1. 第一最上品·舍利弗与目犍连长老的事迹
13. 最上品义注 · 78 段
舍利弗与目犍连长老的事迹
Sāriputta-moggallānattheravatthu
189-190在第二项和第三项中,“有大慧者”是指具足广大智慧的人。“具神通者”是指成就了神通的人。舍利弗和目犍连,就是这两位长老的名字。
189-190. Dutiyatatiyesu mahāpaññānanti mahatiyā paññāya samannāgatānaṃ. Iddhimantānanti iddhiyā sampannānaṃ. Sāriputto moggallānoti tesaṃ therānaṃ nāmaṃ.
关于这两位,也有这样的次第叙述:从这时往过去数,在十万劫再加一个无量劫那么久远之前,舍利弗出生在一个大婆罗门家庭,名叫萨拉达童子;目犍连出生在一个大居士家庭,名叫西利瓦达长者。他们俩从小就是一起玩泥巴的伙伴。萨拉达童子在父亲去世后继承了家里的大笔财产。有一天他独自静处时想:“我只知道这一世的生命状态,不知道下一世的生命状态。而且,已生的众生必定会死。我应该出家,去寻求解脱之法。”于是他去找自己的朋友,说:“亲爱的西利瓦达,我要出家去寻求解脱之法,你能和我一起出家吗?”对方说:“亲爱的,我做不到,你自己去出家吧。”他便想:“凡是要去下一世的人,没有谁能带着朋友、亲戚或熟人一起走;自己所造的业,只能自己承受。”于是命人打开宝库,对穷人、旅人、乞丐和乞讨者广行大布施,然后进入山脚,出家做了仙人。跟随他陆续出家的结发修行者,大约有七万四千人。他证得了五神通和八等至,也为那些结发修行者讲解了遍处修行的基础方法。那些人也全都证得了五神通和八等至。
Imesampi pañhakamme ayamanupubbikathā – ito satasahassakappādhike asaṅkhyeyyakappamatthake sāriputto brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, nāmena saradamāṇavo nāma ahosi. Moggallāno gahapatimahāsālakule nibbatti , nāmena sirivaḍḍhanakuṭumbiyo nāma ahosi. Te ubhopi sahapaṃsukīḷitāva sahāyakā ahesuṃ. Saradamāṇavo pitu accayena kulasantakaṃ mahādhanaṃ paṭipajjitvā ekadivasaṃ rahogato cintesi – ‘‘ahaṃ idhalokattabhāvameva jānāmi, no paralokattabhāvaṃ, jātasattānañca maraṇaṃ nāma dhuvaṃ, mayā ekaṃ pabbajjaṃ pabbajitvā mokkhadhammagavesanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti. So sahāyakaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘samma sirivaḍḍhana, ahaṃ pabbajitvā mokkhadhammaṃ gavesissāmi, tvaṃ mayā saddhiṃ pabbajituṃ sakkhissasī’’ti. Na sakkhissāmi , samma, tvaṃyeva pabbajāhīti. So cintesi – ‘‘paralokaṃ gacchantā sahāye vā ñātimitte vā gahetvā gatā nāma natthi, attanā kataṃ attanova hotī’’ti. Tato ratanakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā kapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ mahādānaṃ datvā pabbatapādaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbaji. Tassa eko dve tayoti evaṃ anupabbajjaṃ pabbajitā catusattatisahassamattā jaṭilā ahesuṃ. So pañcābhiññā aṭṭha ca samāpattiyo nibbattetvā tesampi jaṭilānaṃ kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. Tepi sabbe pañca abhiññā aṭṭha ca samāpattiyo nibbattesuṃ.
那时,有一位名叫无比见的佛出现在世间。都城叫旃陀瓦帝,父亲是名叫耶萨万托的刹帝利,母亲是名叫耶输陀罗的王后,菩提树是阿周那树,尼沙跋长老和阿诺玛长老是两位上首弟子,名叫婆楼那的长老是侍者,孙陀罗和须摩那是两位上首女弟子。人寿十万岁,身高五十八肘,身光遍照十二由旬,有十万比丘随侍左右。
Tena samayena anomadassī nāma buddho loke udapādi. Nagaraṃ candavatī nāma ahosi, pitā yasavanto nāma khattiyo, mātā yasodharā nāma devī, bodhi ajjunarukkho, nisabhatthero ca anomatthero cāti dve aggasāvakā, varuṇatthero nāma upaṭṭhāko, sundarā ca sumanā cāti dve aggasāvikā, āyu vassasatasahassaṃ ahosi, sarīraṃ aṭṭhapaññāsahatthubbedhaṃ, sarīrappabhā dvādasayojanaṃ phari, bhikkhusatasahassaparivāro ahosi.
有一天清晨,他从大悲定中出定,观察世间,看见了萨拉达苦行者,心想:“今天我如果去萨拉达苦行者那里,因为这次前往,将会有一场盛大的说法。他将成为上首弟子,他的朋友西利瓦达长者将成为第二弟子,而说法结束时,他身边那七万四千位结发外道都会证得阿拉汉果。我应该去那里。”于是他拿起自己的钵和衣,没有告诉任何人,像狮子一样独自而行。当时萨拉达苦行者的弟子们都出去采集各种果实了,他为了让萨拉达苦行者“知道我是佛”,就在萨拉达苦行者眼前从空中降下,站在大地上。萨拉达苦行者看到佛陀的威神力和他身体的圆满相好,用相术仔细观察后,知道:“具足这些相好的人,如果在家,就会成为转轮王;如果出家,就会成为揭去世间覆盖、无所不知的佛陀。这个人毫无疑问就是佛。”明白之后,他上前迎接,以五处触地礼拜,铺设座位献上。世尊在那铺设好的座位上坐下。萨拉达苦行者也取来适合自己的座位,坐在一边。
Athekadivasaṃ paccūsakāle mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento saradatāpasaṃ disvā ‘‘ajja mayhaṃ saradatāpasassa santikaṃ gatapaccayena dhammadesanā ca mahatī bhavissati, so ca aggasāvakaṭṭhānaṃ patthessati, tassa sahāyako sirivaḍḍhanakuṭumbiyo dutiyasāvakaṭṭhānaṃ, desanāpariyosāne cassa parivārā catusattatisahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇissanti, mayā tattha gantuṃ vaṭṭatī’’ti attano pattacīvaramādāya aññaṃ kañci anāmantetvā sīho viya ekacaro hutvā saradatāpasassa antevāsikesu phalāphalatthāya gatesu ‘‘buddhabhāvaṃ me jānātū’’ti tassa passantasseva saradatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Saradatāpaso buddhānubhāvaṃ ceva sarīrasampattiṃ cassa disvā lakkhaṇamante sammasitvā ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma agāramajjhe vasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajjanto loke vivaṭṭacchado sabbaññu buddho hoti, ayaṃ puriso nissaṃsayaṃ buddho’’ti jānitvā paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññattāsane. Saradatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi.
那时,七万四千名结发苦行者拿着各种最上等、汁水饱满的果实,来到老师跟前。他们看到佛陀和老师各自坐的座位后,说道:“老师,我们一直认为‘这世上没有比您更伟大的人’,可这个人,我看比您还伟大。”老师说道:“孩子们,你们在说什么?你们想把一粒芥子和高六百八十万由旬的须弥山等同起来吗?孩子们,不要拿我和一切知佛相比。”那些苦行者心想:“如果这人是个平庸之辈,我们的老师绝不会说出这样的比喻。这人确实非常伟大。”于是他们全都扑倒在佛足下,以头顶礼。
Tasmiṃ samaye catusattatisahassajaṭilā paṇītapaṇītāni ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā buddhānañceva ācariyassa ca nisinnāsanaṃ oloketvā āhaṃsu – ‘‘ācariya, mayaṃ ‘imasmiṃ loke tumhehi mahantataro natthī’ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro maññe’’ti. Tātā, kiṃ vadatha? Sāsapena saddhiṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ samaṃ kātuṃ icchatha, sabbaññubuddhena saddhiṃ mayhaṃ upamaṃ mā karittha puttakāti. Atha te tāpasā ‘‘sace ayaṃ ittarasatto abhavissa, na amhākaṃ ācariyo evarūpaṃ upamaṃ āhareyya, yāva mahā vatāyaṃ puriso’’ti sabbeva pādesu nipatitvā sirasā vandiṃsu.
这时,老师对他们说:“孩子们,我们没有什么适合供养佛陀的东西。导师正好在乞食的时间来到这里,我们就尽力供养吧。你们把最好的各种果实都拿来。”他让人把果实取来后,自己洗了手,亲手把果实放进如来的钵里。世尊刚一接受这些果实,天神们就投入了天界的美味。那位苦行者又亲手滤了水供养。吃完饭,世尊洗了手坐下,老师便把所有的弟子都叫来,坐在世尊面前说些令人欢喜的话。世尊心想:“让两位上首弟子和比丘僧团一起来吧。”那两位上首弟子知道了世尊的心意,便带着十万位漏尽的阿拉汉前来,礼敬世尊后站在一旁。
Atha ne ācariyo āha – ‘‘tātā, amhākaṃ buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, satthā ca bhikkhācāravelāya idhāgato, mayaṃ yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma. Tumhe yaṃ yaṃ paṇītaṃ phalāphalaṃ, taṃ taṃ āharathā’’ti. Āharāpetvā hatthe dhovitvā sayaṃ tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi . Satthārā ca phalāphale paṭiggahitamatte devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu. Tāpaso udakampi sayameva parissāvetvā adāsi. Tato bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā hatthaṃ dhovitvā nisinne satthari sabbe antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyaṃ kathaṃ kathento nisīdi. Satthā ‘‘dve aggasāvakā bhikkhusaṅghena saddhiṃ āgacchantū’’ti cintesi. Te satthu cittaṃ ñatvā satasahassakhīṇāsavaparivārā āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu.
于是,萨罗达苦行者对弟子们说:“孩子们,佛陀坐的座位太低了,十万沙门也没有座位。今天你们应当为佛陀举行一场盛大的供养,到山脚下去采些色香俱足的花来。”这番话听起来像是要花不少时间,可是具足神通者的境界不可思议,仅仅片刻之间,那些苦行者就采来了色香俱足的花,为佛陀铺了一座一由旬大的花座,为两位上首弟子铺了三伽乌他大的花座,为其余比丘铺了半由旬等大小不一的座位,为僧团中戒腊最小的新学比丘铺了一嗢奢婆量大的座位。座位铺好后,萨罗达苦行者来到如来面前,合掌站立,说道:“尊者,为了我长远的利益与安乐,请您登上这座花座吧。”
Tato saradatāpaso antevāsike āmantesi – ‘‘tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassānampi āsanaṃ natthi, tumhehi ajja uḷāraṃ buddhasakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati, pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā’’ti. Kathanakālo papañco viya hoti, iddhimantānaṃ pana visayo acinteyyoti muhuttamatteneva te tāpasā vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharitvā buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ, ubhinnaṃ aggasāvakānaṃ tigāvutaṃ, sesabhikkhūnaṃ aḍḍhayojanikādibhedaṃ, saṅghanavakassa usabhamattaṃ ahosi. Evaṃ paññattesu āsanesu saradatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggahetvā ṭhito, ‘‘bhante, mayhaṃ dīgharattaṃ hitasukhatthāya imaṃ pupphāsanaṃ abhiruhathā’’ti āha.
把各种花和香料凑到一起,
铺好花座之后,我说了这番话。
大雄啊,这个座位已经为你铺好了,正合你的身量。
令我心生净信者,请坐在花座上。
“佛陀在花座上坐了七天七夜。
让我的心生起净信,也让包括诸天神在内的众生欢喜。”
‘‘Nānāpupphañca gandhañca, sampādetvāna ekato; Pupphāsanaṃ paññāpetvā, idaṃ vacanamabraviṃ. ‘‘Idaṃ te āsanaṃ vīra, paññattaṃ tavanucchaviṃ; Mama cittaṃ pasādento, nisīda pupphamāsane. ‘‘Sattarattidivaṃ buddho, nisīdi pupphamāsane; Mama cittaṃ pasādetvā, hāsayitvā sadevake’’ti.
世尊这样坐定之后,两位上首弟子和其余比丘各自在自己的座位上坐下。萨拉达苦行者拿着一把大花伞,站在如来头顶上方举着。世尊心想:“愿结发苦行者所作的这份供养能带来大果报。”于是进入灭尽定。两位上首弟子和其余比丘知道世尊已经入定,也各自进入定境。如来入灭尽定坐了七天;在这期间,弟子们到了乞食的时候,就吃林中树根和果实,其余时间都合掌面向佛陀站着。萨拉达苦行者则连乞食都不去,就一直按照拿着花伞的方式,在喜乐中度过了七天。
Evaṃ nisinne satthari dve aggasāvakā ca sesabhikkhū ca attano attano pattāsanesu nisīdiṃsu. Saradatāpaso mahantaṃ pupphacchattaṃ gahetvā tathāgatassa matthake dhārayanto aṭṭhāsi. Satthā ‘‘jaṭilānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū’’ti nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Satthu samāpannabhāvaṃ ñatvā dve aggasāvakāpi sesabhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu. Tathāgate sattāhaṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinne antevāsikā bhikkhācārakāle sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ paggayha tiṭṭhanti. Saradatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā pupphacchattaṃ gahitaniyāmeneva sattāhaṃ pītisukhena vītināmesi.
导师从灭尽定出定后,对坐在右边、坐在上首弟子位上的牛王长老尼沙巴说:“尼沙巴,你来为那些接受供养的苦行者随喜花座。”这位长老就像从转轮王那里得到大赏赐的勇士一样,满心欢喜,安住在弟子波罗蜜智中,开始随喜花座。他说法结束时,导师又对第二位弟子说:“你也来说法。”阿诺玛长老仔细思择了三藏佛语之后,就开示法义。两位弟子说法,没有一个人证悟。于是导师安住在无量的佛境界中,开始说法。说法结束时,除了萨拉达苦行者,其余七万四千名结发苦行者全都证得阿拉汉果。导师伸出手说:“来吧,比丘们!”他们的须发立刻消失,八种资具当下就披挂在身上。
Satthā nirodhato vuṭṭhāya dakkhiṇapasse nisinnaṃ aggasāvakaṃ nisabhattheraṃ āmantesi – ‘‘nisabha sakkārakārakānaṃ tāpasānaṃ pupphāsanānumodanaṃ karohī’’ti. Thero cakkavattirañño santikā paṭiladdhamahālābho mahāyodho viya tuṭṭhamānaso sāvakapāramiñāṇe ṭhatvā pupphāsanānumodanaṃ ārabhi. Tassa desanāvasāne dutiyasāvakaṃ āmantesi – ‘‘tvampi dhammaṃ desehī’’ti. Anomatthero tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sammasitvā dhammaṃ kathesi. Dvinnaṃ sāvakānaṃ desanāya ekassapi abhisamayo nāhosi. Atha satthā aparimāṇe buddhavisaye ṭhatvā dhammadesanaṃ ārabhi. Desanāpariyosāne ṭhapetvā saradatāpasaṃ sabbepi catusattatisahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Tesaṃ tāvadeva kesamassu antaradhāyi, aṭṭha parikkhārā kāye paṭimukkāva ahesuṃ.
