三十集·白龙王本生义注
16. 三十集义注 · 165 段
白龙王本生义注
[518] 8. Paṇḍaranāgarājajātakavaṇṇanā
“散乱语”这一段,是导师住在祇园时,针对提婆达多说了妄语后大地裂开吞没他的事讲的。那时,比丘们正在议论提婆达多的不是,导师就说:“比丘们,不只是现在,过去提婆达多也曾经因为说妄语而大地裂开吞没了他。”然后讲了过去的事。
Vikiṇṇavācanti idaṃ satthā jetavane viharanto musāvādaṃ katvā devadattassa pathavippavesanaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā bhikkhūhi tassa avaṇṇe kathite ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā pathaviṃ paviṭṭhoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈梵授王统治的时候,有五百个商人乘船出海。到了第七天,船在大海中间破了,除了一人以外,其余全都被鱼和鳖吃掉。只有一个人靠着风力,漂到了名叫羯兰毗耶的港口。他从海里上来,赤身裸体,就在那个港口一带乞食过活。人们觉得“这位沙门少欲知足”,都很敬重他,供养他。他心想:“我找到活路了。”所以即使人们拿衣服来给他穿,他也不肯接受。大家更加相信:“没有比这位沙门更少欲知足的人了。”于是对他越来越有信心,给他建了一座草棚,让他住在那里。他因此出了名,被称为“羯兰毗耶裸形者”。他住在那里的时候,得到了很多利养和恭敬。
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente pañcasatavāṇijā nāvāya samuddaṃ pakkhanditvā sattame divase atīradassaniyā nāvāya samuddapiṭṭhe bhinnāya ṭhapetvā ekaṃ avasesā macchakacchapabhakkhā ahesuṃ, eko pana vātavegena karampiyapaṭṭanaṃ nāma pāpuṇi. So samuddato uttaritvā naggabhogo tasmiṃ paṭṭaneyeva bhikkhāya cari. Tamenaṃ manussā ‘‘ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭho’’ti sambhāvetvā sakkāraṃ kariṃsu. So ‘‘laddho me jīvikūpāyo’’ti tesu nivāsanapārupanaṃ dentesupi na icchi. Te ‘‘natthi ito uttari appiccho samaṇo’’ti bhiyyo bhiyyo pasīditvā tassa assamapadaṃ katvā tattha naṃ nivāsāpesuṃ. So ‘‘karampiyaacelo’’ti paññāyi. Tassa tattha vasantassa mahālābhasakkāro udapādi.
有一位龙王和一位金翅鸟王也来侍奉他。其中那位龙王,名字叫白。有一天,金翅鸟王来到他跟前,顶礼之后坐在一边,这样说道:尊者,我们的亲族在捕捉龙的时候,很多都死了。我们不知道捕捉这些龙的要领,据说它们有秘密。您能不能出于怜悯,替我们把那个原因问出来呢?他答应说:好。金翅鸟王顶礼离去后,龙王来了,顶礼坐下。他就问那位龙王:龙王,听说金翅鸟捉你们的时候,很多都死了,它们为什么捉不到你们呢?龙王说:尊者,这是我们的秘密,是隐秘之事。我要是说出来,就等于给亲族带来死亡。他说:你难道以为我会告诉别人吗?我不会告诉别人,我只是自己想弄清楚才问的。你相信我,不用害怕,说吧。龙王说:尊者,我不会说的。说完顶礼就离开了。第二天他又问,龙王还是不说。
Eko nāgarājāpissa supaṇṇarājā ca upaṭṭhānaṃ āgacchanti. Tesu nāgarājā nāmena paṇḍaro nāma. Athekadivasaṃ supaṇṇarājā tassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno evamāha – ‘‘bhante, amhākaṃ ñātakā nāge gaṇhantā bahū vinassanti, etesaṃ nāgānaṃ gahaṇaniyāmaṃ mayaṃ na jānāma, guyhakāraṇaṃ kira tesaṃ atthi, sakkuṇeyyātha nu kho tumhe ete piyāyamānā viya taṃ kāraṇaṃ pucchitu’’nti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā supaṇṇarāje vanditvā pakkante nāgarājassa āgatakāle vanditvā nisinnaṃ nāgarājānaṃ pucchi – ‘‘nāgarāja, supaṇṇā kira tumhe gaṇhantā bahū vinassanti, tumhe gaṇhantā kathaṃ gaṇhituṃ na sakkontī’’ti. Bhante, idaṃ amhākaṃ guyhaṃ rahassaṃ, mayā imaṃ kathentena ñātisaṅghassa maraṇaṃ āhaṭaṃ hotīti. Kiṃ pana tvaṃ, āvuso, ‘‘ayaṃ aññassa kathessatī’’ti evaṃsaññī hosi, nāhaṃ aññassa kathessāmi, attanā pana jānitukāmatāya pucchāmi, tvaṃ mayhaṃ saddahitvā nibbhayo hutvā kathehīti. Nāgarājā ‘‘na kathessāmi, bhante’’ti vanditvā pakkāmi. Punadivasepi pucchi, tathāpissa na kathesi.
