《老经》注释
1. Jarāsuttavaṇṇanā
5151. 在《老品》第一经的注释中,“善”指的是所得到的、美好的东西。“戒乃至衰老”这句话要说明的是:就像珍珠、宝石、红布等装饰品,只在年轻时才好看;到了年老衰朽的时候还戴着它们,就会被人说:“这人到现在还贪恋幼稚的样子,怕是疯了吧。”戒就不是这样。因为戒在任何时候都庄严美好。年少时守护戒,没有人会说:“守这个戒有什么用?”中年时也一样,老年时也一样。
51. Jarāvaggassa paṭhame sādhūti laddhakaṃ bhaddakaṃ. Sīlaṃ yāva jarāti iminā idaṃ dasseti – yathā muttāmaṇirattavatthādīni ābharaṇāni taruṇakāleyeva sobhanti, jarājiṇṇakāle tāni dhārento ‘‘ayaṃ ajjāpi bālabhāvaṃ pattheti, ummattako maññe’’ti vattabbataṃ āpajjati , na evaṃ sīlaṃ. Sīlañhi niccakālaṃ sobhati. Bālakālepi hi sīlaṃ rakkhantaṃ ‘‘kiṃ imassa sīlenā’’ti? Vattāro natthi. Majjhimakālepi mahallakakālepīti.
信已安立,这才是善:就像手旷野的质多居士等人那样,通过圣道而来的信已经稳固安立,这才叫善。慧是人的宝:这里说的宝,应当从被看重等意义来理解。因为这样说:
Saddhāsādhu patiṭṭhitāti hatthāḷavakacittagahapatiādīnaṃ viya maggena āgatā patiṭṭhitasaddhā nāma sādhu. Paññā narānaṃ ratananti ettha cittīkataṭṭhādīhi ratanaṃ veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ –
如果“受人恭敬”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是受人恭敬的吗?在世间一切受人恭敬的人当中,世尊是最受恭敬的。如果“令人喜悦”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是令人喜悦的吗?依照他的教导修行的人,安住在禅那的喜悦与快乐中。如果“无与伦比”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是无与伦比的吗?因为他已到达功德的彼岸,任何功德都无法衡量他。如果“难以遇到”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是难以遇到的吗?如果“最胜者所受用”就是宝,那么世尊在戒、定、慧、解脱、解脱知见上都是最胜的。
‘‘Yadi cittīkatanti ratanaṃ, nanu bhagavā cittīkato purisasīho, ye ca loke cittīkatā, tesaṃ cittīkato bhagavā. Yadi ratikaranti ratanaṃ, nanu bhagavā ratikaro purisasīho, tassa vacanena carantā jhānaratisukhena abhiramanti. Yadi atulyanti ratanaṃ, nanu bhagavā atulo purisasīho. Na hi sakkā tuletuṃ guṇehi guṇapāramiṃ gato. Yadi dullabhanti ratanaṃ, nanu bhagavā dullabho purisasīho. Yadi anomasattaparibhoganti ratanaṃ, nanu bhagavā anomo sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenā’’ti.
在这里,慧因为难以出现的缘故,所以被称为“宝”。福是指福思,它由于是无色的,所以无法携带。第一。
Idha pana dullabhapātubhāvaṭṭhena paññā ‘‘ratana’’nti vuttaṃ. Puññanti puññacetanā, sā hi arūpattā pariharituṃ na sakkāti. Paṭhamaṃ.
2. 《不老经》的注释
2. Ajarasāsuttavaṇṇanā
5252. 第二经中,“不老”是指不衰老、不败坏的意思。戒只有在没有破损的时候才是好的;如果戒破了,亲教师、轨范师等人也不会接纳他,无论走到哪里都只会被赶出去。第二经结束。
52. Dutiye ajarasāti ajīraṇena, avipattiyāti attho. Sīlañhi avipannameva sādhu hoti, vipannasīlaṃ ācariyupajjhāyādayopi na saṅgaṇhanti, gatagataṭṭhāne niddhamitabbova hotīti. Dutiyaṃ.
第3章《友经》的注释
3. Mittasuttavaṇṇanā
53第三经:“商队”指一起结伴上路的人,或者是步行的商队,或者是车乘的商队。“友”:当疾病生起时,用担架或其他交通工具把人送到安稳地方的人,就是友。“在自家”:指在自己的家里。当那样的重病发生时,儿女、妻子等人都会嫌弃,可是母亲却把不净物也看成檀香一样。因此,她是自家中的友。“同伴”指对已生起之事:对于已生起的任务,谁能承担、完成那任务,他以在事务上共同承担者的身份,就是事务上的同伴、友;而一起饮酒等的同伴,则不是友。“属于来世的”:指来世的利益。第三经。
53. Tatiye satthoti saddhiṃcaro, jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Mittanti roge uppanne pāṭaṅkiyā vā aññena vā yānena haritvā khemantasampāpanena mittaṃ. Sake ghareti attano gehe . Tathārūpe roge jāte puttabhariyādayo jigucchanti, mātā pana asucimpi candanaṃ viya maññati. Tasmā sā sake ghare mittaṃ. Sahāyo atthajātassāti uppannakiccassa yo taṃ kiccaṃ vahati nittharati, so kiccesu saha ayanabhāvena sahāyo mittaṃ, surāpānādisahāyā pana na mittā. Samparāyikanti samparāyahitaṃ. Tatiyaṃ.
第4篇《事经》的注释
4. Vatthusuttavaṇṇanā
54第四则:“儿子是依靠”——到了年老的时候,因为儿子能照料自己,所以儿子是依靠。“最胜”:妻子能分享那些连对别人都不该说的秘密,因此被称为最胜的密友。第四则。
54. Catutthe puttā vatthūti mahallakakāle paṭijagganaṭṭhena puttā patiṭṭhā. Paramoti aññesaṃ akathetabbassapi guyhassa kathetabbayuttatāya bhariyā paramo sakhā nāma. Catutthaṃ.
第5到7则:《第一人经》等的注释
5-7. Paṭhamajanasuttādivaṇṇanā
55第五句:“到处流转”是指以前往其他大海等地的方式从这里到那里四处奔走。第五句。
55. Pañcame vidhāvatīti parasamuddādigamanavasena ito cito ca vidhāvati. Pañcamaṃ.
56第六句:“苦”,是指轮回之苦。第六句。
56. Chaṭṭhe dukkhāti vaṭṭadukkhato. Chaṭṭhaṃ.
57第七句里说的“归宿”,指的是最终成就和依靠处。第七句。
57. Sattame parāyaṇanti nipphatti avassayo. Sattamaṃ.
第8篇《邪道经》的注释
8. Uppathasuttavaṇṇanā
58第八句里说“贪是邪道”:对想要投生善趣、想要证得涅槃的人来说,贪不是正道。“日夜灭尽”:是说随着日日夜夜而灭尽,或者在日日夜夜中逐渐灭尽。“女人是污垢”:其他外在的污垢,用灰、碱之类的东西洗一洗还能弄干净;可是被女人的污垢弄脏了的人,却没办法变得清净,所以说女人是“污垢”。“在这里”:是说在这个女人身上,众生会粘着上去。“苦行”:是根律仪、头陀支功德、精进、种种难行苦行的名称;不过在这里,除了难行苦行之外,一切能烧尽烦恼的修行方式都算。“梵行”:就是远离淫欲。第八。
58. Aṭṭhame rāgo uppathoti sugatiñca nibbānañca gacchantassa amaggo. Rattindivakkhayoti rattidivehi, rattidivesu vā khīyati. Itthī malanti sesaṃ bāhiramalaṃ bhasmakhārādīhi dhovitvā sakkā sodhetuṃ, mātugāmamalena duṭṭho pana na sakkā suddho nāma kātunti itthī ‘‘mala’’nti vuttā. Etthāti ettha itthiyaṃ pajā sajjati. Tapoti indriyasaṃvaradhutaṅgaguṇavīriyadukkarakārikānaṃ nāmaṃ, idha pana ṭhapetvā dukkarakārikaṃ sabbāpi kilesasantāpikā paṭipadā vaṭṭati. Brahmacariyanti methunavirati. Aṭṭhamaṃ.
9. 第二经注释
9. Dutiyasuttavaṇṇanā
59第九句:“对什么感到欢喜?”就是对什么感到欢喜。“第二位”:对于走向善趣和涅槃的人来说,她是同伴。“慧教导他”:慧这样教导这个人:“这个该做,这个不该做。”第九句。
59. Navame kissa cābhiratoti kismiṃ abhirato. Dutiyāti sugatiñceva nibbānañca gacchantassa dutiyikā. Paññā cenaṃ pasāsatīti paññā etaṃ purisaṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mākarī’’ti anusāsati. Navamaṃ.
10. 《诗人经》的注释
10. Kavisuttavaṇṇanā
60第十经:韵律是起因——伽耶特利等韵律是偈颂的起因。因为在最初铺设偈颂时,他确实以“应以何种韵律而成?”来开始。文即产生:因为字母产生词,词产生偈颂,偈颂阐明义理。依于名:即依于大海等假名。因为开始偈颂时,必定依于大海或大地等某个名称才开始。住处即立足处:偈颂正是从诗人那里流出,诗人是它们的立足处。第十。
60. Dasame chando nidānanti gāyattiādiko chando gāthānaṃ nidānaṃ. Pubbapaṭṭhāpanagāthā ārabhanto hi ‘‘kataracchandena hotū’’ti ārabhati . Viyañjananti jananaṃ. Akkharaṃ hi padaṃ janeti, padaṃ gāthaṃ janeti, gāthā atthaṃ pakāsetīti. Nāmasannissitāti samuddādipaṇṇattinissitā. Gāthā ārabhanto hi samuddaṃ vā pathaviṃ vā yaṃ kiñci nāmaṃ nissayitvāva ārabhati. Āsayoti patiṭṭhā. Kavito hi gāthā pavattanti. So tāsaṃ patiṭṭhā hotīti. Dasamaṃ.