再拿回去。不过每年我们还是会按同样的方式送来。请您收下这些,用来布施吧。”婆罗门同意了,就把这些钱交给贫困者、乞丐和求乞的人,作为布施。从此,他作为施主的声誉传遍了整个赡部洲。
Atheko puriso jaṭilānaṃ dassanāya gato tesaṃ santake bhūmiṭṭhāne tehi anuññāto attano vasanaṭṭhānaṃ akāsi. Tena kataṃ disvā aparaṃ kulasataṃ gehasataṃ kāresi. Te sabbepi sannipatitvā ‘‘mayaṃ ayyānaṃ santake bhūmibhāge vasāma, mudhā vasituṃ na kāraṇaṃ, sukhavāsaṃ vo dassāmā’’ti ekeko ekekaṃ kahāpaṇaṃ bāvaribrāhmaṇassa vasanaṭṭhāne ṭhapesi. Sabbehipi ābhatakahāpaṇā satasahassamattā ahesuṃ. Bāvaribrāhmaṇo ‘‘kimatthaṃ ete ābhatā’’ti āha. Sukhavāsadānatthāya, bhanteti. Sacāhaṃ hiraññasuvaṇṇena atthiko assaṃ, ahaṃ mahantaṃ dhanarāsiṃ pahāya na pabbajeyyaṃ. Tumhākaṃ kahāpaṇe gaṇhitvā gacchathāti. Amhehi ayyassa pariccattaṃ na puna gaṇhāma, anusaṃvaccharaṃ pana eteneva niyāmena āharissāma, ime gahetvā ayyo dānaṃ detūti. Brāhmaṇo adhivāsetvā kapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ dānamukhe niyyātesi. Tassa aparāparaṃ dāyakabhāvo sakalajambudīpe paññāyittha.
后来,在羯陵伽国一个叫敦尼维塔的村子里,有个婆罗门出生在久迦迦婆罗门家族。他的婆罗门妻子一次又一次地起来催他:“听说婆和利在布施,你去那里拿些金银回来。”他被妻子催得待不住,就动身去婆和利那里。那时婆和利已经布施完毕,进了叶屋躺下,正回忆着布施的事。他到了之后说:“婆罗门,给我布施吧,婆罗门,给我布施吧。”婆和利说:“婆罗门,你来得不是时候。布施已经给了来乞讨的人,现在没有钱了。”他说:“婆罗门,我不需要很多钱。你布施了那么多,不可能没有钱。给我五百钱吧。”婆和利说:“婆罗门,五百也没有。等下次布施的时候你再来拿吧。”他说:“难道我还要等你的布施时间吗?”于是他在婆和利婆罗门的叶屋门口堆了一堆沙当作塔,四周撒上红色的花,嘴唇不停地抖动,像在念咒一样,说道:“愿你的头裂成七瓣。”
Tato kāliṅgaraṭṭhe dunniviṭṭhe nāma gāme jūjakabrāhmaṇassa vaṃse jātabrāhmaṇassa brāhmaṇī uṭṭhāya samuṭṭhāya brāhmaṇaṃ codeti – ‘‘bāvarī, kira dānaṃ deti, gantvā tato hiraññasuvaṇṇaṃ āharā’’ti. So tāya codiyamāno saṇṭhātuṃ asakkonto bāvarissa santikaṃ gacchamāno bāvarimhi dānaṃ datvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nipajjitvā dānaṃ anussaramāne gato. Gantvā ca ‘‘dānaṃ me, brāhmaṇa, dehi, dānaṃ me, brāhmaṇa, dehī’’ti āha. Akāle tvaṃ, brāhmaṇa, āgato, sampattayācakānaṃ me dinnaṃ, idāni kahāpaṇaṃ natthīti. Na mayhaṃ, brāhmaṇa, bahūhi kahāpaṇehi attho, tava ettakaṃ dānaṃ dadantassa na sakkā kahāpaṇehi vinā bhavituṃ, mayhaṃ pañca kahāpaṇasatāni dehīti. Brāhmaṇa, pañcapi satāni natthi, puna dānakāle sampatte labhissasīti. Kiṃ panāhaṃ tava dānakāle āgamissāmīti? Bāvaribrāhmaṇassa paṇṇasāladvāre vālukaṃ thūpaṃ katvā samantato rattavaṇṇāni pupphāni vikiritvā mantaṃ jappento viya oṭṭhe cāletvā cāletvā ‘‘muddhā phalatu sattadhā’’ti vadati.