到了第三天,他来到已经坐下的龙王那里,说:“龙王,今天已经是第三天了,我问你,你为什么不说?”龙王因为害怕,说:“尊者,我怕您会告诉别人。”那人说:“我不会告诉任何人,你放心说吧。”龙王说:“那么,尊者,请不要告诉别人。”得到他的承诺后,龙王就把自己的秘密原因告诉了那个破戒者:“尊者,我们吞下大块大块的石头,身体变得很重,就趴在那里。金翅鸟飞来的时候,我们伸出嘴,张开牙齿,等着咬它们。它们飞过来抓我们的头。它们想把我们这些沉重趴着的身体提起来,可就在它们使劲的时候,水漫了上来。它们沉下去,就在水里死了。因为这个缘故,很多金翅鸟都丧了命。它们抓我们的头有什么用呢?那些愚蠢的金翅鸟要是抓住尾巴,把我们倒过来提,让我们把吞下去的食物吐出来,身体变轻了,就能飞走了。”
Atha naṃ tatiyadivase āgantvā nisinnaṃ, ‘‘nāgarāja, ajja tatiyo divaso, mama pucchantassa kimatthaṃ na kathesī’’ti āha. ‘‘Tumhe aññassa ācikkhissathā’’ti bhayena, bhanteti. Kassaci na kathessāmi, nibbhayo kathehīti. ‘‘Tena hi, bhante, aññassa mā kathayitthā’’ti paṭiññaṃ gahetvā, ‘‘bhante, mayaṃ mahante mahante pāsāṇe gilitvā bhāriyā hutvā nipajjitvā supaṇṇānaṃ āgamanakāle mukhaṃ nibbāhetvā dante vivaritvā supaṇṇe ḍaṃsituṃ acchāma, te āgantvā amhākaṃ sīsaṃ gaṇhanti, tesaṃ amhe garubhāre hutvā nipanne uddharituṃ vāyamantānaññeva udakaṃ ottharati. Te sīdantā antoudakeyeva maranti, iminā kāraṇena bahū supaṇṇā vinassanti, tesaṃ amhe gaṇhantānaṃ kiṃ sīsena gahitena, bālā naṅguṭṭhe gahetvā amhe heṭṭhāsīsake katvā gahitaṃ gocaraṃ mukhena chaḍḍāpetvā lahuke katvā gantuṃ sakkontī’’ti so attano rahassakāraṇaṃ tassa dussīlassa kathesi.
龙王离去后,金翅鸟王来到羯兰毗耶裸形者那里,向他顶礼,问道:“尊者,您问出龙王的秘密原因了吗?”他回答:“是的,贤友。”然后把龙王告诉他的事原原本本说了出来。金翅鸟听完后想:“龙王这样做不对。亲族灭亡的诀窍,本来就不该告诉外人。算了,今天我就刮起金翅鸟风,先把他抓走再说!”于是刮起金翅鸟风,抓住白龙王的尾巴,把他倒提起来,让他把吞下的食物吐出来,然后腾空飞入空中。白龙王头朝下悬在空中,悲叹道:“这苦是我自己招来的!”接着说道:
Atha tasmiṃ pakkante supaṇṇarājā āgantvā karampiyaacelaṃ vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, pucchitaṃ te nāgarājassa guyhakāraṇa’’nti āha. So ‘‘āmāvuso’’ti vatvā sabbaṃ tena kathitaniyāmeneva kathesi. Taṃ sutvā supaṇṇo ‘‘nāgarājena ayuttaṃ kataṃ, ñātīnaṃ nāma nassananiyāmo parassa na kathetabbo, hotu, ajjeva mayā supaṇṇavātaṃ katvā paṭhamaṃ etameva gahetuṃ vaṭṭatī’’ti supaṇṇavātaṃ katvā paṇḍaranāgarājānaṃ naṅguṭṭhe gahetvā heṭṭhāsīsaṃ katvā gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā uppatitvā ākāsaṃ pakkhandi. Paṇḍaro ākāse heṭṭhāsīsakaṃ olambanto ‘‘mayāva mama dukkhaṃ ābhata’’nti paridevanto āha –
说话散乱、不隐藏秘密、不约束自己、不审察自身的人,
恐惧会紧跟着那个自己不觉悟的人,就像金翅鸟扑向白龙一样。
‘‘Vikiṇṇavācaṃ aniguyhamantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ; Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.
如果有人因为痴,笑着把本该好好守护的秘密说了出来,
那个泄露秘密的人,恐惧很快就会追上他,就像金翅鸟扑向白龙一样。
‘‘Yo guyhamantaṃ parirakkhaṇeyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno; Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo.
非友之人,不配知悉重大隐秘之事;
纵是良友,若未证知,或已证知,皆属无益。
‘‘Nānumitto garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati; Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anatthavā.
我曾信任那裸形者,以为此沙门受人敬重、修持有成;
我向他吐露了隐秘之事,如今利益已失,我凄然哀泣。
‘‘Vissāsamāpajjimahaṃ acelaṃ, samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.
梵天神啊,我未能克制对那人说出这隐秘的话语。
从那个不幸者那里,恐怖降临到我身上;事情已成过去,我像个可怜人一样哭泣。
‘‘Tassāhaṃ paramaṃ brahme guyhaṃ, vācaṃ himaṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ; Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi.
有人把卑劣的人当成真心朋友,并向其说出自己的秘密——
因为嗔怒、恐惧,或者被贪欲染着,这个愚人无疑是被打倒了。
‘‘Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne; Dosā bhayā athavā rāgarattā, pallatthito bālo asaṃsayaṃ so.
以隐密之语进入不善者之中,并在集会中宣扬此言论的人,
人们说这个人是毒蛇、是恶口,对这样的人要远远地避开、好好守护自己。
‘‘Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ; Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā saṃyame tādisamhā.
“食物、饮料、迦尸产的檀香、可爱的女子、花环与涂香,
我们舍弃一切欲乐而离去。金翅鸟啊,我们就像把性命都托付给你的人一样。”
‘‘Annaṃ pānaṃ kāsikacandanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca; Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā’’ti.
