燃烧品第五·1. 《燃烧经》的注解
1. 天人相应义注 · 118 段
1. 《燃烧经》的注解
1. Ādittasuttavaṇṇanā
41《燃烧品》第一经里说的“以老、死”等,是开示的引子;而实际上,世间就是被贪等十一种火燃烧着。“以布施”是指布施的思。所施之物成为妥善取出的东西:意思是,由于布施福德的思,所施之物只属于施主自己,就像屋主取出的物品一样,所以这样说。“盗贼夺去”:没有布施出去的财物,盗贼会夺走,国王也会夺走,火也会烧掉,即使放在某个地方也会消失。“终”是指死亡。“身与所有物”:指身体,以及还没有被盗贼等毁坏的财富。“升天”:像须大拏大王等人那样,投生到天界。第一。
41. Ādittavaggassa paṭhame jarāya maraṇena cāti desanāsīsametaṃ, rāgādīhi pana ekādasahi aggīhi loko ādittova. Dānenāti dānacetanāya. Dinnaṃ hoti sunīhatanti dānapuññacetanāhi dāyakasseva hoti gharasāmikassa viya nīhatabhaṇḍakaṃ, tenetaṃ vuttaṃ. Corā harantīti adinne bhoge corāpi haranti rājānopi, aggipi ḍahati, ṭhapitaṭṭhānepi nassanti. Antenāti maraṇena. Sarīraṃ sapariggahanti sarīrañceva corādīnaṃ vasena avinaṭṭhabhoge ca. Saggamupetīti vessantaramahārājādayo viya sagge nibbattatīti. Paṭhamaṃ.
2. 《施何经》的注释
2. Kiṃdadasuttavaṇṇanā
4242. 在第二经中,“施食者”:因为即使一个人非常强壮,如果不吃两三顿饭,就站不起来;但吃过之后,即使原本虚弱,也会变得有力气,所以说“施食者就是施力者”。“施衣者”:因为即使一个人相貌端正,如果穿着破衣或没有衣服,也会显得丑陋、被人轻视、不堪入目;而穿上衣服遮身,就像天子一样光彩照人,所以说“施衣者就是施美貌者”。“施乘具者”:指布施象乘等交通工具的人。不过在这些当中——
42. Dutiye annadoti yasmā atibalavāpi dve tīṇi bhattāni abhutvā uṭṭhātuṃ na sakkoti, bhutvā pana dubbalopi hutvā balasampanno hoti, tasmā ‘‘annado balado’’ti āha. Vatthadoti yasmā surūpopi duccoḷo vā acoḷo vā virūpo hoti ohīḷito duddasiko, vatthacchanno devaputto viya sobhati , tasmā ‘‘vatthado hoti vaṇṇado’’ti āha. Yānadoti hatthiyānādīnaṃ dāyako. Tesu pana –
“沙门不宜乘象车,
不宜乘马,也不宜乘车前行。
此车乘宜于沙门,
鞋履则宜于守护戒蕴者。”
‘‘Na hatthiyānaṃ samaṇassa kappati, Na assayānaṃ, na rathena yātuṃ; Idañca yānaṃ samaṇassa kappati, Upāhanā rakkhato sīlakhandha’’nti.
所以,布施伞、鞋、手杖、床、座椅的人,还有修整道路、造阶梯、架桥、备船的人,这一切都算是布施了交通工具。成为带来安乐的人:因为能带来交通工具所带来的安乐,所以就叫作带来安乐的人。成为给予眼的人:在黑暗中,即使有眼睛的人也看不见色相,由于布施灯,所以就叫作给予眼的人,并且像阿那律长老那样,也能获得天眼通的成就。
Tasmā chattupāhanakattarayaṭṭhimañcapīṭhānaṃ dāyako, yo ca maggaṃ sodheti, nisseṇiṃ karoti, setuṃ karoti, nāvaṃ paṭiyādeti, sabbopi yānadova hoti. Sukhado hotīti yānassa sukhāvahanato sukhado nāma hoti. Cakkhudoti andhakāre cakkhumantānampi rūpadassanābhāvato dīpado cakkhudo nāma hoti, anuruddhatthero viya dibbacakkhu sampadampi labhati.
成为一切施主:他成了布施一切力量等诸物的施主。比如有人到两三个村子去托钵,什么都没得到就回来了,在清凉的池塘里洗个澡,走进住处,在床上躺一会儿,然后起身坐下,这时他身体的力量就好像被重新注入了一样。在外游走的人,身体会被风吹日晒烤得肤色憔悴;走进住处,关上门躺一会儿,不调和的状态就平息下来,调和的状态就现前,肤色也好像被重新注入,恢复了光泽。在外游走的人,脚会被荆棘刺到,被树桩撞到,还会遇到蛇虫之类的危险和盗贼的威胁;走进住处,关上门躺下之后,这一切危险都没有了。对于诵习法义的人,会生起法喜之乐;对于专注禅修业处的人,会生起寂静之乐。同样,在外游走的人会出汗,眼睛会跳动不安,刚进入住处的那一刻,就像掉进井里一样,床和椅子等都看不清;但坐下片刻之后,眼根的明净就好像被重新注入,门扇、窗户、床、椅等都能看清了。因此说:“凡是施予住处的人,他就是一切施主。”
Sabbadado hotīti sabbesaṃyeva balādīnaṃ dāyako hoti. Dve tayo gāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā āgatassāpi sītalāya pokkharaṇiyā nhāyitvā patissayaṃ pavisitvā muhuttaṃ mañce nipajjitvā uṭṭhāya nisinnassa hi kāye balaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti. Bahi vicarantassa ca kāye vaṇṇāyatanaṃ vātātapehi jhāyati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya muhuttaṃ nipannassa ca visabhāgasantati vūpasammati, sabhāgasantati okkamati, vaṇṇāyatanaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti. Bahi vicarantassa pāde kaṇṭako vijjhati, khāṇu paharati, sarīsapādiparissayo ceva corabhayañca uppajjati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya nipannassa sabbete parissayā na honti, dhammaṃ sajjhāyantassa dhammapītisukhaṃ, kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa upasamasukhaṃ uppajjati. Tathā bahi vicarantassa ca sedā muccanti, akkhīni phandanti, senāsanaṃ pavisanakkhaṇe kūpe otiṇṇo viya hoti, mañcapīṭhādīni na paññāyanti. Muhuttaṃ nisinnassa pana akkhipasādo āharitvā pakkhitto viya hoti, dvārakavāṭavātapānamañcapīṭhādīni paññāyanti. Tena vuttaṃ – ‘‘so ca sabbadado hoti, yo dadāti upassaya’’nti.
他被称为“给予不死的人”,意思是:就像有人把殊胜的食物装满钵一样,他实际上是在给予“不死”的馈赠。所谓“教导法的人”,就是指教导法、讲解义注、诵读巴利经典、回答被问到的问题、指示禅修业处、让人听闻法义——这一切都算是在教导法。应当知道,在一切布施中,法布施才是最殊胜的。关于这一点,也有这样的话:
Amataṃdado ca so hotīti paṇītabhojanassa pattaṃ pūrento viya amaraṇadānaṃ nāma deti. Yo dhammamanusāsatīti yo dhammaṃ anusāsati, aṭṭhakathaṃ katheti, pāḷiṃ vāceti, pucchitapañhaṃ vissajjeti, kammaṭṭhānaṃ ācikkhati, dhammassavanaṃ karoti, sabbopesa dhammaṃ anusāsati nāma. Sabbadānānañca idaṃ dhammadānameva agganti veditabbaṃ. Vuttampi cetaṃ –
法布施胜过一切布施,
在一切滋味中,法味最殊胜。
以法喜胜过一切喜乐,
渴爱灭尽,就能战胜一切苦。(《法句》354)第二。
‘‘Sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti, Sabbarasaṃ dhammaraso jināti; Sabbaratiṃ dhammarati jināti, Taṇhakkhayo sabbadukkhaṃ jinātī’’ti. (dha. pa. 354); Dutiyaṃ;
3. 食物经的注释
3. Annasuttavaṇṇanā
43第三经中,“欢喜”是指渴望、希求。“追随”是指亲近、跟从,就像居士质多、希瓦利长老等人那样,跟在后面紧追不舍。“因此”,是因为在现世和他世,那位布施食物的人无论到哪里都会被跟随,所以说“因此”。其余内容意思已经很明白。第三。
43. Tatiye abhinandantīti patthenti. Bhajatīti upagacchati, cittagahapatisīvalittherādike viya pacchato anubandhati. Tasmāti yasmā idhaloke paraloke ca annadāyakameva anugacchati, tasmā. Sesaṃ uttānamevāti. Tatiyaṃ.
4. 一根经的注释
4. Ekamūlasuttavaṇṇanā
44第四经的注释。
“一根本”:无明是渴爱的根本,渴爱是无明的根本。不过这里特指渴爱。它被常见和断见这两种见解卷进去,所以叫“二转”。它又被贪、嗔、痴这三种污垢所染污,所以叫“三垢”。其中,痴是以俱生这一层来说成为污垢,贪和嗔则是以亲依止这一层来说成为污垢。五种欲乐是它铺展开来的地方,它在这些欲乐中铺展开来,所以叫“五扩展”。它因为永远填不满,所以叫“海”。它在内六处和外六处这十二处中转动、回旋,所以叫“十二转”。又因为它没有一个可以站住脚的地方,所以叫“深渊”。“一根本……乃至……深渊”,意思是这位仙人已经渡过、超越、完全越过了这些。第四经注释结束。
44. Catutthe ekamūlanti avijjā taṇhāya mūlaṃ, taṇhā avijjāya. Idha pana taṇhā adhippetā. Dvīhi sassatucchedadiṭṭhīhi āvaṭṭatīti dvirāvaṭṭā. Sā ca rāgādīhi tīhi malehi timalā. Tatrāssā moho sahajātakoṭiyā malaṃ hoti, rāgadosā upanissayakoṭiyā. Pañca pana kāmaguṇā assā pattharaṇaṭṭhānā, tesu sā pattharatīti pañcapattharā. Sā ca apūraṇīyaṭṭhena samuddo. Ajjhattikabāhiresu panesā dvādasāyatanesu āvaṭṭati parivaṭṭatīti dvādasāvaṭṭā. Apatiṭṭhaṭṭhena pana pātāloti vuccatīti. Ekamūlaṃ…pe… pātālaṃ, atari isi, uttari samatikkamīti attho. Catutthaṃ.
