14. 最上品·3. 第三最上品
13. 最上品义注 · 92 段
14. 最上品
14. Etadaggavaggo
3. 第三最上品
(14) 3. Tatiyaetadaggavaggo
209209. 在第三品的第一经里,“乐于修学”是指渴望戒、定、慧这三学,并且以欢喜恭敬的心去修学。这里的“罗睺罗”指的是世尊自己的儿子——罗睺罗长老。据说这位长老从出家那天开始,每天清晨起床后,就捧起满满一把沙子,发愿说:“啊!但愿我今天能从十力世尊以及导师、亲教师那里,得到这样多的教诫和教导!”因此,他就成了在乐于修学的人当中“最为第一”的那一位。
209. Tatiyavaggassa paṭhame sikkhākāmānanti tisso sikkhā kāmayamānānaṃ sampiyāyitvā sikkhantānanti attho. Rāhuloti attano puttaṃ rāhulattheraṃ dasseti. Thero kira pabbajitadivasato paṭṭhāya pātova uṭṭhahanto hatthapūraṃ vālikaṃ ukkhipitvā ‘‘aho vatāhaṃ ajja dasabalassa ceva ācariyupajjhāyānañca santikā ettakaṃ ovādañceva anusāsaniñca labheyya’’nti pattheti. Tasmā sikkhākāmānaṃ aggo nāma jātoti.
210210. 在第二经中,“由信心而出家的人”指的是因为信心而出家的人。“赖吒和罗”的意思是能够守护国土,或者他出生在能够使分裂的国土重新统一起来的家族,因此得到了“赖吒和罗”这个称呼。他确实在听了世尊说法之后生起了信心,断食十四餐,征得父母同意后出了家。因此,他被称为“由信心而出家者中最为第一”。
210. Dutiye saddhāpabbajitānanti saddhāya pabbajitānaṃ. Raṭṭhapāloti raṭṭhaṃ pāletuṃ samattho, bhinnaṃ vā raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthe kule jātotipi raṭṭhapāloti saṅkhaṃ gato. So hi satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho cuddasabhattacchede katvā mātāpitaro pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajito. Tasmā saddhāpabbajitānaṃ aggo nāma jāto.
罗睺罗长老与赖吒和罗长老的故事
Rāhula-raṭṭhapālattheravatthu
这两位长老的前世故事是这样的:据说在过去莲华上佛的时代,他们俩都出生在天鹅城的一个居士大富长者家里。小时候的名字和家族姓氏都没有记载。成年后各自成家立业,等父亲去世后,他们俩各自把管理宝库的人叫来,看到数不清的财富,心想:“这么多钱财,祖父曾祖父都没能带走,我们现在得想个办法把这些财富带走才行。”于是两人就开始在四个地方向穷人和乞丐等广行大布施。其中一位,凡是来到他施舍处的人,他都先问一问,粥啊点心啊这些里面想要什么,就给什么,因此大家就叫他“随问随施者”。另一位则不问,只要有人拿器皿来,他就装满给出去,因此大家就叫他“不问普施者”,意思就是“无量施者”。
Imesaṃ pana ubhinnampi therānaṃ pañhakamme ayamanupubbikathā – ete kira dvepi atīte padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattiṃsu. Tesaṃ daharakāle nāmaṃ vā gottaṃ vā na kathiyati. Vayappattā pana gharāvāse patiṭṭhāya attano attano pitu accayena ubhopi attano attano ratanakoṭṭhāgārakammike pakkosāpetvā aparimāṇaṃ dhanaṃ disvā – ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ ayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, amhehi dāni yena kenaci upāyena imaṃ dhanaṃ gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti te ubhopi janā catūsu ṭhānesu kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ dātuṃ āraddhā. Eko attano dānagge āgatāgatajanaṃ pucchitvā yāgukhajjakādīsu yassa yaṃ paṭibhāti, tassa taṃ adāsi, tassa teneva kāraṇena āgatapākoti nāmaṃ jātaṃ. Itaro apucchitvāva gahitagahitabhājanaṃ pūretvā pūretvā deti, tassapi teneva kāraṇena anaggapākoti nāmaṃ jātaṃ, appamāṇapākoti attho.
有一天清早,他们两人一起到村外去洗脸。那时,有两位有大神力的苦行者为了乞食,从雪山腾空飞来,落在离他们的朋友不远的地方,心想“别让他们看见我们”,就站在一旁。这两人准备好葫芦钵等用具后,来到那些为乞食而前往村内的苦行者跟前,向他们顶礼。苦行者对他们说:“大福德的人,你们是什么时候来的?”他们回答:“尊者,我们刚来。”说完,就从苦行者手里接过葫芦钵,各自带回自己家里。饭后,他们立下承诺,固定接受供养。
Te ubhopi ekadivasaṃ pātova mukhadhovanatthaṃ bahigāmaṃ agamaṃsu. Tasmiṃ samaye himavantato dve mahiddhikā tāpasā bhikkhācāratthāya ākāsena āgantvā tesaṃ sahāyakānaṃ avidūre otaritvā ‘‘mā no ete passiṃsū’’ti ekapasse aṭṭhaṃsu. Te ubhopi janā tesaṃ lābubhājanādiparikkhāraṃ saṃvidhāya antogāmaṃ sandhāya bhikkhāya gatānaṃ santikaṃ āgamma vandiṃsu. Atha ne tāpasā ‘‘kāya velāya āgatattha mahāpuññā’’ti āhaṃsu. Te ‘‘adhunāva, bhante’’ti vatvā tesaṃ hatthato lābubhājanaṃ gahetvā attano attano gehaṃ netvā bhattakiccapariyosāne nibaddhaṃ bhikkhāgahaṇatthaṃ paṭiññaṃ gaṇhiṃsu.
这些苦行者当中,有一个体内的火界特别旺盛。他靠自己的神通力把大海水分开,去到持地龙王的宫殿里,坐在那里度过白天。他感受了那里舒适的气候,回来以后,在施主家里用斋后作随喜祝福时,总是说:“愿这里像持地龙王的宫殿一样!”有一天,那位施主问他:“尊者,您作随喜的时候总说‘愿这里像持地龙王的宫殿一样’,我们不明白这话是什么意思。尊者,您说的是什么?”他说:“是的,居士,我是说:‘愿你们的福报,像持地龙王的福报那样。’”从那时起,这位居士就把心念放在了持地龙王的宫殿上。
Tesu eko tāpaso sapariḷāhakāyadhātuko hoti. So attano ānubhāvena mahāsamuddaudakaṃ dvedhā katvā pathavindharanāgarājassa bhavanaṃ gantvā divāvihāraṃ nisīdati. So utusappāyaṃ gahetvā paccāgantvā attano upaṭṭhākassa gehe bhattānumodanaṃ karonto ‘‘pathavindharanāgabhavanaṃ viya hotū’’ti vadati. Atha naṃ ekadivasaṃ upaṭṭhāko pucchi – ‘‘bhante, tumhe anumodanaṃ karontā ‘pathavindharanāgabhavanaṃ viya hotū’ti vadatha, mayamassa atthaṃ na jānāma, kiṃ vuttaṃ hoti idaṃ, bhante’’ti? Āma, kuṭumbiya ahaṃ ‘‘tumhākaṃ sampatti pathavindharanāgarājasampattisadisā hotū’’ti vadāmīti. Kuṭumbiko tato paṭṭhāya pathavindharanāgarājabhavane cittaṃ ṭhapesi.
另一位苦行者也去了三十三天,在一座空着的悦意天宫里度过白天。他来来去去时,看到帝释天王的种种富贵气象,就为自己的侍者作随喜祝愿,说道:“愿你的住处像帝释的宫殿一样。”于是,那位居士同伴也像问那位苦行者那样问他。他听了这位苦行者的话后,就把心念定在了帝释天神的天界。结果两人都投生到了各自发愿的地方。
Itaro tāpaso tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā suññe serisakavimāne divāvihāraṃ karoti. So āgacchanto gacchanto ca sakkassa devarājassa sampattiṃ disvā attano upaṭṭhākassa anumodanaṃ karonto ‘‘sakkavimānaṃ viya hotū’’ti vadati. Atha naṃ sopi kuṭumbiyo itaro sahāyako taṃ tāpasaṃ viya pucchi. So tassa vacanaṃ sutvā sakkabhavane cittaṃ ṭhapesi. Te ubhopi patthitaṭṭhānesuyeva nibbattā.
他往生在持地龙的世界里,投生为一条名叫持地龙的龙王。投生的那一刹那,他看见自己的身体,心里懊悔起来:“那个常到我家走动的苦行僧,竟然夸赞这么一个不如意的地方!这是得用胸口贴着地爬行的地方啊,他肯定是不知道还有别的好去处。”就在那一刻,四面八方装扮整齐的龙女舞者们奏起了乐器。他当下就舍弃了那个龙身,变成一个年轻人的模样。每半个月,四大天王都要去侍奉帝释天王,所以他也跟着广目天王一起去。帝释远远看见他走来,就认出了他。等他走近站定,帝释问道:“朋友,你投生到哪里了?”他回答说:“大王,别提了,我投生到了得用胸口爬行的地方。可您却遇到了善知识!”帝释说:“朋友,你别想着‘我投生到了差地方’。莲华上佛这位十力圣者已经出现在世间了。你去为他做服务供养的善业,再把这份功德回向到这里,我们俩就能一起快乐地住在这里了。”他说:“好的,天王,我会照办。”于是他回去后,迎请莲华上佛,在自己的龙宫里,和龙众一起,整夜准备了恭敬供养。
Pathavindharabhavane nibbatto pathavindharanāgarājā nāma jāto. So nibbattakkhaṇe attano attabhāvaṃ disvā ‘‘amanāpassa vata me ṭhānassa kulupakatāpaso vaṇṇaṃ kathesi, urena parisakkitvā vicaraṇaṭṭhānametaṃ, nūna so aññaṃ ṭhānaṃ na jānātī’’ti vippaṭisārī ahosi. Athassa taṃkhaṇeyeva alaṅkatapaṭiyattāni nāganāṭakāni sabbadisāsu tūriyāni paggaṇhiṃsu. So tasmiṃyeva khaṇe taṃ attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇī ahosi. Anvaddhamāsañca cattāro mahārājāno sakkassa upaṭṭhānaṃ gacchanti. Tasmā sopi virūpakkhena nāgaraññā saddhiṃ sakkassa upaṭṭhānaṃ gato. Sakko taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā sañjāni. Atha naṃ samīpe āgantvā ṭhitakāle ‘‘kahaṃ nibbattosi sammā’’ti pucchi. Mā kathesi, mahārāja, urena parisakkanaṭṭhāne nibbattomhi, tumhe pana kalyāṇamittaṃ labhitthāti. Samma, tvaṃ ‘‘aṭṭhāne nibbattomhī’’ti mā vitakkayi , padumuttaradasabalo loke nibbatto, tassa adhikārakammaṃ katvā imaṃyeva ṭhānaṃ patthehi, ubho sukhaṃ vasissāmāti. So ‘‘evaṃ, deva, karissāmī’’ti gantvā padumuttaradasabalaṃ nimantetvā attano nāgabhavane nāgaparisāya saddhiṃ sabbarattiṃ sakkārasammānaṃ sajjesi.
第二天黎明破晓时,导师把侍者须摩那长老叫到跟前,吩咐说:“须摩那,今天如来要远行乞食。凡夫比丘不要跟来,只有精通三藏、获得无碍解、具备六神通的比丘才可以来。”长老听了导师的话,就通知了所有人。于是,十万比丘和导师一起腾空而起。持地龙王带着龙众前来迎接十力圣者。他看着围绕在导师身边、踏过海面上如宝石般波浪的比丘僧团,从最前面的导师看起,一直看到僧团末席的沙弥——如来的儿子,名叫离婆多。他心想:“其他圣弟子有这样的神通威力倒不稀奇,可这个年幼的小男孩竟也有这样的神通,实在太稀有了!”于是他满心欢喜,生起极大的愉悦。
Satthā punadivase uṭṭhite aruṇe attano upaṭṭhākaṃ sumanattheraṃ āmantesi – ‘‘sumana, ajja tathāgato dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati, mā puthujjanabhikkhū āgacchantu, tepiṭakā paṭisambhidāppattā chaḷabhiññāva āgacchantū’’ti. Thero satthu vacanaṃ sutvā sabbesaṃ ārocesi. Satthārā saddhiṃ satasahassā bhikkhū ākāsaṃ pakkhandiṃsu. Pathavindharo nāgaparisāya saddhiṃ dasabalassa paccuggamanaṃ āgato satthāraṃ parivāretvā samuddamatthake maṇivaṇṇā ūmiyo maddamānaṃ bhikkhusaṅghaṃ oloketvā ādito satthāraṃ, pariyosāne saṅghanavakaṃ tathāgatassa puttaṃ uparevatasāmaṇeraṃ nāma olokento ‘‘anacchariyo sesasāvakānaṃ evarūpo iddhānubhāvo, imassa pana taruṇabāladārakassa evarūpo iddhānubhāvo ativiya acchariyo’’ti pītipāmojjaṃ uppādesi.