其中,“言语散乱”是指说话到处乱说。“不护密”是指不把秘密藏住。“不自律”是指没有能力守护身门等。“不审察”是指没有能力观察、辨别这个人“能不能守住我所说的秘密”。“恐惧追随他”是说:具备这四个条件的人,愚笨、没有智慧,自己造出来的恐惧就会跟着他,就像金翅鸟追着白龙一样。“笑着说出”是指对着没有能力守护秘密的恶人,笑着把秘密说出来。“非随顺友”是指只在表面顺从上是朋友,心里并不是,他没有资格知晓秘密之事,因此悲叹。“非正觉者”是指不正觉、不知晓,即无智慧之义。“正觉者”是指正觉、知晓,即有智慧之义。这里所说的是:“无论是善心的朋友还是非朋友,无论无智慧还是有智慧,凡是带来不利、行不利之事者,都没有资格知晓秘密。”
Tattha vikiṇṇavācanti patthaṭavacanaṃ. Aniguyhamantanti appaṭicchannamantaṃ. Asaññatanti kāyadvārādīni rakkhituṃ asakkontaṃ. Aparicakkhitāranti ‘‘ayaṃ mayā kathitamantaṃ rakkhituṃ sakkhissati, na sakkhissatī’’ti puggalaṃ oloketuṃ upaparikkhituṃ asakkontaṃ. Bhayaṃ tamanvetīti taṃ imehi catūhi aṅgehi samannāgataṃ abodhaṃ duppaññaṃ puggalaṃ sayaṃkatameva bhayaṃ anveti, yathā maṃ paṇḍarakanāgaṃ supaṇṇo anvāgatoti. Saṃsati hāsamānoti rakkhituṃ asamatthassa pāpapurisassa hāsamāno katheti. Nānumittoti anuvattanamattena yo mitto, na hadayena, so guyhaṃ atthaṃ jānituṃ nārahatīti paridevati. Asambuddhanti asambuddhanto ajānanto, appaññoti attho. Sambuddhanti sambuddhanto jānanto, sappaññoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yopi suhadayo mitto vā amitto vā appañño sappaññopi vā yo anatthavā anatthacaro, sopi guyhaṃ vedituṃ nārahate’’ti.
我心里想:“这人既是沙门,又被世间公认,还是已修证圆满的人”,于是对他生起了信赖。我把秘密说了出去。“已过去之义”就是:事情已经过去、已经无法挽回,如今我只能可怜地哭泣,所以在这里悲叹。“他的”指那个裸形者的。“梵天啊”是招呼金翅鸟。“克制”指这一秘密言说、秘密因由,我没能守住。从那个家伙那边来的,意思是:如今这个恐惧是从那个裸形者那一方、那一部分、从他那里来的,所以说“事情已过去,我可怜地哭泣”。“以为是好心”就是心想“他对我是一片好心”。在卑贱之家,就是出身低贱、地位低下。由于这些过失等原因,谁把这样的秘密说出去,那人毫无疑问是被翻弄、被折腾坏了,就是个完蛋的人,这就是意思。
Samaṇo ayanti ayaṃ samaṇoti ca lokasammatoti ca bhāvitattoti ca maññamāno ahaṃ etasmiṃ vissāsamāpajjiṃ. Akkhinti kathesiṃ. Atītamatthoti atītattho, atikkantattho hutvā idāni kapaṇaṃ rudāmīti paridevati. Tassāti tassa acelakassa. Brahmeti supaṇṇaṃ ālapati. Saṃyametunti imaṃ guyhavācaṃ rahassakāraṇaṃ rakkhituṃ nāsakkhiṃ. Tappakkhato hīti idāni idaṃ bhayaṃ mama tassa acelakassa pakkhato koṭṭhāsato santikā āgataṃ, iti atītattho kapaṇaṃ rudāmīti. Suhadanti ‘‘suhado mama aya’’nti maññamāno. Dukkulīneti akulaje nīce. Dosāti etehi dosādīhi kāraṇehi yo evarūpaṃ guyhaṃ saṃsati, so bālo asaṃsayaṃ pallatthito parivattetvā pāpito, hatoyeva nāmāti attho.
“暗语”是指:一个人想说出自己的某些话,却因为那些话被遮掩起来,所以成了隐密的言语。“混入不善者之中”是指:进入了不善之人的圈子里,被归在不善者一类。“在集会中宣扬”是指:像这样的人,一听到别人的秘密,就在大众当中说出这样的话:“某某做了某事,或说了某话。”对这种人,人们就说他是“毒蛇、恶口、臭口”。对这样的人,应当远远地、远远地约束自己,远远地、远远地避开,彻底远离,这就是这里的意思。“花鬘与涂香”是指花鬘,以及天界的四种香和涂香。“舍弃之后”是指:今天我们要把这些天界的食物等一切欲乐都舍弃、扔掉再走。“金翅鸟啊,我们已落入你手中”是指:贤者金翅鸟啊,我们已经落入你的掌控之中,请你做我们的归依处。
Tirokkhavācoti attano yaṃ vācaṃ kathetukāmo, tassā tirokkhakatattā paṭicchannavāco. Asataṃ paviṭṭhoti asappurisānaṃ antaraṃ paviṭṭho asappurisesu pariyāpanno. Saṅgatīsu mudīretīti yo evarūpo paresaṃ rahassaṃ sutvāva parisamajjhesu ‘‘asukena asukaṃ nāma kataṃ vā vuttaṃ vā’’ti vākyaṃ udīreti, taṃ naraṃ ‘‘āsīviso dummukho pūtimukho’’ti āhu, tādisamhā purisā ārā ārā saṃyame, dūrato dūratova virameyya, parivajjeyya nanti attho. Mālamucchādanañcāti mālañca dibbaṃ catujjātiyagandhañca ucchādanañca. Ohāyāti ete dibbaannādayo sabbakāme ajja mayaṃ ohāya chaḍḍetvā gamissāma. Supaṇṇa, pāṇūpagatāva tyamhāti, bho supaṇṇa, pāṇehi upagatāva te amhā, saraṇaṃ no hohīti.
白莲龙王就这样头朝下倒挂在空中,用八首偈颂悲叹。金翅鸟听到他的悲叹声,责备他说:“龙王,你把自己的秘密告诉了那个裸形外道,现在又何必悲叹呢?”接着说了这首偈颂:
Evaṃ paṇḍarako ākāse heṭṭhāsīsako olambanto aṭṭhahi gāthāhi paridevi. Supaṇṇo tassa paridevanasaddaṃ sutvā, ‘‘nāgarāja attano rahassaṃ acelakassa kathetvā idāni kimatthaṃ paridevasī’’ti taṃ garahitvā gāthamāha –
“于此世间,众生之主、龙王啊,三者之中谁当受责——是沙门,是金翅鸟,还是你自己?
白莲龙王,你又是因何被擒?”
‘‘Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja; Samaṇo supaṇṇo athavā tvameva, kiṃkāraṇā paṇḍarakaggahīto’’ti.