5. 无上经的注释
5. Anomasuttavaṇṇanā
4545. 第五首偈颂里说“无等比之名”,意思是:因为具足一切功德,所以名称毫无欠缺,也就是圆满的名称。“见微细义者”:世尊能看见那些极其微细、精细的义理,比如蕴的内部差别等,所以叫见微细义者。“给予智慧者”:为了让人证得随顺智慧,以宣说行道的方式把智慧布施出去。“不著于欲宅”:不粘著于五种欲乐所依之处。“已步行”:世尊当年就是在菩提座上以圣道而行的,不是现在还在行走,这里是依据过去的情况这样说。“大仙”:伟大戒蕴等的寻求者与遍求者。
45. Pañcame anomanāmanti sabbaguṇasamannāgatattā avekallanāmaṃ, paripūranāmanti attho. Nipuṇatthadassinti bhagavā saṇhasukhume khandhantarādayo atthe passatīti nipuṇatthadassī. Paññādadanti anvayapaññādhigamāya paṭipadaṃ kathanavasena paññāya dāyakaṃ. Kāmālaye asattanti pañcakāmaguṇālaye alaggaṃ. Kamamānanti bhagavā mahābodhimaṇḍeyeva ariyamaggena gato, na idāni gacchati, atītaṃ pana upādāya idaṃ vuttaṃ. Mahesinti mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitāraṃ pariyesitāranti. Pañcamaṃ.
6. 天女经注释
6. Accharāsuttavaṇṇanā
46第六首偈颂中,“被天女群所喧闹”这句话:据说有一位天子,在导师佛陀的教法中出家后,履行义务、依教修行。到了第五个雨安居时,他自恣结束后,精通了两部母,学遍了业与非业,又选取了自己喜欢的业处。他生活简朴轻便,进入森林修行。世尊曾允许中夜时分可以睡眠。当那个时间到来时,他心想:“我害怕放逸。”于是把床架竖起来,日夜不吃东西,一心一意专注于业处。
46. Chaṭṭhe accharāgaṇasaṅghuṭṭhanti ayaṃ kira devaputto satthusāsane pabbajitvā vattapaṭipattiṃ pūrayamāno pañcavassakāle pavāretvā dvemātikaṃ paguṇaṃ katvā kammākammaṃ uggahetvā cittarucitaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhitvā sallahukavuttiko araññaṃ pavisitvā yo bhagavatā majjhimayāmo sayanassa koṭṭhāsoti anuññāto. Tasmimpi sampatte ‘‘pamādassa bhāyāmī’’ti mañcakaṃ ukkhipitvā rattiñca divā ca nirāhāro kammaṭṭhānameva manasākāsi.
这时,他体内生起了像刀割一样的气风,夺走了他的生命。他就在精进修行的地方死了。其实,任何比丘,不论是在经行处经行,或是靠着支撑柱站着,或是在经行道尽头把袈裟放在头上坐着或躺着,或是在大众当中坐在庄严的法座上说法时死去,这些都叫做在精进修行的地方死去。这位比丘就是在经行处死去的。由于他的依止缘薄弱,还没有证得漏尽,他就在三十三天的大天宫门口,像从睡梦中醒来一样,取得了结生。就在那一刹那,他生起了一个像金拱门一样、有三牛呼那么高大的身体。
Athassa abbhantare satthakavātā uppajjitvā jīvitaṃ pariyādiyiṃsu. So dhurasmiṃyeva kālamakāsi. Yo hi koci bhikkhu caṅkame caṅkamamāno vā ālambanatthambhaṃ nissāya ṭhito vā caṅkamakoṭiyaṃ cīvaraṃ sīse ṭhapetvā nisinno vā nipanno vā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane dhammaṃ desento vā kālaṃ karoti, sabbo so dhurasmiṃ kālaṃ karoti nāma. Iti ayaṃ caṅkamane kālaṃ katvā upanissayamandatāya āsavakkhayaṃ appatto tāvatiṃsabhavane mahāvimānadvāre niddāyitvā pabujjhanto viya paṭisandhiṃ aggahesi. Tāvadevassa suvaṇṇatoraṇaṃ viya tigāvuto attabhāvo nibbatti.
天宫里上千名天女看见他,心想:“天宫的主人——天子来了,我们来好好取悦他吧。”于是拿起各种乐器,围着他团团簇拥。这位天子还不知道自己已经死了,仍以为自己还是个出家人。他看到天女们,就像出家人见到来寺院经行的女人一样,生起了惭耻心。他像穿粪扫衣的比丘那样,把披在上面的厚实天衣偏袒一肩,遮住肩膀,收摄诸根,低头站在那里。天女们仅凭他的身体姿态就认出“这是一位沙门天子”,于是这样说道:“尊者天子,这里是天界,不是修习沙门法的地方,是享受福报成就的地方。”他仍然那样站着。天女们心想:“他还没意识到呢。”便奏起乐器。他依然看都不看,照旧站在那里。
Antovimāne sahassamattā accharā taṃ disvā, ‘‘vimānasāmiko devaputto āgato, ramayissāma na’’nti tūriyāni gahetvā parivārayiṃsu. Devaputto na tāva cutabhāvaṃ jānāti, pabbajitasaññīyeva accharā oloketvā vihāracārikaṃ āgataṃ mātugāmaṃ disvā lajjī. Paṃsukūliko viya upari ṭhitaṃ ghanadukūlaṃ ekaṃsaṃ karonto aṃsakūṭaṃ paṭicchādetvā indriyāni okkhipitvā adhomukho aṭṭhāsi. Tassa kāyavikāreneva tā devatā ‘‘samaṇadevaputto aya’’nti ñatvā evamāhaṃsu – ‘‘ayya, devaputta, devaloko nāmāyaṃ, na samaṇadhammassa karaṇokāso, sampattiṃ anubhavanokāso’’ti. So tatheva aṭṭhāsi. Devatā ‘‘na tāvāyaṃ sallakkhetī’’ti tūriyāni paggaṇhiṃsu. So tathāpi anolokentova aṭṭhāsi.
这时,他们把一面全身镜放到他面前。他看见镜中的影像,才知道自己已经死了,心想:“我修沙门法,并不是为了求这样的果报,而是为了求最上的目标——阿拉汉果啊!”于是对自己所得到的福报生起了后悔,就像一个原本盼着赢得金腰带才下场搏斗的力士,结果却只拿到一把萝卜。他又想:“天界的福报说起来容易得到,可佛陀出世却极难遇到。”于是,他连天宫都不进去,就凭着那丝毫没有破损的戒行,在天女们的围绕下,来到十力世尊面前,顶礼之后站在一边,说了这首偈颂。
Athassa sabbakāyikaṃ ādāsaṃ purato ṭhapayiṃsu. So chāyaṃ disvā cutabhāvaṃ ñatvā, ‘‘na mayā imaṃ ṭhānaṃ patthetvā samaṇadhammo kato, uttamatthaṃ arahattaṃ patthetvā kato’’ti sampattiyā vippaṭisārī ahosi, ‘‘suvaṇṇapaṭaṃ paṭilabhissāmī’’ti takkayitvā yuddhaṭṭhānaṃ otiṇṇamallo mūlakamuṭṭhiṃ labhitvā viya. So – ‘‘ayaṃ saggasampatti nāma sulabhā, buddhānaṃ pātubhāvo dullabho’’ti cintetvā vimānaṃ apavisitvāva asambhinneneva sīlena accharāsaṅghaparivuto dasabalassa santikaṃ āgamma abhivādetvā ekamantaṃ ṭhito imaṃ gāthaṃ abhāsi.
在这里,“被天女群所喧闹”是指被天女群用歌声和乐器的声音所喧闹。“为毗舍遮群所依止”是说,他把那个天女群说成了毗舍遮群。“林”是指欢喜园。因为他心意决定的习性,又自恃尊贵,所以不愿意把天众称为“天众”,而说“毗舍遮群”。他也不说“欢喜园”,而说“迷园”。“怎样才能度脱?”意思是:怎样才能出离?怎样才能超越?请世尊为我开示作为阿拉汉果近因的观。
Tattha accharāgaṇasaṅghuṭṭhanti accharāgaṇena gītavāditasaddehi saṅghositaṃ. Pisācagaṇasevitanti tameva accharāgaṇaṃ pisācagaṇaṃ katvā vadati. Vananti nandanavanaṃ sandhāya vadati. Ayañhi niyāmacittatāya attano garubhāvena devagaṇaṃ ‘‘devagaṇo’’ti vattuṃ na roceti. ‘‘Pisācagaṇo’’ti vadati. Nandanavanañca ‘‘nandana’’nti avatvā ‘‘mohana’’nti vadati . Kathaṃ yātrā bhavissatīti kathaṃ niggamanaṃ bhavissati, kathaṃ atikkamo bhavissati, arahattassa me padaṭṭhānabhūtaṃ vipassanaṃ ācikkhatha bhagavāti vadati.
