5. 彼岸道品巴利 5. Pārāyanavaggo
经集 · 512 段
982 他从憍萨罗人可爱的都城,向南方的地域而去;
这是一位通达咒语的婆罗门,渴望达到无所有的境界。注疏 1
983 阿萨迦国境内,阿拉迦城近旁;
哥达瓦里河畔,拾穗采果为生。注疏 1
984 依止彼处,遂有广大村邑兴盛;
由彼所生之财,彼乃修设大祭祀。注疏 1
985 行此大祭祀礼成后,他重归静修林;
他进入之际,另一位婆罗门到来了。注疏 1
986 双足起泡,口渴难耐,齿沾泥垢,头满尘土;
那人便走近他,向他乞讨五百钱币。注疏 1
987 婆和利见到他,便请他入座;
并询问了他的安乐与安康,说了这样的话:注疏 1
988 “ 凡是我可施之物,我已全部施舍。
请允许我,婆罗门,我确实没有五百。”注疏 1
989 “ 您若不给予我这乞求者,
第七日时,你的头将裂为七瓣。”注疏 1
990 那骗子行了术法之后,说出这怖畏的诅咒;
婆和利听了这话,心生忧苦。注疏 1
991 他不食消瘦,为忧箭所伤;
即便在这般心境下,他的心在禅那中亦不安乐。注疏 1
992 见他惊慌苦恼,一位心存利益的天神
走近婆和利,对他这样说道:注疏 1
993 “ 头”的道理他全然不解,那只是个骗子,贪求财物,
对于头或头被击破之事,他没有那样的智。注疏 1
994 “ 夫人,既知此事,就请告诉我吧;我今请问,愿闻其详。
关于头与破头之事,愿闻您的言说。”注疏 1
995 “ 我也不知此事,对此我并无智慧。
至于头顶与劈头之事,唯诸胜者于此具有知见。”注疏 1
996 “ 那么,于此广袤大地,究竟谁能了知?
头顶与顶门劈裂之事,女神,请为我开示。”注疏 1
997 “ 往昔,世间导师从迦毗罗卫城出离,
他是甘蔗王的后裔,释迦子,光明照耀者。
998 “ 婆罗门,他正是正自觉者,于一切法已到彼岸;
已证得一切神通与智慧之力,于一切法中具足法眼;
已证一切业的灭尽,由依着灭尽而得解脱。注疏 1
999 “ 彼世尊是世间觉者,具足明眼,开示正法;
你到他那里去请问他,他就会为你解答。”注疏 1
1000 听闻“正自觉者”之言,婆和利欢喜踊跃;
忧愁转薄,喜悦广大。
1001 婆和利欢喜踊跃,情动于中,问彼天神:
“ 世尊如今在哪个村落、城镇,或哪一处国土?”
我们前往何处,得见正自觉者、两足至尊?注疏 1
1002 “ 在舍卫城的憍萨罗殿堂,有那位胜利者,具足广大智慧、殊胜的广博慧者;”
那位释迦子已得度脱、无漏,了知头顶坠裂,乃人中之牛王。注疏 1
1003 于是,他对那些通晓咒语的婆罗门学生们说:
“ 来吧,学子们,我如今宣说,你们且谛听我言。注疏 1
1004 “ 那位在世间稀有难逢、不常出现的人,
他今日出现于世间,以“正觉者”之名著称;
你们速去舍卫城,拜见那位两足尊吧。”注疏 1
1005 “ 然而,婆罗门,我们见到他时,又怎能认出他就是佛陀呢?”
我等尚未识知,请您宣说,好让我们得以辨明他。注疏 1
1006 “ 大人之相确实在经教中传述下来,
总共三十二种,已完备而次第地解说分明。注疏 1
1007 “ 若有人身上具足这些大人相,
他唯有两种去处,没有第三种。注疏 1
1008 “ 若他安住于家,则将征服此大地。
他不执棍棒与刀剑,以法教化众生。注疏 1
1009 “ 若他从在家生活,出家而过无家的生活,
掀去遮蔽,成为正自觉者,他就是那无上至尊的阿拉汉。注疏 1
1010 “ 询问他的出生、种姓、相好,以及咒语与弟子等事;
头与头裂之事,唯当以心默问:
1011 “ 若彼即是佛陀,则为无碍见者。
对你心中想问的问题,他将以言语作答。”注疏 1
1012 十六位婆罗门弟子听了婆和利的话:
阿耆多、提舍·弥勒、富那迦与弥德古。
1013 多陀迦、优波西婆、难陀,以及希摩迦。
都提耶与劫波二人,及智者阇都迦尼。注疏 1
1014 跋陀罗浮陀与优陀耶,及婆罗门波沙罗;
聪慧的摩伽罗阇,及大仙人宾耆耶。注疏 1
1015 他们各领徒众,名闻一切世间。
他们是禅修者,乐住禅那,睿智坚固,为过去生习气所熏。注疏 1
1016 他们向巴婆利顶礼致敬,并对他右绕礼敬之后,
所有束发、身披鹿皮衣的人,一同启程向北方而去。注疏 1
1017 那时,他们先往阿罗迦的波提陀那,再至昔日的摩醯沙提城。
又经郁阇尼、瞿那陀,毗提舍,及梵那萨弗耶。注疏 1
1018 又经憍赏弥、娑枳多,及诸城之冠——舍卫城;
又经塞陀避耶、迦毗罗卫,及拘尸那罗的园宅。注疏 1
1019 又经波婆城、博伽城、毗舍离,而至摩揭陀的都城;
又至帕沙那伽支提,那悦意可爱、令人心旷神怡的圣地;注疏 1
1020 如口渴之人趣向清凉之水,又如商人趣向大利;
犹如酷热所逼者奔向荫凉,他们急速登山。注疏 1
1021 “ 那时,世尊由比丘僧团围绕。
正向诸比丘说法,犹如狮子在林间吼啸。注疏 1
1022 阿耆多看见了那位佛陀,犹如放射百道光芒的太阳,
如同十五之夜的满月,已臻圆满。
1023 而后,见到他的身形圆满,诸相具足。
他满怀欢喜,立于一侧,提出了心中所问。
1024 “ 请说他的出身,说他的种姓与特征;
请说他在咒语上的究竟通达,以及这位婆罗门教授多少人。”注疏 1
1025 “ 他寿一百二十岁,族姓婆和利;
身具三相,通达三部吠陀,注疏 1
1026 “ 于相学、史传、词汇、仪轨,
他教授五百人讽诵,于自宗之法已臻究竟。”注疏 1
1027 “ 人中最胜者啊,请为婆和利剖析诸相。
断疑者,请开示分明,莫令我等犹怀疑惑;”注疏 1
1028 “ 舌覆其面,眉间白毫。
密处如藏鞘中,少年当如是了知;”注疏 1
1029 未曾闻人启问,唯待问难答毕。
众人欢喜情动,合掌思惟:
1030 “ 这究竟是天神、梵天神,还是因陀罗、修阇之夫?