婆和利婆罗门心想:“这个修大苦行、持苦行的婆罗门在七天后对我说‘你的头将裂成七瓣’,而我拿不出该给他的五百迦哈巴那,他一定会杀了我。”就这样,他被忧箭刺透,躺在床上。就在那夜分过后、下一世投生之时,婆和利的母亲生为天神。她看见儿子被忧箭刺透的样子,便来到他面前说:“孩子,这个人既不知道什么是头,也不知道什么是裂头。你也不知道世间已有佛陀出现。如果你有疑惑,就去导师那里问,他会为你说明这件事。”婆罗门从听到天神这番话的那一刻起,就得到了安慰。第二天太阳升起时,他叫来所有弟子,说:“孩子们,听说世间已有佛陀出现。你们赶快去,弄清楚到底‘是佛陀还是不是’,然后回来告诉我,我要去见导师。不过,我年纪大了,什么时候会死也说不准。你们到导师那里,用这样那样的方式去提问吧。”于是他把名为“破头之问”的问题整理好,交给了他们。
Bāvaribrāhmaṇo cintesi – ‘‘ayaṃ mahātapo tapacāraṃ gaṇhitvā caraṇabrāhmaṇako mayhaṃ sattadivasamatthake ‘sattadhā muddhā phālatū’ti vadati, mayhañca imassa dātabbāni pañca kahāpaṇasatāni natthi, ekaṃsena maṃ esa ghātessatī’’ti. Evaṃ tasmiṃ sokasallasamappite nipanne rattibhāgasamanantare anantarattabhāve bāvarissa mātā devatā hutvā nibbatti. Sā puttassa sokasallasamappitabhāvaṃ disvā āgantvā āha – ‘‘tāta , esa muddhaṃ vā muddhaphālanaṃ vā na jānāti, tvampi loke buddhānaṃ uppannabhāvaṃ na jānāsi. Sace te saṃsayo atthi, satthu santikaṃ gantvā puccha, so te etaṃ kāraṇaṃ kathessatī’’ti. Brāhmaṇo devatāya kathaṃ sutakālato paṭṭhāya assāsaṃ labhitvā punadivase uṭṭhite aruṇe sabbeva antevāsike pakkositvā, ‘‘tātā, buddho kira loke uppanno, tumhe sīghaṃ gantvā ‘buddho vā no vā’ti ñatvā āgantvā mayhaṃ ārocetha, ahaṃ satthu santikaṃ gamissāmi. Apica kho pana mayhaṃ mahallakabhāvena jīvitantarāyo dujjāno, tumhe tassa santikaṃ gantvā iminā ca iminā ca niyāmena pañhe pucchathā’’ti muddhaphālanapañhaṃ nāma abhisaṅkharitvā adāsi.
他接着想:这些青年个个都是智者,听了导师说法之后,办完自己的事,还会不会再回到我这里来,可说不准。于是,他特意给自己的外甥阿耆多青年交代:你一定要回到我这里来,把你得到的功德讲给我听。随后,那一万六千名结发苦行者推举阿耆多青年为上首,带着十六位首座弟子,为了向导师提问而四处游行。他们每到一处,人们就问:尊者,你们要去哪里?他们回答:我们要去十力尊那里提问。就这样,他们从村头开始一路聚集大众,走了几百由旬的路。导师心想:他们到来的那天,不会再有别人提问的机会了,这个地方正适合这批大众。于是便前往石塔,坐在塔后的石板上。阿耆多青年和他的随从也登上那块石板,看见导师相貌庄严,心想:这个人应当就是在这世间已经揭开覆盖的佛陀了。于是他一边在心里默念老师交代的问题,一边向导师走去。
Tato cintesi – ‘‘sabbe ime māṇavā paṇḍitā, satthu dhammakathaṃ sutvā attano kicce matthakaṃ patte puna mayhaṃ santikaṃ āgaccheyyuṃ vā no vā’’ti. Atha attano bhāgineyyassa ajitamāṇavassa nāma saññaṃ adāsi – ‘‘tvaṃ pana ekanteneva mama santikaṃ āgantuṃ arahasi, tayā paṭiladdhaguṇaṃ āgantvā mayhaṃ katheyyāsī’’ti. Atha te soḷasasahassajaṭilā ajitamāṇavaṃ jeṭṭhakaṃ katvā soḷasahi jeṭṭhantevāsikehi saddhiṃ ‘‘satthāraṃ pañhaṃ pucchissāmā’’ti cārikaṃ carantā gatagataṭṭhāne, ‘‘ayyā, kahaṃ gacchatha, kahaṃ gacchathā’’ti pucchitā ‘‘dasabalassa santikaṃ pañhaṃ pucchituṃ gacchāmā’’ti koṭito paṭṭhāya parisaṃ saṃkaḍḍhantā anekayojanasataṃ maggaṃ gatā. Satthā ‘‘tesaṃ āgamanadivase aññassa okāso na bhavissati, idaṃ imissā parisāya anucchavikaṭṭhāna’’nti gantvā pāsāṇacetiye piṭṭhipāsāṇe nisīdi. So ajitamāṇavopi sapariso taṃ piṭṭhipāsāṇaṃ āruyha satthu sarīrasampattiṃ disvā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃ loke vivaṭacchado buddho bhavissatī’’ti attano ācariyena pahite pañhe manasā pucchantova gato.