这时,世尊想:“这位天子太过精进了,这到底是怎么回事?”他观察后,知道这位天子曾在自己教法中出家,便想:“他因为过度精进,命终后生到天界,如今仍以没有破损的戒行来到这里。”佛陀们对于还没有确立修行方向、还是初学者、还没做好准备的弟子,就像画师先要处理好墙面才能作画一样,会先教导初阶的修行:“先把戒清净,再修定,让通达业自作自受的智慧变得正直。”而对于已经具备条件、精勤修行的修行者,则直接教导作为阿拉汉道近因的微细空观。这位天子正是具备条件的修行者,戒行无瑕,但他唯一之道尚未到来,所以世尊为了教导空观,就从“名为正直”等开始说起。
Atha bhagavā ‘‘atisallikhateva ayaṃ devaputto, kiṃ nu kho ida’’nti? Āvajjento attano sāsane pabbajitabhāvaṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ accāraddhavīriyatāya kālaṃ katvā devaloke nibbatto, ajjāpissa caṅkamanasmiṃyeva attabhāvo asambhinnena sīlena āgato’’ti cintesi. Buddhā ca akatābhinivesassa ādikammikassa akataparikammassa antevāsino cittakāro bhittiparikammaṃ viya – ‘‘sīlaṃ tāva sodhehi, samādhiṃ bhāvehi, kammassakatapaññaṃ ujuṃ karohī’’ti paṭhamaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ ācikkhanti, kārakassa pana yuttapayuttassa arahattamaggapadaṭṭhānabhūtaṃ saṇhasukhumaṃ suññatāvipassanaṃyeva ācikkhanti, ayañca devaputto kārako abhinnasīlo, eko maggo assa anāgatoti suññatāvipassanaṃ ācikkhanto ujuko nāmātiādimāha.
在这里,“正直”是指八支圣道,因为它没有身体弯曲等毛病。说“那个方向名叫无畏”,是指着涅槃说的。因为在涅槃里没有任何恐惧,或者说,达到涅槃的人没有恐惧,所以说“那个方向名叫无畏”。“车不响”,指的就是八支圣道。就像普通的车,车轴没有涂油,或者坐的人太多,就会吱吱作响、发出噪音;圣道不是这样。即使八万四千众生同时登上它,它也不响、不吵。因此说它“不响”。“以法轮相连”,是以被称为身精进和心精进的法轮相连。
Tattha ujukoti kāyavaṅkādīnaṃ abhāvato aṭṭhaṅgiko maggo ujuko nāma. Abhayā nāma sā disāti nibbānaṃ sandhāyāha. Tasmiṃ hi kiñci bhayaṃ natthi, taṃ vā pattassa bhayaṃ natthīti ‘‘abhayā nāma sā disā’’ti vuttaṃ. Ratho akūjanoti aṭṭhaṅgiko maggova adhippeto. Yathā hi pākatikaratho akkhe vā anabbhañjite atirekesu vā manussesu abhiruḷhesu kūjati viravati, na evaṃ ariyamaggo. So hi ekappahārena caturāsītiyāpi pāṇasahassesu abhiruhantesu na kūjati na viravati. Tasmā ‘‘akūjano’’ti vutto. Dhammacakkehi saṃyutoti kāyikacetasikavīriyasaṅkhātehi dhammacakkehi saṃyutto.
在这里,“惭”这个说法已经把“愧”一起包含进去了。它的“栏杆”是指:就像外道战车上站着士兵,为了防止他们掉下去而装上木制栏杆;同样,这辆道路之车的栏杆,就是内在和外在生起的惭与愧。“以念为围绕”:就像战车用狮皮等围起来,这辆道路之车也用相应的念来围绕。“法”:指出世间的道。“以正见为先导”:以观的正见为先导,它走在前面,所以叫“正见为先导”,也就是那以正见为先导的道。就像国王的侍从先把盲人、跛子等赶走,把路清扫干净,然后国王才出行;同样,观以无常等正见清净了诸蕴之后,当如实了知地轮时,道的正见才生起。因此说:“我说法为御者,正见为先导。”
Hirīti ettha hiriggahaṇena ottappampi gahitameva hoti. Tassa apālamboti yathā bāhirakarathassa rathe ṭhitānaṃ yodhānaṃ apatanatthāya dārumayaṃ apālambanaṃ hoti, evaṃ imassa maggarathassa ajjhattabahiddhāsamuṭṭhānaṃ hirottappaṃ apālambanaṃ. Satyassaparivāraṇanti rathassa sīhacammādiparivāro viya imassāpi maggarathassa sampayuttā sati parivāraṇaṃ. Dhammanti lokuttaramaggaṃ . Sammādiṭṭhipurejavanti vipassanāsammādiṭṭhipurejavā assa pubbayāyikāti sammādiṭṭhipurejavo, taṃ sammādiṭṭhipurejavaṃ. Yathā hi paṭhamataraṃ rājapurisehi kāṇakuṇiādīnaṃnīharaṇena magge sodhite pacchā rājā nikkhamati, evamevaṃ vipassanā sammādiṭṭhiyā aniccādivasena khandhādīsu sodhitesu pacchā bhūmiladdhavaṭṭaṃ parijānamānā maggasammādiṭṭhi uppajjati. Tena vuttaṃ ‘‘dhammāhaṃ sārathiṃ brūmi, sammādiṭṭhipurejava’’nti.
世尊这样结束开示后,最后阐明了四圣谛。开示结束时,那位天子证入入流果。就像国王吃饭时,国王举起自己嘴巴大小的饭团,坐在膝上的王子从那饭团中做成适合自己嘴巴大小的一口;同样,当世尊以阿拉汉果为顶点来说法时,众生也依照各自的亲依止缘证得入流果等。这位天子证得入流果后,用香等供养世尊,然后离开了。第六。
Iti bhagavā desanaṃ niṭṭhāpetvā avasāne cattāri saccāni dīpesi. Desanāpariyosāne devaputto sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Yathā hi rañño bhojanakāle attano mukhappamāṇe kabaḷe ukkhitte aṅke nisinno putto attano mukhappamāṇeneva tato kabaḷaṃ karoti, evamevaṃ bhagavati arahattanikūṭena desanaṃ desentepi sattā attano upanissayānurūpena sotāpattiphalādīni pāpuṇanti. Ayampi devaputto sotāpattiphalaṃ patvā bhagavantaṃ gandhādīhi pūjetvā pakkāmīti. Chaṭṭhaṃ.
7. 植林经的注释
7. Vanaropasuttavaṇṇanā
47第七经里问:哪些是住于法的人,哪些是具足戒的人?世尊用“种花园的人”等比喻来阐明这个问题。其中,“种花园的人”是指种植花园和果园的人。“种树林的人”是指在一片自然生长的树林里围出地界,建造塔庙、菩提树、经行处、讲堂、石窟、夜间住处、白天住处,并种下遮荫的树来布施的人,这也叫种树林的人。“造桥的人”是指在险要的地方架桥、在水上准备船只的人。“饮水处”是指施水的亭子。“井”是指池塘、蓄水池等各类水井。“住所”是指居住的房舍。也有写成“Upāsaya”的读法。
47. Sattame dhammaṭṭhā sīlasampannāti ke dhammaṭṭhā, ke sīlasampannāti pucchati. Bhagavā imaṃ pañhaṃ thāvaravatthunā dīpento ārāmaropātiādimāha. Tattha ārāmaropāti pupphārāmaphalārāmaropakā. Vanaropāti sayaṃjāte aropimavane sīmaṃ parikkhipitvā cetiyabodhicaṅkamanamaṇḍapakuṭileṇarattiṭṭhānadivāṭṭhānānaṃ kārakā chāyūpage rukkhe ropetvā dadamānāpi vanaropāyeva nāma. Setukārakāti visame setuṃ karonti, udake nāvaṃ paṭiyādenti . Papanti pānīyadānasālaṃ. Udapānanti yaṃkiñci pokkharaṇītaḷākādiṃ. Upassayanti vāsāgāraṃ. ‘‘Upāsaya’’ntipi pāṭho.
“常增长福”并不是说在思考不善的念头或者睡觉的时候福会增长,而是每当忆念的时候,他的福才增长。正是针对这个意思,才说“常增长福”。“住于法、戒具足”:因为安住在那个法中,并且具备那个戒,所以叫住于法、戒具足。或者也可以这样解释:做这类福德的人,十种善法得以圆满,因为安住于这些法中,所以叫“住于法”;又因为以那个戒而具足,所以叫“戒具足”。第七。
Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti na akusalavitakkaṃ vā vitakkentassa niddāyantassa vā pavaḍḍhati. Yadā yadā pana anussarati, tadā tadā tassa vaḍḍhati. Imamatthaṃ sandhāya ‘‘sadā puññaṃ pavaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Dhammaṭṭhā sīlasampannāti tasmiṃ dhamme ṭhitattā tenapi sīlena sampannattā dhammaṭṭhā sīlasampannā. Atha vā evarūpāni puññāni karontānaṃ dasa kusalā dhammā pūrenti, tesu ṭhitattā dhammaṭṭhā. Teneva ca sīlena sampannattā sīlasampannāti. Sattamaṃ.
第8章 祇园经的注释
8. Jetavanasuttavaṇṇanā
48第八首偈颂这里说“此即彼祇园”,是给孤独天子为了赞叹祇园以及佛陀等的功德而来到这里,这样说道。“仙人僧所住”意思是比丘僧团所居住的地方。
48. Aṭṭhame idaṃ hi taṃ jetavananti anāthapiṇḍiko devaputto jetavanassa ceva buddhādīnañca vaṇṇabhaṇanatthaṃ āgato evamāha. Isisaṅghanisevitanti bhikkhusaṅghanisevitaṃ.