萨拉达苦行者为什么没有证得阿拉汉果呢?因为他的心散乱了。据说,上首弟子坐在诸佛旁边的第二座上,安住在弟子波罗蜜智中说法时,从开始听法的那一刻起,他心里就生起了这样的念头:“唉,要是在未来出世的佛陀的教法里,我也能得到像这位弟子一样的地位,那该多好啊!”因为起了这个念头,他没能通达道果。他顶礼如来,站在佛面前问道:“尊者,坐在您旁边座位上的这位比丘,在您的教法里是什么身份?”佛陀说:“他是我所转法轮的随转者,已经达到弟子波罗蜜智的顶点,证得十六种智而安住,在我的教法中是上首弟子,名叫尼沙巴长老。”“尊者,我七天举着花伞做供养,不以这个功德希求别的帝释位或梵天之位,只愿在未来世,能像这位尼沙巴长老一样,成为某位佛陀的上首弟子。”他这样发了愿。
Saradatāpaso kasmā arahattaṃ na pattoti? Vikkhittacittattā. Tassa kira buddhānaṃ dutiyāsane nisīditvā sāvakapāramiñāṇe ṭhatvā dhammaṃ desayato aggasāvakassa desanaṃ sotuṃ āraddhakālato paṭṭhāya ‘‘aho vatāhampi anāgate uppajjanakassa buddhassa sāsane imināva sāvakena laddhadhuraṃ labheyya’’nti cittaṃ udapādi. So tena parivitakkena maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ nāsakkhi . Tathāgataṃ pana vanditvā sammukhe ṭhatvā āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ anantarāsane nisinno bhikkhu tumhākaṃ sāsane ko nāma hotī’’ti? Mayā pavattitaṃ dhammacakkaṃ anuppavattetā sāvakapāramiñāṇassa koṭippatto soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhito mayhaṃ sāsane aggasāvako nisabhatthero nāma esoti. ‘‘Bhante, yvāyaṃ mayā sattāhaṃ pupphacchattaṃ dhārentena sakkāro kato, ahaṃ imassa phalena aññaṃ sakkattaṃ vā brahmattaṃ vā na patthemi, anāgate pana ayaṃ nisabhatthero viya ekassa buddhassa aggasāvako bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi.
导师心想:“这个人的愿望到底会不会实现呢?”于是放出未来分智去观察,看到经过十万劫再加无数劫之后,这个愿望将会实现。看到之后,就对萨拉达苦行者说:“你这个愿望不会落空。未来经过十万劫再加无数劫之后,将会有一位名叫乔达摩的佛陀出现在世间。他的母亲将是摩耶夫人,父亲是净饭王,儿子叫罗睺罗,侍者叫阿难,第二弟子叫大目犍连,而你将成为他的上首弟子,名叫法将舍利弗。”这样为苦行者授记之后,又讲了法,然后被比丘僧团围绕着,飞升到空中。
Satthā ‘‘samijjhissati nu kho imassa purisassa patthanā’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā olokento kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā samijjhanabhāvaṃ addasa. Disvā saradatāpasaṃ āha – ‘‘na te ayaṃ patthanā moghā bhavissati, anāgate pana kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho loke uppajjissati. Tassa mātā mahāmāyā nāma devī bhavissati, pitā suddhodano nāma rājā, putto rāhulo nāma, upaṭṭhāko ānando nāma, dutiyasāvako moggallāno nāma, tvaṃ pana tassa aggasāvako dhammasenāpati sāriputto nāma bhavissasī’’ti. Evaṃ tāpasaṃ byākaritvā dhammakathaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaparivāro ākāsaṃ pakkhandi.
萨拉达苦行者也去到弟子长老们那里,为他的朋友西利瓦达家长带了个口信:“尊者,请对我的朋友这样说:‘你的朋友萨拉达苦行者已经在无比见佛的足下发愿,要在未来出世的乔达摩佛教法中获得上首弟子的地位,你也应当发愿获得第二弟子的地位。’”说完这话之后,他比长老们更早从一条路来到西利瓦达的家门口站着。
Saradatāpasopi antevāsikattherānaṃ santikaṃ gantvā sahāyakassa sirivaḍḍhanakuṭumbikassa sāsanaṃ pesesi – ‘‘bhante, mama sahāyakassa vadetha ‘sahāyakena te saradatāpasena anomadassibuddhassa pādamūle anāgate uppajjanakassa gotamabuddhassa sāsane aggasāvakaṭṭhānaṃ patthitaṃ, tvaṃ dutiyasāvakaṭṭhānaṃ patthehī’’’ti. Evañca pana vatvā therehi puretarameva ekapassena gantvā sirivaḍḍhassa nivesanadvāre aṭṭhāsi.
西利瓦达说:“尊者,您终于来了!”请他坐到座位上,自己坐在低座上,问道:“尊者,怎么不见您的弟子们呢?”
“是的,朋友,有一位名叫无比见的佛陀来到了我们的修行处,我们靠自己的力量供养了他。导师为大众说法,说法结束时,除了我以外,其他人都证得阿拉汉果,出家了。”
“那您为什么没有出家呢?”
“我看到导师的上首弟子尼沙巴长老后,就发愿未来在乔达摩佛的教法中成为上首弟子。你也应该发愿在那位佛陀的教法中成为第二弟子。”
“尊者,我和诸佛没有交情。”
“和诸佛沟通的事由我来负责,你只管去筹办盛大的供养。”
Sirivaḍḍhano ‘‘cirassaṃ vata me ayyo āgato’’ti āsane nisīdāpetvā attanā nīcāsane nisinno ‘‘antevāsikaparisā pana vo, bhante, na paññāyatī’’ti pucchi. Āma samma, amhākaṃ assamaṃ anomadassī nāma buddho āgato, mayaṃ tassa attano balena sakkāraṃ akarimha. Satthā sabbesaṃ dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne ṭhapetvā maṃ sesā arahattaṃ patvā pabbajiṃsūti. Tumhe kasmā na pabbajitāti? Ahaṃ satthu aggasāvakaṃ nisabhattheraṃ disvā anāgate uppajjanakassa gotamassa nāma buddhassa sāsane aggasāvakaṭṭhānaṃ patthesiṃ, tvampi tassa sāsane dutiyasāvakaṭṭhānaṃ patthehīti. Mayhaṃ buddhehi saddhiṃ paricayo natthi, bhanteti. Buddhehi saddhiṃ kathanaṃ mayhaṃ bhāro hotu, tvaṃ mahantaṃ adhikāraṃ sajjehīti.
西利瓦达听了萨拉达苦行者的话,以王家尺度测量后,在自己家门口平整出一块大约八卡利沙大的地方,铺上细沙,撒上以炒谷为第五的花,搭起一座青莲花覆盖的帐幕,铺设佛座,又让人为其余比丘准备好座位,筹办盛大的供养和敬意,然后示意萨拉达苦行者去迎请佛陀。苦行者听了他的话,就带着以佛陀为首的比丘僧团来到他家。西利瓦达上前迎接,从如来手中接过钵,把大众请进帐幕,让以佛陀为首的比丘僧团在铺好的座位上坐下,献上净水,用精美的饮食供养。饭食结束后,又为以佛陀为首的比丘僧团披上价值昂贵的大衣,然后说道:“尊者,这番举动不是为了小事,请以同样的方式慈悯七天。”世尊默然接受了。他就以同样的方式连续做了七天大布施,随后顶礼世尊,合掌站立,说道:“尊者,我的朋友萨拉达苦行者发愿要成为那位导师的上首弟子,我也愿成为那位导师的第二弟子。”
Sirivaḍḍhano saradatāpasassa vacanaṃ sutvā attano nivesanadvāre rājamānena aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ samatalaṃ kāretvā vālukaṃ okirāpetvā lājapañcamāni pupphāni vikiritvā nīluppalacchadanaṃ maṇḍapaṃ kāretvā buddhāsanaṃ paññāpetvā sesabhikkhūnampi āsanāni paṭiyādāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ sajjetvā buddhānaṃ nimantanatthāya saradatāpasassa saññaṃ adāsi. Tāpaso tassa vacanaṃ sutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā tassa nivesanaṃ agamāsi. Sirivaḍḍhano paccuggamanaṃ katvā tathāgatassa hatthato pattaṃ gahetvā maṇḍapaṃ pavesetvā paññattāsanesu nisinnassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dakkhiṇodakaṃ datvā paṇītena bhojanena parivisitvā bhattakiccapariyosāne buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ mahārahehi vatthehi acchādetvā, ‘‘bhante, nāyaṃ ārambho appamattakaṭṭhānatthāya, imināva niyāmena sattāhaṃ anukampaṃ karothā’’ti āha. Satthā adhivāsesi. So teneva niyāmena sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggahetvā ṭhito āha – ‘‘bhante, mama sahāyo saradatāpaso yassa satthu aggasāvako homīti patthesi, ahampi tasseva dutiyasāvako bhavāmī’’ti.
导师观察未来,看到他的祈愿将会实现,就授记说:“你从今以后经过百千劫再加无数劫,将成为乔达摩佛的第二位弟子。”西利瓦达听了诸佛的授记,欢喜雀跃。导师做完饭后随喜,就同随众一起回到寺院。西利瓦达从那时起终生行善,命终后转生到欲界天。萨拉达苦行者修习了四梵住,命终后转生到梵天界。
Satthā anāgataṃ oloketvā tassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ disvā byākāsi – ‘‘tvaṃ ito kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā gotamabuddhassa dutiyasāvako bhavissasī’’ti. Buddhānaṃ byākaraṇaṃ sutvā sirivaḍḍhano haṭṭhapahaṭṭho ahosi. Satthāpi bhattānumodanaṃ katvā saparivāro vihārameva gato. Sirivaḍḍhano tato paṭṭhāya yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā dutiyattavāre kāmāvacaradevaloke nibbatto. Saradatāpaso cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbatto.
从那时起,这两个人之间的事就没有再被提到。不过,在我们的佛陀出世之前,萨拉达苦行者就已经在王舍城附近的优波提舍村,投生到舍利婆罗门女的胎中。就在同一天,他的朋友也在王舍城附近的拘律陀村,投生到目犍连婆罗门女的胎中。据说这两个家族,一直到第七代,都是世代相交的好友。他们两人同一天接受了孕期照料。满十个月出生后,有六十六位乳母照顾他们。命名那天,舍利婆罗门女的儿子因为是优波提舍村长者家族的孩子,就取名为优波提舍;另一个因为是拘律陀村长者家族的孩子,就取名为拘律陀。他们两人长大后,精通了一切技艺。
Tato paṭṭhāya imesaṃ ubhinnampi antarākammaṃ na kathitaṃ. Amhākaṃ pana buddhassa nibbattito puretarameva saradatāpaso rājagahanagarassa avidūre upatissagāme sāribrāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Taṃdivasameva cassa sahāyopi rājagahasseva avidūre kolitagāme moggallibrāhmaṇiyā kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Tāni kira dvepi kulāni yāva sattamā kulaparivaṭṭā ābaddhapaṭibaddhasahāyakāneva. Tesaṃ dvinnampi ekadivasameva gabbhaparihāraṃ adaṃsu. Dasamāsaccayena jātānampi tesaṃ chasaṭṭhi dhātiyo upaṭṭhahiṃsu. Nāmaggahaṇadivase sāribrāhmaṇiyā puttassa upatissagāme jeṭṭhakulassa puttattā upatissoti nāmaṃ akaṃsu, itarassa kolitagāme jeṭṭhakulassa puttattā kolitoti nāmaṃ akaṃsu. Te ubhopi vuddhimanvāya sabbasippānaṃ pāraṃ agamaṃsu.
优波提舍青年为了游玩,去河边、园林或山间时,有五百顶金轿和随从;拘律陀青年则有五百辆骏马车。两人各有五百名青年随从。王舍城每年有一次叫“山顶集会”的节庆,他们两人总在同一处架好座位。两人也总坐在一起看集会,该笑的地方就笑,该惊惧的地方就惊惧,该布施的地方就布施。当他们某一天照这种方式看集会时,由于智慧已经成熟,他们不再像前几天那样,该笑的地方笑,该惊惧的地方惊惧,该布施的地方布施。两人这样想:“这里有什么值得看的?所有这些不到百年都会消失。我们应当寻求解脱之法。”他们便以此为所缘而坐。
Upatissamāṇavassa kīḷanatthāya nadiṃ vā uyyānaṃ vā pabbataṃ vā gamanakāle pañca suvaṇṇasivikāsatāni parivārā honti, kolitamāṇavassa pañca ājaññarathasatāni. Dvepi janā pañcapañcamāṇavakasataparivārā honti. Rājagahe ca anusaṃvaccharaṃ giraggasamajjaṃ nāma hoti, tesaṃ dvinnampi ekaṭṭhāneyeva mañcaṃ bandhanti. Dvepi janā ekatova nisīditvā samajjaṃ passantā hasitabbaṭṭhāne hasanti, saṃvegaṭṭhāne saṃvijjanti, dāyaṃ dātuṃ yuttaṭṭhāne dāyaṃ denti. Tesaṃ imināva niyāmena ekadivasaṃ samajjaṃ passantānaṃ paripākagatattā ñāṇassa purimadivasesu viya hasitabbaṭṭhāne hāso vā saṃvegaṭṭhāne saṃvejanaṃ vā dāyaṃ dātuṃ yuttaṭṭhāne dāyadānaṃ vā nāhosi. Dvepi pana janā evaṃ cintayiṃsu – ‘‘kiṃ ettha oloketabbaṃ atthi, sabbepime appatte vassasate apaṇṇattikabhāvaṃ gamissanti. Amhehi pana ekaṃ mokkhadhammaṃ gavesituṃ vaṭṭatī’’ti ārammaṇaṃ gahetvā nisīdiṃsu.
这时,拘利陀对优波提舍说:“朋友优波提舍,你今天不像往日那样欢喜雀跃,看起来心情不好。你察觉到了什么?”
优波提舍说:“朋友拘利陀,我坐着在想:‘看这些表演没有什么实质,毫无意义,应该去为自己寻求解脱之法。’所以我才坐在这里。那你又为什么心情不好呢?”
拘利陀也这样回答。优波提舍知道他和自己想法一致,就对他说:“我们两个人都想得很对。不过,寻求解脱之法的人应该去出家。我们到谁那里出家呢?”
Tato kolito upatissaṃ āha – ‘‘samma upatissa, na tvaṃ aññasu divasesu viya haṭṭhapahaṭṭho, anattamanadhātukosi, kiṃ te sallakkhita’’nti? Samma kolita, ‘‘etesaṃ olokane sāro natthi, niratthakametaṃ, attano mokkhadhammaṃ gavesituṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ cintayanto nisinnomhīti, tvaṃ pana kasmā anattamanosīti? Sopi tatheva āha. Athassa attanā saddhiṃ ekajjhāsayataṃ ñatvā upatisso taṃ evamāha – ‘‘amhākaṃ ubhinnampi sucintitaṃ, mokkhadhammaṃ gavesantehi pana ekā pabbajjā laddhuṃ vaṭṭati, kassa santike pabbajāmā’’ti.