世尊在龙宫里坐定后,其余比丘从末座开始依次坐下。离婆多沙弥的座位正好在世尊正对面。龙王在供养粥和嚼食时,一会儿看看十力世尊,一会儿看看离婆多沙弥。据说离婆多沙弥身上,就像世尊身上一样,显现出三十二种大人相。于是龙王问坐在不远处的一位比丘:“尊者,这位沙弥是十力世尊的什么人?”比丘回答:“大王,是儿子。”龙王心想:“这位比丘真是有大福报啊,竟能得到如此相好庄严的如来的儿子身份。而且他的身体也有一部分看起来和佛陀的身体一样。我未来也应该成为这样的人。”于是他做了七天的盛大布施,然后发愿说:“尊者,凭借我这次服侍善业的力量,愿我未来能像这位离婆多一样,成为某位佛陀的儿子。”导师看到没有障碍,便授记说:“你未来将成为乔达摩佛陀的儿子。”说完就离开了。
Athassa bhavane dasabale nisinne sesabhikkhūsu koṭito paṭṭhāya nisīdantesu satthu sammukhaṭṭhāneyeva uparevatasāmaṇerassa āsanaṃ pāpuṇi. Nāgarājā yāguṃ dentopi khajjakaṃ dentopi sakiṃ dasabalaṃ oloketi, sakiṃ uparevatasāmaṇeraṃ. Tassa kira sarīre satthu sarīre viya dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni paññāyanti. Tato nāgarājā ‘‘ayaṃ sāmaṇero buddhānaṃ sadiso paññāyati, kiṃ nu kho hotī’’ti avidūre nisinnaṃ aññataraṃ bhikkhuṃ pucchi – ‘‘ayaṃ, bhante, sāmaṇero dasabalassa kiṃ hotī’’ti? Putto, mahārājāti. So cintesi – ‘‘mahā vatāyaṃ bhikkhu, evarūpassa sobhaggappattassa tathāgatassa puttabhāvaṃ labhi. Sarīrampissa ekadesena buddhānaṃ sarīrasadisaṃ paññāyati, mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti sattāhaṃ mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, ahaṃ imassa adhikārakammassānubhāvena ayaṃ uparevato viya anāgate ekassa buddhassa putto bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā anantarāyaṃ disvā ‘‘anāgate gotamabuddhassa putto bhavissasī’’ti byākaritvā pakkāmi.
持地龙王又在半月期满时,和广目天王一起去侍奉帝释天神。那时,帝释天问站在旁边的他:“朋友,这个天界是你所求的吗?”龙王说:“大王,不是我所求的。”帝释天问:“你看到了什么过患?”龙王说:“没有过患,大王。只是我见到了世尊的儿子离婆多沙弥。从我见到他那一刻起,我的心就不再倾向于别处了。我就发愿:‘愿我未来能成为某位佛陀这样的儿子。’大王,您也发个愿吧,这样我们投生的地方就不会分离。”帝释天神接受了他的话,看见一位具大神力的比丘,便观察:“这位良家子是从哪个家族出家来的?”他了解到:“他是那个能维系安定破裂国土的家族之子,曾连续绝食十四餐,求得父母同意后才出家。”帝释天神知道后,却装作不知道去问世尊。他做了七天的盛大供养后,发愿说:“尊者,以这善业的果报,愿我能在您的教法中,像这位良家子一样,未来成为某位佛陀教法中因信心而出家的第一人。”导师见没有障碍,便授记说:“大王,你未来在乔达摩佛陀的教法中,将成为因信心而出家者中的第一人。”说完就离开了。帝释天神也回到了自己的天宫。
Pathavindharopi puna addhamāse sampatte virūpakkhena saddhiṃ sakkassa upaṭṭhānaṃ gato. Atha naṃ samīpe ṭhitaṃ sakko pucchi – ‘‘patthito te, samma, ayaṃ devaloko’’ti? Na patthito mahārājāti. Kiṃ dosaṃ addasāti? Doso natthi, mahārāja, ahaṃ pana dasabalassa puttaṃ uparevatasāmaṇeraṃ passiṃ. Tassa me diṭṭhakālato paṭṭhāya aññattha cittaṃ na nami, svāhaṃ ‘‘anāgate ekassa buddhassa evarūpo putto bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsiṃ. Tvampi, mahārāja, ekaṃ patthanaṃ karohi, te mayaṃ nibbattaṭṭhāne na vinā bhavissāmāti. Sakko tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ekaṃ mahānubhāvaṃ bhikkhuṃ disvā ‘‘katarakulā nu kho nikkhamitvā ayaṃ kulaputto pabbajito’’ti āvajjento ‘‘ayaṃ bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa putto hutvā cuddasa bhattacchede katvā mātāpitaro pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajito’’ti aññāsi. Ñatvā ca pana ajānanto viya dasabalaṃ pucchitvā sattāhaṃ mahāsakkāraṃ katvā, ‘‘bhante, ahaṃ imassa kalyāṇakammassa nissandena tumhākaṃ sāsane ayaṃ kulaputto viya anāgate ekassa buddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā anantarāyaṃ disvā ‘‘tvaṃ, mahārāja, anāgate gotamassa buddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā pakkāmi. Sakkopi attano devapurameva gato.
他们两人都从各自的投生处命终后,在天界和人间之间轮回流转,经过了无数千劫。而从现在往前推九十二劫的时候,有一位名叫弗沙的佛陀出现在世间。他的父亲是一位名叫摩诃因陀罗的国王,弗沙佛有三个同父异母的弟弟。国王每天都把“这是我的佛陀,这是我的法,这是我的僧团”放在心上,亲自不断地供养十力世尊食物。
Te ubhopi nibbattaṭṭhānato cavitvā devamanussesu saṃsarantā anekasahassakappe atikkamiṃsu. Ito pana dvānavutikappamatthake phusso nāma buddho loke udapādi. Tassa pitā mahindo nāma rājā ahosi, vemātikā tayo kaniṭṭhabhātaro. Rājā divase divase ‘‘mayhaṃyeva buddho mayhaṃ dhammo mayhaṃ saṅgho’’ti mamāyanto sayameva dasabalaṃ nibaddhaṃ bhojanaṃ bhojeti.
有一天,边境发生了叛乱。国王把儿子们叫来,说:“孩子们,边境叛乱了,要么你们去,要么我去。如果我去,你们就要按这个规矩来侍奉十力佛陀。”三个儿子一齐说:“父王,您不用去,我们去把那些贼寇消灭掉。”他们礼敬父亲后,就前往边境,消灭了贼寇,得胜而归。回来的路上,他们和随从们商量:“诸位,我们出发的时候,父王一定会赐给我们恩典。我们该选什么恩典呢?”随从们说:“王子们,父王去世之后,对你们来说没有什么难得的东西。你们应该选侍奉你们的长兄弗沙佛陀这个恩典。”他们都说:“你们说得对。”于是大家同心一致,回去拜见父王。那时父王对他们很满意,就赐给他们恩典。他们请求说:“让我们侍奉如来三个月。”国王说:“这个不能给,你们另选一个恩典吧。”他们说:“父王,我们不需要别的恩典。如果您愿意给,就请把这个恩典给我们吧。”他们再三请求,国王想到自己已经答应了,不能不给,就说:“孩子们,我把这个恩典给你们。不过,佛陀就像狮子一样,独来独往,难以接近。你们在侍奉十力佛陀的时候,千万不要放逸啊。”
Athassa ekadivasaṃ paccanto kupito. So putte āmantesi – ‘‘tātā, paccanto kupito , tumhehi vā mayā vā gantabbaṃ. Yadi ahaṃ gacchāmi, tumhehi iminā niyāmena dasabalo paricaritabbo’’ti. Te tayopi ekappahāreneva āhaṃsu – ‘‘tāta, tumhākaṃ gamanakiccaṃ natthi, mayaṃ core vidhamissāmā’’ti pitaraṃ vanditvā paccantaṃ gantvā core vidhamitvā vijitasaṅgāmā hutvā nivattiṃsu. Te antarāmagge pādamūlikehi saddhiṃ mantayiṃsu – ‘‘tātā, amhākaṃ gatakkhaṇeyeva pitā varaṃ dassati, kataraṃ varaṃ gaṇhāmā’’ti? Ayyā, tumhākaṃ pitu accayena dullabhaṃ nāma natthi, tumhākaṃ pana jeṭṭhabhātikaṃ phussabuddhaṃ paṭijagganavaraṃ gaṇhathā’’ti āhaṃsu. Te ‘‘kalyāṇaṃ tumhehi vutta’’nti sabbepi ekacittā hutvā gantvā pitaraṃ addasaṃsu. Tadā pitā tesaṃ pasīditvā varaṃ adāsi. Te ‘‘temāsaṃ tathāgataṃ paṭijaggissāmā’’ti varaṃ yāciṃsu. Rājā ‘‘ayaṃ dātuṃ na sakkā, aññaṃ varaṃ gaṇhathā’’ti āha. Tāta, amhākaṃ aññena varena kiccaṃ natthi, sace tumhe dātukāmā, etaṃyeva no varaṃ dethāti. Rājā tesu punappunaṃ kathentesu attanā paṭiññātattā ‘‘na sakkā na dātu’’nti cintetvā āha – ‘‘tātā, ahaṃ tumhākaṃ varaṃ demi, apica kho pana buddhā nāma durāsadā honti sīhā viya ekacarā, dasabalaṃ paṭijaggantā appamattā bhaveyyāthā’’ti.
他们心想:“我们既然要照顾如来,就该以合适的方式来照顾。”于是大家同心一致,受持十戒,远离荤腥,安排了三个负责为佛陀运送布施物资的人。其中一人负责产生财富和粮食,一人负责建造,一人负责安排布施。在他们当中,负责产生财富和粮食的,就是现在的频婆娑罗大王;负责建造的,是毗舍佉居士;负责安排布施的,是赖吒和罗长老。他在那里一生行善,死后投生到天界。而这位罗睺罗长老,在迦叶佛的时代,投生为迦尸王国王积祈的长子,取名为持地王子。他有七位妹妹。她们为十力佛建造了七座精舍。持地得到了副王之位。他对妹妹们说:“你们建的精舍,也给我一座吧。”妹妹们说:“兄长,您身居副王之位,应该是您给我们才对,您自己另外建一座精舍吧。”他听了她们的话,就建了五百座寺院。也有人说是五百座精舍。他在那里一生行善,死后投生到天界。而在这次佛陀出世时,持地王子在我们菩萨的正宫王后腹中结生,他的同伴则投生在俱卢国土罗柯帝村的赖吒和罗富豪家中。
Te cintayiṃsu – ‘‘amhehi tathāgataṃ paṭijaggantehi anucchavikaṃ katvā paṭijaggituṃ vaṭṭatī’’ti sabbepi ekacittā hutvā dasasīlāni samādāya nirāmagandhā hutvā satthu dānaggaparivahanake tayo purise ṭhapayiṃsu. Tesu eko dhanadhaññuppādako ahosi, eko māpako, eko dānasaṃvidhāyako. Tesu dhanadhaññuppādako paccuppanne bimbisāro mahārājā jāto, māpako visākho upāsako, dānasaṃvidhāyako raṭṭhapālattheroti. So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devapure nibbatto. Ayaṃ pana rāhulatthero nāma kassapadasabalassa kāle kikissa kāsirañño jeṭṭhaputto hutvā nibbatti, pathavindharakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. Tassa satta bhaginiyo ahesuṃ. Tā dasabalassa satta pariveṇāni kārayiṃsu. Pathavindharo oparajjaṃ labhi. So tā bhaginiyo āha – ‘‘tumhehi kāritapariveṇesu mayhampi ekaṃ dethā’’ti. Bhātika, tumhe uparājaṭṭhāne ṭhitā, tumhehi nāma amhākaṃ dātabbaṃ, tumhe aññaṃ pariveṇaṃ karothāti. So tāsaṃ vacanaṃ sutvā pañca vihārasatāni kāresi. Pañca pariveṇasatānītipi vadanti. So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devapure nibbatti. Imasmiṃ pana buddhuppāde pathavindharakumāro amhākaṃ bodhisattassa aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi, tassa sahāyako kururaṭṭhe thullakoṭṭhitanigame raṭṭhapālaseṭṭhigehe nibbatti.