这样先用第一首偈颂赞叹了祇园,现在要讲圣道,就说了“业、明”等话。其中,“业”指圣道中的思;“明”指圣道中的慧;“法”指属于定这一组的诸法;“戒是最上的活命”,是说明安住在戒中的人,他的活命是最殊胜的。另一种说法是:“明”指正见和正思惟;“法”指正精进、正念和正定;“戒”指正语、正业和正命;“活命是最上的”,是说安住在这个戒中的人,他的活命才称得上最上。“众生依此而得清净”,是说众生依靠这八支圣道而得到清净。
Evaṃ paṭhamagāthāya jetavanassa vaṇṇaṃ kathetvā idāni ariyamaggassa kathento kammaṃ vijjātiādimāha. Tattha kammanti maggacetanā. Vijjāti maggapaññā. Dhammoti samādhipakkhikā dhammā. Sīlaṃ jīvitamuttamanti sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ uttamanti dasseti. Atha vā vijjāti diṭṭhisaṅkappā. Dhammoti vāyāmasatisamādhayo. Sīlanti vācākammantājīvā. Jīvitamuttamanti etasmiṃ sīle ṭhitassa jīvitaṃ nāma uttamaṃ. Etena maccā sujjhantīti etena aṭṭhaṅgikamaggena sattā visujjhanti.
因此是说:因为通过圣道得以清净,不是通过种姓或财富,所以叫“因此”。以如理的方式抉择法,意思是应当用恰当的方法去抉择与定同类的诸法。如此就在那里得到清净,意思是如此便在那圣道中得到清净。或者,以如理的方式抉择法,意思是应当用恰当的方法去抉择五蕴之法。如此就在那里得到清净,意思是如此便在那四圣谛中得到清净。
Tasmāti yasmā maggena sujjhanti, na gottadhanehi, tasmā. Yoniso vicine dhammanti upāyena samādhipakkhiyadhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tasmiṃ ariyamagge visujjhati. Atha vā yoniso vicine dhammanti upāyena pañcakkhandhadhammaṃ vicineyya. Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tesu catūsu saccesu visujjhati.
现在,为了讲述舍利弗长老的功德,而说“唯有舍利弗”等话。其中,“唯有舍利弗”是表示限定的说法,意思是说:在智慧等方面,只有舍利弗最为殊胜。“以寂止”:就是以烦恼的寂止。“已达彼岸”:就是已经证得涅槃。任何一位证得涅槃的比丘,最多也就到这个程度,没有比这位长老更超胜的了——这是这句话的意思。其余部分都很浅显易懂。第八。
Idāni sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathento sāriputtovātiādimāha. Tattha sāriputtovāti avadhāraṇavacanaṃ, etehi paññādīhi sāriputtova seyyoti vadati. Upasamenāti kilesaupasamena . Pāraṃ gatoti nibbānaṃ gato. Yo koci nibbānaṃ patto bhikkhu, so etāvaparamo siyā, na therena uttaritaro nāma atthīti vadati. Sesaṃ uttānamevāti. Aṭṭhamaṃ.
9. 悭吝经的注释
9. Maccharisuttavaṇṇanā
49第九项中,“悭吝者”指具有悭吝的人。有些人,在自己的住处,比丘伸出手来也不礼敬;可是到了别处,进入精舍,却恭敬礼拜,亲切招待,说:“尊者,请来我们住的地方,那里环境好,我们有能力用粥、饭等来供养各位尊者。”比丘们心想“这位近事男有信仰”,就用粥、饭等来招待他。后来有一位长老来到他的村子托钵。他看见长老,就从别的路走开,或者躲进屋里。如果迎面碰上了,就用手作个礼,说:“请给这位尊者食物吧,我还有件事要去办。”说完就走开了。长老走遍整个村子,最后只捧着空钵出来。这叫做“软悭吝”,具有这种悭吝的人,虽然不给,却看起来像施主。但这里说的是“硬悭吝”:具有这种悭吝的人,当比丘们进村托钵时,一听到“长老们站在那里”,就说“我的脚痛吗?”之类的话,然后像石柱、木桩一样硬邦邦地站着,连起码的礼节也不做。“吝啬者”只是“悭吝者”这个词的另一种说法。因为软的悭吝也叫“悭吝”,而硬的悭吝则叫做“吝啬”。“驱赶者”指看见比丘站在家门口,就用“你们是耕了田来的?种了田来的?收割了来的吗?我们自己都得不到,哪轮得到你们?快走开”之类的话来威胁恐吓。“制造障碍者”指给施主制造生天的障碍,给接受者制造获得供养的障碍,给自己制造损害,就是制造这些障碍的人。
49. Navame maccharinoti maccherena samannāgatā. Ekacco hi attano vasanaṭṭhāne bhikkhuṃ hatthaṃ pasāretvāpi na vandati, aññattha gato vihāraṃ pavisitvā sakkaccaṃ vanditvā madhurapaṭisanthāraṃ karoti – ‘‘bhante, amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ nāgacchatha, sampanno padeso, paṭibalā mayaṃ ayyānaṃ yāgubhattādīhi upaṭṭhānaṃ kātu’’nti. Bhikkhū ‘‘saddho ayaṃ upāsako’’ti yāgubhattādīhi saṅgaṇhanti. Atheko thero tassa gāmaṃ gantvā piṇḍāya carati. So taṃ disvā aññena vā gacchati, gharaṃ vā pavisati. Sacepi sammukhībhāvaṃ āgacchati, hatthena vanditvā – ‘‘ayyassa bhikkhaṃ detha, ahaṃ ekena kammena gacchāmī’’ti pakkamati. Thero sakalagāmaṃ caritvā tucchapattova nikkhamati. Idaṃ tāva mudumacchariyaṃ nāma, yena samannāgato adāyakopi dāyako viya paññāyati. Idha pana thaddhamacchariyaṃ adhippetaṃ, yena samannāgato bhikkhūsu piṇḍāya paviṭṭhesu, ‘‘therā ṭhitā’’ti vutte, ‘‘kiṃ mayhaṃ pādā rujjantī’’tiādīni vatvā silāthambho viya khāṇuko viya ca thaddho hutvā tiṭṭhati, sāmīcimpi na karoti. Kadariyāti idaṃ maccharinoti padasseva vevacanaṃ. Mudukampi hi macchariyaṃ ‘‘macchariya’’nteva vuccati, thaddhaṃ pana kadariyaṃ nāma. Paribhāsakāti bhikkhū gharadvāre ṭhite disvā, ‘‘kiṃ tumhe kasitvā āgatā, vapitvā, lāyitvā? Mayaṃ attanopi na labhāma, kuto tumhākaṃ, sīghaṃ nikkhamathā’’tiādīhi saṃtajjakā. Antarāyakarāti dāyakassa saggantarāyo, paṭiggāhakānaṃ lābhantarāyo, attano upaghātoti imesaṃ antarāyānaṃ kārakā.
来世就是下一世。乐就是五种感官欲望的快乐。嬉戏就是身体游戏等三种嬉戏。现世中就能见到这个果报,意思是在那个投生的世界里,现世就能见到这个果报。来世也就是恶趣,就像经文里说的“投生到阎魔世界”,来世也就是恶趣。
Samparāyoti paraloko. Ratīti pañcakāmaguṇarati. Khiḍḍāti kāyikakhiḍḍādikā tividhā khiḍḍā. Diṭṭhe dhammesa vipākoti tasmiṃ nibbattabhavane diṭṭhe dhamme esa vipāko. Samparāye ca duggatīti ‘‘yamalokaṃ upapajjare’’ti vutte samparāye ca duggati.
所谓“知言者”,就是比丘们站在人家门口时,虽然默不作声,但从意义上说,其实就是在说“请布施食物吧”。其中,有些人这样想:“我们在煮饭,他们却不煮;如果他们走到正在煮饭的人家却得不到食物,那还能去哪里得到呢?”于是就把该布施的东西分出来分享,这样的人就叫“知言者”。“照耀”,是指以天宫的光明而闪耀。“他人所积之物”,是指别人收集、积攒起来的东西。“后世善趣”,就是像所说的“这些是天界”那样,后世投生到善趣。或者,就这两类人来说,从那里死后,再次来到后世时,也同样只有恶趣或善趣。第九。
Vadaññūti bhikkhū gharadvāre ṭhitā kiñcāpi tuṇhīva honti, atthato pana – ‘‘bhikkhaṃ dethā’’ti vadanti nāma. Tatra ye ‘‘mayaṃ pacāma, ime pana na pacanti, pacamāne patvā alabhantā kuhiṃ labhissantī’’ti? Deyyadhammaṃ saṃvibhajanti, te vadaññū nāma. Pakāsantīti vimānappabhāya jotanti. Parasambhatesūti parehi sampiṇḍitesu. Samparāye ca suggatīti, ‘‘ete saggā’’ti evaṃ vuttasamparāye sugati. Ubhinnampi vā etesaṃ tato cavitvā puna samparāyepi duggatisugatiyeva hotīti. Navamaṃ.
