1. 出家经巴利
1. Pabbajjāsuttaṃ
407 我今宣说出家事,具眼者昔如何出;
彼审察已生欣悦,欣然喜乐此出家。注疏 1
408 在家生活是局限的,是尘垢聚集之处。
“ 出家生活如同开阔的虚空。”如此观见后,他便出家了。注疏 1
409 出家之后,他便以身躯远离了身恶行。
他舍弃了语恶行,清净其命。注疏 1
410 佛陀来到了摩揭陀人的山围城——王舍城。
他具足种种殊胜的相好,入城托钵。注疏 1
411 频婆娑罗正站在宫殿上,望见了他。
见那人具足相好,便说出这番话:注疏 1
412 “ 诸位贤士,请端详此人——相貌端严、身形高大、清净光耀,
行仪圆满,目光垂视前方一轭之远,注疏 1
413 “ 他眼根垂摄,正念具足,绝不像出身低微种姓之人;
让国王的使者们追上前去:‘比丘欲往何处?’注疏 1
414 那些国王使者奉命追去,紧随其后:
这位比丘将去向何方?他将在何处安住?注疏 1
415 他次第乞食而行,守护根门,严谨防护;
他迅速将钵盛满,具足正知,正念现前。注疏 1
416 乞食已毕,牟尼出城而去;
他前往般荼婆山,心想:“我将在此安住。”注疏 1
417 见他已入住处安顿,三位使者便近前就座;
他们中仅有一人回来,向国王禀报。
418 “ 大王,那位比丘正在般荼婆山的前方,
安坐着,如雄猛之虎,如狮子踞于山窟中。”
419 听了使者的话,那位刹帝利便乘上宝车;
他急速启程,向般荼婆山而去。注疏 1
420 那位刹帝利乘车到了车乘所能到的地方,便从车上下来。
他徒步走上前,靠近了那人后,便坐了下来。注疏 1
421 国王坐下后,与对方亲切问候,并寒暄了一番。
如此叙谈之后,他便说明了用意。注疏 1
422 “ 你正值年少,人生刚刚起步,正是青春焕发的年纪。”
你相好端严,身材挺拔,宛若出身高贵的刹帝利。注疏 1
423 “ 我耀威仪于军阵之前,为象群簇拥而随;
赠汝财宝,汝且受用,问汝出身,当为我道来。”注疏 1
424 大王,正望雪山,其土平正;
彼处之民富足勇壮,安居憍萨罗境中。注疏 1
425 我以族姓称日种,以生则为释迦人;
自彼家族而出家,于诸欲乐不希求。注疏 1
426 “ 见到了欲乐的过患,看清出离才是安稳;
我将前往精勤,我的心于此感到欢喜。”巴利 注疏 1
Pabbajjaṃ kittayissāmi, yathā pabbaji cakkhumā; Yathā vīmaṃsamāno so, pabbajjaṃ samarocayi. Sambādhoyaṃ gharāvāso, rajassāyatanaṃ iti; Abbhokāsova pabbajjā, iti disvāna pabbaji. Pabbajitvāna kāyena, pāpakammaṃ vivajjayi; Vacīduccaritaṃ hitvā, ājīvaṃ parisodhayi. Agamā rājagahaṃ buddho, magadhānaṃ giribbajaṃ; Piṇḍāya abhihāresi, ākiṇṇavaralakkhaṇo. Tamaddasā bimbisāro, pāsādasmiṃ patiṭṭhito; Disvā lakkhaṇasampannaṃ, imamatthaṃ abhāsatha. ‘‘Imaṃ bhonto nisāmetha, abhirūpo brahā suci; Caraṇena ca sampanno, yugamattañca pekkhati. ‘‘Okkhittacakkhu satimā, nāyaṃ nīcakulāmiva; Rājadūtābhidhāvantu, kuhiṃ bhikkhu gamissati’’. Te pesitā rājadūtā, piṭṭhito anubandhisuṃ; Kuhiṃ gamissati bhikkhu, kattha vāso bhavissati. Sapadānaṃ caramāno, guttadvāro susaṃvuto; Khippaṃ pattaṃ apūresi, sampajāno paṭissato. Piṇḍacāraṃ caritvāna, nikkhamma nagarā muni; Paṇḍavaṃ abhihāresi, ettha vāso bhavissati. Disvāna vāsūpagataṃ, tayo dūtā upāvisuṃ; Tesu ekova āgantvā, rājino paṭivedayi. ‘‘Esa bhikkhu mahārāja, paṇḍavassa puratthato ; Nisinno byagghusabhova, sīhova girigabbhare’’. Sutvāna dūtavacanaṃ, bhaddayānena khattiyo; Taramānarūpo niyyāsi, yena paṇḍavapabbato. Sa yānabhūmiṃ yāyitvā, yānā oruyha khattiyo; Pattiko upasaṅkamma, āsajja naṃ upāvisi. Nisajja rājā sammodi, kathaṃ sāraṇīyaṃ tato; Kathaṃ so vītisāretvā, imamatthaṃ abhāsatha. ‘‘Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu; Vaṇṇārohena sampanno, jātimā viya khattiyo. ‘‘Sobhayanto anīkaggaṃ, nāgasaṅghapurakkhato; Dadāmi bhoge bhuñjassu, jātiṃ akkhāhi pucchito’’. ‘‘Ujuṃ janapado rāja, himavantassa passato; Dhanavīriyena sampanno, kosalesu niketino. ‘‘Ādiccā nāma gottena, sākiyā nāma jātiyā; Tamhā kulā pabbajitomhi, na kāme abhipatthayaṃ. ‘‘Kāmesvādīnavaṃ disvā, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato; Padhānāya gamissāmi, ettha me rañjatī mano’’ti.
427 “ 那时,我精勤努力,在尼连禅河畔,
奋力修习禅那,为证得离系安稳。注疏 1
428 “ 魔罗说着悲悯的话语,走近前来。
你如此瘦弱,容颜枯槁,死亡已近在咫尺。注疏 1
429 “ 死神已夺千分,只剩一分气息尚存。
活着吧,朋友,活着更为殊胜;活着,你便能积造福德。注疏 1
430 “ 当你修习梵行、供奉圣火之时,
便能积聚广大福德;你凭借精勤,又能成就什么呢?注疏 1
431 “‘ 精勤之道,险恶难行,难作难成。’
魔罗立于佛陀近旁,诵出这些偈颂。注疏 1
432 世尊遂对作如是说之魔罗,作如是言:
“ 放逸者之亲眷,邪恶者!你为何事来至此地?”注疏 1
433 “ 纵使最微细的福德,于我亦无任何需要;
那些需要福德的人,魔罗才有资格对他们说话。注疏 1
434 我有信心,亦有精进,智慧亦在我身;
我既如是精勤坚定,你何故问我活命之事?注疏 1
435 “ 这风甚至能令江河的流水干涸;
我这精勤者的血液,又怎会不干涸?注疏 1
436 “ 血液干涸时,胆汁与痰也随之干涸;
肌肉耗损时,心越发澄净明澈;
我的念、慧与定,也更坚稳地安住。注疏 1
437 “ 当我如此安住,已证得无上的感受,
心于欲乐无所期盼,看啊,这众生的清净!注疏 1
438 “ 欲乐是你的第一支军队,第二支称为不乐;
第三是饥渴,第四是渴爱;注疏 1
439 “ 第五是昏眠,第六是怖畏;
第七是疑惑,第八是虚伪与顽固。注疏 1
440 “ 利养、称誉与恭敬,以及以不正当手段得来的名声;
凡自抬身价、贬损他人者——注疏 1
441 魔罗,此即汝之军众,那黑暗者的攻伐之师。
唯有英豪能胜它,胜已,便得安乐。注疏 1
442 “ 我当束此文阇草,宁可舍弃我的生命;
我宁于阵中战死,不愿战败而苟活。注疏 1
443 “ 有些沙门婆罗门被吞没其中,不再出现;
他们也不知晓那条路——守誓者所行之路。注疏 1
444 “ 望见四面旌旗如林的大军,魔罗驾着车乘,全副武装,
我将迎战,你莫想使我退却。注疏 1
445 “ 你那支军队,连同诸天神在内的世间都无法征服它;
我以智慧击破你的妄念,犹如以石击碎未烧之陶罐。注疏 1
446 调伏思惟,善安立正念;
我将游化诸国,广泛调伏众多弟子。注疏 1
447 “ 那些不放逸、精勤坚固、遵行我教法的人,
他们将违背你的意愿,前往那抵达后便不再悲伤之处。”注疏 1
448 “ 七年之间,我步步紧随世尊身后,
却在这位具足正念的正自觉者身上找不到丝毫可乘之机。注疏 1
449 “ 就像乌鸦绕着一块看似油脂的石头盘旋,
它心想:‘或许能在此处找到柔软之物,或许会有可口的滋味。’注疏 1
450 “ 在那里未得美味,那只乌鸦便飞离而去。
如乌鸦啄石而返,我们失望地舍乔达摩而去;”注疏 1
451 他为忧悲所困,琵琶自腋下坠落。
那闷闷不乐的夜叉,当场便消失了。巴利 注疏 1
‘‘Taṃ maṃ padhānapahitattaṃ, nadiṃ nerañjaraṃ pati; Viparakkamma jhāyantaṃ, yogakkhemassa pattiyā. ‘‘Namucī karuṇaṃ vācaṃ, bhāsamāno upāgami; ‘Kiso tvamasi dubbaṇṇo, santike maraṇaṃ tava. ‘‘‘Sahassabhāgo maraṇassa, ekaṃso tava jīvitaṃ; Jīva bho jīvitaṃ seyyo, jīvaṃ puññāni kāhasi. ‘‘‘Carato ca te brahmacariyaṃ, aggihuttañca jūhato; Pahūtaṃ cīyate puññaṃ, kiṃ padhānena kāhasi. ‘‘‘Duggo maggo padhānāya, dukkaro durabhisambhavo’’’; Imā gāthā bhaṇaṃ māro, aṭṭhā buddhassa santike. Taṃ tathāvādinaṃ māraṃ, bhagavā etadabravi; ‘‘Pamattabandhu pāpima, yenatthena idhāgato. ‘‘Aṇumattopi puññena, attho mayhaṃ na vijjati; Yesañca attho puññena, te māro vattumarahati. ‘‘Atthi saddhā tathā vīriyaṃ, paññā ca mama vijjati; Evaṃ maṃ pahitattampi, kiṃ jīvamanupucchasi. ‘‘Nadīnamapi sotāni, ayaṃ vāto visosaye; Kiñca me pahitattassa, lohitaṃ nupasussaye. ‘‘Lohite sussamānamhi, pittaṃ semhañca sussati; Maṃsesu khīyamānesu, bhiyyo cittaṃ pasīdati; Bhiyyo sati ca paññā ca, samādhi mama tiṭṭhati. ‘‘Tassa mevaṃ viharato, pattassuttamavedanaṃ; Kāmesu nāpekkhate cittaṃ, passa sattassa suddhataṃ. ‘‘Kāmā te paṭhamā senā, dutiyā arati vuccati; Tatiyā khuppipāsā te, catutthī taṇhā pavuccati. ‘‘Pañcamaṃ thinamiddhaṃ te, chaṭṭhā bhīrū pavuccati; Sattamī vicikicchā te, makkho thambho te aṭṭhamo. ‘‘Lābho siloko sakkāro, micchāladdho ca yo yaso; Yo cattānaṃ samukkaṃse, pare ca avajānati. ‘‘Esā namuci te senā, kaṇhassābhippahārinī; Na naṃ asūro jināti, jetvā ca labhate sukhaṃ. ‘‘Esa muñjaṃ parihare, dhiratthu mama jīvitaṃ; Saṅgāme me mataṃ seyyo, yaṃ ce jīve parājito. ‘‘Pagāḷhettha na dissanti, eke samaṇabrāhmaṇā; Tañca maggaṃ na jānanti, yena gacchanti subbatā. ‘‘Samantā dhajiniṃ disvā, yuttaṃ māraṃ savāhanaṃ; Yuddhāya paccuggacchāmi, mā maṃ ṭhānā acāvayi. ‘‘Yaṃ te taṃ nappasahati, senaṃ loko sadevako; Taṃ te paññāya bhecchāmi , āmaṃ pattaṃva asmanā . ‘‘Vasīkaritvā saṅkappaṃ, satiñca sūpatiṭṭhitaṃ; Raṭṭhā raṭṭhaṃ vicarissaṃ, sāvake vinayaṃ puthū. ‘‘Te appamattā pahitattā, mama sāsanakārakā; Akāmassa te gamissanti, yattha gantvā na socare’’. ‘‘Satta vassāni bhagavantaṃ, anubandhiṃ padāpadaṃ; Otāraṃ nādhigacchissaṃ, sambuddhassa satīmato. ‘‘Medavaṇṇaṃva pāsāṇaṃ, vāyaso anupariyagā; Apettha muduṃ vindema, api assādanā siyā. ‘‘Aladdhā tattha assādaṃ, vāyasetto apakkami; Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamaṃ’’. Tassa sokaparetassa, vīṇā kacchā abhassatha; Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathāti.
3. 善说经巴利
3. Subhāsitasuttaṃ
如是我闻:有一次,世尊住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,世尊对诸比丘说:“诸比丘。”那些比丘回答世尊:“尊者。”世尊这样说道:巴利
Evaṃ me sutaṃ – eka samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,具足四种要素的语言是善说,非恶说,是无过失、不受智者谴责的。哪四种呢?比丘们,对此,比丘只言善说,不言恶说;只讲法,不说不法;只说可意语,不说不可意语;只道真实,不说虚妄。诸比丘,正是这四种要素令语言成为善说、非恶说,无过失、不受智者谴责。”世尊如此说。善逝如此说后,导师又接着说:巴利
‘‘Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, na dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṃyeva bhāsati no dubbhāsitaṃ, dhammaṃyeva bhāsati no adhammaṃ, piyaṃyeva bhāsati no appiyaṃ, saccaṃyeva bhāsati no alikaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
452 “ 善语被善人奉为至上;当说法,不说不法,此为第二;
当说可意之语,不说不可意语,此为第三;当说真实,不说虚妄,此为第四。”巴利 注疏 1
‘‘Subhāsitaṃ uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ; Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catuttha’’nti.
那时,具寿瓦吉舍从座而起,将衣袍搭于一肩,面向世尊合掌致敬,而后对世尊说:“世尊,我心中涌起感言;善逝,我心中涌起感言。”“瓦吉舍,说出你的感言吧。”世尊说道。于是,具寿瓦吉舍在世尊面前,以恰如其分的偈颂赞颂道:巴利
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ vaṅgīsā’’ti bhagavā avoca. Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
453 “ 唯应说那种不会折磨自己的话语,
亦不伤害他人;这样的言语,才是真正的善说。注疏 1
454 “ 应只说亲切之语,说那令人欢喜纳受的言语。
那不执取诸恶的,便是说给他人听的悦耳之语。注疏 1
455 “ 真实之语确是不死之语,这是自古以来的法;
圣者们说:安立于真实、义利与法之中。注疏 1
456 “ 佛陀所说之语,为证安稳涅槃;
为尽诸苦,那实是无上之语。”巴利 注疏 1
‘‘Tameva vācaṃ bhāseyya, yāyattānaṃ na tāpaye; Pare ca na vihiṃseyya, sā ve vācā subhāsitā. ‘‘Piyavācameva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā; Yaṃ anādāya pāpāni, paresaṃ bhāsate piyaṃ. ‘‘Saccaṃ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano; Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā. ‘‘Yaṃ buddho bhāsati vācaṃ, khemaṃ nibbānapattiyā; Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā’’ti.
4. 孙陀利迦·婆罗堕阇经巴利
4. Sundarikabhāradvājasuttaṃ
如是我闻:一时,世尊住在憍萨罗国的孙陀利迦河边。那时,孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门正在孙陀利迦河边燃火,侍奉火供。孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门燃火、侍奉火供后,从座起身,环顾四方,心想:“谁能享用这剩余的供品呢?”孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门见世尊在不远处的一棵树下,裹头而坐;见后,他便左手拿起剩余供品,右手端着水壶,朝世尊走来。巴利
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ; disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami.
那时,世尊听到孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门的脚步声,便掀开了头上的遮盖。孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门心想:“此人是剃了光头的,是个秃顶的。”当下就想转身折返。但他接着又想:“这里有些婆罗门也是剃光头的。我何不过去问一问他的出身呢?”于是孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门向世尊走来;走近后,对世尊说:“您是何等出身?”巴利
Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti, yaṃnūnāhaṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’’nti. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃjacco bhava’’nti?
接着,世尊以偈颂对孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门说道:巴利
Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
457 “ 我不是婆罗门,不是王族之子,不是吠舍,也不是别的什么出身。
彻底了知凡夫的族姓,我一无所有,以智慧游行世间。注疏 1
458 “ 我身披僧伽梨衣,无家而游,剃除头发,内心完全寂灭。
我于世人不染不著,婆罗门,你问我种姓,这并不恰当。”注疏 1
459 “ 尊者,婆罗门们相见时,确实会彼此礼问:‘您是婆罗门吗?’注疏 1
460 “ 你若自称是婆罗门,却说我非婆罗门,
我今问你萨毗蒂颂——三句成篇、二十四音节:注疏 1
461 仙人、凡人、刹帝利、婆罗门与诸天神,究竟依止何者?
世间众人纷设祭祀,注疏 1
462 “ 我言:祭时若有达究竟者、通吠陀者受其供养,其人祭祀即得成就。”注疏 1
463 “ 确实,他的供品必得成就。”那婆罗门说道。
“ 我们得见了这样的真知大师;
正因为从未得见像您这样的人,别人才将祭祀饼分食了。”注疏 1
464 “ 因此,婆罗门,你既为求利益而来,就请问吧。
或许你能在这里找到一位寂静、无烟、无恼、无欲的智者。”注疏 1
465 “ 乔达摩尊者,我喜爱祭祀,想要举行祭祀,却不知如何行。
请尊者教导我:供养于何处能成就?请告诉我这件事。”巴利 注疏 1
‘‘Na brāhmaṇo nomhi na rājaputto, na vessāyano uda koci nomhi; Gottaṃ pariññāya puthujjanānaṃ, akiñcano manta carāmi loke. ‘‘Saṅghāṭivāsī agaho carāmi , nivuttakeso abhinibbutatto; Alippamāno idha māṇavehi, akallaṃ maṃ brāhmaṇa pucchasi gottapañhaṃ’’. ‘‘Pucchanti ve bho brāhmaṇā, brāhmaṇebhi saha brāhmaṇo no bhava’’nti. ‘‘Brāhmaṇo hi ce tvaṃ brūsi, mañca brūsi abrāhmaṇaṃ; Taṃ taṃ sāvittiṃ pucchāmi, tipadaṃ catuvīsatakkharaṃ. ‘‘Kiṃ nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthū idha loke . ‘‘Yadantagū vedagū yaññakāle, yassāhutiṃ labhe tassijjheti brūmi’’. ‘‘Addhā hi tassa hutamijjhe, (iti brāhmaṇo) Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāma; Tumhādisānañhi adassanena, añño jano bhuñjati pūraḷāsaṃ’’. ‘‘Tasmātiha tvaṃ brāhmaṇa atthena, atthiko upasaṅkamma puccha; Santaṃ vidhūmaṃ anīghaṃ nirāsaṃ, appevidha abhivinde sumedhaṃ’’. ‘‘Yaññe ratohaṃ bho gotama, yaññaṃ yiṭṭhukāmo nāhaṃ pajānāmi; Anusāsatu maṃ bhavaṃ, yattha hutaṃ ijjhate brūhi me taṃ’’.
“那么,婆罗门,请你谛听,我将为你说示法义——巴利
‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, odahassu sotaṃ; dhammaṃ te desessāmi –
466 “ 莫问出身,应问行为;犹如火从木中生起,
纵使出身卑贱,坚毅的牟尼,以惭愧自制,亦是高贵。注疏 1
467 “ 他以真谛调伏,因调伏而圆满,通达吠陀的究竟,梵行已立;
希求功德的婆罗门,若行祭祀,当于恰当时节向他奉上供品。注疏 1
468 “ 那些舍弃欲乐、离家而游行者,善自调御,如梭子般正直;
期求功德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养供品。注疏 1
469 “ 那些离贪、诸根善自等持者,如月从罗睺的捕捉中解脱;
希求功德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
470 “ 他们无碍地游走于世间,恒持正念,舍离我所;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
471 “ 他舍离欲乐,胜行游化,彻知生死之尽头;
他已般涅槃,如湖之清凉,如来应受供食。注疏 1
472 “ 与平和者为伍,远离不平和者,如来拥有无量的智慧;
今生与来世皆不染着,如来堪受供养。注疏 1
473 “ 他心中没有欺诳与慢心,舍断贪欲、不执我所、无有期求;
他舍离了嗔怒,善得寂灭;这位婆罗门已清除了忧伤的垢染。
这样的如来,堪受供养之食。注疏 1
474 “ 他舍离了心的住处,已无任何执取之物;
于此世、于他世皆无所执取,如来堪受供养之食。注疏 1
475 “ 他安住于定,已渡暴流,以最胜之见了悟法义;
漏尽者持此最后身,如来堪受供养之食。注疏 1
476 “ 那人的有漏与粗言已烧尽、灭尽,不复存在;
他是明法者,于一切处彻底解脱;这样的如来,应受供养。注疏 1
477 “ 他已超越执着,不再有任何执着;在有慢的众生中,他无慢而住。
遍知苦与其田地与根本,如来应受供养。注疏 1
478 “ 不依于希望,彻见远离,超越他人所宣说的见解;
他已无任何所缘,如来应受供养。注疏 1
479 “ 他已彻知一切高下之法,将之驱散、灭尽,令不复存在;
他寂静,于执取灭尽中解脱,如来堪受斋供。注疏 1
480 “ 他见到结缚灭尽与生之尽头,已无余驱除贪欲之道;
清净无染,无垢无瑕,如来应受供饼。注疏 1
481 “ 他不观自我为自我,心专注、正直、安住;
他不动摇、无怨、无求,如来应受供饼。注疏 1
482 “ 他内心全无任何迷惑,于一切法具足智见;
他持此最后身,已证得无上安稳的正觉;
这便是应供者的清净,如来堪受供养。”注疏 1
483 “ 愿我所献成真实之供,我今得遇如是具明德者;
梵天神实为其证,愿世尊纳受,愿世尊享我乳糜。”注疏 1
484 “ 以偈颂唱诵得来的食物,我不应食用。婆罗门,对明见者而言,此非正法。
诸佛摒弃以偈颂唱诵而得之物,婆罗门,安住于法——这便是其生活方式。注疏 1
485 “ 当以种种饮食供养那位圆满者、大圣者——他已诸漏断尽、追悔止息;
他正是求福者的福田。”
486 “ 善哉,世尊!我当如是了知:像我这样的人所施之物,应由谁来享用;
我于祭祀时四处寻求,得以值遇您的教法。”
487 “ 他已舍离敌意,内心清澈无浊;
已从欲乐中解脱,昏沉已被他断除;注疏 1
488 破除诸界限者,了达生与死;
圆具牟尼之德的圣者,如是之人已临祭典。注疏 1
489 “ 收起怒容,合掌致敬;
以饮食供养他们,如此,你们的布施方得成就。注疏 1
490 “ 世尊,您是佛,堪受这供奉的糕饼,您是无上的福田;
您是世间应受供养者,对您的布施必有广大果报。”巴利 注疏 1
‘‘Mā jātiṃ pucchī caraṇañca puccha, kaṭṭhā have jāyati jātavedo; Nīcākulīnopi munī dhitīmā, ājāniyo hoti hirīnisedho. ‘‘Saccena danto damasā upeto, vedantagū vūsitabrahmacariyo; Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye kāme hitvā agahā caranti, susaññatattā tasaraṃva ujjuṃ; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye vītarāgā susamāhitindriyā, candova rāhuggahaṇā pamuttā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Asajjamānā vicaranti loke, sadā satā hitvā mamāyitāni; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Yo kāme hitvā abhibhuyyacārī, yo vedi jātīmaraṇassa antaṃ; Parinibbuto udakarahadova sīto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Samo samehi visamehi dūre, tathāgato hoti anantapañño; Anūpalitto idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Yamhi na māyā vasati na māno, yo vītalobho amamo nirāso; Panuṇṇakodho abhinibbutatto, yo brāhmaṇo sokamalaṃ ahāsi; Tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Nivesanaṃ yo manaso ahāsi, pariggahā yassa na santi keci; Anupādiyāno idha vā huraṃ vā, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Samāhito yo udatāri oghaṃ, dhammaṃ caññāsi paramāya diṭṭhiyā; Khīṇāsavo antimadehadhārī, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Bhavāsavā yassa vacī kharā ca, vidhūpitā atthagatā na santi; Sa vedagū sabbadhi vippamutto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Saṅgātigo yassa na santi saṅgā, yo mānasattesu amānasatto; Dukkhaṃ pariññāya sakhettavatthuṃ, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Āsaṃ anissāya vivekadassī, paravediyaṃ diṭṭhimupātivatto; Ārammaṇā yassa na santi keci, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Paroparā yassa samecca dhammā, vidhūpitā atthagatā na santi; Santo upādānakhaye vimutto, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Saṃyojanaṃ jātikhayantadassī, yopānudi rāgapathaṃ asesaṃ; Suddho nidoso vimalo akāco , tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Yo attano attānaṃ nānupassati, samāhito ujjugato ṭhitatto; Sa ve anejo akhilo akaṅkho, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ. ‘‘Mohantarā yassa na santi keci, sabbesu dhammesu ca ñāṇadassī; Sarīrañca antimaṃ dhāreti, patto ca sambodhimanuttaraṃ sivaṃ; Ettāvatā yakkhassa suddhi, tathāgato arahati pūraḷāsaṃ’’. ‘‘Hutañca mayhaṃ hutamatthu saccaṃ, yaṃ tādisaṃ vedagunaṃ alatthaṃ; Brahmā hi sakkhi paṭigaṇhātu me bhagavā, bhuñjatu me bhagavā pūraḷāsaṃ’’. ‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ, sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo; Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā, dhamme satī brāhmaṇa vuttiresā. ‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ, khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ; Annena pānena upaṭṭhahassu, khettañhi taṃ puññapekkhassa hoti’’. ‘‘Sādhāhaṃ bhagavā tathā vijaññaṃ, yo dakkhiṇaṃ bhuñjeyya mādisassa; Yaṃ yaññakāle pariyesamāno, pappuyya tava sāsanaṃ’’. ‘‘Sārambhā yassa vigatā, cittaṃ yassa anāvilaṃ; Vippamutto ca kāmehi, thinaṃ yassa panūditaṃ. ‘‘Sīmantānaṃ vinetāraṃ, jātimaraṇakovidaṃ; Muniṃ moneyyasampannaṃ, tādisaṃ yaññamāgataṃ. ‘‘Bhakuṭiṃ vinayitvāna, pañjalikā namassatha; Pūjetha annapānena, evaṃ ijjhanti dakkhiṇā. ‘‘Buddho bhavaṃ arahati pūraḷāsaṃ, puññakhettamanuttaraṃ; Āyāgo sabbalokassa, bhoto dinnaṃ mahapphala’’nti.
于是,孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门对世尊这样说:“真是殊胜啊,乔达摩尊者!真是殊胜啊,乔达摩尊者!乔达摩尊者,犹如将倒覆的扶正,将隐蔽的显露,为迷途者指明道路,在黑暗中举起油灯,让有眼的人能看见种种形色;同样地,乔达摩尊者以种种方式阐明了法。我从今日起皈依乔达摩尊者、皈依法、皈依比丘僧团。愿我能在乔达摩尊者座下出家,受具足戒。”孙陀利迦婆罗堕阇婆罗门果真得以在乔达摩尊者座下出家,受具足戒……证得了阿拉汉。巴利
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo…pe… arahataṃ ahosīti.
如是我闻:一时,世尊住王舍城灵鹫山。那时,摩伽青年来到世尊处,彼此问候,一番亲切的叙谈后,坐于一旁。坐已,摩伽青年对世尊这样说:巴利
Evaṃ me sutaṃ – eka samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho māgho māṇavo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho māgho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca –
“乔达摩尊者,我是一位施与者、施主,慷慨好施,有求必应。我以正当的方式寻求财富;以正当的方式求得财富后,便以这正当得来、依法所得的财富,布施给一人、二人、三人、四人、五人、六人、七人、八人、九人、十人,乃至二十人、三十人、四十人、五十人、一百人,乃至更多人。乔达摩尊者,我如此布施、如此供养,是否能积下许多福德呢?”巴利
‘‘Ahañhi, bho gotama, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesāmi; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāmi dvinnampi tiṇṇampi catunnampi pañcannampi channampi sattannampi aṭṭhannampi navannampi dasannampi dadāmi, vīsāyapi tiṃsāyapi cattālīsāyapi paññāsāyapi dadāmi, satassapi dadāmi, bhiyyopi dadāmi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti ?
“的确如此,青年,你这样布施、这样供养,能积累广大福德。青年,能成为一位乐于施舍、慷慨解囊、有求必应的施主或供养者;以正当的方式寻求财富;以正当的方式寻求财富后,用这正当、合法得来的财富,布施给一个人……乃至布施给一百人,乃至更多人,他就能积累广大的福德。”于是,摩伽青年以偈颂对世尊说道:巴利
‘‘Taggha tvaṃ, māṇava, evaṃ dadanto evaṃ yajanto bahuṃ puññaṃ pasavasi. Yo kho, māṇava, dāyako dānapati vadaññū yācayogo; dhammena bhoge pariyesati; dhammena bhoge pariyesitvā dhammaladdhehi bhogehi dhammādhigatehi ekassapi dadāti…pe… satassapi dadāti, bhiyyopi dadāti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti. Atha kho māgho māṇavo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
491 “ 我请问慷慨的乔达摩,”摩伽青年说道,
身披袈裟、无家游行者:
凡在家施主应求而施、好行布施,一心求福、期盼功德而献供,
他施与他人饮食,此祭祀者的献供如何得以清净?注疏 1
492 “ 摩伽!那位乐善好施的在家施主,”世尊这样说,
为求功德、期盼功德而祭祀的人;
他于此世间布施饮食于他人,便能因那些应受供养者而成就。注疏 1
493 “ 假设有这样一位在家施主,他乐于应人所求,慷慨布施,
为求功德、期盼功德而祭祀的人;
在此施予他人饮食,世尊,请您告诉我,谁是应供养者。”注疏 1
494 “ 那些在世间无所执著地游历者,一无所有,达至圆满,善自调伏;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
495 “ 诸已断除一切结缚与羁绊者,已调伏、已解脱、无忧恼、无所希求;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
496 “ 诸已从一切结缚中彻底解脱者,已调伏、已解脱、无忧恼、无所希求;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
497 “ 已舍断贪、嗔、痴,灭尽诸漏,梵行已立的人;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
498 “ 内心无虚伪、无傲慢者,烦恼已尽,梵行已立;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
499 “ 那些离贪、无我所、无所期待者,烦恼已尽,梵行已立;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
500 “ 那些不沉溺于渴爱、已越暴流、无我所而游行的人;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
501 “ 那些于世间任何处,不论此界他方,对“有”与“无有”皆无渴爱的人;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
502 “ 那些舍离欲乐、无家而游,善于自我调御,如梭子般端正正直的人;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
503 “ 那些离贪、诸根善得寂静的人,犹如月亮脱出罗睺的吞食——
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。
504 “ 那些寂静者已离欲、无嗔,其趣向已于此处彻底舍断,再无去处可寻;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
505 “ 他们已断尽生死,超越了一切疑惑;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。
506 “ 那些以自己为岛屿、游行于世间,一无所有,于一切处彻底解脱的人;
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
507 “ 那些于此如实了知——‘这是最后一生,不再有后有。’
期求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他们供养祭品。注疏 1
508 “ 那位通达圣智、乐住禅那、正念具足、证得正觉、为众人作皈依处者——
那求福德的婆罗门,若行祭祀,应适时向他奉献供品。”注疏 1
509 “ 我的请问诚然不虚,世尊已为我开示了应受供养者。”
你正是对此如实了知的人,因为你确实已通达此法。注疏 1
510 “ 若是在家施主,乐善好施,”少年摩伽说,
为求功德、期盼功德而祭祀的人;
他在这里布施饮食与他人。
世尊,请为我开示如何成就祭祀。注疏 1
511 “ 摩伽,你身为祭祀者,便去祭祀吧。”世尊说道,“并于一切处,令心完全清净。”
祭祀即是祭祀者的所依,他依此安住,断除嗔恨。注疏 1
512 “ 他离于贪,调伏嗔怒,修习无量慈心;”
“ 日夜恒常不懈怠,向一切方遍满那无量心。”注疏 1
513 “ 谁得清净、得解脱,谁又被系缚?以怎样的自我,能往生梵天界?
“ 我不知晓,牟尼啊,我问您,请您告诉我——因为世尊正是我今日亲眼所见的梵天;”
“ 您确实与我们心目中的梵天等同,这是真实不虚的。光辉者啊,如何方能往生那光辉的梵天界?”
514 世尊说:“若人成就三重圆满祭祀,”
以供养令应供福田欢喜,
如是献供已,斯为善施之行。
我说:“他再生于梵天界。”巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmahaṃ gotamaṃ vadaññuṃ, (iti māgho māṇavo) Kāsāyavāsiṃ agahaṃ carantaṃ; Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, puññatthiko yajati puññapekkho; Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, kathaṃ hutaṃ yajamānassa sujjhe’’. ‘‘Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, (māghāti bhagavā) Puññatthiko yajati puññapekkho; Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi’’. ‘‘Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, (iti māgho māṇavo) Puññatthiko yajati puññapekkho; Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, akkhāhi me bhagavā dakkhiṇeyye’’. ‘‘Ye ve asattā vicaranti loke, akiñcanā kevalino yatattā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye sabbasaṃyojanabandhanacchidā, dantā vimuttā anīghā nirāsā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye sabbasaṃyojanavippamuttā, dantā vimuttā anīghā nirāsā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Yesu na māyā vasati na māno, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye vītalobhā amamā nirāsā, khīṇāsavā vūsitabrahmacariyā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye ve na taṇhāsu upātipannā, vitareyya oghaṃ amamā caranti; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Yesaṃ taṇhā natthi kuhiñci loke, bhavābhavāya idha vā huraṃ vā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye kāme hitvā agahā caranti, susaññatattā tasaraṃva ujjuṃ; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye vītarāgā susamāhitindriyā, candova rāhuggahaṇā pamuttā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Samitāvino vītarāgā akopā, yesaṃ gatī natthidha vippahāya; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Jahitvā jātimaraṇaṃ asesaṃ, kathaṃkathiṃ sabbamupātivattā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye attadīpā vicaranti loke, akiñcanā sabbadhi vippamuttā; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Ye hettha jānanti yathā tathā idaṃ, ayamantimā natthi punabbhavoti; Kālena tesu habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha. ‘‘Yo vedagū jhānarato satīmā, sambodhipatto saraṇaṃ bahūnaṃ; Kālena tamhi habyaṃ pavecche, yo brāhmaṇo puññapekkho yajetha’’. ‘‘Addhā amoghā mama pucchanā ahu, akkhāsi me bhagavā dakkhiṇeyye; Tvañhettha jānāsi yathā tathā idaṃ, tathā hi te vidito esa dhammo. ‘‘Yo yācayogo dānapati gahaṭṭho, (iti māgho māṇavo) Puññatthiko yajati puññapekkho; Dadaṃ paresaṃ idha annapānaṃ, Akkhāhi me bhagavā yaññasampadaṃ’’. ‘‘Yajassu yajamāno māghāti bhagavā, sabbattha ca vippasādehi cittaṃ; Ārammaṇaṃ yajamānassa yañño, etthappatiṭṭhāya jahāti dosaṃ. ‘‘So vītarāgo pavineyya dosaṃ, mettaṃ cittaṃ bhāvayamappamāṇaṃ; Rattindivaṃ satatamappamatto, sabbā disā pharati appamaññaṃ’’. ‘‘Ko sujjhati muccati bajjhatī ca, kenattanā gacchati brahmalokaṃ; Ajānato me muni brūhi puṭṭho, bhagavā hi me sakkhi brahmajjadiṭṭho; Tuvañhi no brahmasamosi saccaṃ, kathaṃ upapajjati brahmalokaṃ jutima’’. ‘‘Yo yajati tividhaṃ yaññasampadaṃ, (māghāti bhagavā) Ārādhaye dakkhiṇeyyebhi tādi; Evaṃ yajitvā sammā yācayogo, Upapajjati brahmalokanti brūmī’’ti.
听了这话,摩伽青年对世尊说:“真是殊胜啊,乔达摩尊者!……从今日起,直至命终,我都皈依。”巴利
Evaṃ vutte, māgho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
6. 萨毗耶经巴利
6. Sabhiyasuttaṃ
如是我闻:一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,一位曾为其亲族的天神,为游方者萨毗耶授示了一些问题:“萨毗耶,若有沙门或婆罗门能解答这些问题,你便应在他座下修习梵行。”巴利
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sabhiyassa paribbājakassa purāṇasālohitāya devatāya pañhā uddiṭṭhā honti – ‘‘yo te, sabhiya, samaṇo vā brāhmaṇo vā ime pañhe puṭṭho byākaroti tassa santike brahmacariyaṃ careyyāsī’’ti.
于是,游方者萨毗耶从那位天神处学得这些问题后,便去亲近那些拥有僧团与徒众、为众人之师、声名远播、极具名望、是教派之创立者、被大众视为贤善之士的沙门婆罗门,诸如:富兰那·迦叶、末伽梨·拘舍罗、阿耆多·翅舍钦婆罗、波拘陀·迦旃延、散若耶毗罗梨子、尼犍子·若提子。他一一亲近他们,提出这些问题请教。那些沙门婆罗门被游方者萨毗耶问及这些问题,皆不能解答;不能解答,便现出恼怒、责备与不满,甚至反诘游方者萨毗耶本人。巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako tassā devatāya santike te pañhe uggahetvā ye te samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo makkhaligosālo ajito kesakambalo pakudho kaccāno sañcayo belaṭṭhaputto nigaṇṭho nāṭaputto , te upasaṅkamitvā te pañhe pucchati. Te sabhiyena paribbājakena pañhe puṭṭhā na sampāyanti; asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti. Api ca sabhiyaṃ yeva paribbājakaṃ paṭipucchanti.
那时,游方者萨毗耶心想:“那些有名的沙门、婆罗门,拥有僧团,拥有徒众,为众之师,声名显赫,享誉四方,是宗派创立者,被大众公认为善士,譬如富兰那·迦叶……(中略)……尼乾陀·若提子。我向他们提问,他们却答不上来;答不上来时,便流露出愤怒、嗔恨与不满,反而就此事反过来质问我。我为何不返回低劣的生活方式,去享受感官欲乐呢?”巴利
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo…pe… nigaṇṭho nāṭaputto, te mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti; api ca maññevettha paṭipucchanti. Yannūnnāhaṃ hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjeyya’’nti.
那时,游方者萨毗耶心想:“这位沙门乔达摩,同样拥有僧团,拥有徒众,为众之师,声名显赫,享誉四方,是宗派创立者,被大众公认为善士。我何不前去拜访沙门乔达摩,向他请问这些问题呢?”巴利
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.
那时,游方僧萨毗耶心中这般思量:“那些沙门与婆罗门,年迈、高龄、垂暮,已至生命终站,是资深长老,久历岁月、出家已久,有僧团、有徒众,为众人之师,有名望、有声誉,是宗派创立者,为大众所公认的善士——诸如富兰那·迦叶……乃至……尼乾陀·若提子,我问他们问题,他们尚且不能回答;不能回答,便流露出愤怒、嗔恨与不满,甚至反来质问我。沙门乔达摩年纪轻轻,出家未久,我问他这些问题,他又怎能回答呢!”巴利
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘yepi kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā jiṇṇā vuḍḍhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā therā rattaññū cirapabbajitā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo…pe. … nigaṇṭho nāṭaputto, tepi mayā pañhe puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā kopañca dosañca appaccayañca pātukaronti, api ca maññevettha paṭipucchanti; kiṃ pana me samaṇo gotamo ime pañhe puṭṭho byākarissati! Samaṇo hi gotamo daharo ceva jātiyā, navo ca pabbajjāyā’’ti.
那时,游方者萨毗耶心中思惟:“沙门虽然年轻,但不可轻视,不可鄙视。这位年轻的沙门乔达摩实有大神通、大威力。我何不前去拜见沙门乔达摩,向他请问这些问题呢?”巴利
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘samaṇo kho daharoti na uññātabbo na paribhotabbo. Daharopi cesa samaṇo gotamo mahiddhiko hoti mahānubhāvo, yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā ime pañhe puccheyya’’nti.
那时,游方僧萨毗耶朝着王舍城的方向踏上旅途。他沿途次第游行,最终来到王舍城的竹林,来到松鼠喂食处,来到世尊跟前。他走上前去,与世尊彼此问候。共相慰问、亲切寒暄之后,他在一旁坐下。坐在一旁后,游方僧萨毗耶以偈颂向世尊请问:巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako yena rājagahaṃ tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena rājagahaṃ veḷuvanaṃ kalandakanivāpo, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sabhiyo paribbājako bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
515 “ 我心中怀着疑惑与犹豫而来。”萨毗耶说,
欲问所疑,愿为决了;
我启问时,愿垂释答。
请依次第、随顺法理为我解说。注疏 1
516 “ 沙毗亚,你远道而来,”世尊这样说。
欲问之人,我愿为其决疑解惑;
汝既垂问,我即当为汝作答。
我将依次第、随顺法义,为你解说。注疏 1
517 “ 萨毗耶,无论你心中想问什么,问我吧。
“ 你所问的每一个问题,我都会为你一一终结。”巴利 注疏 1
‘‘Kaṅkhī vecikicchī āgamaṃ, (iti sabhiyo) Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno; Tesantakaro bhavāhi pañhe me puṭṭho, Anupubbaṃ anudhammaṃ byākarohi me’’. ‘‘Dūrato āgatosi sabhiya, (iti bhagavā) Pañhe pucchituṃ abhikaṅkhamāno; Tesantakaro bhavāmi pañhe te puṭṭho, Anupubbaṃ anudhammaṃ byākaromi te. ‘‘Puccha maṃ sabhiya pañhaṃ, yaṃ kiñci manasicchasi; Tassa tasseva pañhassa, ahaṃ antaṃ karomi te’’ti.
那时,游方者萨毗耶心想:“真是稀有啊!真是不可思议啊!我在其他沙门、婆罗门那里,连开口询问的些许机会都得不到,而这位沙门乔达摩却给了我提问的机会。”他满心欢喜、愉悦、兴奋,喜悦与满足溢于言表,便向世尊提出问题:巴利
Atha kho sabhiyassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yaṃ vatāhaṃ aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammamattampi nālatthaṃ taṃ me idaṃ samaṇena gotamena okāsakammaṃ kata’’nti. Attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ pañhaṃ apucchi –
518 “‘ 具足什么,才名为比丘?’(萨毗耶这样问。)
‘‘ 凭什么说他是柔和者,又凭什么说他是调伏者呢?’’
如何才可称为佛陀?
请世尊为我解说。”注疏 1
519 “ 由自己所造作的道路,”世尊对萨毗耶说,
已般涅槃,超越疑惑;
舍离对有与非有的渴爱;
梵行已立,不受后有——是为比丘。注疏 1
520 “ 于一切处,他具足舍与正念,不伤害世间任何众生。
已渡过暴流的沙门,清澈无浊,他没有增盛的烦恼,他是柔和者。注疏 1
521 “ 他的诸根已善修习,无论于内、于外,遍及一切世间;
他透彻此世与他世,已修习、已调伏,静待时日的来临。注疏 1
522 “ 他遍察一切劫,通观轮回的两面——死与生;
他远离尘垢,无瑕无秽,清净无染,证得生的灭尽,人们称他为佛陀。”巴利 注疏 1
‘‘Kiṃ pattinamāhu bhikkhunaṃ, (iti sabhiyo) Sorataṃ kena kathañca dantamāhu; Buddhoti kathaṃ pavuccati, Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’. ‘‘Pajjena katena attanā, (sabhiyāti bhagavā) Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho; Vibhavañca bhavañca vippahāya, Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhu. ‘‘Sabbattha upekkhako satimā, na so hiṃsati kañci sabbaloke; Tiṇṇo samaṇo anāvilo, ussadā yassa na santi sorato so. ‘‘Yassindriyāni bhāvitāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke; Nibbijjha imaṃ parañca lokaṃ, kālaṃ kaṅkhati bhāvito sa danto. ‘‘Kappāni viceyya kevalāni, saṃsāraṃ dubhayaṃ cutūpapātaṃ; Vigatarajamanaṅgaṇaṃ visuddhaṃ, pattaṃ jātikhayaṃ tamāhu buddha’’nti.
那时,游行者萨毗耶对世尊的言教随喜称许,心悦意适,欢喜踊跃,生起喜悦与快乐,便更问世尊一问:巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
523 “ 证得何等,方称婆罗门?” 萨毗耶问。
“ 如何是沙门?如何是沐浴者?”
如何方得名为“龙”?
世尊,我之所问,请您解答。注疏 1
524 世尊对萨毗耶说:“断除一切恶后,他便称为婆罗门。”
他清净无垢,善入于定,安住不动;
他已超越轮回,成为圆满者;
他被称为无依止者、如如者、梵圣者。
525 “ 寂静者已舍断福与恶,离诸尘垢,了知此世与他世;
已超越生死,这样的沙门因具足如性,正可称为‘如是者’。注疏 1
526 “ 洗净一切诸恶——无论内心、外在,还是整个世间——
在执取造作的天人之间,他不再走向造作,他们称他为沐浴清净者。”注疏 1
527 “ 他于世中不造任何罪过,舍断了一切结缚与系缚;
于一切处无有执著,已得解脱——如此之人,正可称为龙象、如是者。”巴利 注疏 1
‘‘Kiṃ pattinamāhu brāhmaṇaṃ, (iti sabhiyo) Samaṇaṃ kena kathañca nhātakoti; Nāgoti kathaṃ pavuccati, Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’. ‘‘Bāhitvā sabbapāpakāni, (sabhiyāti bhagavā) Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto; Saṃsāramaticca kevalī so, Asito tādi pavuccate sa brahmā. ‘‘Samitāvi pahāya puññapāpaṃ, virajo ñatvā imaṃ parañca lokaṃ; Jātimaraṇaṃ upātivatto, samaṇo tādi pavuccate tathattā. ‘‘Ninhāya sabbapāpakāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke; Devamanussesu kappiyesu, kappaṃ neti tamāhu nhātako’’ti. ‘‘Āguṃ na karoti kiñci loke, sabbasaṃyoge visajja bandhanāni; Sabbattha na sajjatī vimutto, nāgo tādi pavuccate tathattā’’ti.
那时,游方者萨毗耶……向世尊进一步请问:巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
528 “ 诸佛所说的‘胜田者’是谁?萨毗耶这样问。
‘ 以何而称为善巧?如何又是智者?’
‘ 怎样才被称为‘牟尼’?
我已提问,恳请世尊为我解说。”注疏 1
529 “ 他已遍察一切的福田,”世尊对萨毗耶说,
天界之田、人间之田、梵界之田;
他从一切田的根束缚中解脱,
征服田的如如者,因此被真实地称为“征服田者”。
530 “ 他遍察一切库藏——天界之库藏、人间之库藏,乃至梵界之库藏;
已从一切库藏的根本系缚中解脱,如此之人,如实说,堪称善巧者。注疏 1
531 “ 他彻察了内外两方面的洁白诸法,成就清净慧;
他已超越黑与白,如此如实之人,便可谓之智者。注疏 1
532 “ 了知不善法、善法,于内、于外,于一切世间;”
这位牟尼超越了执著的网罗,堪受诸天神与人们的礼敬。巴利 注疏 1
‘‘Kaṃ khettajinaṃ vadanti buddhā, (iti sabhiyo) Kusalaṃ kena kathañca paṇḍitoti; Muni nāma kathaṃ pavuccati, Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’. ‘‘Khettāni viceyya kevalāni, (sabhiyāti bhagavā) Dibbaṃ mānusakañca brahmakhettaṃ; Sabbakhettamūlabandhanā pamutto, Khettajino tādi pavuccate tathattā. ‘‘Kosāni viceyya kevalāni, dibbaṃ mānusakañca brahmakosaṃ; Sabbakosamūlabandhanā pamutto, kusalo tādi pavuccate tathattā. ‘‘Dubhayāni viceyya paṇḍarāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca suddhipañño; Kaṇhaṃ sukkaṃ upātivatto, paṇḍito tādi pavuccate tathattā. ‘‘Asatañca satañca ñatvā dhammaṃ, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke; Devamanussehi pūjanīyo, saṅgaṃ jālamaticca so munī’’ti.
那时,游方者萨毗耶……向世尊进一步请问:巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
533 “ 证得何等成就,才可称为‘通达吠陀者’?”萨毗耶这样问。
“ 凭何而称‘通晓者’,又如何称为‘具足精进者’?”
如何才堪称“良骏”?
我所请问的这些,愿世尊为我解说。注疏 1
534 “ 遍察了一切吠陀,”世尊对萨毗耶说:
沙门与婆罗门中,凡是存在的,
于一切受已离贪,
超越一切知见后,他是明达者。
535 “ 遍知戏论与名色——那内与外的病根;
从一切病根的束缚中解脱,他被称为通晓者、如者,真实不虚。注疏 1
536 “ 他于此世间远离一切诸恶,以精进力超越地狱之苦;
他具精进勤勇,是智者;由如实故,乃被称为如此者。注疏 1
537 “ 凡诸结缚已断,内外执取之根亦断——
从一切执取根本的束缚中全然解脱,他是良驹般的圣者,如实称为‘坚定者’。”巴利 注疏 1
‘‘Kiṃ pattinamāhu vedaguṃ, (iti sabhiyo) Anuviditaṃ kena kathañca vīriyavāti; Ājāniyo kinti nāma hoti, Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’. ‘‘Vedāni viceyya kevalāni, (sabhiyāti bhagavā) Samaṇānaṃ yānidhatthi brāhmaṇānaṃ; Sabbavedanāsu vītarāgo, Sabbaṃ vedamaticca vedagū so. ‘‘Anuvicca papañcanāmarūpaṃ, ajjhattaṃ bahiddhā ca rogamūlaṃ; Sabbarogamūlabandhanā pamutto, anuvidito tādi pavuccate tathattā. ‘‘Virato idha sabbapāpakehi, nirayadukkhaṃ aticca vīriyavā so; So vīriyavā padhānavā, dhīro tādi pavuccate tathattā. ‘‘Yassassu lunāni bandhanāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca saṅgamūlaṃ; Sabbasaṅgamūlabandhanā pamutto, ājāniyo tādi pavuccate tathattā’’ti.
那时,游方者萨毗耶……向世尊进一步请问:巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako…pe… bhagavantaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
538 “ 达到什么才可称为博学者?”萨毗耶这样问。
“ 怎样是圣者?怎样是善行具足者?”
怎样才称为“游方者”?
我所问之事,恳请世尊为我解说。注疏 1
539 “ 他听闻了世间一切法,凭彻底的证知——”世尊对萨毗耶说,
凡可责与无可责之一切法,彼悉已超越;
疑惑永断,心得解脱。
于一切处无有恼害,人们称他为闻者。
540 “ 断除诸漏与执著已,智者不趣母胎。
舍离三种想之泥淖,彼不复趣于劫,故称之为圣者;注疏 1
541 凡于此世于诸行德中已得圆满者,彼善智者恒能了知正法。
心解脱者于一切处无所执著,无有瞋恚,是具足戒行的人。注疏 1
542 “ 凡是会带来苦报的业,无论在上方、下方、横向或中间,
遍舍这些业后,成为遍知的行者,他断除了欺诳、骄慢,以及贪与瞋。
他为名色划定了边际,这样的人,便被称作已达目标的游行者。”巴利 注疏 1
‘‘Kiṃ pattinamāhu sottiyaṃ, (iti sabhiyo) Ariyaṃ kena kathañca caraṇavāti; Paribbājako kinti nāma hoti, Puṭṭho me bhagavā byākarohi’’. ‘‘Sutvā sabbadhammaṃ abhiññāya loke, (sabhiyāti bhagavā) Sāvajjānavajjaṃ yadatthi kiñci; Abhibhuṃ akathaṃkathiṃ vimuttaṃ, Anighaṃ sabbadhimāhu sottiyoti. ‘‘Chetvā āsavāni ālayāni, vidvā so na upeti gabbhaseyyaṃ; Saññaṃ tividhaṃ panujja paṅkaṃ, kappaṃ neti tamāhu ariyoti. ‘‘Yo idha caraṇesu pattipatto, kusalo sabbadā ājānāti dhammaṃ; Sabbattha na sajjati vimuttacitto , paṭighā yassa na santi caraṇavā so. ‘‘Dukkhavepakkaṃ yadatthi kammaṃ, uddhamadho tiriyaṃ vāpi majjhe; Paribbājayitvā pariññacārī, māyaṃ mānamathopi lobhakodhaṃ; Pariyantamakāsi nāmarūpaṃ, taṃ paribbājakamāhu pattipatta’’nti.
那时,游行者萨毗耶对世尊的开示欢喜信受、随喜赞叹,内心满意,喜悦踊跃,满溢欣喜与快乐。他从座起身,将上衣搭在一肩,朝世尊合掌,面对世尊以得体的偈颂高声赞叹——巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā attamano pamudito udaggo pītisomanassajāto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi –
543 智慧深广者啊,沙门所立六十三种言教之见,皆依于想与字想;
您已尽舍彼诸入处,渡越黑暗之暴流。注疏 1
544 “ 您是苦的尽端者、渡彼岸者,您是阿拉汉、正自觉者,我认为您是漏尽者;
具足光辉,具足智慧,广大智慧者,作为苦的息灭者,您度脱了我。注疏 1
545 “ 您知我内心之疑,渡我出离犹豫,向您致敬!
牟尼,您已成就牟尼之道,无恼、柔和,日族的后裔!注疏 1
546 “ 我往昔所怀的疑惑,具眼者已为我开解。
您实为牟尼、正自觉者,您全无障蔽。注疏 1
547 “ 您一切的苦恼,已尽摧伏无余。
您已得清凉,善自调伏,坚定稳固,以真理为精进。注疏 1
548 “ 当您这位龙象、大英雄开示时
所有天众皆随喜赞叹,那罗陀与跋婆他两位亦复如是。注疏 1
549 “ 礼敬您,人中良骏!礼敬您,人中无上者!
在此包括天人的世间,无有能与您相提并论者。注疏 1
550 您是佛陀,您是导师,您是降伏魔罗的牟尼;
您已斩断随眠,自身已度,复度此诸众生。注疏 1
551 “ 您已超越诸所依,诸漏已彻底摧破;
“ 您是狮子,无所取着,已断除怖畏与恐惧。”注疏 1
552 “ 犹如白莲,出水而不被水沾染,”
同样地,福德与罪恶两者,都无法沾染你。
“ 大雄,请伸出双足,萨毗耶向导师顶礼。”巴利 注疏 1
‘‘Yāni ca tīṇi yāni ca saṭṭhi, samaṇappavādasitāni bhūripañña; Saññakkharasaññanissitāni, osaraṇāni vineyya oghatamagā. ‘‘Antagūsi pāragū dukkhassa, arahāsi sammāsambuddho khīṇāsavaṃ taṃ maññe; Jutimā mutimā pahūtapañño, dukkhassantakaraṃ atāresi maṃ. ‘‘Yaṃ me kaṅkhitamaññāsi, vicikicchā maṃ tārayi namo te; Muni monapathesu pattipatta, akhila ādiccabandhu soratosi. ‘‘Yā me kaṅkhā pure āsi, taṃ me byākāsi cakkhumā; Addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tava. ‘‘Upāyāsā ca te sabbe, viddhastā vinaḷīkatā; Sītibhūto damappatto, dhitimā saccanikkamo. ‘‘Tassa te nāganāgassa, mahāvīrassa bhāsato; Sabbe devānumodanti, ubho nāradapabbatā. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama; Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi te paṭipuggalo. ‘‘Tuvaṃ buddho tuvaṃ satthā, tuvaṃ mārābhibhū muni; Tuvaṃ anusaye chetvā, tiṇṇo tāresi maṃ pajaṃ. ‘‘Upadhī te samatikkantā, āsavā te padālitā; Sīhosi anupādāno, pahīnabhayabheravo. ‘‘Puṇḍarīkaṃ yathā vaggu, toye na upalimpati ; Evaṃ puññe ca pāpe ca, ubhaye tvaṃ na limpasi; Pāde vīra pasārehi, sabhiyo vandati satthuno’’ti.
于是,游方者萨毗耶以头面礼世尊双足后,对世尊这样说:“太殊胜了,尊者!……我皈依世尊、法和比丘僧团。尊者,愿我能在世尊座下出家、受具足戒。”巴利
Atha kho sabhiyo paribbājako bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… esāhaṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca; labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti .
“萨毗耶,若曾有外道身份的人,希望于此法、律中出家、受具足戒,他须别住四个月。四个月期满,若诸比丘认可其心意,便为他出家,授予具足戒,令成比丘。不过,对此我也了知,人与人之间是有差别的。”巴利
‘‘Yo kho, sabhiya, aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ, ākaṅkhati upasampadaṃ, so cattāro māse parivasati; catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya. Api ca mettha puggalavemattatā viditā’’ti.
“尊者,若曾有外道身份的人,欲于此法、律中出家、受具足戒,须别住四个月,四个月期满,诸比丘认可其心意,便为他出家、授予具足戒令成比丘,那么我愿别住四年。四年期满,若诸比丘认可我心意,就请为我出家,授我具足戒,令成比丘。”就这样,游方者萨毗耶于世尊座下出家,受具足戒……而具寿萨毗耶后来成为阿拉汉之一。巴利
‘‘Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṃ, ākaṅkhantā upasampadaṃ cattāro māse parivasanti, catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti, upasampādenti bhikkhubhāvāya, ahaṃ cattāri vassāni parivasissāmi; catunnaṃ vassānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā’’ti. Alattha kho sabhiyo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ alattha upasampadaṃ…pe… aññataro kho panāyasmā sabhiyo arahataṃ ahosīti.
1 2 3 4 5 6 7