那时,我们的十力世尊证得正等觉、转动殊胜法轮之后,次第来到迦毗罗卫城,让罗睺罗王子出家。他出家的具体做法在圣典《大品》第105节中已有记载。对于这样出家的他,导师以反复教诫的方式宣说了《教诫罗睺罗经》。罗睺罗也每天清晨起床后,用手抓起一把沙,说:“但愿我今天能从十力世尊以及阿阇梨、和尚那里,得到像这把沙这么多的教诫!”比丘僧团中因此生起了议论:“罗睺罗沙弥真是堪受教诫啊,不愧是配得上父亲的儿子。”导师知道比丘们心里的想法后,心想:“我去了之后,既能多一次说法,又能让罗睺罗的德行彰显出来。”于是他便前往法堂,坐在佛座上,问比丘们:“比丘们,你们现在聚在一起,谈论的是什么话题?”比丘们回答:“世尊,我们在谈论罗睺罗沙弥堪受教诫这件事。”导师便站在这里,为了彰显罗睺罗的德行,引用《羚羊本生》说道:
Atha amhākaṃ dasabalo abhisambodhiṃ patvā pavattitavaradhammacakko anupubbena kapilavatthuṃ āgantvā rāhulakumāraṃ pabbājesi. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāḷiyaṃ (mahāva. 105) āgatameva. Evaṃ pabbajitassa panassa satthā abhiṇhaovādavasena rāhulovādasuttaṃ abhāsi. Rāhulopi pātova vuṭṭhāya hatthena vālukaṃ ukkhipitvā ‘‘dasabalassa ceva ācariyupajjhāyānañca santikā ajja ettakaṃ ovādaṃ labheyya’’nti vadati. Bhikkhusaṅghamajjhe kathā udapādi ‘‘ovādakkhamo vata rāhulasāmaṇero pitu anucchaviko putto’’ti. Satthā bhikkhūnaṃ cittācāraṃ ñatvā ‘‘mayi gate ekā dhammadesanā ca vaḍḍhissati, rāhulassa ca guṇo pākaṭo bhavissatī’’ti gantvā dhammasabhāyaṃ buddhāsāne nisinno bhikkhū āmantesi – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti. Rāhulasāmaṇerassa ovādakkhamabhāvaṃ kathema bhagavāti. Satthā imasmiṃ ṭhāne ṭhatvā rāhulassa guṇadīpanatthaṃ migajātakaṃ āharitvā kathesi –
“三卧八蹄多幻鹿,
夜半我以水饮之。
它用一只耳朵贴在地上呼吸,
通过这六种技艺,他是外甥。”
‘‘Migaṃ tipallatthamanekamāyaṃ, Aṭṭhakkhuraṃ aḍḍharattā papāyiṃ; Ekena sotena chamā’ssasanto, Chahi kalāhitibhoti bhāgineyyo’’ti. (jā. 1.1.16);
他七岁做沙弥的时候,世尊为了不让他在年幼无知时故意说玩笑般的谎话,就讲了《芒果树下的罗睺罗教诫》(《中部》2.107等)。到他十八岁做沙弥的时候,他跟在如来身后进城乞食,看到世尊和自己的相貌那样庄严,心里生起了贪恋在家的念头。于是世尊用“罗睺罗,凡是色……”这样的方式,讲了《大罗睺罗教诫经》(《中部》2.113)。《相应部》(《相应部》4.121)里的罗睺罗教诫和《增支部》(《增支部》4.177)里的罗睺罗教诫,讲的也都是这位长老修观的业处。后来,世尊知道他的智慧已经成熟,在他还是需要依止师父的比丘时,坐在暗林中讲了《小罗睺罗教诫》(《中部》3.416等)。说法结束时,罗睺罗长老和万亿天人一起证得阿拉汉果,而因此证得入流、一来、不来果的天人,数量多到无法计算。再后来,世尊坐在圣僧团中间,把这位长老立为在这教法中最想修学的人里的第一位。
Athassa sattavassikasāmaṇerakāle ‘‘mā heva kho rāhulo daharabhāvena kīḷanatthāyapi sampajānamusā bhāseyyā’’ti ambalaṭṭhiyarāhulovādaṃ (ma. ni. 2.107 ādayo) desesi. Aṭṭhārasavassikasāmaṇerakāle tathāgatassa pacchato piṇḍāya pavisantassa satthu ceva attano ca rūpasampattiṃ disvā gehasitaṃ vitakkaṃ vitakkentassa ‘‘yaṃkiñci, rāhula, rūpa’’ntiādinā nayena mahārāhulovādasuttantaṃ (ma. ni. 2.113) kathesi. Saṃyuttake (saṃ. ni. 4.121) pana rāhulovādopi aṅguttare (a. ni. 4.177) rāhulovādopi therassa vipassanācāroyeva. Athassa satthā ñāṇaparipākaṃ ñatvā avassikabhikkhukāle andhavane nisinno cūḷarāhulovādaṃ (ma. ni. 3.416 ādayo) kathesi. Desanāpariyosāne rāhulatthero koṭisatasahassadevatāhi saddhiṃ arahattaṃ pāpuṇi, sotāpannasakadāgāmianāgāmidevatānaṃ gaṇanā natthi. Atha satthā aparabhāge ariyasaṅghamajjhe nisinno theraṃ imasmiṃ sāsane sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
世尊在俱卢国游化,抵达土罗拘提他时,良家子赖吒和罗听了世尊说法,生起净信,征得父母同意后,来到十力世尊跟前,依世尊的指示,在某位长老座下出家。从他出家那天起,那位富商居士看见比丘们经过自家门口,就骂着说:“你们来我家干什么?我只有这一个独子,被你们带走了,现在你们还想怎样?”这样责骂、辱骂他们。世尊在土罗拘提他住了半个月,又回到了舍卫城。在那里,具寿赖吒和罗如理作意,修习业处,增长观慧,证得了阿拉汉果。他得到世尊允许后,为了见父母而前往土罗拘提他。在那里挨家挨户乞食,在父亲家里得到隔夜的酸粥,却像吃甘露一样享用。父亲邀请他,他默然接受。第二天,在父亲家里用完饭,面对盛装打扮的女人们,生起不净想,站着说法,然后像离弦之箭一样腾空而起,飞到俱卢王的鹿野苑,坐在吉祥石板上,为前来拜见的国王宣说了以四种衰败为庄严的法。之后他次第游化,又回到了世尊身边。这件事就是这样发生的。后来,世尊坐在圣众中间,把这位长老立为在这教法中因信心而出家的良家子中的第一位。
Satthari pana kururaṭṭhe cārikāya nikkhamitvā thullakoṭṭhitaṃ anuppatte raṭṭhapālo kulaputto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā dasabalaṃ upasaṅkamitvā satthu āṇattiyā aññatarassa therassa santike pabbaji. Tassa pabbajitadivasato paṭṭhāya seṭṭhigahapati bhikkhū attano nivesanadvārena gacchante disvā ‘‘kiṃ tumhākaṃ imasmiṃ gehe kammaṃ, ekova puttako ahosi, taṃ gaṇhitvā gatattha, idāni kiṃ karissathā’’ti akkosati paribhāsati. Satthā addhamāsaṃ thullakoṭṭhite vasitvā puna sāvatthimeva agamāsi. Tatthāyasmā raṭṭhapālo yoniso manasikaronto kammaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So satthāraṃ anujānāpetvā mātāpitaro dassanatthaṃ thullakoṭṭhitaṃ gantvā tattha sapadānaṃ piṇḍāya caranto pitu nivesane ābhidosikaṃ kummāsaṃ labhitvā taṃ amataṃ viya paribhuñjanto pitarā nimantito adhivāsetvā dutiyadivase pitu nivesane piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā alaṅkatapaṭiyatte itthijane asubhasaññaṃ uppādetvā ṭhitakova dhammaṃ desetvā jiyā mutto viya nārāco ākāsaṃ uppatitvā korabyarañño migacīraṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe nisinno dassanatthāya āgatassa rañño catupārijuññapaṭimaṇḍitaṃ dhammaṃ (ma. ni. 2.304) desetvā anupubbena cārikaṃ caramāno puna satthu santikaṃyeva āgato. Evametaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ. Atha satthā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ imasmiṃ sāsane saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
军头波汉长老的故事
Kuṇḍadhānattheravatthu
211211. 在第三品中,“最先取筹的人”这句话,是为了说明:在所有最先取筹的比丘当中,军头波漠长老是第一。据说,摩诃苏婆达邀请的那天,如来要去乌干城时,长老听到有人说:“今天导师要走远路去托钵,凡夫比丘不要取筹,只有这五百位漏尽者才可以取。”他就率先发出狮子吼,第一个取了筹。秋拉苏婆达邀请的那天,如来要去娑鸡帝城时,他也在五百比丘当中第一个取筹;去苏那巴兰答地方时也是如此。由于这些原因,这位长老就成了所有最先取筹者中的第一。“军头波漠”则是他的名字。
211. Tatiye paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānanti sabbapaṭhamaṃ salākagāhakānaṃ bhikkhūnaṃ kuṇḍadhānatthero aggoti dasseti. So kira thero mahāsubhaddāya nimantitadivase tathāgate ugganagaraṃ gacchante ‘‘ajja satthā dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati, puthujjanā salākaṃ mā gaṇhantu, pañcasatā khīṇāsavāva gaṇhantū’’ti vutte paṭhamameva sīhanādaṃ naditvā salākaṃ gaṇhi. Cūḷasubhaddāya nimantitadivase tathāgate sāketaṃ gacchantepi pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ antare paṭhamameva salākaṃ gaṇhi, sunāparantajanapadaṃ gacchantepi. Imehi kāraṇehi thero paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggo nāma jāto. Kuṇḍadhānoti panassa nāmaṃ.
关于他这个问题,先有一段次第因缘的叙述:据说,在莲华上佛的时代,他出生在天鹅城的一户良家。就像前面所说的那样,他前往精舍听法,看见世尊把一位比丘放在最先取筹者的第一位,于是做了成就佛果的增益业,发愿要得到那个位置。世尊见他未来没有障碍,就为他授记。他尽形寿修善,在天界和人间辗转投生,到了迦叶佛的时代,投生为一位地居天神。再说,长寿诸佛并不是每半月举行一次布萨。毗婆尸十力者每六年才举行一次布萨,而迦叶十力者则每六个月才诵一次巴帝摩卡。迦叶佛诵巴帝摩卡的时候,有两位住在远方的比丘道友,为了参加布萨而赶来。这位地居天神心里想:“这两位比丘之间的情谊非常坚固,如果出现挑拨离间的人,他们的情谊到底会不会破裂呢?”他一边寻找机会,一边紧跟在两人不远处走着。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayeneva vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā buddhānaṃ adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā satthārā anantarāyaṃ disvā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto kassapabuddhakāle bhūmaṭṭhakadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Vipassīdasabalassa hi chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi. Tassa pātimokkhaṃ osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti? Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūreneva gacchati.
这时,一位长老把钵和袈裟交到另一位长老手里,自己去方便,走到取水方便的地方。洗完手脚后,他从树丛那边走出来。那位地居天神变成一位容貌极美的女子,跟在那位长老身后,一会儿甩动头发,一会儿整理发髻,一会儿擦掉背上的尘土,一会儿整理下裙,就这样跟在长老后面,像是踩着他的脚印一样,也从树丛里走了出来。站在一旁的同伴长老看到这一幕,心里很难过,想道:“我和这位比丘长久以来结下的情谊,现在算是完了。要是我早知道他是这种人,这么长的路上我就不会跟他这样交心同行了。”等那位长老走过来,他就说:“贤友,这是你的钵和袈裟。我不再跟你这种恶友走同一条路了。”那位有惭愧心的比丘听了这话,心就像被利枪刺穿一样,对他说:“贤友,你这是什么话?这么长时间以来,我连一点小小的恶作罪都没犯过。你今天却说我是‘恶人’,你到底看见了什么?”“还用看见别的什么吗?你难道不是跟那个打扮得漂漂亮亮的女人一起从那里出来的吗?”“贤友,没有这回事,我根本没见过那样的女人。”尽管他这样说了三遍,那位长老还是不相信,只认定自己看到的那一幕,不肯跟他走同一条路,而是从另一条路去了世尊那里。他也从另一条路去了世尊那里。
Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasabhāgato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhito paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā. Ekamante ṭhito sahāyakatthero imaṃ kāraṇaṃ disvā domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho. Sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ addhānaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantassevassa ‘‘handāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena sahāyena saddhiṃ ekamaggaṃ na gacchāmī’’ti āha . Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kiṃ nāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi. Tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭha’’nti? Kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhantoti? Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmīti. Tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva atthaṃ gahetvā tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.
到了比丘僧团要进布萨堂的时候,那位比丘在布萨堂里认出了他,心想:“这个布萨堂里竟然有这样一个恶比丘,我不跟他一起做布萨。”于是就走出去,站在外面。地居天神想:“我造了很重的业。”便化作一位年老居士的样子,走到他跟前,说:“尊者,您为什么站在这里?”他说:“居士,有一个恶比丘进了这个布萨堂,我不跟他一起做布萨,所以走出来站在外面。”天神说:“尊者,请不要这样想。这位比丘是戒行清净的。您所见的那个女人其实就是我。我是为了试探你们这些长老之间的友谊是否坚固,想看看你们有惭愧心和没惭愧心的反应,才做了那件事。”他问:“那你是谁呢,善士?”天神答:“尊者,我是一位地居天神。”这位天神一边说着,一边以天人的威神力跪倒在长老脚下,恳求说:“尊者,请您原谅我。那位长老并不知道这是我的过错,请你们举行布萨吧。”他这样恳求长老,把长老带进了布萨堂。那位长老虽然一起做了布萨,但因为顾念朋友交情,从此不再跟他同处一地。这位长老的过失并没有被传扬出去;而被指责的那位长老,则不断修习观,最终证得了阿拉汉果。
Tato bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomīti vatvā nikkhamitvā bahi ṭhitomhīti. Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu. Tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ, mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’’ti lajjialajjibhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ katanti. Ko pana tvaṃ sappurisāti? Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhanteti. Devaputto kathentova dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādesu patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, etaṃ dosaṃ thero na jānāti, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi, mittasanthavavasena na puna tena saddhiṃ ekaṭṭhāne ahosīti. Imassa therassa kammaṃ na kathiyati, cuditakatthero pana aparāparaṃ vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.
那位地居天神因为这种业的果报,整整一个佛的间隔都没能从恶趣中解脱出来。就算偶尔投生为人,别人不管在哪里犯下的过失,也总是会落到他身上。到了我们世尊住世的时代,他出生在舍卫城的一个婆罗门家庭,家人给他取名叫“谷粒青年”。他长大后学通了三吠陀,到了晚年,听了世尊说法,生起信心就出家了。从他受具足戒那天起,只要他进村,就有一个打扮得漂漂亮亮的女人也跟着他一起进村;他出村,她也出村;他进精舍,她也跟着进去;他站着,她也站着。就这样,她总是寸步不离地跟在他后面。长老自己看不见她,但因为他过去那个业的果报,那个女人偏偏会在别人面前出现。
Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji, tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva gāmaṃ pavisati, nikkhamante nikkhamati. Vihāraṃ pavisantepi pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati, tassa pana purimassa kammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāti.
村里的女人们一边给他粥,一边开玩笑说:“尊者,这一勺粥是您的,这一勺是给我们这位女伴的。”长老为此非常苦恼。回到精舍后,沙弥和年轻比丘们也围着他起哄:“谷粒变成阉牛啦!”就因为这件事,他得了个“谷粒阉牛长老”的名字。他一次次站起来又坐下,实在受不了他们这样戏弄,气得发了疯,说道:“你们才是阉牛!你们的亲教师是阉牛!你们的老师是阉牛!”于是有人禀告世尊:“谷粒阉牛和年轻沙弥们这样恶语相向。”世尊把他叫来,问:“比丘,是真的吗?”他回答:“是真的,世尊。”世尊问:“你为什么这样说?”他说:“尊者,我实在受不了没完没了的骚扰,才这样说的。”世尊说:“你过去所造的业,直到今日都消不完。以后不要再对比丘们说这种粗暴的话了。”接着,世尊说道:
Gāme yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāraṃ gatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhānattheroti nāmaṃ jātaṃ . So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kayiramānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyā koṇḍā , ācariyā koṇḍā’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ bhikkhū’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte ‘‘kasmā evaṃ vadesī’’ti āha. Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ asahanto evaṃ kathemīti. ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evarūpaṃ pharusaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –
别对任何人说粗话,不然别人也会用粗话回敬你。
争执性的言论确实带来苦,报复的棍棒可能落到你身上。
“如果你能让自己沉默,就像被敲坏的铜锣一样;
你已经到达涅槃,你不再有诤论。”
‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ; Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ. ‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā; Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134);
有人把这位长老和女人一起往来的事告诉了憍萨罗王。国王说:“你们去,喂,去查清楚。”于是派人前去,自己也带着少量随从来到长老住的地方,站在一旁观察。就在那时,长老正坐着做针线活,那个女人也像是站在离他不远的地方,显现了出来。
Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti, sāpissa itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.