《嘎提咖拉经》的注释
10. Ghaṭīkārasuttavaṇṇanā
50第十项:“再生者”,是指以再生的方式到达。“解脱者”,是指在无热天梵世界里,刚一再生就依阿拉汉果的解脱而解脱。“人身”,这里说的就是五下分结。“天结”,是指五上分结。“已超越”,就是已经过去了。Upaka 等,是那些长老的名字。“你善说他们”,意思是:因为具有“善”这个说法所指的特质,所以是善说者;也就是说,你善说、称赞、赞扬那些长老没有过失,你是有智慧的天子。“他们于此了知此法后”,是指那些长老在你们的教法中了知这个法之后。“甚深”,是指意义甚深。“梵行无染”,所谓无染的梵行,就是不来者;意思是成了不来者。“成为”,就是变成了。“同村住者”,就是住在同一个村子的人。结尾的偈颂是结集者放上去的。第十。
50. Dasame upapannāseti nibbattivasena upagatā. Vimuttāti avihābrahmalokasmiṃ upapattisamanantarameva arahattaphalavimuttiyā vimuttā. Mānusaṃ dehanti idha pañcorambhāgiyasaṃyojanāni eva vuttāni. Dibbayoganti pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni. Upaccagunti atikkamiṃsu. Upakotiādīni tesaṃ therānaṃ nāmāni. Kusalī bhāsasī tesanti, ‘‘kusala’’nti idaṃ vacanaṃ imassa atthīti kusalī, tesaṃ therānaṃ tvaṃ kusalaṃ anavajjaṃ bhāsasi, thomesi pasaṃsasi , paṇḍitosi devaputtāti vadati. Taṃ te dhammaṃ idhaññāyāti te therā taṃ dhammaṃ idha tumhākaṃ sāsane jānitvā. Gambhīranti gambhīratthaṃ. Brahmacārī nirāmisoti nirāmisabrahmacārī nāma anāgāmī, anāgāmī ahosinti attho. Ahuvāti ahosi. Sagāmeyyoti ekagāmavāsī. Pariyosānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitāti. Dasamaṃ.
《老经》注释
1. Jarāsuttavaṇṇanā
5151. 在《老品》第一经的注释中,“善”指的是所得到的、美好的东西。“戒乃至衰老”这句话要说明的是:就像珍珠、宝石、红布等装饰品,只在年轻时才好看;到了年老衰朽的时候还戴着它们,就会被人说:“这人到现在还贪恋幼稚的样子,怕是疯了吧。”戒就不是这样。因为戒在任何时候都庄严美好。年少时守护戒,没有人会说:“守这个戒有什么用?”中年时也一样,老年时也一样。
51. Jarāvaggassa paṭhame sādhūti laddhakaṃ bhaddakaṃ. Sīlaṃ yāva jarāti iminā idaṃ dasseti – yathā muttāmaṇirattavatthādīni ābharaṇāni taruṇakāleyeva sobhanti, jarājiṇṇakāle tāni dhārento ‘‘ayaṃ ajjāpi bālabhāvaṃ pattheti, ummattako maññe’’ti vattabbataṃ āpajjati , na evaṃ sīlaṃ. Sīlañhi niccakālaṃ sobhati. Bālakālepi hi sīlaṃ rakkhantaṃ ‘‘kiṃ imassa sīlenā’’ti? Vattāro natthi. Majjhimakālepi mahallakakālepīti.
信已安立,这才是善:就像手旷野的质多居士等人那样,通过圣道而来的信已经稳固安立,这才叫善。慧是人的宝:这里说的宝,应当从被看重等意义来理解。因为这样说:
Saddhāsādhu patiṭṭhitāti hatthāḷavakacittagahapatiādīnaṃ viya maggena āgatā patiṭṭhitasaddhā nāma sādhu. Paññā narānaṃ ratananti ettha cittīkataṭṭhādīhi ratanaṃ veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ –
如果“受人恭敬”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是受人恭敬的吗?在世间一切受人恭敬的人当中,世尊是最受恭敬的。如果“令人喜悦”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是令人喜悦的吗?依照他的教导修行的人,安住在禅那的喜悦与快乐中。如果“无与伦比”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是无与伦比的吗?因为他已到达功德的彼岸,任何功德都无法衡量他。如果“难以遇到”就是宝,那么世尊——人中之狮——难道不是难以遇到的吗?如果“最胜者所受用”就是宝,那么世尊在戒、定、慧、解脱、解脱知见上都是最胜的。
‘‘Yadi cittīkatanti ratanaṃ, nanu bhagavā cittīkato purisasīho, ye ca loke cittīkatā, tesaṃ cittīkato bhagavā. Yadi ratikaranti ratanaṃ, nanu bhagavā ratikaro purisasīho, tassa vacanena carantā jhānaratisukhena abhiramanti. Yadi atulyanti ratanaṃ, nanu bhagavā atulo purisasīho. Na hi sakkā tuletuṃ guṇehi guṇapāramiṃ gato. Yadi dullabhanti ratanaṃ, nanu bhagavā dullabho purisasīho. Yadi anomasattaparibhoganti ratanaṃ, nanu bhagavā anomo sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenā’’ti.
在这里,慧因为难以出现的缘故,所以被称为“宝”。福是指福思,它由于是无色的,所以无法携带。第一。
Idha pana dullabhapātubhāvaṭṭhena paññā ‘‘ratana’’nti vuttaṃ. Puññanti puññacetanā, sā hi arūpattā pariharituṃ na sakkāti. Paṭhamaṃ.
2. 《不老经》的注释
2. Ajarasāsuttavaṇṇanā
5252. 第二经中,“不老”是指不衰老、不败坏的意思。戒只有在没有破损的时候才是好的;如果戒破了,亲教师、轨范师等人也不会接纳他,无论走到哪里都只会被赶出去。第二经结束。
52. Dutiye ajarasāti ajīraṇena, avipattiyāti attho. Sīlañhi avipannameva sādhu hoti, vipannasīlaṃ ācariyupajjhāyādayopi na saṅgaṇhanti, gatagataṭṭhāne niddhamitabbova hotīti. Dutiyaṃ.
第3章《友经》的注释
3. Mittasuttavaṇṇanā
53第三经:“商队”指一起结伴上路的人,或者是步行的商队,或者是车乘的商队。“友”:当疾病生起时,用担架或其他交通工具把人送到安稳地方的人,就是友。“在自家”:指在自己的家里。当那样的重病发生时,儿女、妻子等人都会嫌弃,可是母亲却把不净物也看成檀香一样。因此,她是自家中的友。“同伴”指对已生起之事:对于已生起的任务,谁能承担、完成那任务,他以在事务上共同承担者的身份,就是事务上的同伴、友;而一起饮酒等的同伴,则不是友。“属于来世的”:指来世的利益。第三经。
53. Tatiye satthoti saddhiṃcaro, jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Mittanti roge uppanne pāṭaṅkiyā vā aññena vā yānena haritvā khemantasampāpanena mittaṃ. Sake ghareti attano gehe . Tathārūpe roge jāte puttabhariyādayo jigucchanti, mātā pana asucimpi candanaṃ viya maññati. Tasmā sā sake ghare mittaṃ. Sahāyo atthajātassāti uppannakiccassa yo taṃ kiccaṃ vahati nittharati, so kiccesu saha ayanabhāvena sahāyo mittaṃ, surāpānādisahāyā pana na mittā. Samparāyikanti samparāyahitaṃ. Tatiyaṃ.
第4篇《事经》的注释
4. Vatthusuttavaṇṇanā
54第四则:“儿子是依靠”——到了年老的时候,因为儿子能照料自己,所以儿子是依靠。“最胜”:妻子能分享那些连对别人都不该说的秘密,因此被称为最胜的密友。第四则。
54. Catutthe puttā vatthūti mahallakakāle paṭijagganaṭṭhena puttā patiṭṭhā. Paramoti aññesaṃ akathetabbassapi guyhassa kathetabbayuttatāya bhariyā paramo sakhā nāma. Catutthaṃ.
第5到7则:《第一人经》等的注解
5-7. Paṭhamajanasuttādivaṇṇanā
55第五句:“到处流转”是指以前往其他大海等地的方式从这里到那里四处奔走。第五句。
55. Pañcame vidhāvatīti parasamuddādigamanavasena ito cito ca vidhāvati. Pañcamaṃ.
56第六句:“苦”,是指轮回之苦。第六句。
56. Chaṭṭhe dukkhāti vaṭṭadukkhato. Chaṭṭhaṃ.
57第七句里说的“归宿”,指的是最终成就和依靠处。第七句。
57. Sattame parāyaṇanti nipphatti avassayo. Sattamaṃ.
第8篇《邪道经》的注释
8. Uppathasuttavaṇṇanā
58第八句里说“贪是邪道”:对想要投生善趣、想要证得涅槃的人来说,贪不是正道。“日夜灭尽”:是说随着日日夜夜而灭尽,或者在日日夜夜中逐渐灭尽。“女人是污垢”:其他外在的污垢,用灰、碱之类的东西洗一洗还能弄干净;可是被女人的污垢弄脏了的人,却没办法变得清净,所以说女人是“污垢”。“在这里”:是说在这个女人身上,众生会粘着上去。“苦行”:是根律仪、头陀支功德、精进、种种难行苦行的名称;不过在这里,除了难行苦行之外,一切能烧尽烦恼的修行方式都算。“梵行”:就是远离淫欲。第八。
58. Aṭṭhame rāgo uppathoti sugatiñca nibbānañca gacchantassa amaggo. Rattindivakkhayoti rattidivehi, rattidivesu vā khīyati. Itthī malanti sesaṃ bāhiramalaṃ bhasmakhārādīhi dhovitvā sakkā sodhetuṃ, mātugāmamalena duṭṭho pana na sakkā suddho nāma kātunti itthī ‘‘mala’’nti vuttā. Etthāti ettha itthiyaṃ pajā sajjati. Tapoti indriyasaṃvaradhutaṅgaguṇavīriyadukkarakārikānaṃ nāmaṃ, idha pana ṭhapetvā dukkarakārikaṃ sabbāpi kilesasantāpikā paṭipadā vaṭṭati. Brahmacariyanti methunavirati. Aṭṭhamaṃ.