对于这心中所问,谁来回答呢?注疏 1
1031 “ 婆和利请问‘头’与‘破头’之义;
世尊,请解答此事,消除我们的疑惑,仙人啊!”注疏 1
1032 “ 你当知,无明即是‘头’,明即是‘破头者’。
信、念、定具足,意欲与精进兼备。”注疏 1
1033 彼时,那位青年满怀法喜,振作而起,
将鹿皮衣搭于一肩,以头面礼足。注疏 1
1034 “ 尊者啊,婆罗门婆和利与他的弟子们一同——
满怀欣喜、内心愉悦,正礼敬您——具眼者的双足。”注疏 1
1035 “ 愿婆罗门婆和利与他的弟子们皆得快乐。”
愿你安乐,愿你长寿,年轻人。注疏 1
1036 “ 对婆和利、对你,乃至所有人,一切疑惑——
机会已经给予,你们请问吧,凡心中所想,皆可提问。”注疏 1
1037 得到正自觉者的允许,他便合掌而坐。
阿耆多就在那里,向如来提出了第一个问题。巴利 注疏 1
Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ; Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū. So assakassa visaye, aḷakassa samāsane; Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca. Tasseva upanissāya, gāmo ca vipulo ahu; Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi. Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ; Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo. Ugghaṭṭapādo tasito , paṅkadanto rajassiro; So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati. Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi; Sukhañca kusalaṃ pucchi, idaṃ vacanamabravi. ‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā; Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’. ‘‘Sace me yācamānassa, bhavaṃ nānupadassati; Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’. Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi; Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu. Ussussati anāhāro, sokasallasamappito; Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano. Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī; Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi. ‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko; Muddhani muddhapāte vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’. ‘‘Bhotī carahi jānāsi, taṃ me akkhāhi pucchitā; Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ suṇoma vaco tava’’. ‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇamettha na vijjati; Muddhani muddhādhipāte ca, jinānaṃ hettha dassanaṃ’’. ‘‘Atha ko carahi jānāti, asmiṃ pathavimaṇḍale ; Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’. ‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako; Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro. ‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū; Sabbābhiññābalappatto, sabbadhammesu cakkhumā; Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye. ‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā; Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’. Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu; Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi. So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto; ‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho; Yattha gantvāna passemu , sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’ ,. ‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso; So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’. Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapārage; ‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama. ‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso; Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto; Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’. ‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa; Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’. ‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso. ‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati. ‘‘Sace agāraṃ āvasati , vijeyya pathaviṃ imaṃ; Adaṇḍena asatthena, dhammenamanusāsati. ‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ; Vivaṭṭacchado sambuddho, arahā bhavati anuttaro. ‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare; Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha. ‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati; Manasā pucchite pañhe, vācāya vissajessati’’. Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā; Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū. Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako; Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito. Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi. Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā; Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā. Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ; Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā. Aḷakassa patiṭṭhānaṃ, purimāhissatiṃ tadā; Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ. Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ; Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ. Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ; Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ. Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo; Chāyaṃ ghammābhitattova, turitā pabbatamāruhuṃ. Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato; Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane. Ajito addasa buddhaṃ, sataraṃsiṃ va bhāṇumaṃ; Candaṃ yathā pannarase, pāripūriṃ upāgataṃ. Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ; Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha. ‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ ; Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’. ‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī; Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū. ‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe; Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’. ‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama; Kaṅkhacchida pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṃ ahu’’. ‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare; Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’. Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate; Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī. ‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati; Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati. ‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati; Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’. ‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī; Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’. Tato vedena mahatā, santhambhitvāna māṇavo; Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati. ‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa; Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’. ‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo; Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava. ‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ; Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’. Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī; Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.
1. 阿耆多学童所问巴利
1. Ajitamāṇavapucchā
1038 “ 世间被什么遮蔽?”尊者阿耆多问。
“ 它因何而不照耀?”
你说:什么是它的黏着?什么是它的大怖畏?注疏 1
1039 “ 世间为无明所覆,阿耆多!”世尊如是说。
因悭吝与放逸,而不能明耀;
“ 我说:贪求即是黏著,苦是它的大怖畏。”注疏 1
1040 “ 诸流遍流一切处,”尊者阿耆多说。
诸流以何为遮止?
请开示诸流的防护,又以何关闭诸流?注疏 1
1041 “ 世间诸流,阿耆多,”世尊答言。
念即是诸流的防护。
我宣说诸流的防护——以智慧,它们得以闭绝。注疏 1
1042 “ 慧与念,以及……”——具寿阿耆多言。
贤者,名色
我所问的,请您宣说:这一切在何处灭尽?注疏 1
1043 “ 阿耆多,你所问的这个问题,我今为你宣说;
在名与色无余灭尽之处——
以识的灭尽,它们便在此灭尽。”注疏 1
1044 “ 此间已了知法者,及诸有学众多——
智者既受我问,尊者,请为宣说彼等之行仪。”注疏 1
1045 “ 他于诸欲不应贪染,心意应远离浊乱;
善巧于一切法,具念的比丘当游行。”巴利 注疏 1
‘‘Kenassu nivuto loko, (iccāyasmā ajito) Kenassu nappakāsati; Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhayaṃ’’. ‘‘Avijjāya nivuto loko, (ajitāti bhagavā) Vevicchā pamādā nappakāsati; Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ’’. ‘‘Savanti sabbadhi sotā, (iccāyasmā ajito) Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ; Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi, kena sotā pidhiyyare’’ . ‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā) Sati tesaṃ nivāraṇaṃ; Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’. ‘‘Paññā ceva sati yañca , (iccāyasmā ajito) Nāmarūpañca mārisa; Etaṃ me puṭṭho pabrūhi, katthetaṃ uparujjhati’’. ‘‘Yametaṃ pañhaṃ apucchi, ajita taṃ vadāmi te; Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati; Viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati’’. ‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idha; Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisa’’. ‘‘Kāmesu nābhigijjheyya, manasānāvilo siyā; Kusalo sabbadhammānaṃ, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
2. 提舍·弥勒学童所问巴利
2. Tissametteyyamāṇavapucchā
1046 “ 世间谁为知足者?”具寿提舍弥勒这样问。
谁人已无扰乱?
谁彻知两端,于中间以智慧而不染著;
你们所说的“伟人”是何人?谁在此超越了那名为渴爱的缝缀者?注疏 1
1047 “ 于诸欲中行梵行者,提舍弥勒啊!”世尊这样说道。
他已离渴爱,恒常正念;
了知而寂灭的比丘,他无有动摇。注疏 1
1048 “ 他洞彻了两端,以慧安住于中而不被染着;
我说他是大丈夫,他已于此超越了缝缀者(渴爱)。”巴利 注疏 1
‘‘Kodha santusito loke, (iccāyasmā tissametteyyo) Kassa no santi iñjitā; Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati ; Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’. ‘‘Kāmesu brahmacariyavā, (metteyyāti bhagavā) Vītataṇho sadā sato; Saṅkhāya nibbuto bhikkhu, tassa no santi iñjitā. ‘‘So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati; Taṃ brūmi mahāpurisoti, so idha sibbinimaccagā’’ti.