那时,游方者散若耶住在王舍城,和一大群游方弟子在一起。他们想:“我们要到他那里出家。”于是就和五百名青年一起在散若耶座下出家了。从他们出家那时起,散若耶就获得了超常的利养和名声。他们没过几天就掌握了散若耶的全部教说,于是问道:“老师,您所知道的就只是这么多,还是还有更高的?”散若耶说:“就这么多,你们已经全都知道了。”他们听了这话,心想:“既然这样,在他身边修梵行就没有意义了。我们是为了寻求解脱法才出来的,在他这里没法让解脱法生起。赡部洲很大,我们游历村庄、城镇和王都,一定会遇到一位宣说解脱法的老师。”从那以后,他们只要听说哪里有博学的沙门或婆罗门,就去那里和他们问答讨论。他们提出的问题,别人无法回答;而他们却能解答别人提出的问题。就这样周游遍察了整个赡部洲后,他们返回自己的住处,立下约定:“朋友拘利陀,谁先证得不死,就要告诉另一个人。”
Tena kho pana samayena sañcayo paribbājako rājagahe paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ. Te ‘‘tassa santike pabbajissāmā’’ti pañcahi māṇavakasatehi saddhiṃ sañcayassa santike pabbajiṃsu. Tesaṃ pabbajitakālato paṭṭhāya sañcayo atirekalābhaggayasaggappatto ahosi. Te katipāheneva sabbaṃ sañcayassa samayaṃ pariggaṇhitvā, ‘‘ācariya, tumhākaṃ jānanasamayo ettakova, udāhu uttaripi atthī’’ti pucchiṃsu. Sañcayo ‘‘ettakova, sabbaṃ tumhehi ñāta’’nti āha. Te tassa kathaṃ sutvā cintayiṃsu – ‘‘evaṃ sati imassa santike brahmacariyavāso niratthako, mayaṃ mokkhadhammaṃ gavesituṃ nikkhantā, so imassa santike uppādetuṃ na sakkā. Mahā kho pana jambudīpo, gāmanigamarājadhāniyo carantā mayaṃ avassaṃ mokkhadhammadesakaṃ ekaṃ ācariyaṃ labhissāmā’’ti. Te tato paṭṭhāya yattha yattha paṇḍitā samaṇabrāhmaṇā atthīti suṇanti, tattha tattha gantvā pañhasākacchaṃ karonti. Tehi puṭṭhaṃ pañhaṃ aññe kathetuṃ samatthā natthi, te pana tesaṃ pañhaṃ vissajjenti. Evaṃ sakalajambudīpaṃ pariggaṇhitvā nivattitvā sakaṭṭhānameva āgantvā, ‘‘samma kolita, yo paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so ārocetū’’ti katikaṃ akaṃsu.
那时,我们的导师证得初正觉、转动殊胜法轮之后,次第游行,来到了王舍城。当时,在说到“世间已出现了六十一位阿拉汉”的时候,为了宣扬三宝的功德,那些以“比丘们,为了大众的利益,你们去游化吧”被派遣出去的比丘当中,属于五群比丘之一的阿说示长老转身返回,也来到了王舍城。第二天清晨,他拿着钵和袈裟,进入王舍城乞食。
Tena samayena amhākaṃ satthā paṭhamābhisambodhiṃ patvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ sampatto hoti. Atha ‘‘ekasaṭṭhi arahanto loke uppannā hontī’’ti vuttakāle ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāyā’’ti ratanattayaguṇappakāsanatthaṃ uyyojitānaṃ bhikkhūnaṃ antare pañcavaggiyabbhantaro assajitthero paṭinivattitvā rājagahameva āgato. Punadivase pātova pattacīvaraṃ ādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi.
那时,游方者优波提舍清晨做完用斋的事,前往游方园,路上看见长老,心里想:“这样的出家者,我从未见过。世间若真有阿拉汉,或者已进入阿拉汉道的人,这位比丘必定是那些比丘中的一位。我何不走近这位比丘,问他一个问题:‘贤友,你是依谁出家的?谁是你的导师?你认同谁的法?’”
接着他又想:“现在还不是问这位比丘问题的时候,他正进入人家之间托钵乞食。我何不跟在这位比丘身后,一步一步紧跟着走,像求道者沿着已知的道路追随一样。”
他见长老得到食物后,正走向某个地方,知道他想坐下,就把自己的游方者坐具铺好,递给他。长老吃完饭,他又用自己的水瓶给长老供水。
Tasmiṃ samaye upatissaparibbājako pātova bhattakiccaṃ katvā paribbājakārāmaṃ gacchanto theraṃ disvā cintesi – ‘‘mayā evarūpo pabbajito nāma na diṭṭhapubbo. Ye vata loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā, ayaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ aññataro, yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ puccheyyaṃ – ‘kaṃsi tvaṃ, āvuso uddissa, pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī’’’ti. Athassa etadahosi – ‘‘akālo kho imaṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchituṃ, antaragharaṃ paviṭṭho piṇḍāya carati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṃ atthikehi upaññātaṃ magga’’nti. So theraṃ laddhapiṇḍapātaṃ aññataraṃ okāsaṃ gacchantaṃ disvā nisīditukāmatañcassa ñatvā attano paribbājakapīṭhakaṃ paññāpetvā adāsi. Bhattakiccapariyosānepissa attano kuṇḍikāya udakaṃ adāsi.
他向老师尽了侍奉之礼,又和用完斋的长老亲切地交谈了一番,然后问道:“贤友,你的根门很清净,肤色明净光洁。你是依谁出家的?谁是你的导师?你认同谁的法?”长老说:“贤友,有一位大沙门,是释迦族人,从释迦族出家。我就是依这位世尊出家的,这位世尊就是我的导师,我认同的就是这位世尊的法。”于是他又问:“你的导师主张什么?宣说什么?”长老心想:“这些游方者是教法的对立者,我要让他们看到这教法的深奥。”于是他表明自己还是新学,说道:“贤友,我刚出家不久,才刚接触这个法和律,还不能详细地为你说法。”游方者心想:“我叫优波提舍,你说多说少都行,凭我的百种千种方法,要领悟其中的义理,那是我的事。”便说道:
Evaṃ ācariyavattaṃ katvā katabhattakiccena therena saddhiṃ madhurapaṭisanthāraṃ katvā ‘‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, kaṃsi tvaṃ, āvuso uddissa, pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī’’ti pucchi. Thero ‘‘atthāvuso, mahāsamaṇo sakyaputto sakyakulā pabbajito, tāhaṃ bhagavantaṃ uddissa pabbajito, so ca me bhagavā satthā, tassevāhaṃ bhagavato dhammaṃ rocemī’’ti āha. Atha naṃ ‘‘kiṃvādī panāyasmato satthā, kimakkhāyī’’ti pucchi. Thero cintesi – ‘‘ime paribbājakā nāma sāsanassa paṭipakkhabhūtā, imassa sāsanassa gambhīrataṃ dassessāmī’’ti. Attano navakabhāvaṃ dassento āha – ‘‘ahaṃ kho, āvuso, navo acirapabbajito, adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ, na tāvāhaṃ sakkomi vitthārena dhammaṃ desetu’’nti. Paribbājako ‘‘ahaṃ upatisso nāma, tvaṃ yathāsattiyā appaṃ vā bahuṃ vā vada, etaṃ nayasatena nayasahassena paṭivijjhituṃ mayhaṃ bhāro’’ti cintetvā āha –
“不管你说得少还是说得多,只要把意思给我讲清楚就行。
我要的只是意义,你说那么多字句干什么?”
‘‘Appaṃ vā bahuṃ vā bhāsassu, atthaṃyeva me brūhi; Attheneva me attho, kiṃ kāhasi byañjanaṃ bahu’’nti. (mahāva. 60);
这样说后,长老诵出偈颂:“诸法因缘生……”那位游方者只听了前两句,就立足于具足千种理趣的入流道。剩下两句,在他证得入流果的那一刻才圆满。
Evaṃ vutte thero ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’ti (mahāva. 60; apa. thera. 1.1.286) gāthaṃ āha. Paribbājako paṭhamapadadvayameva sutvā sahassanayasampanne sotāpattimagge patiṭṭhahi. Itaraṃ padadvayaṃ sotāpannakāle niṭṭhāsi.
他证得入流果后,觉察到更上的殊胜果位还没有生起,心想:“这里面一定有原因。”便对长老说:“尊者,请不必再往上广说佛法了,就到这里为止吧。我们的导师住在哪里?”——“在竹林,游方者。”——“尊者,请您先走一步,我有一位朋友。我们彼此约定过:‘谁先证得不死法,就告诉对方。’我要先履行这个承诺,带上朋友,沿着您来的路,前去拜见导师。”说完,他以五体投地礼敬长老的双足,右绕三圈,送别长老,便朝游方者园走去。
So sotāpanno hutvā uparivisese appavattante ‘‘bhavissati ettha kāraṇa’’nti sallakkhetvā theraṃ āha – ‘‘bhante, mā upari dhammadesanaṃ vaḍḍhayittha, ettakameva hotu, kahaṃ amhākaṃ satthā vasatī’’ti? Veḷuvane paribbājakāti. Bhante, tumhe purato yātha, mayhaṃ eko sahāyako atthi. Amhehi ca aññamaññaṃ katikā katā ‘‘yo paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so ārocetū’’ti. Ahaṃ taṃ paṭiññaṃ mocetvā sahāyakaṃ gahetvā tumhākaṃ gatamaggeneva satthu santikaṃ āgamissāmīti pañcapatiṭṭhitena therassa pādesu nipatitvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā theraṃ uyyojetvā paribbājakārāmābhimukho agamāsi.
拘律陀游方者远远看见他〔舍利弗〕走来,心想:今天我这朋友的面色跟往常不一样,他肯定已经证得不死法了。于是就问他〔舍利弗〕是不是证得了不死法。舍利弗回答:是的,贤友,我已经证得不死法。然后把那首偈颂诵了出来。偈颂诵完,拘律陀就安住在入流果上,问道:贤友,导师住在哪里?〔舍利弗〕回答说:贤友,听说住在竹林园,这是我们的老师阿说示长老告诉我们的。拘律陀说:那就走吧,贤友,我们去拜见导师。舍利弗长老向来就是敬奉老师的人,所以对同伴拘律陀青年这样说:贤友,我们所证得的不死法,也该告诉我们老师散若耶游方者。他〔散若耶〕要是能觉悟,就能证悟;要是不能证悟,凭他〔散若耶〕对我们的信任,也会去导师那里,听了诸佛的开示之后,就能证得道果。
Kolitaparibbājako taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘ajja mayhaṃ sahāyakassa mukhavaṇṇo na aññesu divasesu viya, addhā tena amataṃ adhigataṃ bhavissatī’’ti amatādhigamaṃ pucchi. Sopissa ‘‘āma āvuso, amataṃ adhigata’’nti paṭijānitvā tameva gāthaṃ abhāsi. Gāthāpariyosāne kolito sotāpattiphale patiṭṭhahitvā āha – ‘‘kahaṃ kira, samma, satthā vasatī’’ti? ‘‘Veḷuvane kira, samma, vasatī’’ti evaṃ no ācariyena assajittherena kathitanti. Tena hi samma āyāma, satthāraṃ passissāmāti. Sāriputtatthero ca nāmesa sadāpi ācariyapūjakova, tasmā sahāyaṃ kolitamāṇavaṃ evamāha – ‘‘samma, amhehi adhigataṃ amataṃ amhākaṃ ācariyassa sañcayaparibbājakassāpi kathessāma. Bujjhamāno paṭivijjhissati, appaṭivijjhanto amhākaṃ saddahitvā satthu santikaṃ gamissati, buddhānaṃ desanaṃ sutvā maggaphalapaṭivedhaṃ karissatī’’ti.
于是两人一起走到散若耶那里,对他说:老师,您在做什么呢?佛陀已经出现在世间,法已经讲得很好,僧团也已经走在正道上。来吧,我们去见见那位具足十力的人。散若耶说:孩子们,你们在说什么呀!他反倒劝阻他们,还向他们说明自己已经得到了利养和名声的顶点。两人说:但愿我们永远过这样的弟子生活,至于您去还是不去,您自己决定吧。散若耶知道这些人已经懂了这么多,不会再听我的话,就说:孩子们,你们去吧,我年纪大了,没办法再过弟子的生活了。他们用种种理由都没能让他醒悟,于是带着那些听从自己教导的人前往竹林园。当时,五百名随从中有二百五十人退了回去,另外二百五十人跟着他们一起走了。
Tato dvepi janā sañcayassa santikaṃ gantvā, ‘‘ācariya, tvaṃ kiṃ karosi, buddho loke uppanno, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho. Āyāma, dasabalaṃ passissāmā’’ti. So ‘‘kiṃ vadetha, tātā’’ti tepi vāretvā lābhaggayasaggappattimeva tesaṃ dīpesi. Te ‘‘amhākaṃ evarūpo antevāsikavāso niccameva hotu, tumhākaṃ pana gamanaṃ vā agamanaṃ vā jānāthā’’ti āhaṃsu. Sañcayo ‘‘ime ettakaṃ jānantā mama vacanaṃ na karissantī’’ti ñatvā ‘‘gacchatha tumhe, tātā, ahaṃ mahallakakāle antevāsikavāsaṃ vasituṃ na sakkomī’’ti āha. Te anekehipi kāraṇehi taṃ bodhetuṃ asakkontā attano ovāde vattamānaṃ janaṃ ādāya veḷuvanaṃ agamaṃsu. Atha tesaṃ pañcasu antevāsikasatesu aḍḍhateyyasatā nivattiṃsu, aḍḍhateyyasatā tehi saddhiṃ agamaṃsu.
导师在四众中间说法时,远远看见他们,就对比丘们说:“比丘们,那两位同伴——拘律陀和优波提舍——来了,他们将是我的一对上首弟子,是最殊胜的双贤。”然后,他随着那些听众的根性,把说法逐步展开。除了两位上首弟子,其余二百五十位游方者全都证得了阿拉汉果。导师伸出手说:“来吧,比丘们。”所有人的须发都消失了,神通所化的钵和衣附着在身上。两位上首弟子也获得了神通所化的钵和衣,但他们更高三道阶段的任务还没有完成。为什么呢?因为声闻波罗蜜智极为广大。
Satthā catuparisamajjhe dhammaṃ desento te dūratova disvā bhikkhū āmantesi – ‘‘ete, bhikkhave, dve sahāyā āgacchanti kolito ca upatisso ca, etaṃ me sāvakayugaṃ bhavissati aggaṃ bhaddayuga’’nti. Atha tesaṃ parisāya cariyavasena dhammadesanaṃ vaḍḍhesi. Ṭhapetvā dve aggasāvake sabbepi te aḍḍhateyyasatā paribbājakā arahattaṃ pāpuṇiṃsu . Satthā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbesaṃ kesamassu antaradhāyi, iddhimayaṃ pattacīvaraṃ kāyappaṭibaddhaṃ ahosi. Dvinnaṃ aggasāvakānampi iddhimayapattacīvaraṃ āgataṃ, uparimaggattayakiccaṃ pana na niṭṭhāsi. Kasmā? Sāvakapāramiñāṇassa mahantatāya.
那时,具寿大目犍连在出家后的第七天,住在摩揭陀国的迦罗婆罗村,修行沙门法。当他陷入昏沉睡眠时,被导师警策。他去除昏沉睡眠后,一边听闻如来所授予的界业处,一边就完成了上三道的事业,达到了声闻波罗蜜智的顶点。舍利弗长老则在出家半个月后,与导师一同住在王舍城,在猪掘窟中安住,当(佛陀)为他的外甥长爪游方者开示《受遍持经》时,他随顺经文脉络运用智慧,就像吃别人准备好的饭食一样,达到了声闻波罗蜜智的顶点。而他的外甥在开示结束时,证入了入流果。就这样,两位大弟子在如来还住在王舍城的时候,就已经完成了声闻波罗蜜智的事业。后来,导师住在祇园时,把两位大弟子安立在各自的位置上,说:“智慧第一,就是这位舍利弗;神通第一,就是这位大目犍连。”
Athāyasmā mahāmoggallāno pabbajitadivasato sattame divase magadharaṭṭhe kallavālagāmakaṃ upanissāya samaṇadhammaṃ karonto thinamiddhe okkante satthārā saṃvejito thinamiddhaṃ vinodetvā tathāgatena dinnaṃ dhātukammaṭṭhānaṃ suṇantova uparimaggattayakiccaṃ niṭṭhāpetvā sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto. Sāriputtattheropi pabbajitadivasato addhamāsaṃ atikkamitvā satthārā saddhiṃ tameva rājagahaṃ upanissāya sūkarakhataleṇe viharanto attano bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttante (ma. ni. 2.205-206) desiyamāne suttānusārena ñāṇaṃ pesetvā parassa vaḍḍhitabhattaṃ bhuñjanto viya sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto. Bhāgineyyo panassa desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhito. Iti dvinnampi mahāsāvakānaṃ tathāgate rājagahe viharanteyeva sāvakapāramiñāṇakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ. Aparabhāge pana satthā jetavane viharanto ‘‘mahāpaññānaṃ yadidaṃ sāriputto, iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno’’ti dvepi mahāsāvake ṭhānantare ṭhapesīti.