那天,聚集在那个地方的大众范围达到十二由旬。在那十六位弟子当中,摩伽罗阇年轻人因为自负“我比所有的人都聪明”而慢心坚固。他心里想:“这位阿耆多年轻人是众人中的上首,我不该抢在他前面提问。”他感到不好意思,就没有先提问;等阿耆多问过之后,他才作为第二个向导师提问。导师心想:“摩伽罗阇年轻人慢心坚固,他的智慧还没有成熟,应该先压一压他的慢心。”于是说道:“摩伽罗阇,你先等着,让别人先问吧。”摩伽罗阇从导师那里受到冷遇,心里想:“我一直以为没有人比我更聪明,可是诸佛不会无缘无故地说话,导师一定是看出我提问有什么问题。”于是沉默不语。等到八个人依次问完,他再也忍不住,作为第九个又站了起来。导师又一次冷遇了他。
Taṃdivasaṃ tasmiṃ ṭhāne sampattaparisā dvādasayojanikā ahosi. Tesaṃ soḷasannaṃ antevāsikānaṃ antare mogharājamāṇavo ‘‘ahaṃ sabbehi paṇḍitataro’’ti mānatthaddho, tassa etadahosi – ‘‘ayaṃ ajitamāṇavo sabbesaṃ jeṭṭhako, etassa paṭhamataraṃ mama pañhaṃ pucchituṃ na yutta’’nti . Tassa lajjāyanto paṭhamataraṃ pañhaṃ apucchitvā tena pucchite dutiyo hutvā satthāraṃ pañhaṃ pucchi. Satthā ‘‘mānatthaddho mogharājamāṇavā, na tāvassa ñāṇaṃ paripākaṃ gacchati, assa mānaṃ nivārituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā āha – ‘‘tiṭṭha tvaṃ, mogharāja, aññe tāva pañhe pucchantū’’ti. So satthu santikā apasādaṃ labhitvā cintesi – ‘‘ahaṃ ettakaṃ kālaṃ mayā paṇḍitataro nāma natthīti vicarāmi, buddhā ca nāma ajānitvā na kathenti. Satthārā mama pucchāya doso diṭṭho bhavissatī’’ti tuṇhī ahosi. So aṭṭhahi janehi paṭipāṭiyā pañhe pucchite adhivāsetuṃ asakkonto navamo hutvā puna uṭṭhāsi. Punapi naṃ satthā apasādesi.
他又沉默下来,心想:“现在我没法成为僧团里的新参者了。”于是作为第十五个人提出问题。这时,导师知道他的智慧已经成熟,就为他说法。说法结束时,他和自己的一千名结发苦行者随从一起证得阿拉汉果。按照同样的方式,其余一万五千名结发苦行者也证得阿拉汉果。他们全都穿着神通变化所成的钵和衣,成为“善来比丘”。其余的人则不再多说。这位摩伽罗阇长老从那时起,就一直穿着具备三种粗劣条件的衣。这样,《彼岸道》(《经集》982等)中的这件事就发生了。后来,导师坐在祇园精舍,把诸位长老依次安排在各个位置上时,把摩伽罗阇长老安排在这教法中穿粗劣衣者中的最高位置,说道:“比丘们,在我的比丘弟子中,穿粗劣衣者,就是摩伽罗阇第一。”
So punapi tuṇhī hutvā ‘‘saṅghanavako dāni bhavituṃ na sakkhissāmī’’ti pañcadasamo hutvā pañhaṃ pucchi. Atha satthā ñāṇassa paripākabhāvaṃ ñatvā pañhaṃ kathesi. So desanāpariyosāne attano parivārena jaṭilasahassena saddhiṃ arahattaṃ pāpuṇi. Imināva niyāmena sesānipi pannarasa jaṭilasahassāni arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Sabbepi iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhūva ahesuṃ. Sesajanā pana na kathiyanti. Ayaṃ mogharājatthero tato paṭṭhāya tīhi lūkhehi samannāgataṃ cīvaraṃ dhāreti. Evaṃ pārāyane (su. ni. 982 ādayo) vatthu samuṭṭhitaṃ. Satthā pana aparabhāge jetavane nisinno there paṭipāṭiyā ṭhānantaresu ṭhapento mogharājattheraṃ imasmiṃ sāsane lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ lūkhacīvaradharānaṃ yadidaṃ mogharājā’’ti āha.