在这三个人当中,到底是谁呢?这里的“在此”只是一个虚词,意思是“在这个世间”。“有命者”就是有生命的众生。“还是你自己”就是“或者就是你本人”。这里面要表达的意思是:先别责怪那位沙门,因为他只是用善巧的方式探问你的秘密;也别责怪金翅鸟,因为我本来就是你的对头。“白莲被抓”:喂,白莲,你该想一想:“我到底是因为什么才被金翅鸟抓走的?”这样想过之后,你只该责怪自己。因为正是你自己说出秘密,是你自己害了自己。这就是这段话的真正用意。
Tattha ko nīdhāti idha amhesu tīsu janesu ko nu. Asmiṃdhāti ettha idhāti nipātamattaṃ, asmiṃ loketi attho. Pāṇabhūti pāṇabhūto. Athavā tvamevāti udāhu tvaṃyeva. Tattha samaṇaṃ tāva mā garaha, so hi upāyena taṃ rahassaṃ pucchi. Supaṇṇampi mā garaha, ahañhi tava paccatthikova. Paṇḍarakaggahītoti, samma paṇḍaraka, ‘‘ahaṃ kiṃkāraṇā supaṇṇena gahito’’ti cintetvā ca pana attānameva garaha, tayā hi rahassaṃ kathentena attanāva attano anattho katoti ayamettha adhippāyo.
白莲龙王听了这话,又说了另一首偈颂:
Taṃ sutvā paṇḍarako itaraṃ gāthamāha –
“我曾尊他为沙门,也是我心所亲爱、以心修习者;
我向他吐露了隐秘之义,如今义利已失,我唯悲泣。”
‘‘Samaṇoti me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmī’’ti.
在那里,所谓“被认定”是指:那位沙门成了我心中认定的“这是善士”。所谓“被敬重”是指:他成了我所敬重的人。
Tattha sammatattoti so samaṇo mayhaṃ ‘‘sappuriso aya’’nti sammatabhāvo ahosi. Bhāvitattoti sambhāvitabhāvo ca me ahosīti.
于是金翅鸟说了四首偈颂:
Tato supaṇṇo catasso gāthā abhāsi –
大地上没有不死的众生,也没有哪种智慧是不该受批评的。
‘‘Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā;
凭真实、如法、坚忍和调伏,一个人在这里不宣说不可得之言。
Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha.
母亲和父亲是亲戚中最尊贵的,他没有第三个对他有悲悯的人。
就算对他们,也不该说出那最深的秘密,因为要提防密语被泄露。
‘‘Mātā pitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.
父母、姐妹与兄弟,或他的朋友及亲党;
纵对彼等亦不泄露无上秘密,因惧密谋败露。
‘‘Mātā pitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno.
“若妻轻慢其夫,纵令年少娇美、言语可意,
具足子息、容色与名声,亲族大众周匝围绕——
即便对她也不该说出最隐秘的秘密,因为担心秘密会泄露。”
‘‘Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, ñātisaṅghapurakkhatā; Tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno’’ti.
这里,“不灭者”是指具有不死本质的众生,但这样的众生并不存在。“没有智慧类别”中的否定词只是连音时的连接成分,实际意思是“有智慧类别”。这段话要表达的是:龙王,世间既没有不灭者,却确实有智慧类别;那种属于他人智慧范畴的智慧类别,不应为了自己的性命而加以贬斥。另一种理解是:“智慧类别”指与智慧相似的东西,并没有哪一种法是不可贬斥的——那你为什么要贬斥它呢?有些版本读作“智慧类别也不应贬斥”,这种读法意思更直接明了。至于“依谛实……”等句,意思是:一个人在这世间,凭借言语的真实、善行之法、名为智慧的坚定,以及调御诸根,就能获得那难以得到的殊胜成就——也就是包含八定、道果和涅槃的成就。所以你不应贬斥裸形者,你只是在责备自己罢了。因为你是被裸形者用他自己的智慧和善巧方便骗过了,才把秘密、隐秘的咒语告诉了他。
Tattha amaroti amaraṇasabhāvo satto nāma natthi. Paññāvidhā natthīti na-kāro padasandhikaro, paññāvidhā atthīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – nāgarāja , loke amaropi natthi, paññāvidhāpi atthi, sā aññesaṃ paññākoṭṭhāsasaṅkhātā paññāvidhā attano jīvitahetu na ninditabbāti. Atha vā paññāvidhāti paññāsadisā na ninditabbā nāma aññā dhammajāti natthi, taṃ kasmā nindasīti. Yesaṃ pana ‘‘paññāvidhānampi na ninditabba’’ntipi pāṭho, tesaṃ ujukameva. Saccenātiādīsu vacīsaccena ca sucaritadhammena ca paññāsaṅkhātāya dhitiyā ca indriyadamena ca alabbhaṃ dullabhaṃ aṭṭhasamāpattimaggaphalanibbānasaṅkhātampi visesaṃ abyāharati āvahati taṃ nipphādeti naro idha, tasmā nārahasi acelaṃ nindituṃ, attānameva garaha. Acelena hi attano paññavantatāya upāyakusalatāya ca vañcetvā tvaṃ rahassaṃ guyhaṃ mantaṃ pucchitoti attho.
