5. 转轮王品
5. Cakkavattivaggo
2. 觉支相应义注 · 17 段
《三慢经》的注释
1. Vidhāsuttavaṇṇanā
222222. 第五品第一经中,“三种分类”是指慢的三种类别,或者就只是慢本身。因为慢是以种种方式被区分,所以慢被称为“分类”。
222. Pañcamavaggassa paṭhame tisso vidhāti tayo mānakoṭṭhāsā, mānoyeva vā. Tathā tathā vidahanato hi mānova vidhāti vuccati.
2. 转轮王经的注释
2. Cakkavattisuttavaṇṇanā
223223. 在第二经中,当经文说到“比丘们,转轮王的……”时,“王”的意思是:他凭自己的祥瑞成就而显得尊贵,或者以四种摄受之法让世间欢喜,所以叫“王”,这里指那位王。“转轮王”的意思是:他以福德威力所生起的“愿轮宝转动吧”这一声音催促着,使轮转动,所以叫“转轮王”,这里指那位转轮王。“出现”就是由于出现。“七”是数量的限定。“宝”是显示所限定的意义。这里这个词的词义是:能让人生起欢喜,所以叫“宝”。再者——
223. Dutiye rañño, bhikkhave, cakkavattissāti ettha attano sirisampattiyā rājati, catūhi vā saṅgahavatthūhi lokaṃ rañjetīti rājā, tassa rañño. ‘‘Pavattatu bhavaṃ cakkaratana’’nti puññānubhāvena abbhuggatāya vācāya codento cakkaṃ vattetīti cakkavattī, tassa cakkavattissa. Pātubhāvāti pātubhāvena. Sattannanti gaṇanaparicchedo. Ratanānanti paricchinnaatthadassanaṃ. Vacanattho panettha ratijananaṭṭhena ratanaṃ. Apica –
“受到敬重,又极其珍贵,无可比拟,难得一见;
它是殊胜有情的受用物,因此称为宝。”
‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ; Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti.
从轮宝产生的那一刻起,就没有别的天神住处了,所有天神都用香、花等只对它作供养,也行礼敬等事。因此,从“被恭敬”的意义上说,它是宝。轮宝没有“值这么多财富”的估价,所以从“有大价值”的意义上说,也是宝。轮宝和世间存在的其他宝都不相同,所以从“无可比拟”的意义上说,也是宝。又因为佛陀出现的那一劫才有转轮王,而佛陀也只是偶尔才出现,所以从“难得见到”的意义上说,也是宝。这个轮宝只在出身、容貌、家族、自在等都殊胜的伟大众生那里生起,不会在其他人那里生起,所以从“殊胜众生的受用”的意义上说,也是宝。就像轮宝这样,其余各种宝也是如此。因此说:
Cakkaratanassa ca nibbattakālato paṭṭhāya aññaṃ devaṭṭhānaṃ nāma na hoti, sabbeva gandhapupphādīhi tasseva pūjañca abhivādanādīni ca karontīti cittīkataṭṭhena ratanaṃ. Cakkaratanassa ca ‘‘ettakaṃ nāma dhanaṃ agghatī’’ti aggho natthi, iti mahagghaṭṭhenāpi ratanaṃ. Cakkaratanañca aññehi loke vijjamānaratanehi asadisanti atulaṭṭhena ratanaṃ. Yasmā pana yasmiṃ kappe buddhā uppajjanti , tasmiṃyeva cakkavattino, buddhā ca kadāci karahaci uppajjanti, tasmā dullabhadassanaṭṭhena ratanaṃ. Tadetaṃ jātirūpakulaissariyādīhi anomassa uḷārasattasseva uppajjati, na aññassāti anomasattaparibhogaṭṭhenāpi ratanaṃ. Yathā ca cakkaratanaṃ, evaṃ sesānipīti. Tena vuttaṃ –
“受到恭敬,又价值极高,无与伦比,难得一见;
因为它是无与伦比的有情所享用之物,所以被称为宝。”
‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ; Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti.
“出现”就是生起。这里应当这样理解:说“因为转轮王的出现,所以七宝出现”,这是不合理的。因为要先有了轮宝并转动它,他才叫转轮王,所以说“因转轮王出现而七宝出现”是不合理的。为什么?因为要考虑到转轮王的必然规律。凡是必定会转动轮宝的人,从他结生那一刻起,就可以说“转轮王已经出现”了。而且,对已经获得这个名称的人来说,从他的根本起因来说,这也是合理的。因为那位获得“转轮王”这个名称的殊胜有情,他的结生就是这里所说的“出现”。正是由于他的出现,诸宝才出现。当这些宝已经出现,而他的福德资粮也成熟时,他就与它们结合,那时世间就生起“诸宝出现了”的想法。而且,从多数表达的方式来看,这也是合理的。因为当世间生起“诸宝出现了”的想法时,先只有一宝,之后其余六宝才出现。按照这种多数的说法,这也是合理的。而且,从“出现”一词的不同含义来看,这也是合理的。因为不只是已经出现的东西叫“出现”,能使之出现也叫“出现”。这就是“出现”一词的含义差别。因为那种福德资粮以结生的方式使转轮王出现,所以说“因转轮王的出现”。不只是转轮王,这七宝也会出现,这就是这里的含义。正如那种福德资粮是国王出生的原因,同样也是诸宝的间接助缘,所以说“诸比丘,因转轮王的出现,才有七宝的出现”,这是合理的。
Pātubhāvo hotīti nibbatti hoti. Tatrāyaṃ yojanā – cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvoti ayuttaṃ. Uppannañhi cakkaṃ vattetvā so cakkavattī nāma hotīti nāyuttaṃ. Kasmā? Cakkavattananiyamāpekkhatāya. Yo hi niyamena cakkaṃ vattessati, so paṭisandhito pabhuti ‘‘cakkavatti pātubhūto’’ti vattabbataṃ āpajjati. Laddhanāmassa ca purisassa mūluppattivacanatopi yuttamevetaṃ. Yo hi esa cakkavattīti laddhanāmo sattaviseso, tassa paṭisandhisaṅkhāto pātubhāvoti ayamettha attho. Tassa hi pātubhāvā ratanāni pātubhavanti. Pātubhūtehi pana tehi saddhiṃ paripakke puññasambhāre so saṃyujjati, tadā lokassa tesu pātubhāvacittaṃ uppajjati. Bahulavacanato cāpi yuttamevetaṃ. Yadā hi lokassa tesu pātubhāvasaññā uppajjati, tadā ekameva paṭhamaṃ, pacchā itarāni cha pātubhavantīti bahulavacanato cāpi etaṃ yuttaṃ. Pātubhāvassa ca atthabhedatopi yuttamevetaṃ. Na kevalañhi pātubhūtameva pātubhāvo, pātubhāvayatīti pātubhāvo. Ayaṃ pātubhāvassa atthabhedo. Yasmā yo so puññasambhāro rājānaṃ cakkavattiṃ paṭisandhivasena pātubhāvayati, tasmā rañño cakkavattissa pātubhāvā. Na kevalañhi cakkavattiyeva, imāni pana satta ratanānipi pātubhavantīti ayamettha attho. Yatheva hi so puññasambhāro rañño janakahetu, evaṃ ratanānampi pariyāyena upanissayahetūti yuttamevetaṃ ‘‘rañño, bhikkhave, cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo hotī’’ti.
现在,为了按这些宝各自的样子来说明它们,经文说“哪七种呢”等等。其中,在“轮宝”等语句里,简要的意思是:轮宝会出现,它有能力取得并给出四大洲连同两千小岛的一切富贵与荣耀;同样,象宝会出现,它能在午前就绕行到大海边缘的大地,并且能在空中行走;马宝也一样;珠宝会出现,即使在具足四支的黑暗中,也能驱散一由旬大的黑暗,让人看见光明;女宝会出现,她远离六种过失,举止令人欢喜;居士宝会出现,他能让人看见一由旬范围内地下的宝藏;将军宝会出现,也就是所谓的长子,他出生在王后的胎中,能够统治整个王国。以上是这里的简要说明。至于详细说明这些轮宝等出现的方式,在《大善见王经》等经中已经说到,而且它们的含义也已经在那些经的注释中解释过了。
Idāni tesaṃ ratanānaṃ sarūpavasena dassanatthaṃ katamesaṃ sattannaṃ cakkaratanassātiādimāha. Tattha cakkaratanassātiādīsu ayaṃ saṅkhepādhippāyo – dvisahassadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ sirivibhavaṃ gahetvā dātuṃ samatthassa cakkaratanassa pātubhāvo hoti, tathā purebhattameva sāgarapariyantaṃ pathaviṃ anupariyāyanasamatthassa vehāsaṅgamassa hatthiratanassa, tādisasseva assaratanassa, caturaṅgasamannāgatepi andhakāre yojanappamāṇaṃ andhakāraṃ vidhamitvā ālokadassanasamatthassa maṇiratanassa, chabbidhaṃ dosaṃ vivajjetvā manāpacārino itthiratanassa, yojanappamāṇe padese antopathavigatānaṃ nidhīnaṃ dassanasamatthassa gahapatiratanassa, aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā sakalarajjānusāsanasamatthassa jeṭṭhaputtasaṅkhātassa pariṇāyakaratanassa ca pātubhāvo hotīti . Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana tesaṃ cakkaratanādīnaṃ pātubhāvavidhānaṃ mahāsudassanādīsu suttesu āgatameva. Atthopissa tesaṃ vaṇṇanāya saṃvaṇṇitoyeva.
关于“念觉支宝”等说法,应当通过类比来这样理解:就像转轮王的轮宝在一切宝中最先出现,念觉支宝也在一切四地法中最先出现;因为具有“先行”这个意义,所以它和转轮王的轮宝相似。在转轮王的诸宝中,象宝身躯巨大,极其高大、宽广、宏伟;这择法觉支宝同样广大,具备法身,极其高大、宽广、宏伟,所以和象宝相似。转轮王的马宝迅速、轻快、敏捷;这精进觉支宝也同样迅速、轻快、敏捷,由于这种迅速、轻快、敏捷,所以和马宝相似。转轮王的珠宝能驱散黑暗,带来光明;这喜觉支宝因为纯粹属于善法,所以能驱散烦恼的黑暗,并通过俱生缘等方式显示智慧的光明;由于这种驱散黑暗、显示光明的性质,所以和珠宝相似。
Satisambojjhaṅgaratanassātiādīsu sarikkhakatā evaṃ veditabbā – yatheva hi cakkavattino cakkaratanaṃ sabbaratanānaṃ purecaraṃ, evaṃ satisambojjhaṅgaratanaṃ sabbesaṃ catubhūmakadhammānaṃ purecaranti, purecaraṇaṭṭhena cakkavattirañño cakkaratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino ca ratanesu mahākāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantaṃ hatthiratanaṃ, idampi dhammavicayasambojjhaṅgaratanaṃ mahantaṃ dhammakāyūpapannaṃ accuggataṃ vipulaṃ mahantanti hatthiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino assaratanaṃ sīghaṃ lahu javaṃ, idampi vīriyasambojjhaṅgaratanaṃ sīghaṃ lahu javanti imāya sīghalahujavatāya assaratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino maṇiratanaṃ andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ dasseti, idampi pītisambojjhaṅgaratanaṃ tāya ekantakusalattā kilesandhakāraṃ vidhamati, sahajātapaccayādivasena ñāṇālokaṃ dassetīti iminā andhakāravidhamanaālokadassanabhāvena maṇiratanasadisaṃ hoti.
转轮王的女宝能平息身体和心里的疲劳,止息燥热烦恼。这轻安觉支宝也一样能平息身体和心里的疲劳,止息燥热烦恼,所以和女宝相似。转轮王的居士宝能在想要什么的时候,通过布施财富来切断散乱,让心专注在一处;这定觉支宝也能按照所愿等情形成就安止,切断散乱,让心专注在一处,所以和居士宝相似。转轮王的将军宝能成办一切事务,使(转轮王)没有操劳忧虑。这舍觉支宝也能让起心从昏沉和掉举中解脱出来,安住于用功的中舍状态,使没有操劳忧虑,所以和将军宝相似。应当知道,这部经里就是这样讲说了统摄四地一切法的法门分类。
Cakkavattino itthiratanaṃ kāyacittadarathaṃ paṭipassambheti, pariḷāhaṃ vūpasameti. Idampi passaddhisambojjhaṅgaratanaṃ kāyacittadarathaṃ paṭipassambheti, pariḷāhaṃ vūpasametīti itthiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino gahapatiratanaṃ icchiticchitakkhaṇe dhanadānena vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karoti, idampi samādhisambojjhaṅgaratanaṃ yathicchitādivasena appanaṃ sampādeti, vikkhepaṃ pacchinditvā cittaṃ ekaggaṃ karotīti gahapatiratanasadisaṃ hoti. Cakkavattino ca pariṇāyakaratanaṃ sabbatthakiccasampādanena appossukkataṃ karoti. Idampi upekkhāsambojjhaṅgaratanaṃ cittuppādaṃ līnuddhaccato mocetvā payogamajjhatte ṭhapayamānaṃ appossukkataṃ karotīti pariṇāyakaratanasadisaṃ hoti. Iti imasmiṃ sutte catubhūmako sabbasaṅgāhikadhammaparicchedo kathitoti veditabbo.
4-10. 《劣慧者经》等注释
4-10. Duppaññasuttādivaṇṇanā
225-231第四首里的“eḷamūga”(如哑羊者),是指虽然能用嘴巴发出声音,但因为种种过失而像哑巴一样,说话不完整的人。其余各处,意思都很浅显明白。
225-231. Catutthe eḷamūgoti mukhena vācaṃ nicchāretuṃ sakkontopi dosehi mūgo asampannavacano. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.