9. 第二经注解
9. Dutiyasuttavaṇṇanā
59第九句:“对什么感到欢喜?”就是对什么感到欢喜。“第二位”:对于走向善趣和涅槃的人来说,她是同伴。“慧教导他”:慧这样教导这个人:“这个该做,这个不该做。”第九句。
59. Navame kissa cābhiratoti kismiṃ abhirato. Dutiyāti sugatiñceva nibbānañca gacchantassa dutiyikā. Paññā cenaṃ pasāsatīti paññā etaṃ purisaṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mākarī’’ti anusāsati. Navamaṃ.
10. 《诗人经》的注释
10. Kavisuttavaṇṇanā
60第十经:韵律是起因——伽耶特利等韵律是偈颂的起因。因为在最初铺设偈颂时,他确实以“应以何种韵律而成?”来开始。文即产生:因为字母产生词,词产生偈颂,偈颂阐明义理。依于名:即依于大海等假名。因为开始偈颂时,必定依于大海或大地等某个名称才开始。住处即立足处:偈颂正是从诗人那里流出,诗人是它们的立足处。第十。
60. Dasame chando nidānanti gāyattiādiko chando gāthānaṃ nidānaṃ. Pubbapaṭṭhāpanagāthā ārabhanto hi ‘‘kataracchandena hotū’’ti ārabhati . Viyañjananti jananaṃ. Akkharaṃ hi padaṃ janeti, padaṃ gāthaṃ janeti, gāthā atthaṃ pakāsetīti. Nāmasannissitāti samuddādipaṇṇattinissitā. Gāthā ārabhanto hi samuddaṃ vā pathaviṃ vā yaṃ kiñci nāmaṃ nissayitvāva ārabhati. Āsayoti patiṭṭhā. Kavito hi gāthā pavattanti. So tāsaṃ patiṭṭhā hotīti. Dasamaṃ.
1. 《名经》的注释
1. Nāmasuttavaṇṇanā
6161. 在征服品的第一经中,“名征服一切”的意思是:名征服一切、覆盖一切。因为没有任何众生或行法能脱离名——无论是化生的名,还是假立的名。即使对一棵树或一块石头,人们不知道“这个叫什么名字”,那它的名就是“无名”。第一经。
61. Addhavaggassa paṭhame nāmaṃ sabbaṃ addhabhavīti nāmaṃ sabbaṃ abhibhavati anupatati. Opapātikena vā hi kittimena vā nāmena mutto satto vā saṅkhāro vā natthi. Yassapi hi rukkhassa vā pāsāṇassa vā ‘‘idaṃ nāma nāma’’nti na jānanti, anāmakotveva tassa nāmaṃ hoti. Paṭhamaṃ.
《心经》等经的注释
2-3. Cittasuttādivaṇṇanā
62在第二经中,“一切皆随其心而转”:凡是随顺自己的心而转的人,这就是对他们毫无遗漏、完全涵盖的说明。第二。
62. Dutiye sabbeva vasamanvagūti ye cittassa vasaṃ gacchanti, tesaṃyeva anavasesapariyādānametaṃ. Dutiyaṃ.
63第三经也同样是这样的方式。第三。
63. Tatiyepi eseva nayo. Tatiyaṃ.
第4到第5经的《结缚经》等注释
4-5. Saṃyojanasuttādivaṇṇanā
64第四项中,“什么是结?”是在问:什么是结缚?什么是系缚?“行走”是指脚。这里把复数说成了单数。“对寻的行走”,意思是寻的脚。第四项。
64. Catutthe kiṃ su saṃyojanoti kiṃ saṃyojano kiṃ bandhano? Vicāraṇanti vicaraṇā pādāni. Bahuvacane ekavacanaṃ kataṃ. Vitakkassa vicāraṇanti vitakko tassa pādā. Catutthaṃ.
65第五项也是同样的道理。第五项。
65. Pañcamepi eseva nayo. Pañcamaṃ.
6. 《自害经》的注释
6. Attahatasuttavaṇṇanā
66第六句:“kenassubbhāhato”意思是“被什么击中”。“su”只是一个语气词。“icchādhūpāyito”意思是“被欲求烧灼”。第六句。
66. Chaṭṭhe kenassubbhāhatoti kena abbhāhato. Su-kāro nipātamattaṃ. Icchādhūpāyitoti icchāya āditto. Chaṭṭhaṃ.
第7至9经《束缚经》等的注释
7-9. Uḍḍitasuttādivaṇṇanā
67第七句:“被渴爱所套住”意思是已被渴爱超越。因为渴爱先用绳子缠住眼根,再把众生套在色境的象牙桩上;耳等诸根则被套在声等诸境上,所以世间就是被渴爱所套住。“被死神所遮蔽”是说:在紧邻的前一世中所造的业,其实并不遥远,只隔着一个心识刹那。然而,强烈的临死之苦像大山一样压覆过来,众生被它遮住,因此不能了知,所以说“世间被死神所遮蔽”。第七句。
67. Sattame taṇhāya uḍḍitoti taṇhāya ullaṅghito. Cakkhuñhi taṇhārajjunā āvunitvā rūpanāgadante uḍḍitaṃ, sotādīni saddādīsūti taṇhāya uḍḍito loko. Maccunā pihitoti anantare attabhāve kataṃ kammaṃ na dūraṃ ekacittantaraṃ, balavatiyā pana māraṇantikavedanāya pabbatena viya otthaṭattā sattā taṃ na bujjhantīti ‘‘maccunā pihito loko’’ti vuttaṃ. Sattamaṃ.
68第八句:还是同一个问题,天神用上下互换的方式又问了一遍。第八。
68. Aṭṭhame sveva pañho devatāya heṭṭhupariyāyavasena pucchito. Aṭṭhamaṃ.
69第九篇里,一切内容都很浅显易懂。第九篇。
69. Navame sabbaṃ uttānameva. Navamaṃ.
10. 《世间经》的注释
10. Lokasuttavaṇṇanā
70第十:问“世间在什么当中生起?”就是问:当什么生起时,世间被称为“生起”?回答“在六者当中”:当六个内处生起时,就说世间“生起”。“在六者上造作”:就是在同样的这六个内处上造作亲密关系。“依止”:就是依止、依靠、缘于这些内处而运转。“受苦”:就是在同样的这六个内处中受苦、被压迫。这样,这个问题是依内处而来的,但也可以依内处和外处来说明。因为当六个内处生起时,这个世间就被称为“生起”;在六个外处上造作亲密关系;依止六个内处,在六个外处中受苦。第十。
70. Dasame kismiṃ loko samuppannoti kismiṃ uppanne loko uppannoti pucchati. Chasūti chasu ajjhattikesu āyatanesu uppannesu uppannoti vuccati. Chasu kubbatīti tesuyeva chasu santhavaṃ karoti. Upādāyāti tāniyeva ca upādāya āgamma paṭicca pavattati. Vihaññatīti tesuyeva chasu vihaññati pīḷiyati. Iti ajjhattikāyatanavasena ayaṃ pañho āgato, ajjhattikabāhirānaṃ pana vasena āharituṃ vaṭṭati. Chasu hi ajjhattikāyatanesu uppannesu ayaṃ uppanno nāma hoti, chasu bāhiresu santhavaṃ karoti, channaṃ ajjhattikānaṃ upādāya chasu bāhiresu vihaññatīti. Dasamaṃ.
《断经》的注释
1. Chetvāsuttavaṇṇanā
7171. 在《断除品》第一经中,“断除”的意思是杀灭。“安乐而卧”是说因为不再被愤怒的灼热所烧,所以安乐地睡眠。“不忧愁”是说因为愤怒已被摧毁、忧恼已经消失,所以不忧愁。“毒根”是指苦的果报。“甘甜顶”是说:对发怒的人回以发怒,对辱骂的人回以辱骂,对打人的人回以打击,由此产生快乐;针对这个意思,才说“甘甜顶”。在这里,“顶”确实是指终点。“圣者”指佛陀等圣者。第一。
71. Chetvāvaggassa paṭhame chetvāti vadhitvā. Sukhaṃ setīti kodhapariḷāhena aparidayhamānattā sukhaṃ sayati. Na socatīti kodhavināsena vinaṭṭhadomanassattā na socati. Visamūlassāti dukkhavipākassa . Madhuraggassāti kuddhassa paṭikujjhitvā, akkuṭṭhassa paccakkositvā, pahaṭassa ca paṭipaharitvā sukhaṃ uppajjati, taṃ sandhāya madhuraggoti vutto. Imasmiṃ hi ṭhāne pariyosānaṃ agganti vuttaṃ. Ariyāti buddhādayo. Paṭhamaṃ.
2. 《车经》注释
2. Rathasuttavaṇṇanā
7272. 在第二句中,因为凭借它而能了知,所以叫做了知相。幢是车的了知相:在广阔的战场前沿,从很远的地方看见幢,就知道“这是某位国王的车”,车因此变得明显。所以说“幢是车的了知相”。火也是从很远的地方通过烟而被了知。朱罗国、般度罗国——国土也是这样因为国王而被了知。而转轮王的女儿,身为女性,也是因为有了丈夫,才被了知为“某人的妻子”。因此说“烟是火的了知相”等等。第二。
72. Dutiye paññāyati etenāti paññāṇaṃ. Dhajo rathassāti mahantasmiṃ hi saṅgāmasīse dūratova dhajaṃ disvā ‘‘asukarañño nāma ayaṃ ratho’’ti ratho pākaṭo hoti. Tena vuttaṃ ‘‘dhajo rathassa paññāṇa’’nti. Aggipi dūratova dhūmena paññāyati. Coḷaraṭṭhaṃ paṇḍuraṭṭhanti evaṃ raṭṭhampi raññā paññāyati. Cakkavattirañño dhītāpi pana itthī ‘‘asukassa nāma bhariyā’’ti bhattāraṃ patvāva paññāyati. Tasmā dhūmo paññāṇamagginotiādi vuttaṃ. Dutiyaṃ.