“最上的”是指父母这两位,在亲族中确实是最尊贵的亲族。“他没有第三位”:对这个人来说,除了父母之外,没有别的众生可称为第三位悲悯者。智者担心秘密泄露,即使对父母也不该说出最隐秘的事;你却把连对父母都不该说的话告诉了裸形者,这就是这句话的意思。“朋友”是指知心好友。“同党”是指同宗的亲属,比如舅父、伯父、姑母等。“对他们”是说:即使对这些亲友也不该透露秘密,你却对裸形者说了,这只是说明该怒自己。“妻子”:年轻、言语柔和、有子嗣、具美貌、有声誉,即使这样的妻子若说“请告诉我你的秘密”,对她也不应透露。
Paramāti ete ubho bandhavānaṃ uttamabandhavā nāma. Nāssa tatiyoti assa puggalassa mātāpitūhi añño tatiyo satto anukampako nāma natthi, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno paṇḍito tesaṃ mātāpitūnampi paramaṃ guyhaṃ na saṃseyya, tvaṃ pana mātāpitūnampi akathetabbaṃ acelakassa kathesīti attho. Sahāyā vāti suhadayamittā vā. Sapakkhāti petteyyamātulapitucchādayo samānapakkhā ñātayo. Tesampīti etesampi ñātimittānaṃ na katheyya, tvaṃ pana acelakassa kathesi, attanova kujjhassūti dīpeti. Bhariyā ceti komārī piyabhāṇinī puttehi ca rūpena ca yasena ca upetā evarūpā bhariyāpi ce ‘‘ācikkhāhi me tava guyha’’nti vadeyya, tassāpi na saṃseyya.
不应泄露秘密之事,应如守护宝藏般护持它;
有智慧的人不会把该保密的事公开出去,因为那样做并不好。
‘‘Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.
智者不应把秘密告诉女人,也不告诉敌人;
不应告诉被物质收买的人,以及窃取人心的人。
‘‘Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro.
如果有人把未被知晓的秘密开示出来,
因为害怕密谋败露,他就像奴仆一样忍气吞声。
‘‘Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.
有多少谋士知道一个人的利益和秘密,
知道秘密的人有多少,就会产生多少恐惧,所以不要把秘密泄露出去。
‘‘Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje;
“白天独处时才说秘密话,夜里不要过多地说话。
窃听者会听到密语,所以密语很快就会走漏。”
‘‘Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bheda’’nti. –
这五首偈颂会在《隧道本生》的“五智者问”中显现出来。
Pañca gāthā umaṅgajātake pañcapaṇḍitapañhe āvi bhavissanti.
犹如一座大城,无门,铁制,娑罗坚材,四周壕沟围绕;
我在此处的这些密语,亦复如是。
‘‘Yathāpi assa nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ āyasaṃ bhaddasālaṃ; Samantakhātāparikhāupetaṃ , evampi me te idha guyhamantā.
“守密、语不纷杂、于己利坚定之人,
仇敌远远避之,犹如群敌避开双舌毒蛇。”
‘‘Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha; Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā’’ti. –
在这两句偈颂里,“bhaddasāla”是指有商铺等堂舍设施的城邑。“四周挖有壕沟”是指被三道挖在四周的壕沟环绕。“在我看来也是如此”意思是:在我看来,那些人也是这样。哪些人呢?就是这里说的秘密谋士。“于己利坚定”:对自己所谋的利益坚定不移。“dujivhā”(双舌者)是在称呼白象。“byavajanti”意思是退避。“āsīvisā vā riva sattusaṅghā”这里“vā”只是语气助词,意思是像毒蛇与怨敌群体一样。正如想活命的人远远退避毒蛇,同样,那些怨敌也远远退避那些秘密谋士,得不到接近的机会。这里要表达的是:就像一座没有城门的铁城,人们的享用和消费都在城内进行,里面的人不出去,外面的人不进来,来来往往的通行被切断;秘密谋士也是这样的人,自己的秘密只在自己内部慢慢消磨掉,绝不告诉别人。
Dvīsu gāthāsu bhaddasālanti āpaṇādīhi sālāhi sampannaṃ. Samantakhātāparikhāupetanti samantakhātāhi tīhi parikhāhi upagataṃ. Evampi meti evampi mayhaṃ te purisā khāyanti. Katare? Ye idha guyhamantā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā advārakassa ayomayanagarassa manussānaṃ upabhogaparibhogo antova hoti, na abbhantarimā bahi nikkhamanti, na bāhirā anto pavisanti, aparāparaṃ sañcāro chijjati, guyhamantā purisā evarūpā honti, attano guyhaṃ attano antoyeva jīrāpenti, na aññassa kathentīti. Daḷhā sadatthesūti attano atthesu thirā. Dujivhāti paṇḍarakanāgaṃ ālapati. Byavajantīti paṭikkamanti. Āsīvisā vā riva sattusaṅghāti ettha vāti nipātamattaṃ, āsīvisā sattusaṅghā rivāti attho. Yathā āsīvisato sattusaṅghā jīvitukāmā manussā ārā paṭikkamanti, evaṃ tehi guyhamantehi narehi ārā amittā paṭikkamanti, upagantuṃ okāsaṃ na labhantīti vuttaṃ hoti.
金翅鸟这样说完法义之后,白龙王说道:
Evaṃ supaṇṇena dhamme kathite paṇḍarako āha –
弃家出家作裸形,赤身剃发为谋食;
我岂已宣彼密义,我等却离法与义。
‘‘Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu; Tamhi nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatāmhā.
“金翅鸟王,要怎样做,具备什么样的戒行,依什么样的誓愿而行持?
舍弃了种种我所执之物的游行沙门,要怎样做,才能去到天界那个地方?”
‘‘Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhāna’’nti.
在这里,“为了食物”是指:没有依靠,为了填饱肚子而到处寻找嚼食和噉食。“我们已离弃”是指:我们已经远离、已经舍弃。“如何行”这一句,是龙王知道那个裸体者的沙门身份后,为了问他沙门的修行方式而说的。其中,“具备怎样的戒”是指:具足怎样的行为规范。“依怎样的誓愿”是指:依怎样的誓愿受持而修行。“游行的沙门”是指:出家游行,舍弃因渴爱而执为我所之物之后,怎样才算是平息了罪恶的沙门。“天界”是指:那位沙门怎样修行,才能到达那最殊胜的天城。
Tattha ghāsahetūti nissiriko kucchipūraṇatthāya khādanīyabhojanīye pariyesanto carati. Apaggatāmhāti apagatā parihīnāmhā. Kathaṃkaroti idaṃ nāgarājā tassa naggassa samaṇabhāvaṃ ñatvā samaṇapaṭipattiṃ pucchanto āha. Tattha kiṃsīloti katarena ācārena samannāgato. Kena vatenāti katarena vatasamādānena vattanto. Samaṇo caranti pabbajjāya caranto taṇhāmamāyitāni hitvā kathaṃ samitapāpasamaṇo nāma hoti. Sagganti kathaṃ karonto ca suṭṭhu aggaṃ devanagaraṃ so samaṇo upetīti.
“具备惭愧、忍耐与调伏,不怀嗔怒,舍弃了挑拨离间的话;
沙门游行,舍弃诸我所,如此而行者到达天界之处。”
‘‘Hiriyā titikkhāya damenupeto, akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhāna’’nti.
在这里,“惭”的意思是:贤善的龙王啊,一个人具备由内在和外在生起的惭与愧,具备被称为堪忍的安忍——也就是忍耐,并且调伏诸根,性情不轻易发怒,舍弃离间语,又放下渴爱和我所执,以出家身份而游行,这样的人就叫做沙门。正是这样去做,修习惭等这些善法的人,会投生到天界之处。
Tattha hiriyāti, samma nāgarāja, ajjhattabahiddhāsamuṭṭhānehi hirottappehi titikkhāsaṅkhātāya adhivāsanakhantiyā indriyadamena ca upeto akujjhanasīlo pisuṇavācaṃ pahāya taṇhāmamāyitāni ca hitvā pabbajjāya caranto samaṇo nāma hoti, evaṃkaroyeva ca etāni hirīādīni kusalāni karonto saggamupeti ṭhānanti.
白幢听完金翅鸟王说的法之后,为了求活命,说了这首偈颂:
Idaṃ supaṇṇarājassa dhammakathaṃ sutvā paṇḍarako jīvitaṃ yācanto gāthamāha –
“就像母亲对自己年幼娇嫩的孩子,用触碰让整个身体都充满(爱意);
鸟王啊,你也这样为我显现,像母亲怜爱儿子一样怜爱我。”
‘‘Mātāva puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ, samphassatā sabbagattaṃ phareti; Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno’’ti.
它的意思是:就像母亲看见从自己身体生出来的幼小儿子,抚摸他,把他抱在怀里喂奶,因为接触到儿子,全身都感到满足;母亲不怕儿子,儿子也不怕母亲。同样地,鸟王啊,您就这样出现在我面前。所以,请您用柔软的心,像母亲怜爱儿子那样怜爱我,请赐我活命。
Tassattho – yathā mātā tanujaṃ attano sarīrajātaṃ taruṇaṃ puttaṃ samphassataṃ disvā taṃ ure nipajjāpetvā thaññaṃ pāyentī puttasamphassena sabbaṃ attano gattaṃ phareti, napi mātā puttato bhāyati napi putto mātito, evampi me tvaṃ pāturahu pātubhūto dijinda dijarāja, tasmā mātāva puttaṃ mudukena hadayena anukampamāno maṃ passa, jīvitaṃ me dehīti.
这时,金翅鸟王为了赐他活命,又说了另一首偈颂:
Athassa supaṇṇo jīvitaṃ dento itaraṃ gāthamāha –
“双舌者,今日你放下杀戮吧,因为有三个儿子,并无其他。
随侍弟子、养子与亲生子,你是我诸子中之一,请欢喜享乐吧。”
‘‘Handajja tvaṃ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi; Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosī’’ti.
在这里,“放”就是“放开”,这只是同一种读法的不同写法。“双舌”是用来叫他的。“另一个”是说:并没有另一个名叫第四子的儿子。“内弟子”是指为了学技艺或者为了听法义而住在师父身边的人。“养子”是指这样的人:别人把他送出去,说“让这孩子做你的儿子吧”——也就是这样被送出的孩子。“享王乐”意思是尽情享受吧。“某一个”是说:在三个儿子当中,你是我的某一个儿子;这句话说明你是作为内弟子之子而出生的。
Tattha muñcāti mucca, ayameva vā pāṭho. Dujivhāti taṃ ālapati. Aññoti añño catuttho putto nāma natthi. Antevāsīti sippaṃ vā uggaṇhamāno pañhaṃ vā suṇanto santike nivuttho. Dinnakoti ‘‘ayaṃ te putto hotū’’ti parehi dinno. Rajjassūti abhiramassu. Aññataroti tīsu puttesu aññataro antevāsī putto me tvaṃ jātoti dīpeti.
说完这些话,他从空中降下来,把那条龙安置在地上。为了说明这件事的含义,导师说了两首偈颂:
Evañca pana vatvā ākāsā otaritvā taṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthā abhāsi –
金翅鸟说完这番话,就落在地上站定,对那条双舌的蛇说:
今天你已经解脱,超越了一切恐惧,无论在陆地还是水里,都会由我来保护你。
‘‘Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ; Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto.
“就像高明的医生对待病人,就像清凉的湖水对待口渴的人;
就像房屋对于被寒冷冻坏的人来说一样,我也同样会成为你的皈依。”
‘‘Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto; Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ, evampi te saraṇamahaṃ bhavāmī’’ti.
在这里,“icceva vākyaṃ”(如此之说)的意思是:说完这番话之后,就把那位龙王放走了。“bhūmyaṃ”(在地上)是说:那位金翅鸟王自己也站到地上,安慰这条“双舌者”龙王说:“你今天已经获得自由,从今以后,你已经超越了一切恐惧,无论在陆地还是水中,都由我来守护、保护你。”“Ātaṅkinaṃ”指病人。“evampi te”的意思是:这样,我就成为你的皈依处。
Tattha icceva vākyanti iti evaṃ vacanaṃ vatvā taṃ nāgarājaṃ vissajji. Bhumyanti so sayampi bhūmiyaṃ patiṭṭhāya dijo taṃ dujivhaṃ samassāsento mutto ajja tvaṃ ito paṭṭhāya sabbabhayāni ativatto thale ca udake ca mayā abhigutto rakkhito hohīti āha. Ātaṅkinanti gilānānaṃ. Evampi teti evaṃ ahaṃ tava saraṇaṃ bhavāmi.
“去吧!”他这样打发他走了。那位龙王就回到了龙宫。另一位也回到金翅鸟的住处,心想:“我已经让白莲龙王立下誓言、使他相信之后才放了他。他对我到底怀着怎样的心呢?我要试探一下。”于是前往龙宫,刮起了金翅鸟之风。龙王看见那风,以为“金翅鸟王是来抓我的”,便变化出约一千寻长的身躯,吞下石头和沙砾,让身体变得沉重,尾巴朝下,在盘绕的身体顶端竖起头冠,伏卧在地,摆出要咬金翅鸟王的架势。金翅鸟王看到这情形,就对他说了下面这首偈颂:
Gaccha tvanti uyyojesi. So nāgarājā nāgabhavanaṃ pāvisi. Itaropi supaṇṇabhavanaṃ gantvā ‘‘mayā paṇḍarakanāgo sapathaṃ katvā saddahāpetvā vissajjito, kīdisaṃ nu kho mayi tassa hadayaṃ, vīmaṃsissāmi na’’nti nāgabhavanaṃ gantvā supaṇṇavātaṃ akāsi. Taṃ disvā nāgo ‘‘supaṇṇarājā maṃ gahetuṃ āgato bhavissatī’’ti maññamāno byāmasahassamattaṃ attabhāvaṃ māpetvā pāsāṇe ca vālukañca gilitvā bhāriyo hutvā naṅguṭṭhaṃ heṭṭhākatvā bhogamatthake phaṇaṃ dhārayamāno nipajjitvā supaṇṇarājānaṃ ḍaṃsitukāmo viya ahosi. Taṃ disvā supaṇṇo itaraṃ gāthamāha –
“与卵生之敌结盟后,胎生者啊,
你张着牙躺卧,恐惧从何而来?”
‘‘Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgata’’nti.
龙王听了这话,就说了三首偈颂:
Taṃ sutvā nāgarājā tisso gāthā abhāsi –
即使与敌有约,于友亦莫轻信。
从无畏者生起的恐惧,甚至会斩断其根。
‘‘Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati.
既与彼结怨,云何能信他?
当以恒常精进自持,如是者不染于怨敌。
‘‘Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato; Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi na rajjati.
“可以让人信任,但不要信任他;表面上要显得没有疑虑,心里却要始终保持警觉。
智者应当这样精进努力,使得别人不知道他的实际状况。”
‘‘Vissāsaye na ca taṃ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya; Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā’’ti.
在这其中,“从无畏者那里”是指:恐惧其实是从本该无所畏惧的朋友那里产生的,它会切断被称为生命的根本。“tyamhi”就是指在那一件事上。“yenāsi”是指你曾和谁发生过争吵。“niccayattena”是指始终有所防备、时时警觉。所谓“他不与一切人亲近”,是说一个始终警觉地安住的人,不会因为信赖就和自己的敌人亲近,因此敌人就不能对他为所欲为,这就是这里的含义。“vissāsayeti”是指让别人对自己生起信赖,但自己却不应信赖那人。不为他人所疑,而自己却应疑他。“bhāvaṃ paro”是说:智者怎样精勤,别人就无法知道他的真实情况,因此说明智者应当努力精进。
Tattha abhayāti abhayaṭṭhānabhūtā mittamhā bhayaṃ uppannaṃ jīvitasaṅkhātāni mūlāneva kantati. Tyamhīti tasmiṃ. Yenāsīti yena saddhiṃ kalaho kato ahosi. Niccayattenāti niccapaṭiyattena. So disabbhi na rajjatīti yo niccayattena abhitiṭṭhati, so attano sattūhi saddhiṃ vissāsavasena na rajjati, tato tesaṃ yathākāmakaraṇīyo na hotīti attho. Vissāsayeti paraṃ attani vissāsaye, taṃ pana sayaṃ na vissaseyya. Parena asaṅkito attanā ca so saṅkito bhaveyya. Bhāvaṃ paroti yathā yathā paṇḍito parakkamati, tathā tathā tassa paro bhāvaṃ na jānāti, tasmā paṇḍitena vīriyaṃ kātabbamevāti dīpeti.
他们这样互相谈过之后,两人和合欢喜,一同去了裸形者的修行处。导师为了说明这件事,说道:
Iti te aññamaññaṃ sallapitvā samaggā sammodamānā ubhopi acelakassa assamaṃ agamiṃsu. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
“他们有着天人的容貌,身形柔美微妙,两位同样善巧,是福德的积聚。
他们来到裸形者迦蓝弥耶那里,身体紧贴在一起,就像两匹拉车的龙象。”
‘‘Te devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā; Upāgamuṃ karampiyaṃ acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā’’ti.
其中,“samā”是说他们容貌相同、身形相似。“Sujayā”就是善生,意思是清净,也可以直接按字面理解。“Puññakhandhā”是说因为已经造下种种善业,所以如同福蕴。“Missībhūtā”是说手拉着手,达到身体交融合一的状态。“Assavāhāva nāgā”是说就像套在车辕上的两匹拉车马一样,这些男子中的龙象就这样前往他的茅舍。
Tattha samāti samānarūpā sadisasaṇṭhānā hutvā. Sujayāti suvayā parisuddhā, ayameva vā pāṭho. Puññakhandhāti katakusalatāya puññakkhandhā viya. Missībhūtāti hatthena hatthaṃ gahetvā kāyamissībhāvaṃ upagatā. Assavāhāva nāgāti dhure yuttakā rathavāhā dve assā viya purisanāgā tassa assamaṃ agamiṃsu.
金翅鸟王到了之后,心里想:“这位龙王不会把命交给那个裸形者,这个戒行不清净的人,我不去礼敬他。”于是他就站在外面,只让龙王自己到那人跟前去。针对这件事,导师说了下面那一首偈颂。
Gantvā ca pana supaṇṇarājā cintesi – ‘‘ayaṃ nāgarājā acelakassa jīvitaṃ na dassati, etaṃ dussīlaṃ na vandissāmī’’ti. So bahi ṭhatvā nāgarājānameva tassa santikaṃ pesesi. Taṃ sandhāya satthā itaraṃ gāthamāha.
“于是般陀罗迦确实亲自走到那个裸形者跟前,对他说了这番话:
我是知解脱者,已超越一切恐惧,看来我确实不是你心里所爱之人。”
‘‘Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca; Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhā’’ti.
在这里,“所爱者”的意思是,那些破戒、裸行、食肉、说妄语的人讥讽说:“看来我们确实不是你所喜爱的人吧。”
Tattha piyamhāti dussīlanaggabhoggamusāvādi nūna mayaṃ tava manaso na piyā ahumhāti paribhāsi.
于是,裸体者接着说了另一首偈颂:
Tato acelo itaraṃ gāthamāha –
“我确实曾经喜爱金翅鸟王,毫无疑问,般陀罗迦龙王说的是真的。
我是因为被贪欲染着,才在清楚知道的情况下做了这件恶业,并不是因为愚痴。”
‘‘Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ; So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ sampajāno na mohā’’ti.
在这里,相比于你般陀罗迦,他对我来说变得更加可爱,这是真的。所谓“他”,就是说,我对那只金翅鸟心生贪染,明明知道这是恶业,却还是做了,并不是因为愚痴而不知道。
Tattha paṇḍarakenāti tayā paṇḍarakena so mama piyataro ahosi, saccametaṃ. Soti so ahaṃ tasmiṃ supaṇṇe rāgena ratto hutvā etaṃ pāpakammaṃ jānantova akāsiṃ, na mohena ajānantoti.
龙王听完这话,说了两首偈颂:
Taṃ sutvā nāgarājā dve gāthā abhāsi –
对我来说,没有什么可爱的,也没有什么可憎的,因为我如实观察着这个世界和另一个世界。
凭善自制者的表征,你却是无自制者,就这样在世间游走。
‘‘Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca; Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi.
“你表面装得像圣者,实际上却不是圣者;你毫无自制,却装出一副善自调伏的样子。
你生来就是黑类,形貌不像圣者,造作了许多恶行和坏行为。”
‘‘Ariyāvakāsosi anariyovāsi, asaññato saññatasannikāso; Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acārī’’ti.
在那里,“对我来说没有”这句话的意思是:喂,你这个没有戒行、像裸形外道一样、满口妄语的人!一个出家人如果如实看到此世和来世,就不会有“这是我喜欢的”或“这是我不喜欢的”这种念头。可你却借着那些善于自制、具足戒行之人的出家外形,自己毫无防护,欺骗着这个世间到处游走。说“你是圣者的模样”,意思是:你只是圣者的仿冒品。说“未防护”,是指你在身体等方面毫无防护。说“黑生类”,是指本性黑暗。说“非圣者的形貌”,是指不知惭愧的本性。说“你造作了”,是指你确实做了那些事。
Tattha na meti ambho dussīlanaggamusāvādi pabbajitassa hi imañca parañca lokaṃ sampassato piyaṃ vā me appiyaṃ vāpi meti na hoti, tvaṃ pana susaññatānaṃ sīlavantānaṃ byañjanena pabbajitaliṅgena asaññato hutvā imaṃ lokaṃ vañcento carasi. Ariyāvakāsosīti ariyapaṭirūpakosi . Asaññatoti kāyādīhi asaññatosi. Kaṇhābhijātikoti kāḷakasabhāvo. Anariyarūpoti ahirikasabhāvo. Acārīti akāsi.
这样斥责了他之后,现在诅咒着他,说出这首偈颂:
Iti taṃ garahitvā idāni abhisapanto imaṃ gāthamāha –
“对没有伤害过你的人,你是背叛者,而且你还是个爱挑拨离间的人。
凭这句真实语的力量,愿你的头裂成七瓣。”
‘‘Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi; Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā’’ti.
这句话的意思是:喂,你这个恶说者!你中伤没有过错的朋友,还挑拨离间。凭这句真实语的力量,愿你的头裂成七瓣!
Tassattho – ambho dubbhi tvaṃ aduṭṭhassa mittassa dubbhī cāsi, pisuṇo cāsi, etena saccavajjena muddhā te sattadhā phalatūti.
就这样,当龙王正在诅咒时,那个裸形者的头当场裂成了七分。就在他坐的地方,大地裂开了。他随即沉入大地,投生到了无间地狱。龙王和金翅鸟王也各自回到了自己的住处。导师为了说明他沉入大地这件事,说出了最后的结颂:
Iti nāgarājassa sapantasseva acelakassa sīsaṃ sattadhā phali. Nisinnaṭṭhāneyevassa bhūmi vivaraṃ adāsi. So pathaviṃ pavisitvā avīcimhi nibbatti, nāgarājasupaṇṇarājānopi attano bhavanameva agamiṃsu. Satthā tassa pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ pakāsento osānagāthamāha –
“是故切莫背叛朋友,背叛朋友者无有更恶;
涂毒剑者被大地吞没,萨姆瓦罗因帝释一言而亡。”
‘‘Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño; Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hato’’ti.
这里,“因此”是说:因为背叛朋友的行为会带来残酷的果报,所以这样说。“被毒液浸透的众生”,就是被毒液所浸染的众生。“以龙王的”是指以龙王的言语。“防护”是指那个自称“我安住在防护中”而因此出名的邪命外道,他被杀了。
Tattha tasmāti yasmā mittadubbhikammassa pharuso vipāko, tasmā. Āsittasattoti āsittavisena satto. Indassāti nāgindassa vākyena. Saṃvaroti ‘‘ahaṃ saṃvare ṭhitosmī’’ti paṭiññāya evaṃ paññāto ājīvako hatoti.
导师讲完这个法义后,说道:“比丘们,提婆达多不是现在才这样,过去他也曾因为说妄语而陷进地里。”接着把本生故事联系起来说:“那时候,裸形外道是提婆达多,龙王是舍利弗,金翅鸟王就是我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto musāvādaṃ katvā pathaviṃ paviṭṭhoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā acelako devadatto ahosi, nāgarājā sāriputto, supaṇṇarājā pana ahameva ahosi’’nti.