《名经》的注释
1. Nāmasuttavaṇṇanā
61“名”是指通称等各类名称。“一切”是指一切施设的领域、一切所知的运作领域。“Addhabhavī”:虽然在巴利圣典中用的是过去时的表述,但那只是表征而已。通过“征服、随转”这两个词,显示征服与随转就是运作本身。不过,对他的这种征服,不触及狭小的范围,而是以广大的范围来展示,所以说“以化生者等”。“彼有名”:对于那棵树、那块石头等,正是以“无名”作为通称,人们就是这样认知它的。这就是这句话的意思。
61.Nāmanti sāmaññanāmādibhedaṃ nāmaṃ. Sabbanti sabbaṃ paññattipathaṃ sabbaṃ ñeyyapavattipathaṃ. Addhabhavīti kāmaṃ pāḷiyaṃ atītakālaniddeso kato, taṃ pana lakkhaṇamattaṃ. Abhibhavati anupatatīti etena abhibhavo anupatanaṃ pavatti evāti dasseti. Taṃ panassa abhibhavanaṃ appavisaye anāmasitvā mahāvisayānaṃ vasena dassento ‘‘opapātikena vā’’tiādimāha. Tassa nāmaṃ hotīti tassa rukkhapāsāṇādikassa anāmakoicceva samaññā hoti, tathā naṃ sañjānantīti attho.
2. 《心经》的注释
2. Cittasuttavaṇṇanā
62“随心转”说的是那些还没有遍知事的人,只指他们。“无剩余取尽”就是无余执取。因为已经遍知诸蕴、断除烦恼的人,不会跟着心转,而是让心随自己转。
62.Ye cittassa vasaṃ gacchantīti ye apariññātavatthukā, tesaṃyeva. Anavasesapariyādānanti anavasesaggahaṇaṃ. Na hi pariññātakkhandhā pahīnakilesā cittassa vasaṃ gacchanti, taṃ attano vase vattenti.
3. 渴爱经的注释
3. Taṇhāsuttavaṇṇanā
63在第三处,“一切皆随从于他主”的意思是:那些随渴爱而转的人,就是被完全含摄、毫无剩余。这个含义通过“此乃正理”这句话来显示。
63. Tatiye ‘‘sabbeva vasamanvagū’’ti ye taṇhāya vasaṃ gacchanti, tesaṃ eva anavasesapariyādānanti imamatthaṃ ‘‘eseva nayo’’ti iminā atidissati.
4. 《结经》的注释
4. Saṃyojanasuttavaṇṇanā
64“Kiṃsu saṃyojana”这一说法里,“su”只是个语助词,所以就说成“kiṃ-saṃyojano”吗?“vicaranti etehi”的意思是“他们靠这些而行走”,也就是“vicāraṇā”(足)。本来该用复数,却用了单数。“Tassā”指的是“世间的”(lokassa)。
64.Kiṃsu saṃyojanoti sūti nipātamattanti āha ‘‘kiṃ-saṃyojano’’ti? Vicaranti etehīti vicāraṇā, pādā. Bahuvacane hi vattabbe ekavacanaṃ kataṃ. Tassāti lokassa.
第5篇 缚经的注释
5. Bandhanasuttavaṇṇanā
65第四项里已经讲过的义理,紧接着的那一项也说了,只是文句不同而已,所以他说:“第五项也是同样的道理。”
65. Catutthe āgataattho eva anantarepi vutto, byañjanameva nānanti āha ‘‘pañcamepi eseva nayo’’ti.
第6部《自害经》注释
6. Attahatasuttavaṇṇanā
66经文写成“Kenassubbhāhato”时,是以此为读法,所以他说“su”只是个虚词。但如果读作“kenassabbhāhato”,那就是省略了u音的词间连读。icchādhūpāyito(被欲所焚)的意思是:被以尚未获得的事物为对象的渴爱所灼烧、烧焦。因此说“被欲所燃”。
66. ‘‘Kenassubbhāhato’’ti pāṭhoti adhippāyena ‘‘su-kāro nipātamatta’’nti āha, ‘‘kenassabbhāhato’’ti pana pāṭhe u-kāralopena padasandhi. Icchādhūpāyitoti asampattavisayicchālakkhaṇāya taṇhāya santāpito daḍḍho. Tenāha ‘‘icchāya āditto’’ti.