3. 富那迦学童所问巴利
3. Puṇṇakamāṇavapucchā
1049 “ 无动摇者、见根本者”——具寿富那迦如是说。
我为问而来:仙人、世人、刹帝利、婆罗门,
及诸天神众,究竟依何而住?
在这世间安排了种种祭祀?我问您,世尊,请您告诉我。注疏 1
1050 “ 世尊说:‘富楼那卡,所有那些仙人、凡夫,’
刹帝利、婆罗门,是诸天神的献祭者,
富那迦啊,在这世间,他们广设种种祭祀,祈愿如此的存在;
他们依附于衰老而举行祭祀。”注疏 1
1051 “ 所有那些仙人、人们,”具寿富那迦这样说道。
刹帝利、婆罗门,是诸天神的献祭者,
在这个世上,他们曾广设祭祀;世尊,他们于祭祀之道,可曾精勤、不放逸?
尊者,他们已渡越了生与老。世尊,我请问您,请您为我开示。注疏 1
1052 “ 他们祈求、称赞、热切祝祷、献祭,”——世尊对富那迦说——
他们因渴求欲乐而祈求利得,这些人热衷祭祀、贪染于存有;
“ 我说,他们未能超越生与老。”注疏 1
1053 “ 如果这些献祭之轭者未能超越,”具寿富那迦说。
“ 尊者,凭靠祭祀,怎能超越生与老?”
那么,在天界与人间的世间,究竟有谁超越了生与老呢,尊者?
我向您请问,世尊,请为我宣说此事。注疏 1
1054 “ 富那迦啊,”世尊说,“遍观世间的高下诸法,
世间没有任何事物能令他动摇;
他寂静、无烟、无忧、无欲,我说,他已渡越生与老。”巴利 注疏 1
‘‘Anejaṃ mūladassāviṃ, (iccāyasmā puṇṇako) Atthi pañhena āgamaṃ; Kiṃ nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’. ‘‘Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ ; Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu’’. ‘‘Ye kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, kaccissu te bhagavā yaññapathe appamattā; Atāruṃ jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’. ‘‘Āsīsanti thomayanti, abhijappanti juhanti; (Puṇṇakāti bhagavā) Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ, te yājayogā bhavarāgarattā; Nātariṃsu jātijaranti brūmi’’. ‘‘Te ce nātariṃsu yājayogā, (iccāyasmā puṇṇako) Yaññehi jātiñca jarañca mārisa; Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa; Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’. ‘‘Saṅkhāya lokasmi paroparāni , (puṇṇakāti bhagavā) Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke; Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.
4. 弥德古学童所问巴利
4. Mettagūmāṇavapucchā
1055 “ 世尊,我请问您,请为我开示此事。”尊者弥德古说道。
“ 我知您是明智者、已善修习自身者。”
世间这无量种的苦,究竟从何处生起?注疏 1
1056 “ 弥德古啊,你所问的正是苦的源头,”世尊说道:
我将依我所了知,为你宣说。
“ 世间无论何种形态的苦,都以依着为因而生起;注疏 1
1057 “ 凡是无明的人造作依着,那愚者便一再地经受苦;
“ 因此,了知者不应再造依着,观察苦的生起与根源。”注疏 1
1058 “ 你已为我们解说所问之事;今更有一问,请为开示。
智者究竟如何度越瀑流,超越生、老与愁悲?
牟尼啊,请您为我善巧解答此问,因为您确实了知这法。”注疏 1
1059 “ 世尊这样说:‘弥德古啊,我要为你宣说这法——’
现前可见、不依传闻之法;
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”注疏 1
1060 “ 大圣者,我于此无上之法,深心随喜;
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”注疏 1
1061 世尊说:“弥德古啊,凡你所了知的,
上方、下方、四方与中间——
对于这一切,驱除了欢喜与依着,识不应再住立于有。”注疏 1
1062 “ 这样安住,具念、不放逸的比丘,游行之时舍离诸我所执;
智者即于此处,断除生、老、忧、悲与苦。”注疏 1
1063 “ 我随喜大牟尼的这番话。乔达摩,您对无执取之道阐述得如此精妙!
世尊确实已断除了苦,因为您已了知此法。注疏 1
1064 “ 蒙牟尼教诲而未得安立者,彼等想必亦将舍离众苦;
龙象啊,我今前来礼敬,愿世尊亦教诲我这未得安立之人。”注疏 1
1065 “ 那位婆罗门,应知他是明达者、无所有者,于欲有无所执著;
他确实渡过了这洪流,抵达彼岸,无碍,无疑。注疏 1
1066 “ 智者达真谛,于此世间舍诸有执;
离爱无恼无求,彼已渡越生老,我作是说。”巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ, (iccāyasmā mettagū) Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ; Kuto nu dukkhā samudāgatā ime, ye keci lokasmimanekarūpā’’. ‘‘Dukkhassa ve maṃ pabhavaṃ apucchasi, (mettagūti bhagavā) Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ; Upadhinidānā pabhavanti dukkhā, ye keci lokasmimanekarūpā. ‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando; Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, dukkhassa jātippabhavānupassī’’. ‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi; Kathaṃ nu dhīrā vitaranti oghaṃ, jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca; Taṃ me muni sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’. ‘‘Kittayissāmi te dhammaṃ, (mettagūti bhagavā) Diṭṭhe dhamme anītihaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’. ‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi dhammamuttamaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’. ‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, (mettagūti bhagavā) Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe; Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe. ‘‘Evaṃvihārī sato appamatto, bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni; Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ’’. ‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ; Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo. ‘‘Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṃ, ye tvaṃ muni aṭṭhitaṃ ovadeyya; Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga, appeva maṃ bhagavā aṭṭhitaṃ ovadeyya’’. ‘‘Yaṃ brāhmaṇaṃ vedagumābhijaññā, akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ; Addhā hi so oghamimaṃ atāri, tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho. ‘‘Vidvā ca yo vedagū naro idha, bhavābhave saṅgamimaṃ visajja; So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.
5. 多德咖学童所问巴利
5. Dhotakamāṇavapucchā
1067 “ 我请问世尊,请您为我解说此事——具寿陀多迦这样说。”
“ 大仙,我渴望您的言教。”
听闻您的教示后,我将为自身的涅槃而修学。注疏 1
1068 “ 那么,朵德格啊,”世尊说,“就在此,作一个明智而具念者,当精勤努力。”
听闻此教说之后,你应修学自身的涅槃。注疏 1
1069 “ 我于天与人世间,看见一位无所有的婆罗门正在游行;
全眼者啊,我顶礼于您;释迦啊,请从疑惑中解救我。”注疏 1
1070 “ 朵德格,我无法令世间任何心怀疑惑者解脱;”
当你证知这无上之法,便能如此渡越此洪流。注疏 1
1071 “ 梵天神啊,请以慈悲教导我,开示那远离之法,令我得以了知;
以便我能如虚空般无挂碍、无恼害,就在这里安住,无依而行。”注疏 1
1072 “ 杜德迦啊,我将为你讲说那寂静,”世尊说,“那是现见的法,不依传闻;
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”注疏 1
1073 “ 而我欢喜那最上的寂静,大仙人!