国王看见她之后,心想“这事是真的”,就走到她站的地方。她见国王走来,就好像进了长老的茅屋一样。国王也跟着她一起进了茅屋,到处查看却找不到她,便认定“这不是女人,而是长老的一种业报”。起初他从长老身边经过时没有顶礼,等明白那件事并非事实,才回来顶礼长老,坐在一边问道:“尊者,托钵乞食不觉得累吗?”长老说:“还好,大王。”国王说:“尊者,我知道尊者的情形。像这样带着种种困扰过日子,谁还会对你们生起信心呢?从今以后,你们不用再去别处乞食了,我会用四种资具供养你们。你们不要在如理作意上放逸。”于是国王安排了固定的供养食物。长老得到国王的护持,因为食物合宜,心变得专一,增长观智,证得阿拉汉果。从那时起,那个女人就消失了。
Rājā taṃ disvā ‘‘atthidaṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃyeva paṇṇasālaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā āgamma theraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmi, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpena ca parikkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti nibaddhaṃ bhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.
大须跋陀住在乌迦城的邪见家庭里,她决意受持布萨,发愿说“愿导师慈悯我”,远离了腥臭,站在楼阁顶上,作真实誓愿说:“愿这些花停在半空,变成十力者头顶上的华盖;愿十力者以这个征兆,明天和五百位比丘一起接受我的供养。”说完就撒出八把素馨花。那些花飞过去,在说法的时候停在导师头顶上,变成了华盖。导师看见那素馨花华盖,心里就默许了善贤的供养。第二天黎明升起时,导师对阿难长老说:“阿难,我们今天要去远处乞食,不要给凡夫签,只把签给圣者。”长老告诉比丘们:“贤友们,导师今天要去远处乞食,凡夫不要拿签,只有圣者才能拿签。”军头丹那长老第一个伸出手说:“贤友,把签拿来。”阿难心想:“导师不会让那样的比丘拿签,只让圣者拿签。”就去报告导师。导师说:“给伸手要签的人签。”长老心想:“如果给军头丹那签不合适,导师就会阻止,那一定有原因。”于是决定“我去给军头丹那签”,便去发签。军头丹那长老在他到来之前,就进入作为神通基础的第四禅,以神通力站在空中,伸出手拿签说:“阿难贤友,拿来吧,导师是知道我的,像我这样的比丘第一个拿签,导师不会阻止。”导师以这件事为因缘,把这位长老安立在这教法中第一个拿签者的首位。
Mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati, puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānandā ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā assa, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ekaṃ kāraṇa’’nti. ‘‘Kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhānatthero tassa pure āgamanāva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
鹏耆舍长老的故事
Vaṅgīsattheravatthu
212第四项里说“具辩才者中”,是为了指出辩才圆满的瓦尔吉沙长老是第一。据说这位长老每次去亲近十力者时,从刚进入对方视线开始,就拿月亮来打比方,又拿太阳、虚空、大海、象王、狮子、鹿王来打比方,甚至用成百上千首偈颂,一边称颂导师的功德一边走近。因此,他就成了辩才第一。
212. Catutthe paṭibhānavantānanti sampannapaṭibhānānaṃ vaṅgīsatthero aggoti dasseti. Ayaṃ kira thero dasabalassa santikaṃ upasaṅkamanto cakkhupathato paṭṭhāya candena saddhiṃ upametvā, sūriyena, ākāsena, mahāsamuddena, hatthināgena, sīhena migaraññā saddhiṃ upametvāpi anekehi padasatehi padasahassehi satthu vaṇṇaṃ vadantoyeva upasaṅkamati. Tasmā paṭibhānavantānaṃ aggo nāma jāto.
关于他提问的因缘,次第叙述如下:据说这位长老在莲华上佛的时代,于天鹅城的一个大富之家结生。他像前面所说的那样前往精舍听法,看见导师把一位比丘安立在辩才第一的位置上,于是对导师做了恭敬的承事,并发愿说:“愿我未来也能成为辩才第一的人。”得到导师授记之后,他尽此一生修习善法,在天界与人间流转,直到此佛出世时,在舍卫城的一个婆罗门家结生。人们给他取名叫鹏耆舍童子。他成年后学习三部吠陀,令师长满意,又学了一种叫“触颅骨”的技艺,能用指甲敲击死者的头骨,从而知道:“这个有情投生到了某某趣。”
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare mahābhogakule paṭisandhiṃ gaṇhitvā purimanayeneva vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭibhānavantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā ‘‘ahampi anāgate paṭibhānavantānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti. Vaṅgīsamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhanto ācariyaṃ ārādhetvā chavasīsamantaṃ nāma sikkhitvā chavasīsaṃ nakhena ākoṭetvā ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nāma nibbatto’’ti jānāti.
婆罗门们知道“这是我们的谋生之道”后,就让鹏耆舍青年坐在遮闭的车里,带着他游走于村庄、集镇和王都之间,把他安置在城门或镇门口,看到人群聚集得多,就说:“谁见到鹏耆舍,谁就能得到财富,或者得到名誉,或者往生天界。”众人听了他们这话,许多人都给了贿赂,想见他。国王和大臣们到他们那里,问:“我们老师有什么特殊的本事?”他们说:“你们不知道,整个赡部洲没有别的智者能和我们老师相比。他能让人取来死了三年的人的头骨,用指甲一敲,就知道‘这个有情投生到某某趣’。”鹏耆舍为了断除大众的疑惑,也把那些人各自叫来,让他们说出自己各自的去处。靠着这个,他从大众手里得到一百、一千的钱财。
Brāhmaṇā ‘‘ayaṃ amhākaṃ jīvikamaggo’’ti ñatvā vaṅgīsamāṇavaṃ paṭicchannayāne nisīdāpetvā gāmanigamarājadhāniyo carantā nagaradvāre vā nigamadvāre vā ṭhapetvā mahājanassa rāsibhūtabhāvaṃ ñatvā ‘‘yo vaṅgīsaṃ passati, so dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhati, saggaṃ vā gacchatī’’ti vadanti. Tesaṃ kathaṃ sutvā bahū janā lañjaṃ datvā passitukāmā honti. Rājarājamahāmattā tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘ko ācariyassa jānaviseso’’ti pucchanti. Tumhe na jānātha, sakalajambudīpe amhākaṃ ācariyasadiso añño paṇḍito nāma natthi, tivassamatthake matakānaṃ sīsaṃ āharāpetvā nakhena ākoṭetvā ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti jānāti. Vaṅgīsopi mahājanassa kaṅkhachedanatthaṃ te te jane āvāhetvā attano attano gatiṃ kathāpeti. Taṃ nissāya mahājanassa hatthato satampi sahassampi labhati.
婆罗门们带着鹏耆舍青年,随自己的心意四处游历之后,又回到了舍卫城。鹏耆舍站在离祇园大精舍不远的地方,心里想:“人们都说沙门乔达摩是智者。我总不能一直只听从这些人的话行事,去亲近智者也应该去做。”他就对婆罗门们说:“你们去吧,我不跟一大群人一起去,我要自己去见沙门乔达摩。”他们说:“鹏耆舍,你可别想着去见沙门乔达摩。凡是见到他的人,都会被他用幻术迷惑住。”鹏耆舍不理会他们的话,来到世尊面前,彼此亲切地问候寒暄之后,坐在一边。
Brāhmaṇā vaṅgīsamāṇavaṃ ādāya yathāruciṃ vicaritvā puna sāvatthiṃ āgamaṃsu. Vaṅgīso jetavanamahāvihārassa avidūraṭṭhāne ṭhito cintesi – ‘‘samaṇo gotamo paṇḍitoti vadanti, na kho pana sabbakālaṃ mayā imesaṃyeva vacanaṃ karontena carituṃ vaṭṭati, paṇḍitānampi santikaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti. So brāhmaṇe āha – ‘‘tumhe gacchatha, ahaṃ na bahukehi saddhiṃ gantvā samaṇaṃ gotamaṃ passissāmī’’ti. Te āhaṃsu – ‘‘vaṅgīsa, mā te rucci samaṇaṃ gotamaṃ passituṃ . Yo hi naṃ passati, taṃ so māyāya āvaṭṭetī’’ti. Vaṅgīso tesaṃ kathaṃ anādiyitvā satthu santikaṃ gantvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi.
这时,导师问他:“鹏耆舍,你懂什么技艺吗?”
“是的,乔达摩尊者,我懂一种叫‘触颅骨’的。”
“那个咒术是做什么的?”
“对死了三年的人,我念诵那个咒语,再用指甲敲头骨,就能知道它投生的地方。”
导师给他看了三个头骨:一个投生到地狱的,一个投生到人间的,一个投生到天界的,又给他看了一个般涅槃者的头骨。
他先敲第一个头骨,说:“乔达摩尊者,这个有情去了地狱。”
导师说:“好,好,鹏耆舍,你看得很准。”又问:“这个有情去了哪里?”
“人间,乔达摩尊者。”
“这个有情去了哪里?”
“天界,乔达摩尊者。”
前三个去处他都说了出来。
可是,当他用指甲敲那个般涅槃者的头骨时,却既看不到边,也看不到尽头。
于是导师问他:“鹏耆舍,你没办法了吗?”
“乔达摩尊者,您等等,我再仔细看看。”他一次又一次地翻来覆去查看。
单靠外道的咒术,怎么能知道漏尽者的去处呢?这时他从头顶冒出汗来,羞愧地沉默站着。
于是导师说:“鹏耆舍,你累了吗?”