7. 《高举经》的注释
7. Uḍḍitasuttavaṇṇanā
67“跳过去”是指被绑住之后又跳过去。在“声等”当中,耳等被悬挂在声等之象牙钩上,因为被渴爱的绳索牢牢绑住,所以无法从声等境界中超越出去。“世间”是指处世间。由于这里是按照义理关联来解释的,所以也可以按蕴等世间来关联解释。因为紧接着的“有”的缘故,并不遥远。由于被死心所间隔,只隔一个心识的“有”业无法被觉知;既然如此,众生为什么不觉知呢?因此说“以强力……”等等。
67.Ullaṅghitoti ubbandhitvā laṅghito. Saddādīsūti saddādināgadantesu sotādīni uḍḍitāni taṇhārajjunā daḷhabandhanena baddhattā tadanativattanato. Lokoti āyatanaloko. Tathā atthayojanāya katattā khandhādilokavasenapi yojanā kātabbā. Na dūraṃ anantarabhavakattā. Cuticittaantaritattā ekacittantarabhavassa kammassa abujjhanaṃ, evaṃ sante kasmā sattā na bujjhantīti āha ‘‘balavatiyā’’tiādi.
8. 《闭塞经》的注释
8. Pihitasuttavaṇṇanā
68问,就是想要了解的意义。说“被问”,是因为在第七经的偈颂中,把前半颂和后半颂、后半颂和前半颂对调,而第八经是天神所问,所以说“按上下次序而问”。与提问相应的回答,即使没有明说,其义也已经成立,所以不另外引出。
68.Pañhoti ñātuṃ icchito attho. Pucchitoti sattamasutte gāthāya purimaddhaṃ pacchimaddhaṃ, pacchimaṃ purimaṃ katvā aṭṭhamasutte devatāya pucchitattā vuttaṃ ‘‘heṭṭhupariyāyavasena pucchito’’ti. Pucchānurūpaṃ vissajjananti avuttampi siddhametanti anāhaṭaṃ.
9. 欲经的注释
9. Icchāsuttavaṇṇanā
69第九经中,“为调伏”是指通过调伏。这里用的是表示工具格的与格形式。“是什么的”就是“什么”,其中“su”只是个语气助词。“断除一切结缚”是指把十种结缚全都彻底断除。因为渴爱既已彻底断除,就不可能有任何烦恼结缚未被断除而留存下来。这个道理很容易理解,所以说“一切都清清楚楚”。
69. Navame vinayāyāti vinayena. Karaṇatthe hi idaṃ sampadānavacanaṃ. Kissassūti kissa, su-kāro nipātamattaṃ. Sabbaṃ chindati bandhananti sabbaṃ dasavidhampi saṃyojanaṃ samucchindati. Na hi taṃ kiñci kilesabandhanaṃ atthi, yaṃ asamucchinnaṃ hutvā ṭhitaṃ assā taṇhāya samucchinnāya. Svāyamattho suviññeyyoti āha ‘‘sabbaṃ uttānamevā’’ti.
10. 《世间经》的注释
10. Lokasuttavaṇṇanā
70在什么存在时?那么,它的存在只是从生起的方式来说的,所以说“在什么生起时”?“世间生起”:因为无执取,依世间的通称而说。“六处”:这里道理也一样。“结交”:使对内六处产生特别强的贪爱,因为内六处是特别强贪爱的所依。“依止”:这里省略了动词,取“转起”这个词,因为前时的动作要观待后时的动作。那么什么在转起?是世间,也就是世间的通称。“六处”:这里的“六处”是表示原因,因为六处就是一切苦的原因。“这”指有情世间。名为生起,是因为六处名为一切苦的根本。对外处结交,特别是对色等,因为它们是渴爱的所依。又因为以眼等满足而执取色等,导致世间的受用,所以说“六……受困扰”。
70.Kisminti kismiṃ sati? Tassa pana santabhāvo uppattivasenevāti āha ‘‘kismiṃ uppanne’’ti? Loko uppannoti vuccati anupādānattā lokasamaññāya. Chasūti etthāpi eseva nayo santhavanti adhikasinehaṃ karoti adhikasinehavatthubhāvato ajjhattikāyatanānaṃ. Upādāyāti pubbakālakiriyā aparakālakiriyaṃ apekkhatīti vacanasesavasena kiriyāpadaṃ gahitaṃ ‘‘pavattatī’’ti. Kiṃ pana pavattati? Loko, lokasamaññāti attho. Chasūti idaṃ nimittatthe bhummaṃ. Chaḷāyatananimittañhi sabbadukkhaṃ. Ayanti sattaloko. Uppanno nāma hoti chaḷāyatanaṃ nāma mūlaṃ sabbadukkhānanti katvā. Bāhiresu āyatanesu santhavaṃ karoti visesato rūpādīnaṃ taṇhāvatthukattā. Yasmā cakkhādīnaṃ santappanavasena rūpādīnaṃ pariggahitattā lokassa nisevitāya saṃvattati, tasmā vuttaṃ ‘‘channaṃ…pe… vihaññatī’’ti.