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”注疏 1
1074 “ 凡是你遍知的一切,陀多迦啊,”世尊说道,
上方、下方、四周与中间;
了知此是世间的“染着”后,你切莫为有与无有而造作渴爱。巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ, (iccāyasmā dhotako) Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ; Tava sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’. ‘‘Tenahātappaṃ karohi, (dhotakāti bhagavā) idheva nipako sato; Ito sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’. ‘‘Passāmahaṃ devamanussaloke, akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ; Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu, pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi’’. ‘‘Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya, kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke; Dhammañca seṭṭhaṃ abhijānamāno , evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi’’. ‘‘Anusāsa brahme karuṇāyamāno, vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ; Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno, idheva santo asito careyyaṃ’’. ‘‘Kittayissāmi te santiṃ, (dhotakāti bhagavā) diṭṭhe dhamme anītihaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’. ‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’. ‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, (dhotakāti bhagavā) Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe; Etaṃ viditvā saṅgoti loke, bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.
6. 优波湿婆学童之问巴利
6. Upasīvamāṇavapucchā
1075 “ 释迦啊,我独自一人,面对这巨大的瀑流,”——具寿优波湿婆这样说。
“ 无所依止,我无力渡越;
普眼者啊,请告诉我一个依止之处,让我依之渡越这暴流。”注疏 1
1076 世尊说:“优波湿婆啊,具念者观察无所有处。
依止于‘无所有’,渡越暴流;
舍离诸欲,远离论谈,日夜观察渴爱的灭尽。注疏 1
1077 “ 于一切欲已离贪者,(具寿优波湿婆说)”
依止无所有,舍离慢想;
于最上想解脱中已得解脱者,会安住于彼而不随行吗?注疏 1
1078 “ 于一切欲乐中离贪者,——世尊说:优波湿婆啊
依止无所有,舍离其余诸缘;
于最胜想解脱中已得解脱,彼住彼处,不复随逐。”注疏 1
1079 “ 纵使彼安住彼处不复前行,普眼者纵历多年亦长住;
即于彼处依清凉得解脱,如是之人其识岂当灭去?”注疏 1
1080 “ 犹如火焰被一阵风抛散,优波湿婆啊,”世尊这样说。
它归于灭尽,不落任何名数;
如是牟尼从名聚中解脱,趋于灭尽,不可被指称。注疏 1
1081 “ 他是已灭尽者,还是其实不存在?抑或永恒地无病而安住?
牟尼啊,请您善巧地为我解说此事,因为您对此法确实已经了知。”注疏 1
1082 “ 对于消逝的人,没有衡量可言。”《世尊回答优波西瓦说》
凡可用来说他“是什么”的言说,于他皆不存在。
一切法已断除,一切论说之途亦皆断除。巴利 注疏 1
‘‘Eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, (iccāyasmā upasīvo) Anissito no visahāmi tārituṃ; Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ’’. ‘‘Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, (upasīvāti bhagavā) Natthīti nissāya tarassu oghaṃ; Kāme pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa’’ . ‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (iccāyasmā upasīvo) Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ; Saññāvimokkhe parame vimutto , tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī’’ . ‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (upasīvāti bhagavā) Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ; Saññāvimokkhe parame vimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī’’. ‘‘Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi vassānaṃ samantacakkhu; Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa’’. ‘‘Accī yathā vātavegena khittā , (upasīvāti bhagavā) Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ; Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ’’. ‘‘Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo; Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’. ‘‘Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, (upasīvāti bhagavā) Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi; Sabbesu dhammesu samūhatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe’’ti.
7. 难陀学童所问巴利
7. Nandamāṇavapucchā
1083 “ 世间有牟尼。”尊者难陀这样说。
人们这么说,究竟是怎样说的呢?
是由智慧成就而称为牟尼呢,还是由生活方式成就而称为牟尼呢?注疏 1
1084 “ 不依于见,不依于传闻,不依于知识,不依于戒禁,
难陀啊,善巧者们在此称这样的人为牟尼;
他们断除怨敌、无忧无恼、无所希求而行,我说他们是牟尼。”注疏 1
1085 “ 那些沙门、婆罗门,”这是难陀尊者所说。
依所见所闻而说清净;
或依戒律与禁制而宣说清净,或以种种不同方式而宣说清净;
世尊,那些自制而住者,是否已超越生与老,尊者?
我向您请问,世尊,请为我宣说此事。注疏 1
1086 “ 凡那些沙门与婆罗门,”世尊回答,
依凭所见所闻而宣说清净;
依凭戒律与誓愿而宣说清净,更以种种方式宣说清净;
纵使他们于其中自制而行,我说,他们仍未超越生与老。注疏 1
1087 “ 那些沙门婆罗门,”难陀尊者说,
依于所见与所闻,宣说清净;
依戒禁而说清净,以种种方式宣说清净
牟尼若言彼等未渡瀑流,天人世间究竟谁渡生老?
尊者我今问您,世尊愿为我说。注疏 1
1088 “ 我不说一切沙门婆罗门,”(难陀,世尊这样说。)
我说他们为生与老所覆蔽。
凡于此世舍尽所见、所闻、所觉知,并舍一切戒禁者,
(那些人)已放下种种形貌的一切,遍知渴爱,安住于无漏之境。
我说,这些人实已渡越洪流。注疏 1
1089 “ 我欣然领受大仙的这番话,乔达摩如此善妙宣说,无所依着;
在此世间,有些人放下了所见、所闻、所觉知的一切,也放下了所有戒禁与誓愿;
已舍一切种种形相,遍知渴爱,安住无漏之境;
我亦言彼等皆已渡越瀑流。”巴利 注疏 1
‘‘Santi loke munayo, (iccāyasmā nando) Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu; Ñāṇūpapannaṃ no muniṃ vadanti, udāhu ve jīvitenūpapannaṃ’’. ‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, (na sīlabbatena) Munīdha nanda kusalā vadanti; Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi’’. ‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando) Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ; Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ; Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā, atāru jātiñca jarañca mārisa; Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’. ‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā) Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ; Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ; Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nāriṃsu jātijaranti brūmi’’. ‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando) Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ; Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ; Te ce muni brūsi anoghatiṇṇe, atha ko carahi devamanussaloke; Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi me taṃ’’. ‘‘Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā) Jātijarāya nivutāti brūmi; Ye sīdha diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ; Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse; Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi’’. ‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ; Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ; Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse; Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī’’ti.