“是的,乔达摩尊者,我没法知道这个有情的去处。如果您知道,请告诉我。”
“鹏耆舍,我不但知道这个,还知道比这更高的。”说完,他说了法句中的这两首偈颂——
Atha naṃ satthā pucchi – ‘‘vaṅgīsa, kiñci sippaṃ jānāsī’’ti. Āma, bho gotama, chavasīsamantaṃ nāmekaṃ jānāmīti. Kiṃ so manto karotīti? Tivassamatthake matānampi taṃ mantaṃ jappitvā sīsaṃ nakhena ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāmīti. Satthā tassa ekaṃ niraye uppannassa sīsaṃ dassesi, ekaṃ manussesu uppannassa, ekaṃ devesu, ekaṃ parinibbutassa sīsaṃ dassesi. So paṭhamaṃ sīsaṃ ākoṭetvā, ‘‘bho gotama, ayaṃ satto nirayaṃ gato’’ti āha. Sādhu sādhu, vaṅgīsa, sudiṭṭhaṃ tayā, ayaṃ satto kahaṃ gatoti pucchi. Manussalokaṃ, bho gotamāti. Ayaṃ satto kahaṃ gatoti? Devalokaṃ, bho gotamāti tiṇṇampi gataṭṭhānaṃ kathesi. Parinibbutassa pana sīsaṃ nakhena ākoṭento neva antaṃ na koṭiṃ passati. Atha naṃ satthā ‘‘na sakkosi tvaṃ, vaṅgīsā’’ti pucchi. ‘‘Passatha, bho gotama, upaparikkhāmi tāvā’’ti punappunaṃ parivatteti. Bāhirakamantena khīṇāsavassa gatiṃ kathaṃ jānissati, athassa matthakato sedo mucci. So lajjitvā tuṇhībhūto aṭṭhāsi. Atha naṃ satthā ‘‘kilamasi, vaṅgīsā’’ti āha. Āma, bho gotama, imassa sattassa gataṭṭhānaṃ jānituṃ na sakkomi. Sace tumhe jānātha, kathethāti. ‘‘Vaṅgīsa, ahaṃ etampi jānāmi ito uttaritarampī’’ti vatvā dhammapade imā dve gāthā abhāsi –
他能完全了知众生的死亡与再生,
无执著、善逝、觉者,我称他为婆罗门。
“诸天神、乾达婆与人,皆不知其去处。
诸漏已尽的阿拉汉——我称他为婆罗门。”
‘‘Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiṃ ca sabbaso; Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ. ‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā; Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 419-420);
这时鹏耆舍说:“乔达摩先生,把明传给另一个有明的人,是不会有损失的。我愿意把自己所知道的咒术教给您,也请您把这个咒术教给我。”世尊说:“鹏耆舍,我们不是用咒术换咒术,就这样直接给。”鹏耆舍说:“善哉,乔达摩先生,请把咒术给我。”他表达了恭敬,双手合抱在胸前坐下。世尊问:“鹏耆舍,在你们那里,接受贵重咒术或任何东西时,不是有一个叫‘别住’的准备期吗?”“有的,乔达摩先生。”“那你们以为我们的咒术就没有‘别住’吗?”婆罗门对咒术从来不会满足,所以他对世尊说:“乔达摩先生,我会按照您说的规矩去做。”世尊说:“鹏耆舍,我们传授这个咒术时,只传给和我们身份相同的人。”鹏耆舍想:“不管怎样,我得先拿到这个咒术再走。”于是对婆罗门们说:“我出家的时候,你们不要担心。我拿到这个咒术后,会成为整个赡部洲最了不起的人。这样对你们也有好处。”为了得到咒术,他就在世尊身边出家了。世尊说:“你先安住于咒术的‘别住’吧。”然后为他讲说了三十二身分。这位有智慧的人在诵习三十二身分时,就在其中确立了坏灭,增长观,证得了阿拉汉果。
Tato vaṅgīso āha – ‘‘bho gotama, vijjāya vijjaṃ dentassa nāma parihāni natthi, ahaṃ attanā jānanakaṃ mantaṃ tumhākaṃ dassāmi, tumhe etaṃ mantaṃ mayhaṃ dethā’’ti. Vaṅgīsa, na mayaṃ mantena mantaṃ dema, evameva demāti. ‘‘Sādhu, bho gotama, detha me manta’’nti apacitiṃ dassetvā hatthakacchapakaṃ katvā nisīdi. Kiṃ, vaṅgīsa, tumhākaṃ samaye mahagghamantaṃ vā kiñci vā gaṇhantānaṃ parivāso nāma na hotīti? Hoti, bho gotamāti. Amhākaṃ pana manto nipparivāsoti saññaṃ karosīti? Brāhmaṇā nāma mantehi atittā honti, tasmā so bhagavantaṃ āha – ‘‘bho gotama, tumhehi kathitaniyāmaṃ karissāmī’’ti. Bhagavā āha – ‘‘vaṅgīsa, mayaṃ imaṃ mantaṃ dentā amhehi samānaliṅgassa demā’’ti. Vaṅgīso ‘‘yaṃkiñci katvā mayā imaṃ mantaṃ gaṇhitvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti brāhmaṇe āha. Tumhe mayi pabbajante mā cintayittha, ahaṃ imaṃ mantaṃ gaṇhitvā sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi. Evaṃ sante tumhākampi bhaddakaṃ bhavissatī’’ti mantatthāya satthu santike pabbaji. Satthā ‘‘mantaparivāsaṃ tāva vasāhī’’ti dvattiṃsākāraṃ ācikkhi. Paññavā satto dvattiṃsākāraṃ sajjhāyantova tattha khayavayaṃ paṭṭhapetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
当他证得阿拉汉果时,那些婆罗门心想:“鹏耆舍现在怎么样了?我们去看看吧。”于是他们来到他跟前,问道:“鹏耆舍贤者,您在沙门乔达摩那里学到技艺了吗?”“是的,学到了。”“既然如此,来吧,我们一起回去。”鹏耆舍说:“你们去吧,我和你们同行这件事已经了结了。”他们说:“我们一开始就告诉过你:‘沙门乔达摩会用幻术把前来见他的人骗过去。’现在你已经落入沙门乔达摩的掌控,我们还能在你身边做什么呢?”说完就沿着来路回去了。此后,鹏耆舍长老每次去拜见十力者时,都是一边作一首赞颂一边前往。因此,世尊在比丘僧众中坐着时,把他安立在“应答敏捷者第一”的位置上。
Tasmiṃ arahattaṃ patte brāhmaṇā ‘‘kā nu kho vaṅgīsassa pavatti, passissāma na’’nti tassa santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ, bho vaṅgīsa, samaṇassa gotamassa santike sippaṃ sikkhita’’nti pucchiṃsu. Āma, sikkhitanti. Tena hi ehi gamissāmāti. Gacchatha tumhe, tumhehi saddhiṃ gantabbakiccaṃ mayhaṃ niṭṭhitanti. Paṭhamameva amhehi tuyhaṃ kathitaṃ ‘‘samaṇo gotamo attānaṃ passituṃ āgate māyāya āvaṭṭetī’’ti. Tvaṃ hi idāni samaṇassa gotamassa vasaṃ āpanno, kiṃ mayaṃ tava santike karissāmāti āgatamaggeneva pakkamiṃsu. Vaṅgīsattheropi yaṃ yaṃ velaṃ dasabalaṃ passituṃ gacchati, ekaṃ thutiṃ karontova gacchati. Tena taṃ satthā saṅghamajjhe nisinno paṭibhānavantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
优波先那·瓦甘答子长老的故事
Upasenavaṅgantaputtattheravatthu
213213. 第五项“一切善见者”,指的是所有令人悦意的人。“优波先那”是那位长老的名字。他是婆罗门瓦甘答的儿子,因此被称为“瓦甘答子”。这位尊者不只是自己令人悦意,他的随众也令人悦意。因为依随众而得到这个名称,所以他在“一切善见者”当中被称为第一。
213. Pañcame samantapāsādikānanti sabbapāsādikānaṃ. Upasenoti tassa therassa nāmaṃ. Vaṅgantabrāhmaṇassa pana so putto, tasmā vaṅgantaputtoti vuccati. Ayaṃ pana thero na kevalaṃ attanāva pāsādiko, parisāpissa pāsādikā, iti parisaṃ nissāya laddhanāmavasena samantapāsādikānaṃ aggo nāma jāto.
关于他的问法之事,这里有一段次第说明:这位尊者也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。长大后,他照前面说的方式去到世尊面前听法,看见世尊把一位比丘安立在“一切可喜者”中最高的位置,就对世尊做了服务,并发愿要得到那个位置。他一生行善,在天界和人间流转,到这一佛出世时,在那拉卡婆罗门村,入住在萨利婆罗门女腹中结生。他们给他取名叫优波先那童子。
Pañhakamme panassa ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vayaṃ āgamma purimanayeneva satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇamāno satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde nālakabrāhmaṇagāme sāribrāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi, upasenadārakotissa nāmaṃ akaṃsu.
他成年后,学通了三种吠陀,在十力者面前听了法,生起信心便出家了。受具足戒后刚满一年,他想:“我要让圣胎成长”,便让一位善男子在自己面前出家,并为他授了具足戒。后来,当那位同住比丘戒腊满一年时,他自己戒腊两年,心想:“十力者见到我一定会高兴”,就带着同住比丘去拜见十力者。世尊等他顶礼后坐到一边,问道:“比丘,你戒腊多少年?”他说:“世尊,我两年。”世尊又问:“那这位比丘呢?”他说:“世尊,他一年。”世尊问:“这位比丘是你什么人?”他说:“世尊,是我的同住比丘。”于是世尊说:“愚人,你太快就转向多事了”,并用种种方式严厉责备他。长老在世尊那里受到责备后,礼敬世尊,心想:“我要凭这张如满月般庄严的嘴,让世尊在大众中称赞我。”就在当天,他去到一个地方修观,不久便证得了阿拉汉果。
So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā dasabalassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji. So upasampadāya ekavassiko hutvā ‘‘ariyagabbhaṃ vaḍḍhemī’’ti ekaṃ kulaputtaṃ attano santike pabbājetvā upasampādesi. So pavāretvā saddhivihārikassa ekavassikakāle attanā duvasso ‘‘dasabalo maṃ passitvā tusissatī’’ti saddhivihārikaṃ ādāya dasabalaṃ passituṃ āgato. Satthā taṃ vanditvā ekamante nisinnaṃ pucchi – ‘‘kativassosi tvaṃ bhikkhū’’ti? Duvasso ahaṃ bhagavāti. Ayaṃ pana bhikkhu kativassoti? Ekavasso bhagavāti. Kintāyaṃ bhikkhu hotīti? Saddhivihāriko me bhagavāti. Atha naṃ satthā ‘‘atilahuṃ kho tvaṃ, moghapurisa, bāhullāya āvatto’’ti vatvā anekapariyāyena vigarahi. Thero satthu santikā garahaṃ labhitvā bhagavantaṃ vanditvā ‘‘imināva puṇṇacandasassirikena mukhena satthāraṃ parisameva nissāya sādhukāraṃ dāpessāmī’’ti taṃdivaseyeva ekaṃ ṭhānaṃ gantvā vipassanāya kammaṃ katvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
从那以后,这位长老出身于大家族,出家之后,正是一位声名远播大地的说法者。因此,许多人因为对他的说法生起净信,便告别朋友、同伴和亲属之家,来到长老身边出家。长老对他们说:“我是林居者,如果你们也能成为林居者,那就出家吧。”他把十三头陀支一一讲清楚,对那些说“尊者,我们能行持”的人,就让他们出家。他们各自随自己的能力受持相应的头陀支。长老在戒腊满十年时,把律藏学得通达熟练,为所有人授了具足戒。这样受具足戒之后,大约有五百位比丘成了他的随众。
Tato yasmā thero mahākulato nikkhamitvā pabbajito pathavighuṭṭhadhammakathikova, tasmā tassa dhammakathāya ceva pasīditvā mittāmaccañātikulehi ca nikkhamitvā bahū kuladārakā therassa santike pabbajanti. ‘‘Ahaṃ āraññako, tumhepi āraññakā bhavituṃ sakkontā pabbajathā’’ti terasa dhutaṅgāni ācikkhitvā ‘‘sakkhissāma, bhante’’ti vadante pabbājeti. Te attano balena taṃ taṃ dhutaṅgaṃ adhiṭṭhahanti. Thero attano dasavassakāle vinayaṃ paguṇaṃ katvā sabbeva upasampādesi. Evaṃ upasampannā cassa pañcasatamattā bhikkhū parivārā ahesuṃ.
那时,导师住在祇园大精舍,告诉比丘僧团说:“比丘们,我想独自静住半个月。”说完就独自住下。比丘僧团也立下一条规约:“谁要是去拜见世尊,就得让他忏悔波逸提罪。”当时,优波先那长老心想“我要去见世尊”,就带着自己的随众前往祇园,来到导师面前,顶礼之后坐在一边。导师为了引出话题,对长老的一位共住弟子说:“比丘,你对粪扫衣满意吗?”他回答说:“尊者,我对粪扫衣并不满意。”出于对戒师的恭敬,他把自己穿粪扫衣的事说了出来。这时,导师连声赞叹:“善哉,善哉,优波先那!”对长老给予赞许,并以种种方式讲述他的功德。这里是简略的叙述,详细的故事在律藏《波逸提》(pārā. 565)中已有记载。后来,导师在圣众当中坐定时,把这位长老安立在教法中“一切处皆令人信服者”之首的位置。
Tasmiṃ samaye satthā jetavanamahāvihāre vasanto ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ paṭisallīyitu’’nti bhikkhusaṅghassa ārocetvā ekavihārī hoti. Bhikkhusaṅghopi ‘‘yo bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamati, so pācittiyaṃ desāpetabbo’’ti katikaṃ akāsi. Tadā upasenatthero ‘‘bhagavantaṃ passissāmī’’ti attano parisāya saddhiṃ jetavanaṃ gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ aññataraṃ therassa saddhivihārikaṃ āmantesi – ‘‘manāpāni te bhikkhu paṃsukūlānī’’ti. ‘‘Na kho me, bhante, manāpāni paṃsukūlānī’’ti vatvā upajjhāye gāravena paṃsukūlikabhāvaṃ ārocesi. Imasmiṃ ṭhāne satthā ‘‘sādhu sādhu, upasenā’’ti therassa sādhukāraṃ datvā anekapariyāyena guṇakathaṃ kathesi. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato pana idaṃ vatthu pāḷiyaṃ (pārā. 565) āgatameva. Atha satthā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno imasmiṃ sāsane theraṃ samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
达跋长老的故事
Dabbattheravatthu
214第六,“安排坐卧具的人”:指负责安排坐卧具的人。据说,这位长老安排坐卧具的时候,十八座大寺里没有哪一处院落没打扫过,没有哪一处坐卧具没整理过,没有哪一张床或椅子没擦干净过,也没有哪一处饮用水和洗漱用水没准备好。因此,他就成了安排坐卧具的人当中第一。他的名字叫达跋。又因为他出生在末罗王族,所以也叫末罗族之子。
214. Chaṭṭhe senāsanapaññāpakānanti senāsanaṃ paññāpentānaṃ. Therassa kira senāsanapaññāpanakāle aṭṭhārasasu mahāvihāresu asammaṭṭhaṃ pariveṇaṃ vā apaṭijaggitaṃ senāsanaṃ vā asodhitaṃ mañcapīṭhaṃ vā anupaṭṭhitaṃ pānīyaparibhojanīyaṃ vā nāhosi. Tasmā senāsanapaññāpakānaṃ aggo nāma jāto. Dabbotissa nāmaṃ. Mallarājakule pana uppannattā mallaputto nāma jāto.
关于他服务僧团的因缘,有这样一段次第的记述:这位长老过去在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良善家庭。他长大成年后,依照前面所说的方式前往精舍听法,见到世尊把一位比丘安立在安排坐卧具第一的位置上,便做了服务僧团的功德,并发愿将来也能得到那样的地位。他得到世尊授记之后,尽其一生行善,在天界与人界之间辗转轮回。到了迦叶十力尊的教法濒临衰微的时候,他出家了。那时,与他一起的还有另外六个人,总共七位比丘。他们同心一致,看到其他人对教法不恭敬,便想:“我们留在这里能做什么呢?不如到一处偏僻的地方修习沙门法,以此终结众苦。”于是他们系好梯子,登上一座高山的山顶,说道:“已经看清自己心力的人,就把梯子抛下去;还贪恋性命的人,就顺着梯子下去。你们可不要事后才后悔。”说完,七个人心意一致,把梯子抛了下去,又互相勉励说:“贤友们,我们都不应放逸!”然后,他们各自选了自己觉得合适的地方坐下,开始修习沙门法。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayañhi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto vuttanayeneva vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaritvā kassapadasabalassa sāsanassa osakkanakāle pabbaji, tadā tena saddhiṃ apare cha janāti satta bhikkhū ekacittā hutvā aññe sāsane agāravaṃ karonte disvā ‘‘idha kiṃ karoma, ekamante samaṇadhammaṃ katvā dukkhassantaṃ karissāmā’’ti nisseṇiṃ bandhitvā uccapabbatasikharaṃ abhiruhitvā ‘‘attano cittabalaṃ jānantā nisseṇiṃ pātentu, jīvite sālayā otarantu, mā pacchānutāpino ahuvatthā’’ti vatvā sabbe ekacittā hutvā nisseṇiṃ pātetvā ‘‘appamattā hotha, āvuso’’ti aññamaññaṃ ovaditvā cittaruciyesu ṭhānesu nisīditvā samaṇadhammaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
其中有一位长老在第五天证得阿拉汉果,心想:“我的任务已经完成,我还留在这里做什么?”于是用神通从北俱卢洲取来食物,说道:“贤友,请享用这些食物,乞食的事由我负责,你们去做自己的事吧。”我们当初放下梯子时,可曾这样说过:“谁最先证悟法,谁就去取食物来,由他取来之后,其余的人享用完再继续修行沙门法”?没有,贤友。你们是凭自己过去的因缘而得到成就,我们若能办到,也会终结轮回。你们走吧。那位长老无法说服他们,便在舒适的地方用完食物后离开了。另一位长老在第七天证得不来果,从那里命终后,投生到净居梵天界。
Tatreko thero pañcame divase arahattaṃ patvā ‘‘mama kiccaṃ nipphannaṃ, ahaṃ imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāmī’’ti iddhiyā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā, ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjatha , bhikkhācārakiccaṃ mamāyattaṃ hotu, tumhe attano kammaṃ karothā’’ti āha. Kiṃ nu kho mayaṃ, āvuso, nisseṇiṃ pātentā evaṃ avocumhā ‘‘yo paṭhamaṃ dhammaṃ sacchikaroti, so bhikkhaṃ āharatu, tena ābhataṃ sesā paribhuñjitvā samaṇadhammaṃ karissantī’’ti. Natthi, āvusoti. Tumhe attano pubbahetunā labhittha, mayampi sakkontā vaṭṭassantaṃ karissāma, gacchatha tumheti . Thero te saññāpetuṃ asakkonto phāsukaṭṭhāne piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā gato. Aparo thero sattame divase anāgāmiphalaṃ patvā tato cuto suddhāvāsabrahmaloke nibbatto.