大迦叶长老的故事
Mahākassapattheravatthu
191在第四句“说头陀者”等词中,应当理解“抖落烦恼者”,应当理解“说头陀者”,应当理解“头陀法”,应当理解“头陀支”。其中,“抖落烦恼者”是指已经抖落烦恼的人,或者能抖落烦恼的法。
191. Catutthe dhutavādānanti ettha dhuto veditabbo, dhutavādo veditabbo, dhutadhammā veditabbā, dhutaṅgāni veditabbāni. Tattha dhutoti dhutakileso vā puggalo kilesadhunano vā dhammo.
关于“说头陀者”这个词,这里有四种情况:有人是抖落了烦恼的人,但不是宣说头陀的人;有人没有抖落烦恼,却是宣说头陀的人;有人既没有抖落烦恼,也不是宣说头陀的人;有人既抖落了烦恼,也宣说头陀。
其中,如果有人用头陀支抖落了自己的烦恼,却不用头陀支去教诫和指导别人,就像拔古喇长老那样,这种人就是抖落了烦恼、但不宣说头陀。正如经中所说:“这位拔古喇尊者抖落了烦恼,但不宣说头陀。”
如果有人没有用头陀支抖落自己的烦恼,只是用头陀支去教诫和指导别人,就像乌巴难达长老那样,这种人就是没有抖落烦恼、却宣说头陀。正如经中所说:“这位乌巴难达尊者没有抖落烦恼,却宣说头陀。”
如果有人两方面都失败了,就像拉鲁陀夷那样,这种人既没有抖落烦恼,也不宣说头陀。正如经中所说:“这位拉鲁陀夷尊者既没有抖落烦恼,也不宣说头陀。”
如果有人两方面都具足,就像大迦叶长老那样,这种人既抖落了烦恼,也宣说头陀。正如经中所说:“这位大迦叶尊者既抖落了烦恼,也宣说头陀。”
Dhutavādoti ettha pana atthi dhuto na dhutavādo, atthi na dhuto dhutavādo, atthi neva dhuto na dhutavādo, atthi dhuto ceva dhutavādo ca. Tattha yo dhutaṅgena attano kilese dhuni, paraṃ pana dhutaṅgena na ovadati nānusāsati bākulatthero viya, ayaṃ dhuto na dhutavādo. Yathāha – ‘‘tayidaṃ āyasmā bākulo dhuto na dhutavādo’’ti. Yo pana dhutaṅgena attano kilese na dhuni, kevalaṃ aññe dhutaṅgena ovadati anusāsati upanandatthero viya, ayaṃ na dhuto dhutavādo. Yathāha – ‘‘tayidaṃ āyasmā upanando na dhuto dhutavādo’’ti. Yo pana ubhayavipanno lāḷudāyī viya, ayaṃ neva dhuto na dhutavādo. Yathāha – ‘‘tayidaṃ āyasmā lāḷudāyī neva dhuto na dhutavādo’’ti. Yo pana ubhayasampanno āyasmā mahākassapatthero viya, ayaṃ dhuto ceva dhutavādo ca. Yathāha – ‘‘tayidaṃ āyasmā mahākassapo dhuto ceva dhutavādo cā’’ti.
应当知道什么是头陀法:少欲、知足、减损、远离、此即真实——这五种法是以头陀支为所缘的思心所的随从法,依据“唯依止少欲”等经文(A.5.181; Pari.325),它们被称为头陀法。其中,少欲和知足属于无贪;减损和远离则归入两种法,即无贪和无痴;此即真实就是智。在这里,以无贪抖落对可拒绝之物的贪欲,以无痴抖落对同样事物覆藏过患的愚痴。以无贪抖落受用允许之物时生起的、偏向纵欲享乐的行为;以无痴抖落头陀支中因过度减损而起的、偏向自我折磨的行为。因此,应当知道这些法就是头陀法。
Dhutadhammā veditabbāti appicchatā santuṭṭhitā sallekhatā pavivekatā idamaṭṭhikatāti ime dhutaṅgacetanāya parivārā pañca dhammā ‘‘appicchaṃyeva nissāyā’’tiādivacanato (a. ni. 5.181; pari. 325) dhutadhammā nāma. Tattha appicchatā ca santuṭṭhitā ca alobho, sallekhatā ca pavivekatā ca dvīsu dhammesu anupatanti alobhe ceva amohe ca, idamaṭṭhitā ñāṇameva. Tattha alobhena paṭikkhepavatthūsu lobhaṃ, amohena tesveva ādīnavappaṭicchādakaṃ mohaṃ dhunāti. Alobhena ca anuññātānaṃ paṭisevanamukhena pavattaṃ kāmasukhallikānuyogaṃ, amohena dhutaṅgesu atisallekhamukhena pavattaṃ attakilamathānuyogaṃ dhunāti. Tasmā ime dhammā dhutadhammāti veditabbā.
应当知道头陀支,即应当知道十三种头陀支:粪扫衣支……中略……常坐支。
Dhutaṅgāni veditabbānīti terasa dhutaṅgāni veditabbāni paṃsukūlikaṅgaṃ…pe… nesajjikaṅganti.
在宣说头陀法的人当中,这位大迦叶长老是第一。所有宣说头陀法的人里面,这位大迦叶长老最为第一,所以佛陀把他安立在首位。为什么叫大迦叶呢?跟优楼频螺·迦叶、那提·迦叶、伽耶·迦叶、童子迦叶这些较小的长老相比,这位是大的,所以称为大迦叶。
Dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapoti yattakā dhutavādaṃ vadanti, tesaṃ sabbesampi antare ayaṃ mahākassapatthero aggoti aggaṭṭhāne ṭhapesi. Mahākassapoti uruveḷakassapo nadīkassapo gayākassapo kumārakassapoti ime khuddānukhuddake there upādāya ayaṃ mahā, tasmā mahākassapoti vutto.
关于这个问题,也有一段循序渐进的引言:据说在过去十万劫之前,世间出现了一位名叫莲华上的导师。那时,他依止天鹅城,住在安稳鹿野苑。当地有个叫毗提诃的家长,拥有八亿的财富。一天清晨,他吃了美味的食物后,受持了布萨戒,带着香、花等物品前往精舍,供养并礼敬导师后,坐在一边。就在那时,导师把第三位弟子大尼沙巴长老安立为最上首,说道:“比丘们,在我的比丘弟子中,头陀行者第一的,就是这位尼沙巴。”居士听了之后生起净信。说法结束、大众起身离去后,他礼敬导师说:“尊者,请明天接受我的供养。”导师回答:“居士,比丘僧团很庞大。”“有多少位呢,世尊?”“六百八十万位比丘。”居士说:“尊者,就算是一位沙弥也不要留在精舍,请您连同全体僧众一起接受供养。”世尊以沉默表示同意。居士明白导师已经接受,便回家准备了盛大的布施,第二天派人去通知导师时间到了。导师拿着钵与衣,在比丘僧团的围绕下来到居士家,坐在铺设好的座位上。在奉献水仪式结束后,他接受了粥等食物,用完了餐。居士也坐在导师附近。
Imassāpi pañhakamme ayamanupubbikathā – atīte kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi, tasmiṃ haṃsavatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante vedeho nāma kuṭumbiko asītikoṭidhanavibhavo pātova subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya gandhapupphādīni gahetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tasmiñca khaṇe satthā mahānisabhattheraṃ nāma tatiyasāvakaṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ, yadidaṃ nisabho’’ti etadagge ṭhapesi. Upāsako taṃ sutvā pasanno dhammakathāvasāne mahājane uṭṭhāya gate satthāraṃ vanditvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā’’ti āha. Mahā kho, upāsaka, bhikkhusaṅghoti. Kittako bhagavāti? Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassanti. Bhante, ekaṃ sāmaṇerampi vihāre asesetvā bhikkhaṃ adhivāsethāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Upāsako satthu adhivāsanaṃ viditvā gehaṃ gantvā mahādānaṃ sajjetvā punadivase satthu kālaṃ ārocāpesi. Satthā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto upāsakassa gharaṃ gantvā paññatte āsane nisinno dakkhiṇodakāvasāne yāguādīni sampaṭicchanto bhattavissaggaṃ akāsi. Upāsakopi satthu santike nisīdi.
就在这时,大尼沙巴长老正沿街托钵,也走上了同一条路。那位近事男看见他,就起身走过去,礼敬长老后说:“尊者,请把钵给我。”长老把钵递给了他。近事男又说:“尊者,请就在这里进去吧,导师也正坐在屋里。”长老说:“居士,不行。”近事男接过长老的钵,装满团食,拿出来还给他。然后他跟着长老走了一段,才转身回去,坐到导师身边,这样说:“尊者,我说‘导师正坐在屋里’,大尼沙巴长老还是不肯进来。难道他有什么功德比您还高吗?”诸佛从来不会嫉妒别人的美德。于是导师这样说:“近事男,我们是为了等团食才坐在屋里,那位比丘却不这样坐着等食。我们住在靠近村子的住处,他只住在森林里。我们住在有顶盖的地方,他只住在露天。他就是有这样那样的功德。”导师就这样讲说,像在往大海里灌水一样。近事男本来就像一盏燃烧的灯,这下又像被浇了油,信心更加猛利。他心想:“我还要别的什么成就呢?我要发愿,在未来某位佛陀的教法里,成为头陀行者中最上首的那一位。”
Tasmiṃ antare mahānisabhatthero piṇḍāya caranto tameva vīthi paṭipajji. Upāsako disvā uṭṭhāya gantvā theraṃ vanditvā ‘‘pattaṃ, bhante, dethā’’ti āha. Thero pattaṃ adāsi. ‘‘Bhante, idheva pavisatha, satthāpi gehe nisinno’’ti. Na vaṭṭissati upāsakāti. Upāsako therassa pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā nīharitvā adāsi. Tato theraṃ anugantvā nivatto satthu santike nisīditvā evamāha – ‘‘bhante, mahānisabhatthero ‘satthā gehe nisinno’ti vuttepi pavisituṃ na icchi, atthi nu kho etassa tumhākaṃ guṇehi atireko guṇo’’ti. Buddhānañca vaṇṇamaccheraṃ nāma natthi. Atha satthā evamāha – ‘‘upāsaka, mayaṃ bhikkhaṃ āgamayamānā gehe nisīdāma, so bhikkhu na evaṃ nisīditvā bhikkhaṃ udikkhati. Mayaṃ gāmantasenāsane vasāma, so araññasmiṃyeva vasati. Mayaṃ channe vasāma, so abbhokāsamhiyeva vasati. Iti tassa ayañca ayañca guṇo’’ti mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya kathesi. Upāsako pakatiyāpi jalamānadīpo telena āsitto viya suṭṭhutaraṃ pasanno hutvā cintesi – ‘‘kiṃ mayhaṃ aññāya sampattiyā, anāgate ekassa buddhassa santike dhutavādānaṃ aggabhāvatthāya patthanaṃ karissāmī’’ti?
他又再次邀请世尊,用同样的方式连续七天做大布施。到第七天,他供养了以佛陀为首的广大比丘僧团三衣,然后俯伏在世尊脚前,这样说道:“尊者,我连续七天布施期间,一直现前着慈的身业、慈的语业、慈的意业。我不以这些功德祈求别的天界福报,也不祈求帝释、魔或梵天的福报。但愿我这份业,能在未来某位佛陀的教法中,成为我达到这位大尼沙巴长老所证地位——也就是成为十三头陀支行者中最上首——的愿力真实成就。”世尊观察:“他所求的是个宏大的位置,能不能实现呢?”看到必定实现后,世尊说道:“你所求的位置确实殊胜。未来十万劫结束时,将会有一位名叫乔达摩的佛陀出现于世。那时你将作为他的第三弟子,名叫大迦叶长老。”居士听后心想:“诸佛说的话从没有两样。”于是他把那份成就看得好像第二天就能得到一样。他余生广行种种布施,守护戒律,做种种善业,命终之后投生到了天界。
So punapi satthāraṃ nimantetvā teneva niyāmena satta divasāni mahādānaṃ datvā sattame divase buddhappamukhassa mahābhikkhusaṅghassa ticīvarāni datvā satthu pādamūle nipajjitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, satta divasāni dānaṃ dentassa mettaṃ kāyakammaṃ mettaṃ vacīkammaṃ mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ, imināhaṃ na aññaṃ devasampattiṃ vā sakkamārabrahmasampattiṃ vā patthemi, idaṃ pana me kammaṃ anāgate ekassa buddhassa santike etassa mahānisabhattherena pattaṭhānantaraṃ pāpuṇanatthāya terasadhutaṅgadharānaṃ aggabhāvassa saccakāro hotū’’ti. Satthā ‘‘mahantaṃ ṭhānaṃ iminā patthitaṃ, samijjhissati nu kho, no’’ti olokento samijjhanabhāvaṃ disvā āha – ‘‘manāpaṃ te ṭhānaṃ patthitaṃ , anāgate satasahassakappāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa tvaṃ tatiyasāvako mahākassapatthero nāma bhavissasī’’ti. Taṃ sutvā upāsako ‘‘buddhānaṃ dve kathā nāma natthī’’ti punadivase pattabbaṃ viya taṃ sampattiṃ amaññittha. So yāvatāyukaṃ nānappakāraṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā nānappakāraṃ kalyāṇakammaṃ katvā tattha kālaṃ kato sagge nibbatti.
从那时起,他在天界和人间享受福报。在这劫之前的第九十一劫,毗婆尸佛依止槃头摩帝城,住在安稳的鹿野苑时,他从天界命终,投生到一个衰败的婆罗门家庭。那时,毗婆尸世尊每七年才说一次法,引起了巨大的轰动。整个赡部洲的天神都在互相传告:“导师要说法的!”那位婆罗门听到了这个消息。他只有一件下裙,他妻子也只有一件,而两人共用的披衣只有一件。全城的人都叫他“一衣婆罗门”。婆罗门们有事聚会时,他就把妻子留在家里,自己穿着那件衣服去。妇女们聚会时,他就自己留在家里,妻子披着那件衣服去。那天,婆罗门对妻子说:“夫人,你打算晚上去听法,还是白天去?”妻子说:“我们女人家晚上没法去听,我白天去听。”于是把婆罗门留在家里,自己披上那件衣服,和女信众们一起白天前去,礼敬导师后坐在一边,听完法就和女信众们一起回来了。然后婆罗门把妻子留在家里,自己披上那件衣服,去了寺院。
Tato paṭṭhāya devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ito ekanavutikappe vipassisammāsambuddhe bandhumatiṃ nissāya kheme migadāye viharante devalokā cavitvā aññatarasmiṃ parijiṇṇe brāhmaṇakule nibbatti. Tasmiñca kāle vipassī bhagavā sattame sattame saṃvacchare dhammaṃ katheti, mahantaṃ kolāhalaṃ ahosi. Sakalajambudīpe devatā ‘‘satthā dhammaṃ kathessatī’’ti ārocenti. Brāhmaṇo taṃ sāsanaṃ assosi. Tassa ca nivāsanasāṭako ekova hoti, tathā brāhmaṇiyā. Pārupanaṃ pana dvinnampi ekameva. Sakalanagare ekasāṭakabrāhmaṇoti paññāyati. Brāhmaṇānaṃ kenacideva kiccena sannipāte sati brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā sayaṃ gacchati. Brāhmaṇīnaṃ sannipāte sati sayaṃ gehe tiṭṭhati, brāhmaṇī taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati. Tasmiṃ pana divase brāhmaṇo brāhmaṇiṃ āha – ‘‘bhoti, kiṃ rattiṃ dhammassavanaṃ suṇissasi, divā’’ti. ‘‘Mayaṃ mātugāmajātikā nāma rattiṃ sotuṃ na sakkoma, divā sossāmī’’ti brāhmaṇaṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā upāsikāhi saddhiṃ divā gantvā satthāraṃ vanditvā ekamante nisinnā dhammaṃ sutvā upāsikāhiyeva saddhiṃ āgamāsi. Atha brāhmaṇo brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā vihāraṃ gato.