8. 黑玛咖学童所问巴利
8. Hemakamāṇavapucchā
1090 “ 那些往昔曾为我记说者——”具寿黑玛咖这样说,
在乔达摩的教法之外,
“ 曾经如此”“将来如此”——这一切无非传说纷纭;
这一切都只是助长思辨,我于此中不感到喜悦。注疏 1
1091 “ 牟尼啊,请为我开示那灭除渴爱的法。
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”注疏 1
1092 “ 赫摩迦,对于世间所见、所闻、所觉、所识的可爱之物,
除去其中的欲贪,即是不死的涅槃境界。注疏 1
1093 “ 了知此义之后,那些具念者,于现法便已寂灭;
他们恒时寂静,已渡越世间的执着。”巴利 注疏 1
‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, (iccāyasmā hemako) Huraṃ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati, sabbaṃ taṃ itihītihaṃ; Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ, nāhaṃ tattha abhiramiṃ. ‘‘Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṃ muni; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattikaṃ’’. ‘‘Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka; Chandarāgavinodanaṃ, nibbānapadamaccutaṃ. ‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā; Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
9. 都提耶童子所问巴利
9. Todeyyamāṇavapucchā
1094 “ 于何人,诸欲不住?”尊者都提耶这样说。
渴爱于彼已无,疑网于彼已渡;
如是之人,其解脱究竟何等?注疏 1
1095 “ 都提耶,世尊说:“诸欲不住于彼,
于他,渴爱不复存在;
他已渡越疑惑,再无其他的解脱。注疏 1
1096 “ 他是无所希求者,抑或仍有所希求?他是具足智慧者,抑或是思择智慧者?
萨迦人啊,请为我解说牟尼,使我如理了知,具一切眼者。”
1097 “ 他无所希求,亦非期盼者;他具足智慧,却不造作智慧。
都提耶啊,应如此了知牟尼:他无所有,于欲有中无所执著。”巴利 注疏 1
‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, (iccāyasmā todeyyo) Taṇhā yassa na vijjati; Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa kīdiso’’. ‘‘Yasmiṃ kāmā na vasanti, (todeyyāti bhagavā) Taṇhā yassa na vijjati; Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo, vimokkho tassa nāparo’’. ‘‘Nirāsaso so uda āsasāno, paññāṇavā so uda paññakappī; Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ, taṃ me viyācikkha samantacakkhu’’. ‘‘Nirāsaso so na ca āsasāno, paññāṇavā so na ca paññakappī; Evampi todeyya muniṃ vijāna, akiñcanaṃ kāmabhave asatta’’nti.
10. 咖巴学童问巴利
10. Kappamāṇavapucchā
1098 “ 立于湖中者”——具寿迦波这样引述
“ 在这大恐怖的洪流之中,”
为那些被老死所逼迫的人,请指示岛屿吧,尊者!
请您为我指示岛屿,令此不再生起。注疏 1
1099 “ 那些站在湖中央的人们,咖巴,”世尊这样说道。
当大怖畏的洪流涌起时;
为老死所逼迫者,咖巴,我为你指明岛屿。注疏 1
1100 “ 无所有、无执取,这便是无上的岛屿;
我称它为涅槃,即老死的灭尽。
1101 “ 了知此义之后,那些具念者,于现法便已寂灭;
他们不随魔罗的权势,不为他的随从。”巴利 注疏 1
‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (iccāyasmā kappo) Oghe jāte mahabbhaye; Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa; Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā’’. ‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (kappāti bhagavā) Oghe jāte mahabbhaye; Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te. ‘‘Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ; Nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ. ‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā; Na te māravasānugā, na te mārassa paddhagū’’ti .
11. 阇都迦尼学童所问巴利
11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā
1102 “ 我听闻那位英雄、离欲者,”阇都迦尼尊者这样说道
为请问渡越瀑流者,我前来至此;
请为我开示寂静之道,自然具眼者啊;世尊,请如实地为我宣说。注疏 1
1103 “ 世尊实已征服诸欲而行,犹如太阳以其光辉照耀大地;
我智慧微薄,而您智慧深广,请您为我开示我能了知的法。
于此,舍断生与老”注疏 1
1104 世尊对贾图甘尼说:“于诸欲中调伏贪求,见出离为安稳;”
执取或排斥,莫让它在你心中存有分毫。注疏 1
1105 “ 过去的,让它枯竭;未来的,不要有任何系著。
若于中间不执取,你将平静而游行。注疏 1
1106 “ 婆罗门啊,于名色全然离贪者,
诸漏不存,无由堕入死王掌控。”巴利 注疏 1
‘‘Sutvānahaṃ vīramakāmakāmiṃ, (iccāyasmā jatukaṇṇi) Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ; Santipadaṃ brūhi sahajanetta, yathātacchaṃ bhagavā brūhi me taṃ. ‘‘Bhagavā hi kāme abhibhuyya iriyati, ādiccova pathaviṃ tejī tejasā; Parittapaññassa me bhūripañña, ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ; Jātijarāya idha vippahānaṃ’’. ‘‘Kāmesu vinaya gedhaṃ, (jatukaṇṇīti bhagavā) nekkhammaṃ daṭṭhu khemato; Uggahītaṃ nirattaṃ vā, mā te vijjittha kiñcanaṃ. ‘‘Yaṃ pubbe taṃ visosehi, pacchā te māhu kiñcanaṃ; Majjhe ce no gahessasi, upasanto carissasi. ‘‘Sabbaso nāmarūpasmiṃ, vītagedhassa brāhmaṇa; Āsavāssa na vijjanti, yehi maccuvasaṃ vaje’’ti.
12. 跋陀罗浮陀学童所问巴利
12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā
1107 “ 已舍居家、已断渴爱、不动摇者”——尊者跋陀罗浮陀如是说。
已舍喜、已渡暴流、已解脱者。
恳请已舍断执著的善慧者,听了龙象之说,他们将由此离去。注疏 1
1108 “ 从诸方国土汇聚而来的众人,都渴望聆听您的教言,英雄啊。
请您善加解说,令他们明了,因为此法您确已通达。”注疏 1
1109 “ 跋陀罗弗达啊,”世尊说道,“应当调伏一切执取之渴爱。”
“ 无论上方、下方、横向,乃至中间。”
世间中,凡有所执取,魔罗便借此执取而追随此人。注疏 1
1110 “ 是故明了具念之比丘,于一切世间莫执一物;
观彼众生耽着执取,此众系缚于死魔之境。”巴利 注疏 1
‘‘Okañjahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ, (iccāyasmā bhadrāvudho) Nandiñjahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ; Kappañjahaṃ abhiyāce sumedhaṃ, sutvāna nāgassa apanamissanti ito. ‘‘Nānājanā janapadehi saṅgatā, tava vīra vākyaṃ abhikaṅkhamānā; Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’. ‘‘Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ, (bhadrāvudhāti bhagavā) Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe; Yaṃ yañhi lokasmimupādiyanti, teneva māro anveti jantuṃ. ‘‘Tasmā pajānaṃ na upādiyetha, bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke; Ādānasatte iti pekkhamāno, pajaṃ imaṃ maccudheyye visatta’’nti.
13. 乌达耶学童所问巴利
13. Udayamāṇavapucchā
1111 “ 彼禅修者,离尘安坐(尊者乌达耶如是说),所作已办,诸漏已尽,
已渡一切诸法彼岸——我为此问而来;
请为宣说证智解脱,无明破灭。”注疏 1
1112 世尊告乌达亚言:欲贪当舍,忧恼并断。
“ 驱除昏沉,遮止追悔。”注疏 1
1113 “ 舍与念极清净,以法思择为前导,
我说究竟智解脱,是破除无明。”注疏 1
1114 “ 世间被什么所束缚?它以何而流转?