其余几位长老从那里命终后,在整整一佛的间隔期间,在天界和人间辗转轮回,到了现在这尊佛出世时,他们各自出生在不同的家庭里。一位生在健驮罗国塔迦尸喇城的王宫里;一位生在山岳国一位女游方者的腹中;一位生在婆醯国一位居士家中;一位生在王舍城一位居士家中。而这位达跋长老,则是在末罗国阿努毕亚城一位末罗王的家中结生投胎的。他的母亲在临盆时去世了,人们把她的遗体送到坟场,放上柴堆,点了火。由于火焰的灼热,她的腹壁裂成了两半。婴儿凭着自己福德的力量跳了出来,落在一丛达跋草上。人们把这婴儿抱起来,交给了他的祖母。祖母给他取名时,因为他落在达跋草上才得以活命,就给他取名叫达跋。
Itarepi therā tato cutā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde tesu tesu kulesu nibbattā. Eko gandhāraraṭṭhe takkasilanagare rājagehe nibbatto, eko pabbateyyaraṭṭhe paribbājikāya kucchimhi nibbatto, eko bāhiyaraṭṭhe kuṭumbikagehe nibbatto, eko rājagahe kuṭumbikagehe nibbatto. Ayaṃ pana dabbatthero mallaraṭṭhe anupiyanagare ekassa mallarañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa mātā upavijaññakāle kālamakāsi, matasarīraṃ susānaṃ netvā dārucitakaṃ āropetvā aggiṃ adaṃsu. Tassā aggivegasantattaṃ udarapaṭalaṃ dvedhā ahosi. Dārako attano puññabalena uppatitvā ekasmiṃ dabbatthambhe nipati. Taṃ dārakaṃ gahetvā ayyikāya adaṃsu. Sā tassa nāmaṃ gaṇhantī dabbatthambhe nipatitvā laddhajīvitattā dabbotissa nāmaṃ akāsi.
达跋七岁那年,导师由比丘僧团围绕,在末罗国游化,来到阿努毕亚村,住在阿努毕亚芒果园里。达跋童子见到导师,只凭这一见就生起净信,想要出家,便向祖母请求说:“我要在十力尊身边出家。”祖母说:“好,孩子。”就带着达跋童子来到导师面前,说:“尊者,请让这个童子出家。”导师示意一位比丘说:“比丘,你来让这个孩子出家。”那位长老听了导师的话,在为达跋童子剃度时,教他发、毛、爪、齿、皮这五种业处。这位宿世善因具足、已立大愿的众生,在第一圈头发被剃下时,就证入入流果;第二圈头发被剃下时,证入一来果;第三圈头发被剃下时,证入不来果。而所有头发剃完与证得阿拉汉果,则不分先后,同时发生。
Tassa sattavassikakāle satthā bhikkhusaṅghaparivāro mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyanigamaṃ patvā anupiyambavane viharati. Dabbakumāro satthāraṃ disvā dassaneneva pasīditvā pabbajitukāmo hutvā ‘‘ahaṃ dasabalassa santike pabbajissāmī’’ti ayyikaṃ āpucchi. Sā ‘‘sādhu, tātā’’ti dabbakumāraṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā, ‘‘bhante, imaṃ kumāraṃ pabbājethā’’ti āha. Satthā aññatarassa bhikkhuno saññaṃ adāsi ‘‘bhikkhu imaṃ dārakaṃ pabbājehī’’ti. So thero satthu vacanaṃ sutvā dabbakumāraṃ pabbājento tacapañcakaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Pubbahetusampanno katābhinīhāro satto paṭhamakesavaṭṭiyā oropiyamānāya sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyakesavaṭṭiyā oropiyamānāya sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale. Sabbakesānaṃ pana oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apacchā apure ahosi.
导师在末罗国随心所欲地住了一段时间后,前往王舍城,在竹林精舍住了下来。那时,具寿达跋·末罗子在独处时,审视自己该做的事是否已经完成,想要把身体投入为僧团服务的工作中,心里想:“不如我来为僧团安排住处,并分派食物吧。”他走到导师面前,把自己的想法禀告了导师。导师对他表示赞同,接受了他担任安排住处者和分派食物者的职务。于是,导师想:“这位达跋虽然年纪还小,却已经担当了重要的位置。”就在他年仅七岁时,为他授了具足戒。长老从受具足戒那一刻起,就为所有依止王舍城而住的比丘们安排住处,并把收到的食物分派下去。他作为安排住处者的名声传遍了四面八方——“听说达跋·末罗子为性情相投的比丘们把住处安排在同一处,即使很远的地方也能安排住处。对去不了的人,他就用神通把他们带过去。”
Satthā mallaraṭṭhe yathābhirantaṃ viharitvā rājagahaṃ gantvā veḷuvane vāsaṃ kappesi. Tatrāyasmā dabbo mallaputto rahogato attano kiccanipphattiṃ oloketvā saṅghassa veyyāvaccakaraṇe kāyaṃ yojetukāmo cintesi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ saṅghassa senāsanañca paññāpeyyaṃ, bhattāni ca uddiseyya’’nti. So satthu santikaṃ gantvā attano parivitakkaṃ ārocesi. Satthā tassa sādhukāraṃ datvā senāsanapaññāpakattañca bhattuddesakattañca sampaṭicchi. Atha naṃ ‘‘ayaṃ dabbo daharova samāno mahantaṭṭhāne ṭhito’’ti sattavassikakāleyeva upasampādesi. Thero upasampannakālatoyeva paṭṭhāya rājagahaṃ upanissāya viharantānaṃ sabbabhikkhūnaṃ senāsanāni ca paññāpeti, bhikkhañca sampaṭicchitvā uddisati. Tassa senāsanapaññāpakabhāvo sabbadisāsu pākaṭo ahosi – ‘‘dabbo kira mallaputto sabhāgasabhāgānaṃ bhikkhūnaṃ ekaṭṭhāne senāsanāni paññāpeti, dūrepi senāsanaṃ paññāpetiyeva. Gantuṃ asakkonte iddhiyā netīti.
那时,比丘们不管早晚,都这样让他安排住处:“贤友,请为我们安排耆婆芒果园的住处”,“请为我们安排堕胎园的鹿野苑的住处。”他们看到他显示神通后,就离开了。而长老也运用神通,化作意所成的身体,为每一位长老各变出一个和自己一样的比丘,手指发光,走在前面带路,说“这是床,这是凳”等等,安排好住处后,又回到自己住的地方。这里只是简略说说,详细的情形在经里已经有记载。后来,世尊就是以这件事为因缘,在一次圣众集会中,把这位长老立为安排住处者中的第一人。
Atha naṃ bhikkhū kālepi vikālepi ‘‘amhākaṃ, āvuso, jīvakambavane senāsanaṃ paññāpehi, amhākaṃ maddakucchismiṃ migadāye’’ti evaṃ senāsanaṃ uddisāpetvā tassa iddhiṃ passantā gacchanti. Sopi iddhiyā manomaye kāye abhisaṅkharitvā ekekassa therassa ekekaṃ attanā sadisaṃ bhikkhuṃ nimminitvā aṅguliyā jalamānāya purato purato gantvā ‘‘ayaṃ mañco, idaṃ pīṭha’’ntiādīni vatvā senāsanaṃ paññāpetvā puna attano vasanaṭṭhānameva āgacchati. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panidaṃ vatthu pāḷiyaṃ āgatameva. Satthā idameva kāraṇaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
毕陵伽·婆蹉长老的故事
Pilindavacchattheravatthu
215215. 第七项“为诸天神所喜爱、所悦意者”,是说明毕陵伽·婆蹉长老在为诸天神所喜爱、所悦意者中最为第一。据说,在佛陀尚未出世之时,他曾是一位转轮王,引导大众安住于五戒,使他们以天界为归趣。据说,大多数投生于六欲天的天人,都是因为得到了他的教导才得以生天;当他们投生到各自的天界,回看自己的天界福报时,心想:“我们究竟是依靠谁才获得了这些天界福报?”这样省察时,便认出了这位长老,心中明白:“我们是依靠这位长老才得到了这些福报。”因此,天人们早晚都会礼敬长老。正因如此,他才成为诸天神所喜爱、所悦意者中的第一。“毕陵达”是他的族姓,“婆蹉”是他的名字,两者合在一起,就称为“毕陵伽·婆蹉”。
215. Sattame devatānaṃ piyamanāpānanti devatānaṃ piyānañceva manāpānañca pilindavacchatthero aggoti dasseti. So kira anuppanne buddhe cakkavattī rājā hutvā mahājanaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā saggaparāyaṇaṃ akāsi. Yebhuyyena kira chasu kāmasaggesu nibbattadevatā tasseva ovādaṃ labhitvā nibbattanibbattaṭṭhāne attano sampattiṃ oloketvā ‘‘kaṃ nu kho nissāya imaṃ saggasampattiṃ labhimhā’’ti āvajjamānā imaṃ theraṃ disvā ‘‘theraṃ nissāya amhehi sampati laddhā’’ti sāyaṃpātaṃ theraṃ namassanti. Tasmā so devatānaṃ piyamanāpānaṃ aggo nāma jāto. Pilindoti panassa gottaṃ, vacchoti nāmaṃ. Tadubhayaṃ saṃsandetvā pilindavacchoti vuccati.
关于他的宿世业行,有这样的次第叙述:据说,在莲华上佛的时代,他出生在天鹅城一个巨富之家。就像前面说的那样,他听闻导师说法时,看见导师把一位比丘安立在“诸天神所喜爱、所悦意者”的位置上,便发愿得到那个位置。他尽形寿行善,在天界与人间流转,到了现在这尊佛出世时,出生在舍卫城的一个婆罗门家庭。人们给他取名叫毕陵伽·婆蹉。后来,他听闻导师说法,生起信心,出家受具足戒,增长观智,证得阿拉汉果。可是,他与在家人或比丘们交谈时,总是用“贱民”这个称呼来说话:“来,贱民。”“去,贱民。”“拿来,贱民。”“拿着,贱民。”人们把这件事禀告如来,问道:“世尊,圣者们不是不会有粗恶语吗?”世尊说:“比丘们,圣者们确实没有为了贬低他人而说粗恶语。不过,这可能是多生以来的串习。”比丘们又问:“尊者,毕陵伽·婆蹉长老每次起身,与在家人或比丘们交谈时,都说‘贱民,贱民’,世尊,这是什么原因?”世尊说:“比丘们,这不是我的儿子现在才有的串习。过去五百生中,他都出生在惯用贱民语谩骂的婆罗门家庭。所以,他只是因为宿世的串习才这样说,并不是出于粗恶心。圣者的言语,即使听起来粗恶,但因为意乐不粗恶,所以仍然是清净的,这里面连一丝一毫的恶业都找不到。”说完之后,便在《法句经》中说了这一偈——
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto purimanayeneva satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ devatānaṃ piyamanāpaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti. Pilindavacchotissa nāmaṃ akaṃsu. So aparena samayena satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampanno vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So gihīhipi bhikkhūhipi saddhiṃ kathento ‘‘ehi, vasala, gaccha, vasala, āhara, vasala, gaṇha, vasalā’’ti vasalavādeneva samudācarati. Taṃ kathaṃ āharitvā tathāgataṃ pucchiṃsu – ‘‘bhagavā ariyā nāma pharusavācā na hontī’’ti. Bhikkhave, ariyānaṃ paravambhanavasena pharusavācā nāma natthi, apica kho pana bhavantare āciṇṇavasena bhaveyyāti. Bhante, pilindavacchatthero uṭṭhāya samuṭṭhāya gihīhipi bhikkhūhipi saddhiṃ kathento, ‘‘vasala, vasalā’’ti katheti, kimettha kāraṇaṃ bhagavāti. Bhikkhave, na mayhaṃ puttassa etaṃ idāneva āciṇṇaṃ, atīte panesa pañca jātisatāni vasalavādibrāhmaṇakule nibbatti. Iccesa bhavāciṇṇeneva kathesi, na pharusavasena. Ariyānañhi vohāro pharusopi samāno cetanāya apharusabhāvena parisuddhova, appamattakampettha pāpaṃ na upalabbhatīti vatvā dhammapade imaṃ gāthamāha –
“应当说出柔和、清楚又真实的话;
不用言语去触恼任何人,我就称他为婆罗门。”
‘‘Akakkasaṃ viññāpaniṃ, giraṃ saccamudīraye; Yāya nābhisaje kañci, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
有一天,长老为了乞食走进王舍城,看见一个男子把一只器皿装满了胡椒,拿着往城里走,就问他:“贱民,你器皿里装的是什么?”那人心里想:“这个沙门一大早就跟我说话这么粗鲁,我也该对他说点相称的话。”于是说:“尊者,我这器皿里装的是老鼠屎。”长老说:“会这样的,贱民。”等那人从长老眼前消失后,所有的胡椒全都变成了老鼠屎。他心想:“这些胡椒看起来像老鼠屎,到底是不是真的?”为了弄清楚,就用手去捏。当他发现确实变成了老鼠屎时,心里生起了极大的忧愁。他又想:“难道只有这些变了,车上的也变了吗?”走过去一看,发现所有的胡椒全都变成了那样。他用手按住胸口,心想:“这不可能是别人的业,一定是我早上见到的那位比丘干的。肯定有办法,我要找到他去了哪里,把这件事弄清楚。”于是,他打听了长老走的路,就出发追了过去。
Athekadivasaṃ thero rājagahaṃ piṇḍāya pavisanto ekaṃ purisaṃ pippalīnaṃ bhājanaṃ pūretvā ādāya antonagaraṃ pavisantaṃ disvā ‘‘kiṃ te, vasala, bhājane’’ti āha. So cintesi – ‘‘ayaṃ samaṇo mayā saddhiṃ pātova pharusakathaṃ kathesi, imassa anucchavikameva vattuṃ vaṭṭatī’’ti ‘‘mūsikavaccaṃ me, bhante, bhājane’’ti āha. Evaṃ bhavissati, vasalāti. Tassa therassa dassanaṃ vijahantassa sabbaṃ mūsikavaccameva ahosi. So cintesi – ‘‘imā pippaliyo mūsikavaccasadisā paññāyanti, sabhāvo nu kho no’’ti vīmaṃsanto hatthena uppīḷesi . Athassa undūravaccabhāvaṃ ñatvā balavadomanassaṃ uppajji. So ‘‘imāyeva nu kho evarūpā, udāhu sakaṭepī’’ti gantvā olokento sabbāpi pippaliyo tādisāva disvā hadayaṃ hatthena sandhāretvā ‘‘idaṃ na aññassa kammaṃ, mayā pātova diṭṭhabhikkhussetaṃ kammaṃ, addhā ekaṃ upāyaṃ bhavissati, tassa gataṭṭhānaṃ anuvicinitvā etaṃ kāraṇaṃ jānissāmī’’ti therassa gatamaggaṃ pucchitvā pāyāsi.
这时,有个男子看见他怒气冲冲地赶路,就问他:“朋友,你走得这么怒气冲冲的,到底是为了什么事?”那人便把事情的经过告诉了他。他听完之后这样说:“朋友,别担心,你说的这位一定是我的师父毕陵伽·婆蹉。你把这器皿装满,拿去站在长老面前。等他问‘贱民,这是什么’的时候,你就说‘尊者,是胡椒’。长老会说‘正是这样,贱民’。然后所有的胡椒就都会恢复原样。”那人照办了,所有的胡椒果然都恢复了原样。这件事的经过大致就是这样。后来,导师就是以这件“诸天神所喜爱、所悦意”的事为因缘,把这位长老安立在“诸天神所喜爱、所悦意者中第一”的位置上。
Atheko puriso taṃ ativiya caṇḍikataṃ gacchantaṃ disvā, ‘‘bho purisa, tvaṃ ativiya caṇḍikatova gacchasi, kena kammena gacchasī’’ti pucchi. So tassa taṃ pavattiṃ ārocesi. So tassa kathaṃ sutvā evamāha – ‘‘bho, mā cintayi, mayhaṃ ayyo pilindavaccho bhavissati, tvaṃ etadeva bhājanaṃ pūretvā ādāya gantvā therassa purato tiṭṭha. ‘Kiṃ nāmetaṃ, vasalā’ti vuttakāle ca ‘pippaliyo, bhante’ti vada, thero ‘evaṃ bhavissati, vasalā’ti vakkhati. Puna sabbāpi pippaliyo bhavissantī’’ti. So tathā akāsi. Sabbā pippaliyo paṭipākatikā ahesuṃ. Idamettakaṃ vatthu. Aparabhāge pana satthā devatānaṃ piyamanāpakāraṇameva vatthuṃ katvā theraṃ devatānaṃ piyamanāpānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
婆醯·达如长老的故事
Bāhiyadārucīriyattheravatthu
216第八项中,“速疾证知”是指迅速证得殊胜的证智,这里是在显示树皮衣长老是其中最顶尖的一位。因为这位长老在简略说法结束时便证得阿拉汉果,道与果的预备修行并未发生。因此,他被称为“速疾证知者中的第一”。又因为他出生在婆醯地区,所以名字叫婆醯。后来他穿着树皮衣,因此被称为树皮衣者。
216. Aṭṭhame khippābhiññānanti khippaṃ adhigataabhiññānaṃ dārucīriyatthero aggoti dasseti. Ayañhi thero saṃkhittadhammadesanāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi, maggaphalānaṃ parikammakiccaṃ nāhosi. Tasmā khippābhiññānaṃ aggo nāma jāto. Bāhiyaraṭṭhe pana jātattā bāhiyotissa nāmaṃ ahosi. So aparabhāge dārucīraṃ nivāsesi. Tasmā dārucīriyo nāma jāto.
关于他的问业之行,有这样的次第叙述:这位长老在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个家族里。他听十力者说法时,看到导师把一位比丘安立为“速疾证知者”中的第一,就做了殊胜的善行,发愿要得到那个位次。此后他终身行善,在天界与人间辗转轮回。到了迦叶十力者的教法衰微的时候,他和下面将提到的那些比丘一起修行沙门法,戒行圆满,命终之后投生到了天界。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto dasabalassa dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto kassapadasabalassa sāsanassa osakkanakāle heṭṭhā vuttehi bhikkhūhi saddhiṃ samaṇadhammaṃ katvā paripuṇṇasīlo jīvitakkhayaṃ patvā devaloke nibbatti.
他在两尊佛之间的间隔期生在天界,等到现在这尊佛出世时,他出生在婆醯地区的一个家庭里。长大后过着在家生活,心想“我要去做生意”,就登上了一艘开往金地的船。船还没到目的地,就在大海中央破裂了,大多数人成了鱼和龟的食物。而他抓住一根木头,到第七天时漂到苏巴拉卡港上了岸。他走到有人住的地方,心想“以裸形外道的方式去接近人并不合适”,就在附近一个大湖里取了水草裹住身体,又捡起一个掉在地上的破陶钵,进村乞食。
So ekaṃ buddhantaraṃ devaloke vasitvā imasmiṃ buddhuppāde bāhiyaraṭṭhe kulagehe nibbatto. Vayaṃ āgamma gharāvāsaṃ vasanto ‘‘vohāraṃ karissāmī’’ti suvaṇṇabhūmigamanīyaṃ nāvaṃ abhiruhi. Nāvā icchitaṃ desaṃ appatvāva samuddamajjhe bhinnā, mahājano macchakacchapabhakkho ahosi. Ayaṃ pana ekaṃ dārukhaṇḍaṃ gahetvā sattame divase suppārakapaṭṭane uttiṇṇo manussāvāsaṃ patvā ‘‘acelakaniyāmena manusse upasaṅkamituṃ ayutta’’nti avidūre ṭhāne ekaṃ mahātaḷākā sevālaṃ gahetvā sarīraṃ veṭhetvā ekasmiṃ ṭhāne patitaṃ ekaṃ kapālaṃ ādāya bhikkhāya pāvisi.
人们看见他,心里想:“如果世上真有阿拉汉,应该就是这样的吧。这位尊者是因为特别严苛才不接受布料呢,还是有人供养他就会接受?”为了试探他,人们从四面八方拿来布料。他心想:“如果我不这样做,他们就不会对我生起信心。不管怎样,骗骗这些人、靠这个谋生才是该做的。”于是他不接受布料。人们反而更加信心大增,做了很丰厚的供养。他吃完饭,就到不远处的一座天祠去了。大众跟着他一起去,把天祠打扫修整好,供养给他。他心想:“这些人只是因为我穿水草当衣服就生起信心,给我这样的供养,我应该对他们表现得更严苛才行。”于是找来轻薄的木板,削好、穿孔、用绳子串起来,做成树皮衣,穿上它,就这样维持生计住下去。
Manussā taṃ disvā cintesuṃ – ‘‘sace loke arahantā nāma atthi, evaṃvidhehi bhavitabbaṃ. Kiṃ nu kho ayyo ukkaṭṭhabhāvena vatthaṃ na gaṇhāti, udāhu diyyamānaṃ gaṇheyyā’’ti vīmaṃsantā nānādisāhi vatthāni āhariṃsu. So cintesi – ‘‘sacāhaṃ na iminā niyāmena āgamissaṃ, na me ete pasīdeyyuṃ, yaṃkiñci katvā ime vañcetvā jīvikupāyaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatthāni na paṭiggaṇhi. Manussā bhiyyosomattāya pasannā mahāsakkāraṃ kariṃsu. Sopi bhattakiccaṃ katvā avidūraṭṭhāne devakulaṃ gato. Mahājano tena saddhiṃyeva gantvā devakulaṃ paṭijaggitvā adāsi. So cintesi – ‘‘ime mayhaṃ sevāle nivāsanamatte pasīditvā evaṃvidhaṃ sakkāraṃ karonti, etesaṃ mayā ukkaṭṭheneva bhavituṃ vaṭṭatī’’ti sallahukāni rukkhaphalakāni gahetvā tacchetvā vākesu āvuṇitvā cīraṃ katvā nivāsetvā pārupitvā jīvikaṃ kappento vasi.
那时,在迦叶佛的时代,有七个人在修沙门法,其中一位比丘死后投生到了净居梵天界。他刚一投生,就观察自己的梵天福报,又回顾自己来的地方,看到那七个人登山修沙门法的地方。接着他观察其余六人投生到哪里,知道其中一人已经般涅槃,其余五人投生到了欲界天界。他就时常观察这五个人。这时候,他观察“现在他在哪里呢?”,看到那个穿树皮衣的人依止苏巴拉卡港,靠欺诈的手段谋生。他心想:“这个愚人真是完蛋了!以前修沙门法时,因为过分严苛,连阿拉汉带来的钵食都不吃,如今为了填饱肚子,明明不是阿拉汉却自称阿拉汉,欺骗世人到处游走,而且不知道十力尊已经出世。我去点醒他,让他知道十力尊已经出世吧。”就在那一刹那,他从梵天界来到苏巴拉卡港,在后夜时分,出现在穿树皮衣的人面前。
Atha yo so kassapabuddhakāle sattasu janesu samaṇadhammaṃ karontesu eko bhikkhu suddhāvāsabrahmaloke nibbatto. So nibbattasamanantarameva attano brahmasampattiṃ oloketvā āgataṭṭhānaṃ āvajjento sattannaṃ janānaṃ pabbataṃ āruyha samaṇadhammakaraṇaṭṭhānaṃ disvā sesānaṃ channaṃ nibbattaṭṭhānaṃ āvajjento ekassa parinibbutabhāvaṃ itaresaṃ pañcannaṃ kāmāvacaradevaloke nibbattabhāvaṃ ñatvā kālānukālaṃ te pañca jane āvajjeti . Imasmiṃ pana kāle ‘‘kahaṃ nu kho’’ti āvajjento dārucīriyaṃ suppārakapaṭṭanaṃ upanissāya kuhanakammena jīvikaṃ kappentaṃ disvā ‘‘naṭṭho vatāyaṃ bālo, pubbe samaṇadhammaṃ karonto atiukkaṭṭhabhāvena arahatāpi ābhataṃ piṇḍapātaṃ aparibhuñjitvā idāni udaratthāya anarahāva arahattaṃ paṭijānitvā lokaṃ vañcento vicarati, dasabalassa ca nibbattabhāvaṃ na jānāti, gacchāmi naṃ saṃvejetvā dasabalassa nibbattabhāvaṃ jānāpemī’’ti taṃkhaṇaṃyeva brahmalokato suppārakapaṭṭane rattibhāgasamanantare dārucīriyassa sammukhe pāturahosi.
他看见自己住处出现光明,就走到外面站住,望着大梵天神,合掌问道:“你们是谁?”大梵天神说:“我是你过去的老同伴,证得不来果后投生到了梵天界。我们当中最年长的那位证得阿拉汉后已经般涅槃,你们五个人投生到了天界。我看见你在这里靠欺诈的手段谋生,特地来调伏你。”说完这些,又讲了原因:“婆醯,你不是阿拉汉,也没有证入阿拉汉道。你也没有那条能让你成为阿拉汉或证入阿拉汉道的修行路。”然后告诉他导师已经出世、住在舍卫城,说:“到导师那里去吧。”就这样把他打发走,自己回到了梵天界。
So attano vasanaṭṭhāne obhāsaṃ disvā bahi nikkhamitvā ṭhito mahābrahmaṃ oloketvā añjaliṃ paggayha ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. Ahaṃ tuyhaṃ porāṇakasahāyo anāgāmiphalaṃ patvā brahmaloke nibbatto. Amhākaṃ pana sabbajeṭṭhako arahattaṃ patvā parinibbuto, tumhe pañca janā devaloke nibbattā. Svāhaṃ taṃ imasmiṃ ṭhāne kuhanakammena jīvantaṃ disvā dametuṃ āgatoti vatvā idaṃ kāraṇamāha – ‘‘na kho tvaṃ, bāhiya arahā, napi arahattamaggaṃ samāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assa arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Athassa satthu uppannabhāvaṃ sāvatthiyaṃ vasanabhāvañca ācikkhitvā ‘‘satthu santikaṃ gacchāhī’’ti taṃ uyyojetvā brahmalokameva agamāsi.