那时,导师坐在大众中央装饰好的法座上,手里拿着彩绘的扇子,像是在把天上的恒河水倾泻下来,又像是把须弥山当作杵来搅动大海一样,开示法义。那位婆罗门坐在大众外围听法,初夜时分,五种颜色的喜就生起,遍满他全身。他把披着的衣叠好,心想:“我要把它供养给十力尊。”但接着,一股向他展示此事千种过患的悭吝心冒了出来。他想:“我和妻子只有这一件衣,再没有别的可披了,不披衣根本没法出门。”于是他怎么也不肯布施。初夜过去后,到了中夜,同样的喜又生起。他又那样想,还是不肯布施。中夜过去后,到了后夜,同样的喜再次生起。他心想:“管它是渡过去还是死掉,以后再说吧。”于是把衣叠好,放在导师脚前。然后他弯起左臂,用右手拍打腋下三次,高喊三遍:“我胜了!我胜了!”
Tasmiñca samaye satthā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane nisinno cittabījaniṃ ādāya ākāsagaṅgaṃ otārento viya sineruṃ matthaṃ katvā sāgaraṃ nimmathento viya dhammakathaṃ kathesi. Brāhmaṇassa parisante nisinnassa dhammaṃ suṇantassa paṭhamayāmasmiṃyeva sakalasarīraṃ pūrayamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji. So pārutavatthaṃ saṅgharitvā ‘‘dasabalassa dassāmī’’ti cintesi. Atthassa ādīnavasahassaṃ dassayamānaṃ maccheraṃ uppajji. So ‘‘brāhmaṇiyā ca mayhañca ekameva vatthaṃ, aññaṃ kiñci pārupanaṃ natthi, apārupitvā ca nāma bahi carituṃ na sakkā’’ti sabbathāpi adātukāmo ahosi. Athassa nikkhante paṭhamayāme majjhimayāmepi tatheva pīti uppajji. So tatheva cintetvā tatheva adātukāmo ahosi. Athassa majjhimayāme nikkhante pacchimayāmepi tatheva pīti uppajji. So ‘‘taraṇaṃ vā hotu maraṇaṃ vā, pacchāpi jānissāmī’’ti vatthaṃ saṅgharitvā satthu pādamūle ṭhapesi. Tato vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena tikkhattuṃ apphoṭetvā ‘‘jitaṃ me, jitaṃ me’’ti tayo vāre nadi.
那时,班度摩王正坐在法座后面的帷帐里听法。对国王来说,“我赢了”这种喊声并不好听。于是他派了一个人去问:“你去问问他在说什么。”那人走过去问了之后,婆罗门回答说:“其他人骑着象车等坐骑,拿着刀剑盾牌去战胜敌军,那样的胜利不算稀奇。而我呢,就像有恶牛从后面冲过来,有人用棍棒打破它的头、把它赶跑一样,我把悭吝之心彻底打碎,把披着的布施给了十力尊,我战胜了那份悭吝。”那人回来把这件事禀告了国王。国王说:“哎呀,我们不知道什么才配得上十力尊,这位婆罗门知道。”于是派人送去一对衣服。婆罗门看到后心想:“我默默坐着的时候,他什么都不给;现在我讲了世尊的功德,他才给。这靠世尊的功德才得到的东西,对我有什么用?”于是他把那对衣服也供养给了十力尊。国王问:“那位婆罗门怎么做的?”听说“他把那对衣服也供养给如来了”,就又送去两对衣服。他也都供养了。国王又送去四对,就这样一直送到三十二对衣服。这时婆罗门心想:“这样下去,收得越来越多了。”于是为自己留了一对,为妻子留了一对,共拿了两对,剩下三十对都供养给了如来。从那时起,他就成了世尊信任的人。
Tasmiñca samaye bandhumarājā dhammāsanassa pacchato antosāṇiyaṃ nisinno dhammaṃ suṇāti. Rañño ca nāma ‘‘jitaṃ me’’ti saddo amanāpo hoti. So purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha etaṃ puccha kiṃ vadasī’’ti. So tena gantvā pucchito āha – ‘‘avasesā hatthiyānādīni āruyha asicammādīni gahetvā parasenaṃ jinanti, na taṃ jitaṃ acchariyaṃ, ahaṃ pana pacchato āgacchantassa duṭṭhagoṇassa muggarena sīsaṃ bhinditvā taṃ palāpento viya maccheracittaṃ madditvā pārutavatthaṃ dasabalassa adāsiṃ, taṃ me macchariyaṃ jita’’nti āha. So puriso āgantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā āha – ‘‘amhe bhaṇe dasabalassa anurūpaṃ na jānimha, brāhmaṇo jānī’’ti vatthayugaṃ pesesi. Taṃ disvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘ayaṃ mayhaṃ tuṇhī nisinnassa paṭhamaṃ kiñci adatvā satthu guṇe kathentassa adāsi, satthu guṇe paṭicca uppannena mayhaṃ ko attho’’ti? Tampi vatthayugaṃ dasabalasseva adāsi. Rājāpi ‘‘kiṃ brāhmaṇena kata’’nti pucchitvā ‘‘tampi tena vatthayugaṃ tathāgatasseva dinna’’nti sutvā aññānipi dve vatthayugāni pesesi. So tānipi adāsi. Rājā aññānipi cattārīti evaṃ yāva dvattiṃsavatthayugāni pesesi. Atha brāhmaṇo ‘‘idaṃ vaḍḍhetvā gahaṇaṃ viya hotī’’ti attano atthāya ekaṃ, brāhmaṇiyā ekanti dve vatthayugāni gahetvā tiṃsa yugāni tathāgatasseva adāsi. Tato paṭṭhāya cassa satthu vissāsiko jāto.
后来有一天,天气寒冷,国王看见他在世尊身边听法,就把自己披着的一条价值十万的赤红色毛毯送给他,说:从今以后,你就披着这条毯子听法吧。他心想:这条毛毯对我有什么用?搭在这具臭皮囊上只会弄脏。于是他把毛毯拿到香室,铺在如来的床座上方做成天盖,然后就走了。又有一天,国王一早就去精舍,进入香室,坐在世尊身边。那时,佛陀身上放射出的六色光芒映在毛毯上,毛毯显得格外绚丽。国王仔细一看,认了出来,说:尊者,这是我们的毛毯,是我们布施给一衣婆罗门的。世尊说:大王,是你们供养了婆罗门,而婆罗门供养了我。国王心想:这位婆罗门知道怎么做才恰当,我们却不知道。于是心生净信,把一切能利益人的物品都按八份一组、每组八件备办,凑成六十四种,举行了一场名为“一切八物供”的大布施,并封他为国师。他也知道所谓“一切八物供”就是六十四种,便长期设立了六十四种定额施食。他一生广行布施、守护净戒,命终之后投生到了天界。
Atha naṃ rājā ekadivasaṃ sītasamaye satthu santike dhammaṃ suṇantaṃ disvā satasahassagghanakaṃ attano pārutarattakambalaṃ datvā āha – ‘‘ito patthāya imaṃ pārupitvā dhammaṃ suṇāhī’’ti. So ‘‘kiṃ me iminā kambalena imasmiṃ pūtikāye upanītenā’’ti cintetvā antogandhakuṭiyaṃ tathāgatassa mañcassa upari vitānaṃ katvā agamāsi. Athekadivasaṃ rājā pātova vihāraṃ gantvā antogandhakuṭiyaṃ satthu santike nisīdi. Tasmiñca samaye chabbaṇṇā buddharasmiyo kambale paṭihaññanti, kambalo ativiya virocati. Rājā olokento sañjānitvā āha – ‘‘bhante, amhākaṃ esa kambalo, amhehi ekasāṭakabrāhmaṇassa dinno’’ti. Tumhehi, mahārāja, brāhmaṇo pūjito, brāhmaṇena mayaṃ pūjitāti. Rājā ‘‘brāhmaṇo yuttaṃ aññāsi, na maya’’nti pasīditvā yaṃ manussānaṃ upakārabhūtaṃ, taṃ sabbaṃ aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā sabbaaṭṭhakaṃ nāma dānaṃ datvā purohitaṭṭhāne ṭhapesi. Sopi ‘‘aṭṭhaṭṭhakaṃ nāma catusaṭṭhi hotī’’ti catusaṭṭhi salākābhattāni upanibandhāpetvā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto sagge nibbatti.
后来,他从那里命终,在这一劫中,也就是在拘那含佛世尊和迦叶佛这两位佛陀之间,投生在波罗奈的一个居士家里。他长大后,过着在家人的生活。有一天,他到树林里去散步,那时有一位独觉佛正在河边缝衣服,因为贴边布不够,就把布叠起来准备收好。他看见后问道:“尊者,您为什么把布叠起来收着?”对方回答:“贴边布不够。”他便说:“尊者,请用这块布来做吧。”于是供养了一件外衣,并立下愿望:“愿我在未来每一次投生中,都不要有任何缺憾。”
Puna tato cuto imasmiṃ kappe koṇāgamanassa ca bhagavato kassapadasabalassa cāti dvinnaṃ buddhānaṃ antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyaghare nibbatto. So vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ araññe jaṅghavihāraṃ carati, tasmiṃ ca samaye paccekabuddho nadītīre cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṅgharitvā ṭhapetuṃ āraddho. So disvā ‘‘kasmā, bhante, saṅgharitvā ṭhapethā’’ti āha. Anuvāto nappahotīti . ‘‘Iminā, bhante, karothā’’ti sāṭakaṃ datvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kenaci parihāni mā hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi.
那时,在他家里,妹妹正跟他的妻子吵架。一位独觉佛进来托钵。妹妹把食物供养给独觉佛后,针对他的妻子发愿说:愿我能远离这样愚痴的女人一百由旬。他的妻子站在门口听到这话,就夺过钵,把食物倒掉,装满泥浆还给他。妹妹看见后说:愚痴的人啊,你骂我也好,打我也好,可是像这样一位用两大阿僧祇劫圆满波罗蜜的圣者,你却倒掉他钵里的饭食,把泥浆塞给他,这实在不应该。这时,妻子生起了反思。她说:尊者,请等一下。她把泥浆倒掉,把钵洗干净,用香粉涂抹,盛满四种甜食,再浇上色泽如同莲花苞的酥油,让整钵食物光亮夺目,然后放到独觉佛手中,发愿说:愿就像这团食物变得这样光耀一样,我的身体也变得光耀夺目。独觉佛随喜之后,腾空而去。他们夫妻二人一生广行善业,死后投生天界。后来从天界命终,那位男士在迦叶正自觉佛的时代,投生为波罗奈一位拥有八亿家财的富豪之子;而那位女子,则投生为另一位同样富有的富豪之女。
Atha gharepissa bhaginiyā saddhiṃ bhariyāya kalahaṃ karontiyā paccekabuddho piṇḍāya pāvisi. Athassa bhaginī paccekabuddhassa piṇḍapātaṃ datvā tassa bhariyaṃ sandhāya, ‘‘evarūpaṃ bālaṃ yojanasatena parivajjeyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi. Sā gehadvāre ṭhitā sutvā ‘‘imāya dinnaṃ bhattaṃ mā esa bhuñjatū’’ti pattaṃ gahetvā piṇḍapātaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Itarā disvā ‘‘bāle maṃ tāva akkosa vā pahara vā, evarūpassa pana dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissa pattato bhattaṃ chaḍḍetvā kalalaṃ dātuṃ na yutta’’nti āha. Athassa bhariyāya paṭisaṅkhānaṃ uppajji. Sā ‘‘tiṭṭhatha, bhante’’ti kalalaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā catumadhurassa pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū’’ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Paccekabuddho anumoditvā ākāsaṃ pakkhandi. Tepi dve jāyampatikā yāvatāyukaṃ kusalaṃ katvā sagge nibbattitvā puna tato cavitvā upāsako kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti, itarāpi tādisasseva seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti.
他成年后,家人便为他迎娶了那位富豪的女儿。由于她过去所造、果报尚未成熟的那份恶业的力量,她一踏进夫家,整个身体就像被掀开的粪坑一样,散发出恶臭。富豪之子问:“这是什么气味?”听说是“富豪女儿的气味”后,便说:“把她赶出去!”于是就像当初迎娶她进门那样,把她送回了娘家。就这样,她以同样的方式,在七个地方都被退了回去。
Tassa vuddhippattassa tameva seṭṭhidhītaraṃ ānayiṃsu. Tassā pubbe adinnavipākassa tassa kammassa ānubhāvena patikūlaṃ paviṭṭhamattāya ummārabbhantare sakalasarīraṃ ugghāṭitavaccakuṭi viya duggandhaṃ jātaṃ. Seṭṭhikumāro ‘‘kassāyaṃ gandho’’ti pucchitvā ‘‘seṭṭhikaññāyā’’ti sutvā ‘‘nīharathā’’ti ābhataniyāmeneva kulagharaṃ pesesi. Sā eteneva nīhārena sattasu ṭhānesu paṭinivattitā.
那时,迦叶佛入般涅槃了。人们用每块价值十万金的密实赤金砖,为他着手建起了一座高一由旬的塔。建塔期间,那位长者女心想:“我在七个地方都被退回来,活着还有什么意思?”于是让人把自己身上的首饰打碎,做成一块金砖,长一肘、宽一拃、厚四指。然后她拿了雌黄和雄黄团,又带上八把青莲花,去了建塔的地方。就在那时,一排正在环绕运来的砖中,少了一块烧好的砖。长者女对木匠说:“请把这块砖放在这里吧。”木匠说:“女施主,您来得正好,您自己放上去吧。”她便爬上去,用油调和雌黄和雄黄,用那粘合剂把砖安放好,然后在上面用八把青莲花作了供养,顶礼发愿:“愿我无论转生到哪里,身上都散发栴檀香,口中都散发青莲花香。”发愿之后,她礼敬佛塔,右绕而去。
Tena ca samayena kassapadasabalo parinibbāyi, tassa ghanakoṭṭimāhi satasahassagghanikāhi rattasuvaṇṇaiṭṭhakāhi yojanubbedhaṃ cetiyaṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ cetiye kariyamāne sā seṭṭhidhītā cintesi – ‘‘ahaṃ sattasu ṭhānesu paṭinivattitā, kiṃ me jīvitenā’’ti attano sarīrābharaṇabhaṇḍakaṃ bhañjāpetvā suvaṇṇaiṭṭhakaṃ kāresi ratanāyataṃ vidatthivitthinnaṃ caturaṅgulubbedhaṃ. Tato haritālamanosilāpiṇḍaṃ gahetvā aṭṭha uppalahatthake ādāya cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gatā. Tasmiñca khaṇe ekā iṭṭhakāpanti parikkhipitvā āgacchamānā ghaṭaniṭṭhakāya ūnā hoti. Seṭṭhidhītā vaḍḍhakiṃ āha – ‘‘imaṃ iṭṭhakaṃ ettha ṭhapethā’’ti. Amma, bhaddake kāle āgatāsi, sayameva ṭhapehīti. Sā āruyha telena haritālamanosilaṃ yojetvā tena bandhanena iṭṭhakaṃ patiṭṭhapetvā upari aṭṭhahi uppalahatthakehi pūjaṃ katvā vanditvā ‘‘nibbattanibbattaṭṭhāne me kāyato candanagandho vāyatu, mukhato uppalagandho’’ti patthanaṃ katvā cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā agamāsi.
这时,就在那一刻,最初被带进那户人家的那位长者子,因为想起了她,心里生起了念头。当时城里正为星宿节热闹庆祝。他就问侍从们:“之前被带到这里来的那位长者女,现在在哪里?”侍从回答:“主人,在她娘家。”长者子说:“把她接来,我们要一起庆祝星宿节。”他们去了那里,向她行礼后站在一旁。她问:“诸位,你们来有什么事?”他们就把事情告诉了她。她说:“诸位,我已经把自己的首饰供养护塔了,我现在没有首饰。”他们回去禀报长者子。长者子说:“把她带来吧,我们会给她首饰的。”他们就把她带来了。她一踏进家门,整座屋子就弥漫着栴檀香和青莲花的香气。
Atha tasmiṃyeva khaṇe yassa seṭṭhiputtassa paṭhamaṃ gehaṃ nītā, tassa taṃ ārabbha sati udapādi. Nagarepi nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ hoti. So upaṭṭhāke āha – ‘‘tadā idha ānītā seṭṭhidhītā atthi, kahaṃ sā’’ti? Kulagehe sāmīti. Ānetha naṃ, nakkhattaṃ kīḷissāmāti. Te gantvā taṃ vanditvā ṭhitā ‘‘kiṃ, tātā, āgatatthā’’ti tāya puṭṭhā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. Tātā, mayā ābharaṇabhaṇḍena cetiyaṃ pūjitaṃ, ābharaṇaṃ me natthīti. Te gantvā seṭṭhiputtassa ārocesuṃ. Ānetha naṃ, piḷandhanaṃ labhissāmāti. Te ānayiṃsu. Tassā saha gharappavesanena sakalagehaṃ candanagandhañceva nīluppalagandhañca vāyi.
长者子问她:“一开始你身上散发的是臭味,现在你身上却散发出栴檀香,口中散发出青莲花香,这是怎么回事?”她便从最初开始,把自己所造的业行原原本本地告诉了他。长者子生起净信,心想:“佛陀的教法确实能导向出离!”于是他用毛织衣套把一座高一由旬的金塔围裹起来,又在各处用车轮大小的金莲花装饰。那些莲花垂饰长达十二肘。他在那里住到寿命尽时,命终后往生天界。从天界死后,又投生在离波罗奈约一由旬的某位大臣家中。那位长者女也从天界命终后,投生为王家的大公主。
Seṭṭhiputto taṃ pucchi ‘‘paṭhamaṃ tava sarīrato duggandho vāyi, idāni pana te sarīrato candanagandho, mukhato uppalagandho vāyati, kiṃ eta’’nti? Sā ādito paṭṭhāya attanā katakammaṃ ārocesi. Seṭṭhiputto ‘‘niyyānikaṃ vata buddhasāsana’’nti pasīditvā yojanikaṃ suvaṇṇacetiyaṃ kambalakañcukena parikkhipitvā tattha tattha rathacakkappamāṇehi suvaṇṇapadumehi alaṅkari. Tesaṃ dvādasahatthā olambakā honti. So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā sagge nibbattitvā tato cuto bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ amaccakule nibbatti. Seṭṭhikaññāpi devalokato cavitvā rājakule jeṭṭhadhītā hutvā nibbatti.
他们长大后,王子的家乡正为星宿节庆热闹起来。他对母亲说:“妈妈,给我一件衣服,我要去参加节庆玩耍。”母亲拿出一件洗好的衣服给他。他说:“妈妈,这件太粗了,再给我另一件。”母亲又拿出一件给他,他还是不要。再拿一件给他,他仍然不要。于是母亲对他说:“孩子,像我们这样的人家,哪能有福气得到比这更细软的衣服呢?”他说:“那我就去能得到的地方,妈妈。”母亲说:“孩子,我真希望你今天就能得到波罗奈城的王位啊。”他向母亲行礼说:“妈妈,我走了。”母亲说:“去吧,孩子。”据说她当时心里想:“他能去哪儿呢?还不是待在这屋里或附近什么地方罢了。”可是,王子凭着福业的推动,走出家门,来到波罗奈,在御苑里的吉祥石板上,连头蒙上衣服躺了下来。而那一天,正是波罗奈国王去世后的第七天。
Tesu vayapattesu kumārassa vasanagāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ. So mātaraṃ āha – ‘‘sāṭakaṃ me , amma, dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā dhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. Amma, thūlaṃ idaṃ, aññaṃ dehīti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa paṭilābhāya puñña’’nti. Tena hi labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammāti. Putta ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti. So mātaraṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. Gaccha, tātāti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti? So pana puññaniyāmena nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti.
大臣们料理完国王的遗体后事,坐在王宫庭院里商量:“国王只有一个女儿,没有儿子,没有国王,国家就维持不下去,谁来当国王呢?”商量之后,他们互相说:“你来当吧,你来当吧。”国师说:“不必再多看了,把吉祥车放出去吧。”他们给四匹像睡莲一样颜色的骏马套上车,把五种国王仪仗和白伞盖都放在车上,放出车去,又让人在车后奏起音乐。车从东门出去,朝向御苑方向。有人说:“它因为走惯了,朝御苑去了,我们让它掉头吧。”国师说:“不要让它掉头。”车右绕王子一圈,然后像准备好让人上车一样停住了。国师掀开盖布的一角,察看王子的脚底,说:“让这岛屿且立着吧,他是注定要在四大洲及两千附属岛屿上统治的人。”说完,他下令:“再奏音乐,再奏音乐!”就这样让人奏了三次音乐。
Amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītāva atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ na vaṭṭati, ko rājā hotī’’ti mantetvā ‘‘tvaṃ hohi, tvaṃ hohī’’ti āhaṃsu. Purohito āha – ‘‘bahuṃ oloketuṃ na vaṭṭati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ setacchattañca rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati, nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu dīpesu eso rajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘punapi tūriyāni paggaṇhatha , punapi tūriyāni paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.
这时,王子张开嘴看了看,问道:“你们是因为什么业而来的?”大臣们回答:“大王,您该继承王位了。”王子问:“国王在哪里?”他们回答:“主公已经生到天界去了。”王子又问:“过了多少天了?”他们回答:“今天已经是第七天了。”王子问:“没有儿子或女儿吗?”他们回答:“大王,有一位公主,没有儿子。”王子说:“那我来治理国家。”他们立刻让人搭起灌顶用的棚子,用各种装饰把公主打扮好,带到御苑,为王子举行了灌顶仪式。
Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā ‘‘kena kammena āgatatthā’’ti āha. Deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti. Rājā kahanti? Devattaṃ gato sāmīti. Kati divasā atikkantāti? Ajja sattamo divasoti. Putto vā dhītā vā natthīti? Dhītā atthi deva, putto natthīti. Karissāmi rajjanti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.
灌顶结束后,侍从们给王子献上一件价值千金的衣服。王子问:“诸位,这是什么?”侍从回答:“大王,这是下身穿的衣服。”王子说:“诸位,这难道不是很粗糙吗?难道没有更细软的吗?”侍从说:“大王,在人们日常穿的衣服里,没有比这更细软的了。”王子问:“你们的先王就穿这样的衣服吗?”侍从说:“是的,大王。”王子说:“我看你们的先王并没有什么福德。去拿金瓶来,我们会得到衣服的。”侍从们拿来了金瓶。王子起身,洗净双手,漱了口,用手掌捧起水,洒向东方。就在那一刻,坚硬的大地裂开,八棵如意树涌了出来。他又捧水洒向南方、西方、北方,就这样洒向四方,每一方都涌出八棵如意树,四方合计共涌出三十二棵如意树。王子穿上一套天衣,再披上另一套,下令说:“在南陀王的国土内,纺纱的女子不必再纺纱了。你们去击鼓巡行,宣告此事。”然后他撑起伞盖,盛装严饰,骑上最上等的象背,进入王城,登上宫殿,享受极大的富贵。
Athassa katābhisekassa sahassagghanakaṃ vatthaṃ upahariṃsu. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. Nivāsanavatthaṃ devāti. Nanu, tātā, thūlaṃ, aññaṃ sukhumataraṃ natthīti? Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti. Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti? Āma, devāti. Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā, suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharatha, labhissāma vatthanti. Te suvaṇṇabhiṅgāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimāya disāya abbhukkiri, tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri, sabbadisāsu aṭṭhaṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti evaṃ bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.
日子一天天过去。有一天,王后看到国王的盛大富贵,露出怜悯的神情,说:“唉,真是苦行僧啊!”国王问:“王后,怎么了?”王后说:“大王,您的富贵实在太大了。过去您因为信仰诸佛而做了善事,可现在您却不为此后世的因缘造作善业了。”国王说:“我能布施给谁呢?没有持戒清净的人啊。”王后说:“大王,赡部洲并不缺少阿拉汉。您只管准备好布施,我来找到阿拉汉。”第二天,国王命人在东门备好布施。王后一早就受持了布萨戒,在宫殿上层面朝东方,以胸口俯卧在地,说:“如果这个方向有阿拉汉,请明天前来接受我们的施食。”那个方向并没有阿拉汉,那些供养就给了穷人和乞丐。
Evaṃ kāle gacchante ekadivasaṃ devī rañño mahāsampattiṃ disvā ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī te deva sampatti, atīte buddhānaṃ saddahitvā kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa paccayaṃ kusalaṃ na karothā’’ti āha. Kassa dassāmi, sīlavanto natthīti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Rājā punadivase pācīnadvāre dānaṃ sajjāpesi. Devī pātova uposathaṅgāni adhiṭṭhāya uparipāsāde puratthābhimukhā urena nipajjitvā ‘‘sace etissā disāya arahanto atthi, sve āgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti āha. Tassaṃ disāyaṃ arahanto nāhesuṃ, taṃ sakkāraṃ kapaṇayācakānaṃ adaṃsu.
第二天,他们在南门准备好供养,照样做了;第三天,又在西门同样准备。到了在北门准备好供养的那天,王后也同样发出邀请时,住在雪山上的莲花湖之子五百位独觉佛中,最上首的大莲花独觉佛对兄弟们说:“贤友们,南陀王邀请你们,请你们接受他的邀请吧。”他们答应了。第二天,他们在阿耨达池洗过脸后,从空中飞来,降落在北门。人们前去禀告国王:“大王,五百位独觉佛来了。”国王与王后一同前往,顶礼之后,接过他们的钵,把独觉佛们请上宫殿,在那里供养斋饭。用斋结束后,国王俯身在僧团上座长老的脚下礼拜,王后俯身在新学比丘的脚下礼拜,请求说:“尊者们,请不要为生活资具而劳苦,我们也不要错失福德。请应允我们,终身住在这里吧。”得到他们的承诺后,就在御苑中为他们准备了所有住处所需:五百间茅舍、五百处经行处等等,请他们就在那里安居。
Punadivase dakkhiṇadvāre dānaṃ sajjetvā tatheva akāsi, punadivase pacchimadvāre. Uttaradvāre sajjanadivase pana deviyā tatheva nimantite himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā, nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā punadivase anotattadahe mukhaṃ dhovitvā ākāsena āgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā gantvā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tatra tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā, ‘‘ayyā, paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ yāvajīvaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti. Paṭiññaṃ kāretvā uyyāne pañca paṇṇasālāsatāni pañca caṅkamanasatānīti sabbākārena nivāsaṭṭhānaṃ sampādetvā tattha vasāpesuṃ.
时间一天天过去,边境发生了叛乱。国王对王后说:“我要去平定边境,你不要疏忽了对独觉佛们的供养。”嘱咐完王后,他就出发了。可还没等他回来,独觉佛们的寿行就已经耗尽。大莲花独觉佛在夜里三时享受了禅那之乐,到天亮时,他靠着扶板,就那样站着,以无余涅槃界般涅槃了。其余的独觉佛也都以同样的方式般涅槃了。
第二天,王后让人把独觉佛们坐的地方打扫得干干净净,撒上鲜花,点上熏香,然后坐在那里等着他们来。可一直等不到人来,她就派了一个人去,吩咐说:“去吧,去看看尊者是不是哪里不舒服。”那人去了,打开大莲花独觉佛草庐的门,没看见人,就走到经行处,看见他靠着扶板站在那里,便上前顶礼,说道:“尊者,时间到了。”可已经般涅槃的身体,又怎么会回答呢?那人心想:“大概是在睡觉吧。”就用手去摸他的脚底,感觉到双脚又冰冷又僵硬,这才知道他已经般涅槃了。接着他又去了第二位那里,然后是第三位……知道所有人都已般涅槃后,他回到王宫。王后问他:“独觉佛们在哪里?”他回答说:“王后,他们都已经般涅槃了。”王后痛哭流涕地跑出去,和城里的百姓一起赶到那里,做了该做的礼敬,为独觉佛们料理了后事,收取了舍利,建起了塔。
Evaṃ kāle gacchante rañño paccanto kupito. So ‘‘ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchāmi, tvaṃ paccekabuddhesu mā pamajjī’’ti deviṃ ovaditvā gato. Tasmiṃ anāgateyeva paccekabuddhānaṃ āyusaṅkhārā khīṇā. Mahāpadumapaccekabuddho tiyāmarattiṃ jhānakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamane ālambanaphalakaṃ ālambitvā ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Etenupāyena sesāpīti sabbeva parinibbutā. Punadivase devī paccekabuddhānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ haritupalittaṃ kāretvā pupphāni vikiritvā dhūmaṃ datvā tesaṃ āgamanaṃ olokentī nisinnā; āgamanaṃ apassantī purisaṃ pesesi ‘‘gaccha, tāta, jānāhi, kiṃ ayyānaṃ kiñci aphāsuka’’nti. So gantvā mahāpadumassa paṇṇasālādvāraṃ vivaritvā tattha apassanto caṅkamanaṃ gantvā ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitaṃ disvā vanditvā ‘‘kālo, bhante’’ti āha. Parinibbutasarīraṃ kiṃ kathessati? So ‘‘niddāyati maññe’’ti gantvā piṭṭhipāde hatthena parāmasitvā pādānaṃ sītalatāya ceva thaddhatāya ca parinibbutabhāvaṃ ñatvā dutiyassa santikaṃ agamāsi, evaṃ tatiyassāti sabbesaṃ parinibbutabhāvaṃ ñatvā rājakulaṃ gato. ‘‘Kahaṃ, tāta, paccekabuddhā’’ti puṭṭho ‘‘parinibbutā devī’’ti āha . Devī kandantī rodantī nikkhamitvā nāgarehi saddhiṃ tattha gantvā sādhukīḷitaṃ kāretvā paccekabuddhānaṃ sarīrakiccaṃ katvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesi.
国王平定边境后回来,问前来迎接的王后:“夫人,你没有疏忽对独觉佛们的供养吧?尊者们都没病没痛吧?”王后说:“尊者们已经般涅槃了。”国王心想:“连这样有智慧的人都会死,我们怎么可能解脱呢?”于是他没有进城,直接进入园林,叫人把大王子喊来,把王位交给他,自己就出家做了沙门。王后也想:“他都出家了,我还留在这里做什么?”就在那座园林里也出家了。两人都修习禅那,死后转生到了梵天界。
Rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato paccuggamanaṃ āgataṃ deviṃ pucchi – ‘‘kiṃ, bhadde, paccekabuddhesu nappamajji, nirogā ayyā’’ti? Parinibbutā devāti. Rājā cintesi – ‘‘evarūpānampi paṇḍitānaṃ maraṇaṃ uppajjati, amhākaṃ kuto mokkho’’ti? So nagaraṃ agantvā uyyānameva pavisitvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā tassa rajjaṃ paṭiyādetvā sayaṃ samaṇakapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘imasmiṃ pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti tattheva uyyāne pabbajitā. Dvepi jhānaṃ bhāvetvā tato cutā brahmaloke nibbattiṃsu.