3. 《财富经》的注释
3. Vittasuttavaṇṇanā
73第三经中,“信是这里的财富”:因为具信仰的人依靠信仰,能得到珍珠、摩尼宝等财富,能得到三种家世圆满、六种欲界天、九种梵天界,最终还能得到不死的大涅槃,所以在珍珠、摩尼宝等财富中,信仰这一财富最为殊胜。“法”指十善业道。“带来安乐”指带来一切有漏和无漏的、没有杂染的安乐。“更甘甜”:在世间,咸味、酸味等一切味道中,真实最甘甜。因为安住于真实的人,能让急速奔流的河水倒流,能消除毒药,能抵挡烈火,能让天降雨,所以说真实是一切味道中最甘甜的。“以慧为生的人,人们说他的生命最殊胜”:若在家人以慧为生,安住于五戒,设立筹食等布施,依靠智慧而生活;或者出家人如法得到资具,受用时如理观察“这是有意义的”,然后取业处,修观,以证得圣果的智慧而生活。人们说,这位以慧为生的人,过着最殊胜的生活。第三。
73. Tatiye saddhīdha vittanti yasmā saddho saddhāya muttamaṇiādīnipi vittāni labhati, tissopi kulasampadā, cha kāmasaggāni, nava brahmaloke patvā pariyosāne amatamahānibbānadassanampi labhati, tasmā maṇimuttādīhi vittehi saddhāvittameva seṭṭhaṃ. Dhammoti dasakusalakammapatho. Sukhamāvahatīti sabbampi sāsavānāsavaṃ asaṃkiliṭṭhasukhaṃ āvahati. Sādutaranti lokasmiṃ loṇambilādīnaṃ sabbarasānaṃ saccameva madhurataraṃ. Saccasmiṃ hi ṭhitā sīghavegaṃ nadimpi nivattenti, visampi nimmaddenti, aggimpi paṭibāhanti, devampi vassāpenti, tasmā taṃ sabbarasānaṃ madhurataranti vuttaṃ. Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti yo paññājīvī gahaṭṭho samāno pañcasu sīlesu patiṭṭhāya salākabhattādīni paṭṭhapetvā paññāya jīvati, pabbajito vā pana dhammena uppanne paccaye ‘‘idamattha’’nti paccavekkhitvā paribhuñjanto kammaṭṭhānaṃ ādāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā ariyaphalādhigamavasena paññāya jīvati, taṃ paññājīviṃ puggalaṃ seṭṭhaṃ jīvitaṃ jīvatīti āhu. Tatiyaṃ.
4. 骤雨经的注释
4. Vuṭṭhisuttavaṇṇanā
74第四项中,“种子”:在向上生长的东西里,七种谷物的种子最殊胜。因为当它长出来时,地方就安稳,食物充足。“落下的”:在落下的东西里,云雨最殊胜。因为有了云雨,种种庄稼就能生长,地方富足、安稳、食物充足。“向前走的”:在用脚行走的众生里,牛最殊胜。因为众生依靠牛,享用五种牛乳制品,安乐地生活。“说话的”:在王宫等地方说话的人里,儿子最优秀。因为他不会说对父母不利的话。
74. Catutthe bījanti uppatantānaṃ sattavidhaṃ dhaññabījaṃ seṭṭhaṃ. Tasmiñhi uggate janapado khemo hoti subhikkho. Nipatatanti nipatantānaṃ meghavuṭṭhi seṭṭhā. Meghavuṭṭhiyañhi sati vividhāni sassāni uppajjanti, janapadā phītā honti khemā subhikkhā. Pavajamānānanti jaṅgamānaṃ padasā caramānānaṃ gāvo seṭṭhā. Tā nissāya hi sattā pañca gorase paribhuñjamānā sukhaṃ viharanti. Pavadatanti rājakulamajjhādīsu vadantānaṃ putto varo. So hi mātāpitūnaṃ anatthāvahaṃ na vadati.
“明是生起者中最殊胜的”这一句:据说,先前有一位天神站在近处,听了那个问题后,心想:“天神啊,你为什么要问十力这个问题?我来给你讲吧。”于是她按自己的见解和主张讲了那个问题。这时,另一位天神对她说:“天神啊,你也太放肆、太鲁莽、太多嘴了吧!我是在问佛陀世尊,你凭什么替我讲?”她让那位天神停下后,就去向十力问了同一个问题。导师为她解答时,说了“明是生起者中最殊胜的”等话。其中,“明”指四种道智。因为它生起时能彻底断除一切不善法,所以说它是“生起者中最殊胜的”。“无明”指作为轮回根本的大无明。对于沉沦、堕落的人来说,它却是最殊胜的。“在行走者中”:指用脚行走、四处游行的人,成为无上福田的僧团是最殊胜的。因为众生在各处见到僧团,心生净信,就能获得安稳。“佛陀”:无论是儿子还是别的什么人,在一切能言说的人中,佛陀是最殊胜的。因为依靠他的说法,无数百千众生的束缚得以解脱。第四。
Vijjāuppatataṃ seṭṭhāti purimapañhe kira sutvā samīpe ṭhitā ekā devatā ‘‘devate, kasmā tvaṃ etaṃ pañhaṃ dasabalaṃ pucchasi? Ahaṃ te kathessāmī’’ti attano khantiyā laddhiyā pañhaṃ kathesi. Atha naṃ itarā devatā āha – ‘‘yāva padhaṃsī vadesi devate yāva pagabbhā mukharā, ahaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ pucchāmi. Tvaṃ mayhaṃ kasmā kathesī’’ti? Nivattetvā tadeva pañhaṃ dasabalaṃ pucchi. Athassā satthā vissajjento vijjā uppatatantiādimāha. Tattha vijjāti catumaggavijjā. Sā hi uppatamānā sabbākusaladhamme samugghāteti. Tasmā ‘‘uppatataṃ seṭṭhā’’ti vuttā. Avijjāti vaṭṭamūlakamahāavijjā. Sā hi nipatantānaṃ osīdantānaṃ varā. Pavajamānānanti padasā caramānānaṃ jaṅgamānaṃ anomapuññakkhettabhūto saṅgho varo. Tañhi tattha tattha disvā pasannacittā sattā sotthiṃ pāpuṇanti. Buddhoti yādiso putto vā hotu añño vā, yesaṃ kesañci vadamānānaṃ buddho varo. Tassa hi dhammadesanaṃ āgamma anekasatasahassānaṃ pāṇānaṃ bandhanamokkho hotīti. Catutthaṃ.
5. 《怖畏经》的注释
5. Bhītāsuttavaṇṇanā
7575. 第五经中,“在这里,人们害怕什么?”是问:害怕什么?道被说成以多种方式宣说,是依三十八种所缘、以许多方式来说的。既然如此,为什么这些人怀着恐惧,执取了六十二种邪见?“广慧”,就是智慧广大、智慧增盛。“不害怕他世”,就是从此世前往他世时,不会害怕。“经安置”,就是放好之后。“住在饮食丰足的家中”,就像给孤独长者等人那样,住在食物和饮品都很充足的家里。“分与者”,是指这样的习惯:即使是仅以指尖取来的一点点东西,也要用指甲掰开,先分给别人,然后自己才吃。“乐施者”,就是前面已经解释过的意思。
75. Pañcame kiṃsūdha bhītāti kiṃ bhītā? Maggo canekāyatanappavuttoti aṭṭhatiṃsārammaṇavasena anekehi kāraṇehi kathito. Evaṃ sante kissa bhītā hutvā ayaṃ janatā dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo aggahesīti vadati. Bhūripaññāti bahupañña ussannapañña. Paralokaṃ na bhāyeti imasmā lokā paraṃ lokaṃ gacchanto na bhāyeyya. Paṇidhāyāti ṭhapetvā. Bahvannapānaṃ gharamāvasantoti anāthapiṇḍikādayo viya bahvannapāne ghare vasanto. Saṃvibhāgīti accharāya gahitampi nakhena phāletvā parassa datvāva bhuñjanasīlo. Vadaññūti vuttatthameva.
现在要把偈颂里的各个支分抽出来说明:用“语”这个词,包含了四种语善行;用“意”这个词,包含了三种意善行;用“身”这个词,包含了三种身善行。这样,这十种善业道就叫作“前清净支”。“住在饮食丰足的家中”这一句,包含了祭祀所需的资具。“有信”是一支,“柔和”是一支,“乐于分享”是一支,“知言”是一支。就是针对这四支,才说“安住在这四种法之中”。
Idāni gāthāya aṅgāni uddharitvā dassetabbāni – ‘‘vāca’’nti hi iminā cattāri vacīsucaritāni gahitāni, ‘‘manenā’’tipadena tīṇi manosucaritāni, ‘‘kāyenā’’ti padena tīṇi kāyasucaritāni. Iti ime dasa kusalakammapathā pubbasuddhiaṅgaṃ nāma. Bahvannapānaṃ gharamāvasantoti iminā yaññaupakkharo gahito. Saddhoti ekamaṅgaṃ, mudūti ekaṃ, saṃvibhāgīti ekaṃ, vadaññūti ekaṃ. Iti imāni cattāri aṅgāni sandhāya ‘‘etesu dhammesu ṭhito catūsū’’ti āha.