穿树皮衣的婆醯被大梵天神警策后,心想“我要去寻找解脱之道”,于是一夜之间走了一百二十由旬的路。他到达时,导师正进城乞食。他在街巷中来到导师面前,扑倒在导师足下,再三请求:“尊者,请世尊为我说法,请善逝为我说法。”导师知道“婆醯的智慧已经成熟”,便用这段教诫教导他:“因此,婆醯,你应当这样学:于所见,唯见而已……”说法结束时,他就站在街巷中,顺着所闻之法运用智慧,连同无碍解一起证得了阿拉汉果。
Dārucīriyo mahābrahmunā saṃvejito ‘‘mokkhamaggaṃ gavesissāmī’’ti vīsayojanasataṃ maggaṃ ekarattivāsena gantvā satthāraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ antaraghare sampāpuṇitvā satthu pādesu nipatitvā ‘‘desetu me, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhamma’’nti yāvatatiyaṃ yāci. Satthā ‘‘ettāvatā bāhiyassa ñāṇaṃ paripākaṃ gata’’nti ñatvā ‘‘tasmātiha te, bāhiya, evaṃ sikkhitabbaṃ diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’ti (udā. 10) iminā ovādena ovadi . Sopi desanāpariyosāne antaravīthiyaṃ ṭhitova desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.
他明白自己该做的事已经做到圆满,就向世尊请求出家。因为衣钵还不齐全,他为了寻找衣钵,从垃圾堆里捡拾碎布片。这时,一个和他有宿怨的非人附在一头小母牛身上,把他害死了。导师从舍卫城出来,在街巷中看见婆醯倒在垃圾堆旁,就说:“比丘们,把穿树皮衣的婆醯的遗体收起来。”他让人把遗体抬出去,办完丧葬事宜,又在十字路口建了一座塔。之后,僧团中间起了议论:“如来让比丘僧团为婆醯办理了遗体火化,还收取舍利建塔。他到底证得了哪一道?他是沙弥,还是比丘?”大家心里生起了这个疑问。导师把这件事作为因由,说:“比丘们,婆醯是智者。”接着进一步开示法义,并说明他已经般涅槃。僧团中间又起了议论:“导师并没有为婆醯说多少法,却说他证得了阿拉汉,这是什么道理?”导师说:“法不在于多,这就像解毒药对中毒的人一样。”然后在《法句经》中说出偈颂:
So attano kiccaṃ matthakappattaṃ ñatvā bhagavantaṃ pabbajjaṃ yācitvā aparipuṇṇapattacīvaratāya pattacīvaraṃ pariyesanto saṅkāraṭṭhānato coḷakkhaṇḍāni saṃkaḍḍhati. Atha naṃ pubbaveriko amanusso ekissā taruṇavacchāya gāviyā sarīre adhimuccitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Satthā sāvatthito nikkhamanto antaravīthiyaṃ bāhiyaṃ saṅkāraṭṭhāne patitaṃ disvā ‘‘gaṇhatha, bhikkhave, bāhiyassa dārucīriyassa sarīra’’nti nīharāpetvā sarīrakiccaṃ kāretvā cātumahāpathe cetiyaṃ kārāpesi. Tato saṅghamajjhe kathā udapādi – ‘‘tathāgato bhikkhusaṅghena bāhiyassa sarīrajjhāpanakiccaṃ kāresi, dhātuyo gahetvā cetiyaṃ kāresi, kataramaggo nu kho tena sacchikato, sāmaṇero nu kho so, bhikkhu nu kho’’ti cittaṃ uppādayiṃsu . Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘paṇḍito, bhikkhave, bāhiyo’’ti upari dhammadesanaṃ vaḍḍhetvā tassa parinibbutabhāvaṃ pakāsesi. Puna saṅghamajjhe kathā udapādi ‘‘na ca satthārā bāhiyassa bahu dhammo desito, arahattaṃ pattoti ca vadeti. Kiṃ nāmeta’’nti? Satthā ‘‘dhammo mando bahūti akāraṇaṃ, visapītakassa agado viya ceso’’ti vatvā dhammapade gāthamāha –
“即使有上千首偈颂,全都由无意义的词句组成,
一句偈颂胜过千言万语,听了之后就能得到寂静。”
‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā; Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. 100);
说法结束时,八万四千众生喝下了不死甘露。而婆醯长老的这段事迹,因为已经记载在《自说》第十经里,所以这里就不详细说了。后来,导师坐在僧众中间,把婆醯长老列为“速疾证悟第一”。
Desanāpariyosāne caturāsīti pāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu. Idañca pana bāhiyattherassa vatthu sutte (udā. 10) āgatattā vitthārena na kathitaṃ. Aparabhāge pana satthā saṅghamajjhe nisinno bāhiyattheraṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
童子迦叶长老的故事
Kumārakassapattheravatthu
217217. 第九,“善说者”:指把法义讲得精妙生动的人。据说,这位长老哪怕只给一个人或两个人说法,也会用许多譬喻和道理来修饰、阐发,让听者领悟。因此,他就被称为“善说第一”。
217. Navame cittakathikānanti vicittaṃ katvā dhammaṃ kathentānaṃ. Thero kira ekassapi dvinnampi dhammaṃ kathento bahūhi upamāhi ca kāraṇehi ca maṇḍayitvā bodhento katheti. Tasmā cittakathikānaṃ aggo nāma jāto.
关于他被问难的业缘,这里先说他过去世的经历:他也是在莲华上佛的时代,在天鹅城的一户良家结生。长大后,他听十力世尊说法,看到导师把一位比丘安立为“善说第一”,就做了殊胜的善行,发愿将来得到那个地位。此后他在天界人间流转,到迦叶佛的教法时期,成为七位比丘中的一位,在山顶上修沙门法,戒行没有缺损,死后投生天界,隔了一佛的时间享受福报。到了我们导师的时代,他在王舍城一位良家女子的腹中投生。这位女子先前曾向父母请求出家,没有得到允许,后来嫁到夫家,怀了孕,自己却不知道。她取悦丈夫,得到许可后,就在比丘尼僧团中出家。比丘尼们看到她有怀孕的迹象,就去问提婆达多,提婆达多说:“她不是沙门尼。”她们又去问十力世尊,导师把这件诤事交给优波离长老处理。长老把舍卫城的诸位家主和毗舍佉近事女召集来,经过查验后说:“胎是出家前怀上的,出家是清净无过的。”导师赞叹长老说:“这件诤事裁决得极为善妙!”
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayappatto dasabalassa dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhasāsanosakkanakāle sattannaṃ bhikkhūnaṃ abbhantaro hutvā pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā aparihīnasīlo tato cuto devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ sampattiṃ anubhavamāno amhākaṃ satthu kāle rājagahe ekissā kuladārikāya kucchimhi uppanno. Sā ca paṭhamaṃ mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā kulagharaṃ gatā gabbhaṃ gaṇhi. Tampi ajānantī sāmikaṃ ārādhetvā tena anuññātā bhikkhunīsu pabbajitā. Tassā gabbhanimittaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu, so ‘‘assamaṇī’’ti āha. Dasabalaṃ pucchiṃsu, satthā upālittheraṃ paṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sodhento ‘‘pure laddho gabbho, pabbajjā arogā’’ti āha. Satthā ‘‘suvinicchitaṃ adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāraṃ adāsi.
那位比丘尼生下一个儿子,相貌像金色的雕像。波斯匿王把他抱去抚养,给他取名叫迦叶。后来,国王给他打扮好,带他到导师那里,让他出家了。因为他是在还是小孩的时候就出了家,所以当世尊说“把迦叶叫来,把这个水果或者嚼食给迦叶”的时候,有人问“是哪个迦叶”,回答就说“是童子迦叶”。就因为这个叫法,从那时起,即使他长大成人了,也还是被叫做童子迦叶。另外,也因为他是国王抚养的孩子,人们就都把他认作童子迦叶。
Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ gahetvā rājā pasenadikosalo posāpesi, kassapoti cassa nāmaṃ katvā aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Kumārakāle pana pabbajitattā bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassāti. Kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā tato paṭṭhāya vuḍḍhakālepi kumārakassapotveva vuccati. Apica rañño posāvanikaputtattāpi kumārakassapoti taṃ sañjāniṃsu.
他从出家那天起,就一边修观业,一边学习佛语。那时,曾和他一起在山顶上修沙门法、证得不来果、投生到净居天的一位大梵天神,正在观察时看见了童子迦叶,心想:“我的同伴在修观上遇到困难了,我去给他指示修观的方法,帮他证得道果。”于是他在梵天界准备好了十五个问题。后夜刚过,他就出现在童子迦叶长老住的安陀林。长老看见亮光,问:“是谁?”他说:“我是过去和你一起修沙门法、证得不来果、投生到净居天的梵天神。”长老问:“你为了什么事来的?”大梵天神为了说明自己来的原因,就把那些问题告诉了他,说:“你记住这些问题,天亮后去拜见如来,向他请教。因为除了如来,没有别人能解说这些问题。”说完,就回梵天界去了。
So pabbajitakālato paṭṭhāya vipassanāya ceva kammaṃ karoti, buddhavacanañca gaṇhāti. Atha so tena saddhiṃ pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā anāgāmiphalaṃ patvā suddhāvāse nibbatto mahābrahmā tasmiṃ samaye āvajjento kumārakassapaṃ disvā ‘‘sahāyako me vipassanāya kilamati, gantvā tassa vipassanāya nayamukhaṃ dassetvā maggaphalapattiyā upāyaṃ karissāmī’’ti brahmaloke ṭhitova pañcadasa pañhe abhisaṅkharitvā rattibhāgasamanantare kumārakassapattherassa vasanaṭṭhāne andhavane pāturahosi. Thero ālokaṃ disvā ‘‘ko etthā’’ti āha. ‘‘Ahaṃ pubbe tayā saddhiṃ samaṇadhammaṃ katvā anāgāmiphalaṃ patvā suddhāvāse nibbattabrahmā’’ti āha. Kena kammena āgatatthāti? Mahābrahmā attano āgatakāraṇaṃ dīpetuṃ te pañhe ācikkhitvā ‘‘tvaṃ ime pañhe uggaṇhitvā aruṇe uṭṭhite tathāgataṃ upasaṅkamitvā puccha, ṭhapetvā hi tathāgataṃ añño ime pañhe kathetuṃ samattho nāma natthī’’ti vatvā brahmalokameva gato.
那位长老第二天又去见导师,行礼之后,就按照大梵天神告诉他的方式提问。导师先让童子迦叶长老证得阿拉汉果,然后为他解说这些问题。长老依照导师所讲的方式掌握之后,前往盲林,修观并深入观的核心,证得了阿拉汉果。从那时起,他为四众弟子说法时,总是用许多譬喻和道理来修饰,说的都是精心组织的善说。后来,导师以波耶斯王所问的十五个问题来庄严,宣说了经典(《长部》2.406以下),以这部经作为缘起,把他安立在这一教法中“善说第一”的位置上。
Theropi punadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā mahābrahmunā kathitaniyāmeneva pañhe pucchi. Satthā kumārakassapattherassa arahattaṃ pāpetvā pañhe kathesi. Thero satthārā kathitaniyāmeneva uggaṇhitvā andhavanaṃ gantvā vipassanaṃ gabbhaṃ gāhāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya catunnaṃ parisānaṃ dhammakathaṃ kathento bahukāhi upamāhi ca kāraṇehi ca maṇḍetvā cittakathameva katheti. Atha naṃ satthā pāyāsirañño pañcadasahi pañhehi paṭimaṇḍetvā suttante (dī. ni. 2.406 ādayo) desite taṃ suttantaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā imasmiṃ sāsane cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.
大拘絺罗长老的故事
Mahākoṭṭhitattheravatthu
218第十项,“成就无碍解者”:这是说明大拘絺罗长老在证得四无碍解并安住其中的人当中最为第一。这位长老因为对自己所证的无碍解已经完全熟练自在,所以不论去拜访哪位名声远扬的大声闻弟子并提问,还是去拜见具足十力的世尊并提问,他都纯粹是依无碍解而提问。正因为这样熟练自在,他就被称为成就无碍解者中的第一。
218. Dasame paṭisambhidāpattānanti catasso paṭisambhidā patvā ṭhitānaṃ mahākoṭṭhitatthero aggoti dasseti. Ayaṃ hi thero attano paṭisambhidāsu ciṇṇavasibhāvena abhiññāte abhiññāte mahāsāvake upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchati. Iti iminā ciṇṇavasibhāvena paṭisambhidāpattānaṃ aggo nāma jāto.
他成为提问者的因缘,次第是这样的:他也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城一个非常富有的家庭。后来他听世尊说法时,看到世尊把一位比丘安立在证得无碍解者中第一的位置,就做了殊胜的善行,发愿要得到同样的地位。他一生行善,在人天之间流转,直到此佛出世时,出生在舍卫城的一个婆罗门家庭,取名拘絺罗童子。他长大后通晓三吠陀,有一天听了佛陀说法,生起信心,就出家了。从受具足戒开始,他就精进修观,在证得阿拉汉果的同时也获得了无碍解。从此以后,他恒常在无碍解中达到熟练自在,即使提问,也都是纯粹依无碍解而问。后来,世尊以《大吠陀罗经》(《中部》1.449等)为缘起,把他安立在证得无碍解者中第一的位置。
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto aparena samayena satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāpattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti. Koṭṭhitamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā ekadivasaṃ satthu dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji. So upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā niccakālaṃ paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā pañhaṃ pucchanto paṭisambhidāsuyeva pucchati. Atha naṃ satthā aparabhāge mahāvedallasuttaṃ (ma. ni. 1.449 ādayo) aṭṭhuppattiṃ katvā paṭisambhidāpattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.