舍离何法,方名涅槃?”注疏 1
1115 “ 世间缚于欢喜,游于寻思。
舍离渴爱,即称为涅槃。”注疏 1
1116 “ 具念而行的人,他的识如何息灭?
我们前来请问世尊,愿聆听您的教说。”注疏 1
1117 “ 对于内在与外在的感受,皆不欣喜;
如此具念而住者,识便止息。”巴利 注疏 1
‘‘Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, (iccāyasmā udayo) katakiccaṃ anāsavaṃ; Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ; Aññāvimokkhaṃ pabrūhi, avijjāya pabhedanaṃ’’. ‘‘Pahānaṃ kāmacchandānaṃ, (udayāti bhagavā) domanassāna cūbhayaṃ; Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ. ‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ, dhammatakkapurejavaṃ; Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedanaṃ’’. ‘‘Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ; Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’. ‘‘Nandisaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇaṃ; Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati’’. ‘‘Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati; Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma, taṃ suṇoma vaco tava’’. ‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato; Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhatī’’ti.
14. 波萨喇学童所问巴利
14. Posālamāṇavapucchā
1118 能宣说过去者,无欲无惑——尊者波萨喇说——
彼已达一切法彼岸,我为问故,来至其前。注疏 1
1119 “ 已破除色想、舍弃一切身者,
他看见:于内于外,已无任何一物。
释迦尊,我今请问智慧:如是之人,云何引导?”注疏 1
1120 世尊告言:波萨喇,如来尽知一切识住。
他知晓这安住者,已解脱,以彼为究竟归宿。注疏 1
1121 “ 了知对无所有处生起的喜贪即是结缚;
如此以证智了知后,他便于彼处清晰地观见。
这便是那梵行已立之婆罗门的真实智慧。”巴利 注疏 1
‘‘Yo atītaṃ ādisati, (iccāyasmā posālo) anejo chinnasaṃsayo; Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ. ‘‘Vibhūtarūpasaññissa , sabbakāyappahāyino; Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato; Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho’’. ‘‘Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, (posālāti bhagavā) abhijānaṃ tathāgato; Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, vimuttaṃ tapparāyaṇaṃ. ‘‘Ākiñcaññasambhavaṃ ñatvā, nandī saṃyojanaṃ iti; Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati; Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato’’ti.
15. 摩伽罗阇学童所问巴利
15. Mogharājamāṇavapucchā
1122 “ 我已两度请问世尊,”具寿摩伽罗阇这样说道。
具眼者未曾答我,
天仙啊,我闻乃至三问,他必作答。注疏 1
1123 此世他世与梵天,并诸天神众不能知;
声名远扬乔达摩,您之所见彼不识。注疏 1
1124 “ 如是,我特为请问而来,求见那位殊胜的见者。
怎样观察世间的人,死神才看不见他?”注疏 1
1125 “ 摩伽罗阇,你当以空观看世间,恒持正念;
拔除‘有我’之见,便能如此度脱死亡。
如此观察世间者,死神王便不见他。”巴利 注疏 1
‘‘Dvāhaṃ sakkaṃ apucchissaṃ, (iccāyasmā mogharājā) Na me byākāsi cakkhumā; Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutaṃ. ‘‘Ayaṃ loko paro loko, brahmaloko sadevako; Diṭṭhiṃ te nābhijānāti, gotamassa yasassino. ‘‘Evaṃ abhikkantadassāviṃ, atthi pañhena āgamaṃ; Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati’’. ‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā; Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti.
16. 宾耆耶学童所问巴利
16. Piṅgiyamāṇavapucchā
1126 “ 我已衰老,力弱形枯,”尊者宾吉耶说,
我的眼根不清净,耳根也不舒适;
愿我莫在迷惑中半途湮没。
请您宣说我当了悟的法
能于此断除生与老的法。注疏 1
1127 “ 见到那些在色中受苦之人,”[宾耆耶,世尊这样说]
放逸的人们于色境中遭受逼恼;
是故,宾耆耶,你当不放逸,
断除对色的执取,不再受后有。注疏 1
1128 “ 四方、四维,连同上方与下方,即是十方。
在这世间,你未见、未闻、未思、未了知的事物,全然不存。
请开示我能了知的、能于此断除生与老的法。”注疏 1
1129 “ 世尊观见被渴爱支配的众人后,说:“宾耆耶,
他们为衰老所迫,生起炽然苦恼;
因此,宾耆耶,你当不放逸,断除渴爱,为不再有后有。巴利 注疏 1
‘‘Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, (iccāyasmā piṅgiyo) Nettā na suddhā savanaṃ na phāsu; Māhaṃ nassaṃ momuho antarāva Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ; Jātijarāya idha vippahānaṃ’’. ‘‘Disvāna rūpesu vihaññamāne, (piṅgiyāti bhagavā) Ruppanti rūpesu janā pamattā; Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, Jahassu rūpaṃ apunabbhavāya’’. ‘‘Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo; Na tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ , atho aviññātaṃ kiñcanamatthi loke; Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ, jātijarāya idha vippahānaṃ’’. ‘‘Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno, (piṅgiyāti bhagavā) Santāpajāte jarasā parete; Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto, jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyā’’ti.
彼岸赞偈巴利
Pārāyanatthutigāthā
世尊在摩揭陀国的巴沙那迦塔庙驻锡时,宣说此语。他受十六位随侍婆罗门的请求,对他们依次提出的问题,一一作了解答。若能了知其中任一问题的义理,通达法义,并依随法而修行,他便能超越老死,抵达彼岸。这些法能导向彼岸,因此,这个法门称为“彼岸道”。巴利
Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi. Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti, tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyananteva adhivacanaṃ.
1130 阿耆多、提舍·弥勒、富那迦与弥德古。
豆陀迦、优婆私婆,难陀与海摩迦;注疏 1
1131 都提耶与劫波二人,及智者阇都迦尼。
跋陀罗浮陀与优陀耶,及婆罗门波沙罗;
聪慧的摩伽罗阇,及大仙人宾耆耶。注疏 1
1132 他们都去亲近佛陀——那位行持圆满的圣者;
他们带着精深的问题,前来拜见那最殊胜的佛陀。注疏 1
1133 对于他们所问的问题,佛陀依如实之理作了解答;
牟尼以答问之法,令诸婆罗门欢喜;注疏 1
1134 彼等亦由具眼者、日种之亲佛陀而得欢悦。
在胜慧者座前修习梵行。注疏 1
1135 正如佛陀对每一问题所教导的那样。
依法而行的人,便能从此岸到达彼岸。注疏 1
1136 他应由此岸渡向彼岸,修习那无上之道;
这条道路是为了到达彼岸,因此称为‘到彼岸’。巴利 注疏 1
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū; Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako. Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito; Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi. Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ; Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ. Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhe puṭṭho yathātathaṃ; Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni. Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā; Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike. Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ; Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato. Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ; Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.
彼岸随颂偈巴利
Pārāyanānugītigāthā
1137 “ 我将唱诵《彼岸道》。”——尊者宾耆耶如是说。
无垢、智慧广大者,如其所见而如实宣说;
那无欲、离系缚的龙象,何故要说妄语?注疏 1
1138 “ 对那已舍垢秽与愚痴、已弃慢与覆藏者,
我今且说赞颂之辞。注疏 1
1139 “ 驱散黑暗的佛陀,具一切眼,到达世间边际,超越一切有;
那无漏、舍断一切苦、名为真实者,我已亲近侍奉,梵者啊。注疏 1
1140 “ 正如鸟儿舍离小丛,栖入果实丰饶的林间;
同样,我舍弃了那些目光短浅之人,犹如天鹅抵达了大海。注疏 1
1141 “ 那些过去在他处、于乔达摩教法之外,曾为我解说的人,
他们说‘过去如此’、‘未来将是那样’;
一切此等,皆属传闻之辞;一切此等,皆属推度之增。注疏 1
1142 彼独安坐者,驱除黑暗;光明具足,是作光者。
乔达摩有广大的慧,乔达摩有广大的智。注疏 1
1143 “ 那位教导我法的人,教导的是现见而无时的法;
爱尽安稳,无可譬喻。”注疏 1
1144 “ 宾耆耶,你为何须臾之间便离他而去?
乔达摩具广大慧,乔达摩具广大智。注疏 1
1145 “ 为汝开示如是法者,现见当前,不待时节。
是爱尽安稳,无可譬喻,无一物可与之相比。”注疏 1
1146 “ 婆罗门,我刹那也不曾离开他,
乔达摩智慧深广,乔达摩聪慧绝伦;注疏 1
1147 他为我开示此法——现见、不待时节。
那爱已灭尽的无扰安稳,无可譬喻。注疏 1
1148 “ 婆罗门,我日夜精勤不放逸,以心眼注视他,如同以肉眼观看。
我以礼敬度过此夜,因此我想,自己与世尊未尝分离。注疏 1
1149 “ 我的信心、喜悦、心意与正念,从不曾离开乔达摩的教法;
广慧者行往何方,我便向那一方俯首敬礼。注疏 1
1150 我已年迈,气力衰微,因此这身躯无法随往彼处。
婆罗门,我常在心念中前行,因为我的心已系于他。注疏 1
1151 “ 我陷卧泥中,扑腾挣扎,从一岛漂到另一岛;
那时,我见到了正自觉者——已渡越暴流、灭尽诸漏者。”注疏 1
1152 “ 正如婆迦梨凭信而得解脱,跋陀罗乌陀与阿罗毗的乔达摩亦然——
汝亦当如是,发起汝信心;
宾耆耶!汝亦当渡越死魔之境,抵于彼岸。”注疏 1
1153 “ 听闻牟尼的话语,我愈发净信。
正自觉者揭开覆盖,无有瑕疵,辩才具足。注疏 1
1154 “ 由彻知天界之事,了知一切胜劣;
导师为坦承疑惑者,断除一切疑问。注疏 1
1155 “ 它不动摇、不倾动,无有任何事物可与比拟;
我定当去,于此无疑。你应这样记住我:心已决意。”巴利 注疏 1
‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ, (iccāyasmā piṅgiyo) Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso; Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe. ‘‘Pahīnamalamohassa , mānamakkhappahāyino; Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasañhitaṃ. ‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto; Anāsavo sabbadukkhapahīno, saccavhayo brahme upāsito me. ‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya; Evaṃ pahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto. ‘‘Yeme pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati; Sabbaṃ taṃ itihitihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ. ‘‘Eko tamanudāsino, jutimā so pabhaṅkaro; Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso. ‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ; Taṇhakkhayamanītikaṃ , yassa natthi upamā kvaci’’. ‘‘Kiṃnu tamhā vippavasasi, muhuttamapi piṅgiya; Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā. ‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ; Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci’’. ‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa; Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā. ‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ; Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci. ‘‘Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto; Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ. ‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca, nāpenti me gotamasāsanamhā; Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi. ‘‘Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha; Saṃkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto. ‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upaplaviṃ ; Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ’’. ‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavi gotamo ca; Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ’’ . ‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco; Vivaṭṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā. ‘‘Adhideve abhiññāya, sabbaṃ vedi varovaraṃ ; Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ. ‘‘Asaṃhīraṃ asaṅkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci; Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti.
1 蛇、陀尼耶,与犀角、耕者;
《准陀》、《有》,复有《贱种》与《应作》。
其次是《雪山夜叉经》、《毗阇耶经》,以及殊胜的《牟尼经》。
2 这是第一品,名蛇品,是殊胜之品,具足十二部经,且条理分明。
此是由清净无染的具眼者所宣说,这部殊胜品章名为《蛇品》,而为大众所诵出。
3 如《宝经》、《臭秽经》、《惭经》、《吉祥经》,又《针毛夜叉经》、《迦比罗经》与《婆罗门法经》;
《船经》《戒行经》《奋起经》,次即《罗睺罗经》,复有《鹏耆舍经》;
4 《正游行经》亦在其中,《如法经》最胜,善分别说。
第二品摄十四经,人称《小品》圣聚。
5 有《出家》《精进》《善说》诸名,复有《普罗腊娑》与《摩伽》。
《娑毗耶》、《给尼亚》、《刺经》、最胜《瓦色吒》,以及《迦利迦》。
6 《那罗迦》圣典善为分别,《随观》亦复如是。
第三品中摄持十二经,闻说即名殊胜《大品》。
7 《欲》《窟八》《垢秽》之称,《清净经》与《胜义八》之称;
《老》《最胜弥提耶》《善分别》,《波须罗》《摩犍提》及《崩解前》;
8 《斗诤》与两部《毗耶诃》,《迅速》《执杖》《舍利弗》。
他们称第四品中的十六小经为“八颂品”。
9 在摩揭陀国,那片怡人的殊胜之地,善业积聚者的住所;
在布局巧妙的帕萨那卡支提,世尊——众人中的最上者,曾住于此。
10 从两处安居归来之时,有方圆十二由旬的大众集会;
据说,他曾被十六位婆罗门提问,所问涉及十六个问题;
他开示了法,布施了法。
11 他教导了义理显明、文句圆满,能令他人安隐的法;
为了世间的利益,这位胜利者、两足之最,宣说此殊胜之经,法义丰富而精妙;
为解脱一切烦恼故,这位两足之最,教导了此殊胜之经。
12 辞句与义理融合无间,譬喻深浸字里行间;
摧破世间审察之智的胜妙经,两足尊亲宣说;
13 于贪垢中无垢而极清净,于嗔垢中无垢而极清净。
愚痴垢中湛然无垢,至极清净;审察世间之智,摧破痴冥;
两足尊宣说此胜妙经。
14 于烦恼的垢秽中,它无垢清净;于恶行的垢秽中,它无垢清净。
以智慧摧破世间戏论的殊胜经,两足尊已宣说。
15 漏、缚、结、烦恼,以及诸盖与三种垢秽;
为令其解脱诸烦恼故,两足尊宣说殊胜经。
16 尽除一切烦恼的无垢者,离贪、不动、无忧;
寂静、殊妙、极难见之法,两足尊宣说殊胜经。
17 摧破贪与嗔的寂静,超越胎生、四趣、五识。
两足之尊宣此殊胜经,令人脱渴爱、耽染、覆蔽、依怙与蔓藤之系缚;
18 经义深奥难见,微密精妙,唯智者能领受,义趣幽微。
以智慧摧破世间戏论的殊胜经,两足尊已宣说。
19 它犹如九分教的花环项链,明辨诸根、禅那与解脱,两足尊宣说了这部殊胜的经。
两足尊宣说胜妙经,载八支正道为最胜乘;
20 皎如明月无垢清净,如大海藏宝庄严瑰丽。
如花般明丽,放射太阳般的光辉,两足尊宣说了这无上之经。
21 安稳吉祥,快乐、清凉、寂静,这是超越死亡、给予庇护的无上真理。
为令见彼善寂灭之因,两足尊宣说了这无上之经。巴利
Urago dhaniyopi ca, khaggavisāṇo kasi ca; Cundo bhavo punadeva, vasalo ca karaṇīyañca; Hemavato atha yakkho, vijayasuttaṃ munisuttavaranti. Paṭhamakaṭṭhavaro varavaggo, dvādasasuttadharo suvibhatto; Desito cakkhumatā vimalena, suyyati vaggavaro uragoti. Ratanāmagandho hirimaṅgalanāmo, sucilomakapilo ca brāhmaṇadhammo; Nāvā kiṃsīlauṭṭhahano ca, rāhulo ca punapi vaṅgīso. Sammāparibbājanīyopi cettha, dhammikasuttavaro suvibhatto; Cuddasasuttadharo dutiyamhi, cūḷakavaggavaroti tamāhu. Pabbajjapadhānasubhāsitanāmo, pūraḷāso punadeva māgho ca; Sabhiyaṃ keṇiyameva sallanāmo, vāseṭṭhavaro kālikopi ca. Nālakasuttavaro suvibhatto, taṃ anupassī tathā punadeva; Dvādasasuttadharo tatiyamhi, suyyati vaggavaro mahānāmo. Kāmaguhaṭṭhakaduṭṭhakanāmā , suddhavaro paramaṭṭhakanāmo; Jarā mettiyavaro suvibhatto, pasūramāgaṇḍiyā purābhedo. Kalahavivādo ubho viyuhā ca, tuvaṭakaattadaṇḍasāriputtā; Soḷasasuttadharo catutthamhi, aṭṭhakavaggavaroti tamāhu. Magadhe janapade ramaṇīye, desavare katapuññanivese; Pāsāṇakacetiyavare suvibhatte, vasi bhagavā gaṇaseṭṭho. Ubhayavāsamāgatiyamhi , dvādasayojaniyā parisāya; Soḷasabrāhmaṇānaṃ kira puṭṭho, pucchāya soḷasapañhakammiyā; Nippakāsayi dhammamadāsi. Atthapakāsakabyañjanapuṇṇaṃ, dhammamadesesi parakhemajaniyaṃ ; Lokahitāya jino dvipadaggo, suttavaraṃ bahudhammavicitraṃ; Sabbakilesapamocanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Byañjanamatthapadaṃ samayuttaṃ , akkharasaññitaopamagāḷhaṃ; Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Rāgamale amalaṃ vimalaggaṃ, dosamale amalaṃ vimalaggaṃ; Mohamale amalaṃ vimalaggaṃ, lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ; Desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Klesamale amalaṃ vimalaggaṃ, duccaritamale amalaṃ vimalaggaṃ; Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Āsavabandhanayogākilesaṃ, nīvaraṇāni ca tīṇi malāni; Tassa kilesapamocanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Nimmalasabbakilesapanūdaṃ, rāgavirāgamanejamasokaṃ; Santapaṇītasududdasadhammaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Rāgañca dosakamabhañjitasantaṃ , yonicatuggatipañcaviññāṇaṃ; Taṇhāratacchadanatāṇalatāpamokkhaṃ , desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Gambhīraduddasasaṇhanipuṇaṃ, paṇḍitavedaniyaṃ nipuṇatthaṃ; Lokavicāraṇañāṇapabhaggaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Navaṅgakusumamālagīveyyaṃ, indriyajhānavimokkhavibhattaṃ; Aṭṭhaṅgamaggadharaṃ varayānaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Somupamaṃ vimalaṃ parisuddhaṃ, aṇṇavamūpamaratanasucittaṃ; Pupphasamaṃ ravimūpamatejaṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggo. Khemasivaṃ sukhasītalasantaṃ, maccutatāṇaparaṃ paramatthaṃ; Tassa sunibbutadassanahetuṃ, desayi suttavaraṃ dvipadaggoti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这部书是什么 《经集》是小部中的一部古老偈颂合集,以优美深沉的诗歌体呈现佛陀最朴素的教法。它不侧重叙事框架或论义解析,而是通过独立的诗篇直接表达出离、禅修与智慧的主题。本书在文献上极为珍贵,保留了大量早期佛教的语言风格与修行要点,是小部中文学性最强、精神气质最独特的一部书。
核心法义/内容(白话+重点) 这部书的核心叫你看透此岸(感官与外境)和彼岸(内心戏论与执取)都不值得抓住——真正的安全来自于彻底舍断这一头的粘、那一头的怕,像蛇褪皮一样不住。书中一再强调出家、独处、知足、慈悲与离欲,不建构玄义,直指“放下诸有中的虚妄,心就解脱”。
以代表性偈颂为例:
“他不过度前进也不后退,已超越这一切戏论;那位比丘舍断此岸与彼岸,如蛇脱去老旧的皮。” “前进”与“后退”不是运动,是心的追逐与排斥;“蛇脱旧皮”比喻毫不怀念地舍弃。 → 要旨:解脱离不开“放下”二字的彻底实践。
关键术语锚 Pali 中文(经文用名) 锁定说明 kāma 欲(感官欲乐) 在本书多指困住心的“杂色甜蜜钩”,易被简化为欲望,实则通指所有感官牵引。 papañca 戏论 概念化、扩衍的内心造作。书中设为此岸彼岸纠缠的根源,不是单纯空谈。 saṅkhāra 行 多义,在“诸行无常”语境中泛指一切有为造作,在本书必解为“被造作的东西”。 asita 不依赖/无依 《蛇品》《犀角品》反复出现,核心是“无依而乐”,易错译为简单厌世。 bhava 有(缘起支) 书中的“此岸彼岸”常包含对“有”的舍离,不只是“生存”,而是再生的态势。
阅读提示 翻译时务必保留偈颂的韵律感与重复句式(特别是“如犀角独行”“如蛇蜕皮”的回环结构),这些重复是安住义理的锚点,不可简省;散文体补入处须节制,不可将诗歌劝修转为说理讲章。
1 2 3 4 5 6 7