还有一种分类方式:“语”等三项算作三支;用“多食多饮”这句,是涵盖了祭祀所需的物品;信仰、柔和、乐于分享、知恩,合为一支。另有一种叫“二法分类”的方式:“语与意”算一支;“身不做恶事,住在多食多饮的家中”算一支;“信仰、柔和”算一支;“乐于分享、知恩”算一支。安住在这四种法里的人,就叫作住于法的人。他从这个世界去往另一个世界时,不会害怕。第五。
Aparopi pariyāyo – vācantiādīni tīṇi aṅgāni, bahvannapānanti iminā yaññaupakkharova gahito, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññūti ekaṃ aṅgaṃ. Aparo dukanayo nāma hoti. ‘‘Vācaṃ manañcā’’ti idamekaṃ aṅgaṃ, ‘‘kāyena pāpāni akubbamāno, bahvannapānaṃ gharamāvasanto’’ti ekaṃ, ‘‘saddho mudū’’ti ekaṃ, ‘‘saṃvibhāgī vadaññū’’ti ekaṃ. Etesu catūsu dhammesu ṭhito dhamme ṭhito nāma hoti. So ito paralokaṃ gacchanto na bhāyati. Pañcamaṃ.
6. 《不老经》的注释
6. Najīratisuttavaṇṇanā
76第六经的注释。“名姓不衰”:过去诸佛的名号与族姓,直到今天仍被传诵,因此说“不衰”。不过古德们说:“随着时间流逝,它虽将不再为人所知,但确实没有衰败的本质。”“懈怠”就是懒惰,因为懒惰,人站着就只是站着,坐着就只是坐着,即使油在漏失也不采取行动。“放逸”是由睡眠或烦恼造成的散漫。“不勤”是指在该做事的时候,缺乏做事的精进。“不调”是指缺乏戒的约束,行为放逸。“贪睡”是指嗜睡成性。因为贪睡,即使在走路、站着、坐着时也会打瞌睡,更不用说躺下的时候了。“迟钝”是因过饱等原因而起的懒怠。“这些漏”就是指这六种漏、这六种缺口。“完全”意思是以一切方式。“ti”只是虚词。“应回避”就是应避免、应舍离。第六经注释结束。
76. Chaṭṭhe nāmagottaṃ na jīratīti atītabuddhānaṃ yāvajjadivasā nāmagottaṃ kathiyati, tasmā na jīratīti vuccati. Porāṇā pana ‘‘addhāne gacchante na paññāyissati, jīraṇasabhāvo pana na hotiyevā’’ti vadanti. Ālasyanti ālasiyaṃ, yena ṭhitaṭṭhāne ṭhitova, nisinnaṭṭhāne nisinnova hoti, telepi uttarante ṭhitiṃ na karoti. Pamādoti niddāya vā kilesavasena vā pamādo. Anuṭṭhānanti kammasamaye kammakaraṇavīriyābhāvo. Asaṃyamoti sīlasaññamābhāvo vissaṭṭhācāratā. Niddāti soppabahulatā. Tāya gacchantopi ṭhitopi nisinnopi niddāyati, pageva nipanno. Tandīti aticchātādivasena āgantukālasiyaṃ. Te chiddeti tāni cha chiddāni vivarāni. Sabbasoti sabbākārena. Tanti nipātamattaṃ. Vivajjayeti vajjeyya jaheyya. Chaṭṭhaṃ.
7. 《自在经》的注释
7. Issariyasuttavaṇṇanā
77第七经中,“刀剑之垢”是指沾了污垢的刀剑。“他们阻止拿什么的人?”问的是:他们在阻止谁拿走什么?“自在”指行使命令。“女人”:因为女人是不可施与的物品,所以说“女人是最上等的物品,是殊胜的物品”。或者说,因为一切菩萨和转轮王都只在母胎中入胎,所以说“女人是最上等的物品”。“忿怒是刀剑之垢”,意思是忿怒就像沾了污垢的刀剑,或者说,它是智慧之刀上的污垢,所以叫“刀剑之垢”。“阿浮陀”指毁灭的原因,意思是世间的盗贼就是毁灭者。“拿着离去”是指拿着筹食等物品离去的人。因为筹食等在被分发的时候,就已经被人们布施出去了。对于这些物品,取走的沙门受人敬爱;如果不取走,人们就会因为损失福报而生起追悔。第七经义释结束。
77. Sattame satthamalanti malaggahitasatthaṃ. Kiṃ su harantaṃ vārentīti kaṃ harantaṃ nisedhenti. Vasoti āṇāpavattanaṃ. Itthīti avissajjanīyabhaṇḍattā ‘‘itthī bhaṇḍānamuttamaṃ, varabhaṇḍa’’nti āha. Atha vā sabbepi bodhisattā ca cakkavattino ca mātukucchiyaṃyeva nibbattantīti ‘‘itthī bhaṇḍānamuttama’’nti āha. Kodho satthamalanti kodho malaggahitasatthasadiso, paññāsatthassa vā malanti satthamalaṃ. Abbudanti vināsakāraṇaṃ, corā lokasmiṃ vināsakāti attho. Harantoti salākabhattādīni gahetvā gacchanto. Salākabhattādīni hi paṭṭhapitakāleyeva manussehi pariccattāni. Tesaṃ tāni haranto samaṇo piyo hoti, anāharante puññahāniṃ nissāya vippaṭisārino honti. Sattamaṃ.
8. 欲经注释
8. Kāmasuttavaṇṇanā
78第八经中说到“不把自身给出去”,意思是:除了所有菩萨以外,不应把自身送给别人当奴仆。说到“不放弃”,意思是:除了所有菩萨以外,不应把自身舍弃给狮子、老虎等。“善妙”是指柔和、柔软的语言。“丑恶”是指粗恶的言语。第八经。
78. Aṭṭhame attānaṃ na dadeti parassa dāsaṃ katvā attānaṃ na dadeyya ṭhapetvā sabbabodhisatteti vuttaṃ. Na pariccajeti sīhabyagghādīnaṃ na pariccajeyya sabbabodhisatte ṭhapetvāyevāti vuttaṃ. Kalyāṇanti saṇhaṃ mudukaṃ. Pāpikanti pharusaṃ vācaṃ. Aṭṭhamaṃ.
9. 资粮经的注释
9. Pātheyyasuttavaṇṇanā
7979. 在第九经中,“以信结为道粮”的意思是:生起信心之后,就行布施、守护戒律、做布萨羯磨,因此这样说。“吉祥”就是自在。“住处”就是居住的地方。因为当自在现前时,无论从陆地上还是从水里,财富都会自然到来,因此这样说。“牵引”就是拖拽。第九经结束。
79. Navame saddhā bandhati pātheyyanti saddhaṃ uppādetvā dānaṃ deti, sīlaṃ rakkhati, uposathakammaṃ karoti, tenetaṃ vuttaṃ. Sirīti issariyaṃ. Āsayoti vasanaṭṭhānaṃ. Issariye hi abhimukhībhūte thalatopi jalatopi bhogā āgacchantiyeva. Tenetaṃ vuttaṃ. Parikassatīti parikaḍḍhati. Navamaṃ.
10. 光明经的注释
10. Pajjotasuttavaṇṇanā
80第十颂的注释:“灯”就像灯一样。“觉醒”就像觉醒的婆罗门一样。“以业为命的牛”是指靠劳作活命的牛,它们与劳作同行,就成了劳作的同伴、劳作的助手。和牛群一起,耕作等事情才能完成。“犁者”就是犁。所谓“犁者的威仪”,就是这犁对众生身体的姿态,也就是活命的方式。这里“犁”指犁。因为有人用犁在田里连极少的一点土地都没被耕耘,他就会说:这人要怎么活下去呢?第十颂注结束。
80. Dasame pajjototi padīpo viya hoti. Jāgaroti jāgarabrāhmaṇo viya hoti. Gāvo kamme sajīvānanti kammena saha jīvantānaṃ gāvova kamme kammasahāyā kammadutiyakā nāma honti. Gomaṇḍalehi saddhiṃ kasikammādīni nipphajjanti. Sītassa iriyāpathoti sītaṃ assa sattakāyassa iriyāpatho jīvitavutti. Sītanti naṅgalaṃ. Yassa hi naṅgalehi khettaṃ appamattakampi kaṭṭhaṃ na hoti, so kathaṃ jīvissatīti vadati. Dasamaṃ.
11. 无诤经的注释
11. Araṇasuttavaṇṇanā
8181. 在第十一颂的注释中:“无诤”就是没有烦恼。“已住”就是已经住于梵行。“自由人”指不是奴隶的身份。“沙门”指漏尽的沙门,因为他们才是彻底的无诤。“已住者不亡失”是说他们的圣道之住不会亡失。“遍知”:从凡夫善士阶段开始,有学圣者以世间和出世间的遍知而遍知。“自由人”唯有漏尽沙门才永远具有自由人的身份。“礼敬”指从出家那天起就礼敬。“安立”指安立于戒中。“沙门在此”即沙门在此。“种姓下贱”指即使甚至连从旃陀罗家族出家的人;“刹帝利”指不仅是刹帝利,就连天人也礼敬戒具足的沙门。
81. Ekādasame araṇāti nikkilesā. Vusitanti vusitavāso. Bhojissiyanti adāsabhāvo. Samaṇāti khīṇāsavasamaṇā. Te hi ekantena araṇā nāma. Vusitaṃ na nassatīti tesaṃ ariyamaggavāso na nassati. Parijānantīti puthujjanakalyāṇakato paṭṭhāya sekhā lokiyalokuttarāya pariññāya parijānanti. Bhojissiyanti khīṇāsavasamaṇānaṃyeva niccaṃ bhujissabhāvo nāma. Vandantīti pabbajitadivasato paṭṭhāya vandanti. Patiṭṭhitanti sīle patiṭṭhitaṃ . Samaṇīdhāti samaṇaṃ idha. Jātihīnanti api caṇḍālakulā pabbajitaṃ. Khattiyāti na kevalaṃ khattiyāva, devāpi sīlasampannaṃ samaṇaṃ vandantiyevāti. Ekādasamaṃ.
《相应部》的注释书
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya