为觉悟而作的经等注释
1-2. Bodhāyasuttādivaṇṇanā
202-203202-203. 在第三品的第一经中,有人问:“尊者,到底要到什么程度,才被称为觉支呢?”尊者,这是在问:“到底具备多少条件,才可称为觉悟的支分呢?”所谓“能导向菩提”,就是能导向觉悟。这部经里讲的是混合的觉支。第二经里则讲了法的分类。
202-203. Tatiyavaggassa paṭhame kittāvatā nu kho, bhante, bojjhaṅgāti vuccantīti bhante, kittakena nu kho bujjhanakaaṅgā nāma vuccantīti pucchati. Bodhāya saṃvattantīti bujjhanatthāya saṃvattanti. Imasmiṃ sutte missakabojjhaṅgā kathitā. Dutiye dhammaparicchedo kathito.
3-5. 分:《堪忍经》等的注释
3-5. Ṭhāniyasuttādivaṇṇanā
204-206204-206. 在第三经里说的“欲贪所依”,是指作为欲贪产生原因的所缘法。在“嗔恚所依”等说法里,也是同样的道理。因为整部经都是单就所缘来说的。第一品第二经里所说的区分,在这里也同样可以找到。第四经讲的是混合的觉支。第五经里说的“不退法”,是指能带来不退转的、具有那种性质的法。
204-206. Tatiye kāmarāgaṭṭhāniyānanti kāmarāgassa kāraṇabhūtānaṃ ārammaṇadhammānaṃ. Byāpādaṭṭhāniyādīsupi eseva nayo. Sakalañhi idaṃ suttaṃ ārammaṇeneva kathitaṃ. Paṭhamavaggassa dutiyasutte vuttaparicchedopettha labbhateva. Catutthe missakabojjhaṅgā kathitā. Pañcame aparihāniye dhammeti aparihānikare sabhāvadhamme.
6-7. 渴爱灭尽经等之注释
6-7. Taṇhakkhayasuttādivaṇṇanā
207-208第六经中,“说了此话”的意思是:世尊知道在这集会中,坐着一位名叫伍达义的长老比丘,他善于把前后义理连接起来,他会来问我,于是结束了说法;提问者知道世尊已经结束了说法,为了把说法的前后脉络接上,就这样问。于是他这样向世尊提问。“广大”等一整段话,都是就善修习的状态而说的。因为善修习的念觉支,就可以被称为广大、大至、无量、无嗔。它由于遍满而广大,由于达到宏大而大至,由于增长没有限量而无量,由于远离诸盖、没有嗔害而无嗔。由断除渴爱而断除业,意思是:凡是以渴爱为根会生起的业,都因为渴爱被断除而被断除。由断除业而断除苦,意思是:凡是以业为根会生起的轮回之苦,都因为业被断除而被断除。“爱尽”等词,只是就渴爱等的灭尽来说的,但从义理上说,应当知道这些词所开示的就是涅槃。第七经意义明了。
207-208. Chaṭṭhe etadavocāti ‘‘imissaṃ parisati nisinno udāyitthero nāma anusandhikusalo bhikkhu atthi, so maṃ pucchissatīti bhagavatā osāpitadesanaṃ ñatvā desanānusandhiṃ ghaṭessāmī’’ti pucchanto etaṃ avoca. Vipulantiādi sabbaṃ subhāvitattaṃ sandhāya vuttaṃ. Subhāvito hi satisambojjhaṅgo vipulo ca mahaggato ca appamāṇo ca abyāpajjo ca nāma hoti. So hi patthaṭattā vipulo, mahantabhāvaṃ gatattā mahaggato, vaḍḍhipamāṇattā appamāṇo, nīvaraṇānaṃ dūrībhāvena byāpādarahitattā abyāpajjho nāma hoti. Taṇhāya pahānā kammaṃ pahīyatīti yaṃ taṇhāmūlakaṃ kammaṃ uppajjeyya, taṃ taṇhāpahānena pahīyati. Kammassa pahānā dukkhanti yampi kammamūlakaṃ vaṭṭadukkhaṃ uppajjeyya, taṃ kammapahānena pahīyati. Taṇhakkhayādayo taṇhādīnaṃyeva khayā, atthato panetehi nibbānaṃ kathitanti veditabbaṃ. Sattamaṃ uttānameva.
8. 通达分经的注释
8. Nibbedhabhāgiyasuttavaṇṇanā
209在第八经中,“通达分”是指能穿透的部分。“已修习念觉支”:意思是依靠已修习的念觉支,或者修习念觉支之后安住,所以这里的道觉支是混合的。由这些觉支所修习,或者修习这些觉支之后所安住的心,生起的确实只是出世间心。不过,即使如此,如果以道为所依,仍然可以说它是混合的。
209. Aṭṭhame nibbedhabhāgiyanti nibbijjhanakoṭṭhāsiyaṃ. Satisambojjhaṅgaṃ bhāvitenāti satisambojjhaṅgena bhāvitena, satisambojjhaṅgaṃ vā bhāvetvā ṭhitena, evamettha maggabojjhaṅgā missakā. Tehi bhāvitaṃ, te vā bhāvetvā ṭhitaṃ cittaṃ nibbattitalokuttarameva. Tampi pana magganissitaṃ katvā missakameva kathetuṃ vaṭṭati.
《一法经》的注释
9. Ekadhammasuttavaṇṇanā
210在第九部经的注释里,“结缚”指的是被称为结的束缚。“执取”指的是最终确定下来之后的抓取。
210. Navame saṃyojanavinibandhāti saṃyojanasaṅkhātā vinibandhā. Ajjhosānāti pariniṭṭhapetvā gahaṇā.
第10经《伍达义经》的注释
10. Udāyisuttavaṇṇanā
211第十经中,“不尊重”是指没有恭敬心。“向上转与向下转”,这里“向上转”说的是生起,“向下转”说的是灭去,意思是随着生灭而反复观照、遍察。“尊者,我已通达法”是指已经通达观法。“道”就是指观道。因为,如果那位长老当时是入流者,这观就是为了上面三道;如果是不来者,就应当知道这观是为了阿拉汉道。“以如是等方式而住”是指以种种方式而住。“为了真实状态”是指为了达到那种状态。通过“生已尽”等语句,正显示了“为了真实状态”所指的那种状态。这里的意思是为了省察而引导,他这样说明这一点。其余一切处都浅显易懂。
211. Dasame abahukatoti akatabahumāno. Ukkujjāvakujjanti ettha ukkujjaṃ vuccati udayo, avakujjaṃ vayoti udayabbayavasena parivattento sammasantoti dīpeti. Dhammo ca me, bhante, abhisamitoti vipassanādhammo abhisamāgato. Maggoti vipassanāmaggova. Sace hi thero tasmiṃ samaye sotāpanno, upari tiṇṇaṃ maggānaṃ atthāya, sace anāgāmī, arahattamaggassa atthāya ayaṃ vipassanā veditabbā. Tathā tathā viharantanti tena tenākārena viharantaṃ. Tathattāyāti tathābhāvāya. Khīṇā jātītiādīhi tathattāyāti adhippetaṃ tathābhāvaṃ dasseti. Paccavekkhaṇatthāya upanīyatīti hi ettha adhippāyo, taṃ dassento evamāha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.