当他们还住在那里的期间,我们的导师出现在世间,转动了殊胜的法轮,随后次第进入了王舍城。导师住在那里时,这位毕钵离童子出生在摩揭陀国大渡婆罗门村,是迦毗罗婆罗门正妻胎中所生;这位跋陀迦毗罗尼则出生在末达国沙嘎喇城,是哥西亚族婆罗门正妻胎中所生。他们渐渐长大,毕钵离童子到了二十岁、跋陀到了十六岁时,父母看着儿子,非常急切地催逼说:“孩子,你已经成年了,家族的血脉应当延续下去。”童子说:“请不要在我面前说这种话。只要你们还活着,我就会照顾你们;等你们去世之后,我就离家出家。”过了几天,他们又来说,他仍然这样拒绝。再说,还是拒绝。从那以后,母亲就不停地来说。
Tesu tattheva vasantesu amhākaṃ satthā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ pāvisi. Satthari tattha vasante ayaṃ pippalimāṇavo magadharaṭṭhe mahātitthabrāhmaṇagāme kapilabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatto, ayaṃ bhaddā kāpilānī maddaraṭṭhe sāgalanagare kosiyagottabrāhmaṇassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattā. Tesaṃ anukkamena vaḍḍhamānānaṃ pippalimāṇavassa vīsatime vasse bhaddāya soḷasame vasse sampatte mātāpitaro puttaṃ oloketvā, ‘‘tāta, tvaṃ vayapatto, kulavaṃso nāma patiṭṭhāpetabbo’’ti ativiya nippīḷayiṃsu. Māṇavo āha – ‘‘mayhaṃ sotapathe evarūpaṃ kathaṃ mā kathetha, ahaṃ yāva tumhe dharatha, tāva paṭijaggissāmi, tumhākaṃ accayena nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti. Te katipāhaṃ atikkamitvā puna kathayiṃsu, sopi tatheva paṭikkhipi. Punapi kathayiṃsu, punapi paṭikkhipi. Tato paṭṭhāya mātā nirantaraṃ kathesiyeva.
年轻人想:“我要去说服母亲。”他拿出一千个金币的纯金,让金匠打了一尊女子像。等打磨、擦拭等工序都完成后,给金像穿上那件红色衣服,又用色彩鲜艳的花朵和各种装饰品把它打扮好,然后把母亲叫来,说:“妈妈,如果能遇到这样的女子,我就留在家里过日子;要是遇不到,我就不在家里住了。”那位聪明的婆罗门妇人想:“我儿子有福报,做过布施,也发过愿。他修福的时候不是一个人修的,肯定有一位和他一起修过福业的女子,长得就像这尊金像一样。”于是她请来八位婆罗门,用各种想要的东西让他们满足,把金像抬上车,吩咐道:“诸位请去吧。到那些和我们家种姓、族姓、财富相当的家族里去,如果见到这样模样的女孩,就把这尊金像当作礼物送给她。”
Māṇavo ‘‘mama mātaraṃ saññāpessāmī’’ti rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā suvaṇṇakārehi ekaṃ itthirūpaṃ kārāpetvā tassa majjanaghaṭṭanādikammapariyosāne taṃ rattavatthaṃ nivāsāpetvā vaṇṇasampannehi pupphehi ceva nānāalaṅkārehi ca alaṅkārāpetvā mātaraṃ pakkosāpetvā āha – ‘‘amma, evarūpaṃ ārammaṇaṃ labhanto gehe vasissāmi, alabhanto na vasissāmī’’ti . Paṇḍitā brāhmaṇī cintesi – ‘‘mayhaṃ putto puññavā dinnadāno katābhinīhāro, puññaṃ karonto na ekakova akāsi, addhā etena saha katapuññā suvaṇṇarūpakapaṭibhāgāva bhavissatī’’ti aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sabbakāmehi santappetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathaṃ āropetvā ‘‘gacchatha, tātā, yattha amhākaṃ jātigottabhogehi samānakule evarūpaṃ dārikaṃ passatha, imameva suvaṇṇarūpakaṃ paṇṇākāraṃ katvā dethā’’ti uyyojesi.
他们心想:“这正是我们该做的事。”于是出发,边走边盘算:“该去哪里呢?”最后商量定:“末罗国是个出美人的地方,我们就去末罗国吧。”于是他们到了末罗国的沙嘎喇城。到了之后,把那尊金像放在浴场,退到一边坐下。这时,跋陀的乳母给跋陀沐浴完、打扮好,让她在内室坐下,自己来浴场洗澡。她看见那尊金像,以为是“我家小姐来了”,就吓唬它说:“你这不听话的,怎么跑到这儿来了?”扬起巴掌喝道:“快回去!”一掌打在金像脸颊上,手却像打在石头上一样,震得发颤。她退后一步,说道:“看见这么硬邦邦的大脖子,我还以为是自家小姐呢。这东西,连给我家小姐提衣拎裙都不配。”那些人围上来问她:“你家小姐就长这样?”她说:“哪里!我家小姐比这漂亮百倍千倍。她坐在十二肘高的内室里,根本不用点灯,身上放出的光就能把黑暗驱散。”于是他们说:“那就走吧。”带着那个驼背女,把金像装上车,来到哥西亚族婆罗门的家门口,通报来访。
Te ‘‘amhākaṃ nāma etaṃ kamma’’nti nikkhamitvā ‘‘kattha gamissāmā’’ti cintetvā ‘‘maddaraṭṭhaṃ nāma itthākaro, maddaraṭṭhaṃ gamissāmā’’ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ agamaṃsu. Tattha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ nhānatitthe ṭhapetvā ekamante nisīdiṃsu. Atha bhaddāya dhātī bhaddaṃ nhāpetvā alaṅkaritvā sirigabbhe nisīdāpetvā nhāyituṃ āgacchantī taṃ rūpakaṃ disvā ‘‘ayyadhītā me idhāgatā’’ti saññāya santajjetvā ‘‘dubbinīte kiṃ tvaṃ idhāgatā’’ti talasattikaṃ uggiritvā ‘‘gaccha sīgha’’nti gaṇḍapasse pahari. Hattho pāsāṇe paṭihato viya kampittha. Sā paṭikkamitvā ‘‘evaṃ thaddhaṃ nāma mahāgīvaṃ disvā ‘ayyadhītā me’ti saññaṃ uppādesiṃ, ayyadhītāya hi me nivāsanapaṭiggāhikāyapi ayuttā’’ti āha. Atha naṃ te manussā parivāretvā ‘‘evarūpā te sāmidhītā’’ti pucchiṃsu. Kiṃ esā, imāya sataguṇena sahassaguṇena mayhaṃ ayyādhītā abhirūpatarā, dvādasahatthe gabbhe nisinnāya padīpakiccaṃ natthi, sarīrobhāseneva tamaṃ vidhamatīti. ‘‘Tena hi āgacchā’’ti khujjaṃ gahetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathaṃ āropetvā kosiyagottassa brāhmaṇassa gharadvāre ṭhatvā āgamanaṃ nivedayiṃsu.
婆罗门热情接待了他们,然后问:“你们从哪里来?”他们回答:“从摩揭陀国大渡村,一位迦毗罗婆罗门的家里来。”又问:“为什么来?”他们就把缘由一五一十说了。婆罗门说:“好啊,诸位贤侄,我们这位婆罗门无论种姓、族姓还是财富都跟你们家相当,我愿意把女儿嫁给他。”说完便收下了信物。他们传信给那位迦毗罗婆罗门:“女孩已经求到了,接下来该办的事你们去办吧。”迦毗罗婆罗门听到这个消息后,就告诉了毕钵离童子:“据说女孩已经求到了。”童子心想:“我原以为肯定求不到,他们却说求到了。我本来就不想娶妻,还是写封信回绝吧。”于是他独自写了一封信:“愿跋陀找到与她自己的种姓、族姓和财富相称的人家去过居家生活。我要离家出家去了,希望她日后不要后悔。”跋陀那边也听说了“某人想把我嫁给他”,同样独自写了一封信:“愿公子找到与他自己的种姓、族姓和财富相称的人家去过居家生活。我要离家出家去了,希望你日后不要后悔。”两封信在半路上碰到了一起。有人问:“这是谁的信?”答:“是毕钵离童子寄给跋陀的。”又问:“这是谁的?”答:“是跋陀寄给毕钵离童子的。”两边的人把两封信都读了一遍,说道:“看看这两个孩子干的好事!”便把信撕开扔到树林里,然后另写了一封内容一样的信,从两边分别寄了出去。就这样,在两个人都不情愿的情况下,婚事还是办成了。
Brāhmaṇo paṭisanthāraṃ katvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. Magadharaṭṭhe mahātitthagāme kapilabrāhmaṇassa gharatoti. Kiṃ kāraṇā āgatāti? Iminā nāma kāraṇenāti. ‘‘Kalyāṇaṃ, tātā, samajātigottavibhavo amhākaṃ brāhmaṇo, dassāmi dārika’’nti paṇṇākāraṃ gaṇhi. Te kapilabrāhmaṇassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu ‘‘laddhā dārikā, kattabbaṃ karothā’’ti. Taṃ sāsanaṃ sutvā pippalimāṇavassa ārocayiṃsu ‘‘laddhā kira dārikā’’ti. Māṇavo ‘‘ahaṃ ‘na labhissantī’ti cintesiṃ, ‘ime laddhāti vadanti’, anatthiko hutvā paṇṇaṃ pesessāmī’’ti rahogato paṇṇaṃ likhi ‘‘bhaddā attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu, ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārinī ahosī’’ti. Bhaddāpi ‘‘asukassa kira maṃ dātukāmo’’ti sutvā rahogatā paṇṇaṃ likhi ‘‘ayyaputto attano jātigottabhogānurūpaṃ gharāvāsaṃ labhatu, ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi, mā pacchā vippaṭisārī ahosī’’ti. Dve paṇṇāni antarāmagge samāgacchiṃsu. Idaṃ kassa paṇṇanti? Pippalimāṇavena bhaddāya pahitanti. Idaṃ kassāti? Bhaddāya pippalimāṇavassa pahitanti ca vutte dvepi vācetvā ‘‘passatha dārakānaṃ kamma’’nti phāletvā araññe chaḍḍetvā samānapaṇṇaṃ likhitvā ito ca etto ca pesesuṃ. Iti tesaṃ anicchamānānaṃyeva samāgamo ahosi.
就在那一天,那个青年拿了一个花环放在床上。跋陀也把它放到了床的中间。吃完晚饭后,两人都想着“该上床了”,于是一起过来,青年从右边上了床,跋陀从左边上了床,然后说:“哪一边的花枯萎了,我们就知道那一边生起了贪欲之心。这个花环不能碰。”他们因为害怕彼此身体接触,整整一夜到三更都没睡着,白天连一丝笑容也没有。他们没有被世俗的欲乐所沾染,父母在世时不管家业,等父母去世后才接手打理。这个青年拥有的财富极为庞大:有八亿七千万的财产,每天擦身之后丢弃的金粉,用摩揭陀的量器来量,差不多能收到十二摩揭陀斛;还有六十座装有机械装置的大湖;一处方圆十二由旬的农庄;十四个跟阿努拉德普勒城差不多大的村子;以及十四支象兵、十四支马兵、十四支车兵。
Taṃdivasameva māṇavo ekaṃ pupphadāmaṃ gahetvā ṭhapesi. Bhaddāpi, tāni sayanamajjhe ṭhapesi. Bhuttasāyamāsā ubhopi ‘‘sayanaṃ abhiruhissāmā’’ti samāgantvā māṇavo dakkhiṇapassena sayanaṃ abhiruhi. Bhaddā vāmapassena abhiruhitvā āha – ‘‘yassa passe pupphāni milāyanti, tassa rāgacittaṃ uppannanti vijānissāma, imaṃ pupphadāmaṃ na allīyitabba’’nti. Te pana aññamaññaṃ sarīrasamphassabhayena tiyāmarattiṃ niddaṃ anokkamantāva vītināmenti, divā pana hāsamattampi nāhosi. Te lokāmisena asaṃsaṭṭhā yāva mātāpitaro dharanti, tāva kuṭumbaṃ avicāretvā tesu kālaṅkatesu vicārayiṃsu. Mahatī māṇavassa sampatti sattāsītikoṭidhanaṃ, ekadivasaṃ sarīraṃ ubbaṭṭetvā chaḍḍetabbaṃ suvaṇṇacuṇṇameva magadhanāḷiyā dvādasanāḷimattaṃ laddhuṃ vaṭṭati. Yantabaddhāni saṭṭhi mahātaḷākāni, kammanto dvādasayojaniko, anurādhapurappamāṇā cuddasa gāmā, cuddasa hatthānīkā, cuddasa assānīkā, cuddasa rathānīkā.
有一天,他骑上一匹装饰华美的马,在大群随从的簇拥下前往农庄,站在田边,看见犁过的地方有乌鸦等鸟雀把蚯蚓等小虫叼出来吃掉,就问:“孩子们,这些在吃什么?”回答说:“主人,是蚯蚓。”他又问:“这些众生所造的恶业,会落到谁身上?”回答说:“会落到您身上,主人。”他心想:“如果这些众生所造的恶业会落到我身上,那八亿七千万的财富对我有什么用?方圆十二由旬的农庄有什么用?六十座带机械装置的大湖有什么用?十四个村庄有什么用?我要把这一切全都交给跋陀迦毗罗尼,然后离家出家。”
So ekadivasaṃ alaṅkataassaṃ āruyha mahājanaparivuto kammantaṃ gantvā khettakoṭiyaṃ ṭhito naṅgalehi bhinnaṭṭhānato kākādayo sakuṇe gaṇḍuppādādipāṇake uddharitvā khādante disvā, ‘‘tātā, ime kiṃ khādantī’’ti pucchi. Gaṇḍuppāde, ayyāti. Etehi kataṃ pāpaṃ kassa hotīti? Tumhākaṃ, ayyāti. So cintesi – ‘‘sace etehi kataṃ pāpaṃ mayhaṃ hoti, kiṃ me karissati sattāsītikoṭidhanaṃ, kiṃ dvādasayojaniko kammanto, kiṃ saṭṭhiyantabaddhāni taḷākāni, kiṃ cuddasa gāmā? Sabbametaṃ bhaddāya kāpilāniyā niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
跋陀迦毗罗尼当时正在庭院里,让人铺开三罐芝麻,被乳母们围着坐在那里。她看见乌鸦在啄食芝麻里的小虫,就问:“乳母,它们在吃什么?”“在吃小虫,主人。”“这不善业会落到谁头上?”“落到您头上,主人。”她心想:“我不过该得四肘长的布和一小钵饭。如果这么多人做的不善业都落到我头上,那就算经历上千次轮回,我也没法从轮回里抬起头来。等公子一回来,我就把一切都交还给他,然后离家出家。”
Bhaddāpi kāpilānī tasmiṃ khaṇe antaravatthumhi tayo tilakumbhe pattharāpetvā dhātīhi parivutā nisinnā kāke tilapāṇake khādante disvā, ‘‘ammā, kiṃ ime khādantī’’ti pucchi. Pāṇake, ayyeti. Akusalaṃ kassa hotīti? Tumhākaṃ, ayyeti. Sā cintesi – ‘‘mayhaṃ catuhatthavatthaṃ nāḷikodanamattañca laddhuṃ vaṭṭati, yadi panetaṃ ettakena janena kataṃ akusalaṃ mayhaṃ hoti, addhā bhavasahassenapi vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkā, ayyaputte āgatamatteyeva sabbaṃ tassa niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī’’ti.
青年回来后洗了澡,登上宫殿,坐在一张极其贵重的坐垫上。然后仆人们为他准备了配得上转轮王的美食。两人吃完饭,仆人们退下后,他们便在一个舒适安静的地方坐下。接着青年对跋陀说:“跋陀,你来到这个家的时候,带来了多少财物?” “五万五千车,公子。” “这一切,加上这个家里现有的八亿七千万钱、六十座装有机关的大湖等种种财富,我全都交还给你。” “那您要去哪里呢,公子?” “我要出家。” “公子,我也一直坐着等您回来,我也要出家。” 对他们来说,三界就像一间着火的草屋一样显现在眼前。他们从市场让人买来黄褐色的衣服和陶钵,互相剃了头发,说:“我们是为了世间那些阿拉汉而出家的。”然后把钵放进钵袋,挂在肩上,从宫殿上走了下来。家里的奴仆和做工的人,没有一个认出来。
Māṇavo āgantvā nhāyitvā pāsādaṃ āruyha mahārahe pallaṅke nisīdi. Athassa cakkavattino anucchavikaṃ bhojanaṃ sajjayiṃsu. Dvepi bhuñjitvā parijane nikkhante rahogatā phāsukaṭṭhāne nisīdiṃsu. Tato māṇavo bhaddaṃ āha – ‘‘bhadde imaṃ gharaṃ āgacchantī kittakaṃ dhanaṃ āharī’’ti? Pañcapaṇṇāsa sakaṭasahassāni, ayyāti. Etaṃ sabbaṃ, yā ca imasmiṃ ghare sattāsīti koṭiyo yantabaddhā saṭṭhitaḷākādibhedā sampatti atthi, sabbaṃ tuyhaṃyeva niyyātemīti. Tumhe pana kahaṃ gacchatha, ayyāti? Ahaṃ pabbajissāmīti. Ayya, ahampi tumhākaṃyeva āgamanaṃ olokayamānā nisinnā, ahampi pabbajissāmīti. Tesaṃ ādittapaṇṇakuṭi viya tayo bhavā upaṭṭhahiṃsu. Te antarāpaṇato kasāvarasapītāni vatthāni mattikāpatte ca āharāpetvā aññamaññaṃ kese ohārāpetvā ‘‘ye loke arahanto, te uddissa amhākaṃ pabbajjā’’ti vatvā thavikāya patte osāretvā aṃse laggetvā pāsādato otariṃsu. Gehe dāsesu vā kammakāresu vā na koci sañjāni.
他们出了婆罗门村,经过奴仆村门口时,奴仆村的村民从他们的举止神态认出了他们。仆人们哭着跪倒在他们脚下,说:“尊者啊,你们让我们这些无依无靠的人怎么办?”他们回答说:“诸位,我们看见三界就像着火的草屋一样,所以才出家。就算我们想把你们一个一个都解放成自由人,花一百年也做不完。你们自己洗了头,做自由人过日子去吧。”说完,就在他们的哭声中离开了。长老走在前面,回过头来看,心里想:“这位跋陀迦毗罗尼,是身价抵得上整个赡部洲的女子,现在跟在我后面走。这种情况确实可能发生:有人会想‘这些人出了家还是离不开彼此,在做不合适的事’。或者有人对我们起了恶念,就会因此堕入恶趣。我应该离开她,自己走。”
Atha ne brāhmaṇagāmato nikkhamma dāsagāmadvārena gacchante ākappakuttavasena dāsagāmavāsino sañjāniṃsu. Te rodantā pādesu nipatitvā ‘‘kiṃ amhe anāthe karotha, ayyā’’ti āhaṃsu. ‘‘Mayaṃ bhaṇe ādittapaṇṇasālā viya tayo bhavāti pabbajimhā, sace tumhesu ekekaṃ bhujissaṃ karoma, vassasatampi nappahoti. Tumheva tumhākaṃ sīsaṃ dhovitvā bhujissā hutvā jīvathā’’ti vatvā tesaṃ rodantānaṃyeva pakkamiṃsu. Thero purato gacchanto nivattitvā olokento cintesi – ‘‘ayaṃ bhaddā kāpilānī sakalajambudīpagghanikā itthī mayhaṃ pacchato āgacchati. Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ kocideva evaṃ cinteyya ‘ime pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, ananucchavikaṃ karontī’ti. Koci vā pana amhesu manaṃ padūsetvā apāyapūrako bhaveyya. Imaṃ pahāya mayā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cittaṃ uppādesi.
他走在前面,看见一条岔路,就站在岔路口当中。跋陀也跟上来,顶礼之后站在一旁。然后他对她说:“贤女,要是有人看见像你这样的女人跟在我后面,就会想:‘这些人出了家,还是离不开彼此。’于是许多人对我们生起恶念,就会填满恶道。在这个岔路口,你走一条,我走另一条。”“好的,尊者。对出家人来说,女人就是污垢。人们会指责我们说:‘出了家还是离不开彼此。’请您选一条路,我选另一条,我们就此分开。”她右绕三圈,在四个地方以五体投地的方式顶礼,举起双手合掌,十指指甲相触,闪闪发亮,说道:“在长达十万劫的漫长时间里结下的情谊,今天断了。”又说:“您是右种姓(男性),走右边的路合适。我们是女人,属于左种姓,走左边的路合适。”顶礼之后,她便上路了。就在他们分成两路的那一刻,这片大地仿佛在说:“我能承载铁围山和须弥山,却承载不了你们的功德!”它发出轰鸣,震动了;空中响起了像雷一样的声音;铁围山也轰然回响。
So purato gacchanto dvedhāpathaṃ disvā tassa matthake aṭṭhāsi. Bhaddāpi āgantvā vanditvā aṭṭhāsi. Atha naṃ āha – ‘‘bhadde tādisiṃ itthiṃ mama pacchato āgacchantiṃ disvā ‘ime pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkontī’ti cintetvā amhesu paduṭṭhacitto mahājano apāyapūrako bhaveyya. Imasmiṃ dvedhāpathe tvaṃ ekaṃ gaṇha, ahaṃ ekena gamissāmī’’ti. ‘‘Āma, ayya, pabbajitānaṃ mātugāmo nāma malaṃ, ‘pabbajitvāpi vinā na bhavantī’ti amhākaṃ dosaṃ dassanti, tumhe ekaṃ maggaṃ gaṇhatha, ahaṃ ekaṃ gaṇhitvā vinā bhavissāmā’’ti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha ‘‘satasahassakappappamāṇe addhāne kato mittasanthavo ajja bhijjatī’’ti vatvā ‘‘tumhe dakkhiṇajātikā nāma, tumhākaṃ dakkhiṇamaggo vaṭṭati. Mayaṃ mātugāmā nāma vāmajātikā, amhākaṃ vāmamaggo vaṭṭatī’’ti vanditvā maggaṃ paṭipannā. Tesaṃ dvedhābhūtakāle ayaṃ mahāpathavī ‘‘ahaṃ cakkavāḷagirisinerupabbate dhāretuṃ sakkontīpi tumhākaṃ guṇe dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya viravamānā akampi, ākāse asanisaddo viya pavatti, cakkavāḷapabbato unnadi.
正自觉者坐在竹林精舍的香室里,听到大地震动的声响,便作意观察:“这是谁让大地震动呢?”他观察到:“毕钵离童子和跋陀迦毗罗尼是为了我,才舍弃了无可估量的成就而出家。在他们分别的地方,因为两人功德的力量,才发生了这场大地震动。我也应该去摄受他们。”于是他从香室出来,自己拿起衣钵,没有告诉八十位大长老中的任何一位,就迎着他来的方向走了三俱卢舍的路,来到王舍城和那烂陀之间的多子榕树下,盘腿坐了下来。他坐下来时,并不像某些穿粪扫衣的比丘那样随便坐下,而是现起佛陀的威仪,放出八十肘尺浓厚的佛光,然后坐下。就在那一刻,像棕榈叶伞、车轮、尖顶屋那么大的佛光,四处闪动、流散,仿佛千月千日同时升起,把整片树林变成了一片光明。凭着三十二大人相的辉煌,那片树林就像布满繁星天空,又像开满红莲青莲的水面,光彩夺目。榕树的树干本是白色的,叶子本是绿色的,熟果本是红色的。可是在那一天,这棵百枝榕树整个变成了金黄色。
Sammāsambuddho veḷuvanamahāvihāre gandhakuṭiyaṃ nisinno pathavīkampanasaddaṃ sutvā ‘‘kassa nu kho pathavī kampatī’’ti āvajjento ‘‘pippalimāṇavo ca bhaddā ca kāpilānī maṃ uddissa appameyyaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitā, tesaṃ viyogaṭṭhāne ubhinnampi guṇabalena ayaṃ pathavīkampo jāto, mayāpi etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gandhakuṭito nikkhamma sayameva pattacīvaramādāya asītimahātheresu kañci anāmantetvā tigāvutaṃ maggaṃ paccuggamanaṃ katvā rājagahassa ca nālandāya ca antare bahuputtakanigrodharukkhamūle pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Nisīdanto pana aññatarapaṃsukūliko viya anisīditvā buddhavesaṃ gahetvā asītihatthā ghanabuddharasmiyo vissajjento nisīdi. Iti tasmiṃ khaṇe paṇṇacchattasakaṭacakkakūṭāgārādippamāṇā buddharasmiyo ito cito ca vipphandantiyo vidhāvantiyo candasahassa-sūriyasahassa-uggamanakālo viya kurumānā taṃ vanantaṃ ekobhāsaṃ akaṃsu. Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā samujjalatārāgaṇaṃ viya gaganaṃ, supupphitakamalakuvalayaṃ viya salilaṃ vanantaṃ virocittha. Nigrodharukkhassa khandho nāma seto hoti, pattāni nāma nīlāni, pakkāni rattāni. Tasmiṃ pana divase satasākho nigrodho suvaṇṇavaṇṇova ahosi.
大迦叶长老心想:“这位就是我的导师,我是为了他才出家的。”从看见世尊的那个地方开始,他就一路弯着身子前行,在三个地方顶礼之后,说道:“尊者,世尊是我的导师,我是弟子;尊者,世尊是我的导师,我是弟子。”于是世尊对他说:“迦叶,如果你对大地行这样的礼敬,连大地也承受不住。你是因为知道如来有这样广大的功德才行此礼敬,但这连我的一根毫毛都动摇不了。坐下吧,迦叶,我要把法嗣传给你。”接着,世尊用三句教诫为他授予了具足戒。授予之后,世尊从多子榕树下起身,让长老作为随行沙门跟在后面,踏上了路。世尊的身体具足三十二大人相,大迦叶的身体则具足七大人相。他就像金色大船后面系着的小船一样,紧跟着世尊的脚步。世尊走了一小段路后,离开道路,在一棵树下做出要坐下的姿态。长老知道导师想坐下,便把自己披着的粗布僧伽梨衣叠成四层,铺在地上。
Mahākassapatthero ‘‘ayaṃ mayhaṃ satthā bhavissati, imāhaṃ uddissa pabbajito’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya oṇatoṇato gantvā tīsu ṭhānesu vanditvā ‘‘satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmi, satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti āha. Atha naṃ bhagavā avoca – ‘‘kassapa, sace tvaṃ imaṃ nipaccakāraṃ mahāpathaviyā kareyyāsi, sāpi dhāretuṃ na sakkuṇeyya. Tathāgatassa evaṃ guṇamahantataṃ jānatā tayā kato nipaccakāro mayhaṃ lomampi cāletuṃ na sakkoti. Nisīda, kassapa, dāyajjaṃ te dassāmī’’ti. Athassa bhagavā tīhi ovādehi upasampadaṃ adāsi. Datvā bahuputtakanigrodhamūlato nikkhamitvā theraṃ pacchāsamaṇaṃ katvā maggaṃ paṭipajji. Satthu sarīraṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ, mahākassapassa sattamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ. So kañcanamahānāvāya pacchābandho viya satthu padānupadikaṃ anugañchi. Satthā thokaṃ maggaṃ gantvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisajjākāraṃ dassesi, thero ‘‘nisīditukāmo satthā’’ti ñatvā attano pārupanapilotikasaṅghāṭiṃ catugguṇaṃ katvā paññāpesi.
导师坐在那里,用手摸了摸那件衣服,说:“迦叶,你这件粗布僧伽梨确实很柔软。”长老心想:“导师在说我这件僧伽梨柔软,看来是想披上它。”于是说:“尊者,请世尊披上这件僧伽梨吧。”“迦叶,那你披什么?”“如果能得到您的那件内衣,我就披它,尊者。”“可是迦叶,你能受持这件穿旧了的粪扫衣吗?我当初拿到这件粪扫衣的那天,以水为界的大地都震动了。这是诸佛用旧了的衣服,功德不够的人受持不了。只有有能力、圆满修行头陀行、天生就是粪扫衣行者的人,才适合拿这件衣。”说完,导师就和长老交换了衣服。
Satthā tasmiṃ nisīditvā hatthena cīvaraṃ parāmasitvā ‘‘mudukā kho tyāyaṃ, kassapa, pilotikasaṅghāṭī’’ti āha. Thero ‘‘satthā me saṅghāṭiyā mudukabhāvaṃ katheti, pārupitukāmo bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘pārupatu, bhante, bhagavā saṅghāṭi’’nti āha. Kiṃ tvaṃ pārupissasi kassapāti? Tumhākaṃ nivāsanaṃ labhanto pārupissāmi, bhanteti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, kassapa, imaṃ paribhogajiṇṇaṃ paṃsukūlaṃ dhāretuṃ sakkhissasi? Mayā hi imassa paṃsukūlassa gahitadivase udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī kampi, imaṃ buddhānaṃ paribhogajiṇṇaṃ cīvaraṃ nāma na sakkā parittaguṇena dhāretuṃ, paṭibalenevidaṃ paṭipattipūraṇasamatthena jātipaṃsukūlikena gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā therena saddhiṃ cīvaraṃ parivattesi.
交换僧衣之后,世尊披上了长老原来披的那件僧衣,长老则披上了佛陀的僧衣。就在那时,这没有知觉的大地仿佛在开口说话:“尊者,您做了一件极难做到的事!您把自己披过的僧衣赐给弟子,这是从来没有过的事,我承受不起您的功德。”大地这样说着,就像以水为界一般地震动起来。长老心想:“我现在已经得到了诸佛受用过的僧衣,还有什么比这更值得做的呢?”他没有生起丝毫骄慢,就在佛陀面前受持了十三种头陀支,以凡夫之身过了七天,到第八天黎明,连同无碍解一起证得了阿拉汉果。后来,世尊用这样的经文赞叹长老:“比丘们,迦叶去俗家时,就像月亮一样,收摄身体,收摄心念,在俗家中始终像新来的人,毫不冒失。”(《相应部》2.146)再后来,世尊以这件与迦叶有关的事为因缘,把长老安置在特定的位置上,说:“在我的教法中,行头陀行的比丘里,大迦叶最为第一。”
Evaṃ pana cīvaraparivattaṃ katvā therena pārutacīvaraṃ bhagavā pārupi, satthu cīvaraṃ thero pārupi. Tasmiṃ samaye acetanāpi ayaṃ mahāpathavī ‘‘dukkaraṃ, bhante, akattha, attanā pārutacīvaraṃ sāvakassa dinnapubbaṃ nāma natthi, ahaṃ tumhākaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkomī’’ti vadantī viya udakapariyantaṃ katvā kampi. Theropi ‘‘laddhaṃ dāni mayā buddhānaṃ paribhogacīvaraṃ, kiṃ me idāni uttari kattabbaṃ atthī’’ti unnatiṃ akatvā buddhānaṃ santikeyeva terasa dhutaguṇe samādāya sattadivasamattaṃ puthujjano hutvā aṭṭhame aruṇe saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthāpi ‘‘kassapo, bhikkhave, candūpamo kulāni upasaṅkamati, apakasseva kāyaṃ apakassa cittaṃ niccanavako kulesu appagabbho’’ti (saṃ. ni. 2.146) evamādīhi suttehi theraṃ thometvā aparabhāge etadeva kassapasaṃyuttaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘mama sāsane dhutavādānaṃ bhikkhūnaṃ mahākassapo aggo’’ti theraṃ ṭhānantare ṭhapesīti.