三十集·3. 阇亚地萨本生注释
16. 三十集义注 · 164 段
3. 阇亚地萨本生注释
[513] 3. Jayaddisajātakavaṇṇanā
“真是难得啊……”这段话,是导师住在祇园时,就一位奉养母亲的比丘而说的。眼前这件事和《沙摩本生》(参见本生经2.22.296等)很相似。不过那时,导师说:“古代的智者们放下金鬘和白伞,去奉养父母。”然后便引出了过去的故事。
Cirassaṃvata meti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu sāmajātakasadisaṃ (jā. 2.22.296 ādayo). Tadā pana satthā ‘‘porāṇakapaṇḍitā kañcanamālaṃ setacchattaṃ pahāya mātāpitaro posesu’’nti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在迦毗罗国的北般遮罗城,有一位名叫般遮罗的国王。他的王后怀孕后生下一个儿子。王后在过去世中,有一个情敌对她心怀怨恨,发下誓愿说:“你生一个,我就要吃掉一个。”死后她转生为女夜叉。那时她找到机会,就在王后眼前把那个血肉鲜红、肤色嫩滑的婴儿抓起来,嘎吱嘎吱地嚼着吃掉了,然后离开。第二次也是这样。到了第三次,人们在她要进产房的时候,把房子团团围住,严密守护。分娩那天,女夜叉来了,又抓起婴儿。王后大喊:“女夜叉!”手持武器的人们赶来,按照王后的指示追赶女夜叉。她找不到吃掉孩子的机会,就从那里逃走,钻进了排水沟。婴儿以为她是母亲,用嘴含住了她的乳房。她因此生起了对孩子的母爱,就从那里逃走,去了坟场,把婴儿放在岩石洞里,细心照料。后来他渐渐长大,她就取来人肉给他吃。两个人都吃人肉,就住在那里。这男孩不知道自己是人,一直以为“我是女夜叉的儿子”。他没法舍弃这个身体而隐身消失。于是她为了让他能隐身,给了他一种药根。他靠药根的力量隐身,四处游荡,吃人肉。女夜叉后来去了多闻天王那里做事,就在那里死了。王后第四次又生了一个儿子。这个儿子因为摆脱了女夜叉,所以身体健康。因为他战胜了敌人女夜叉才出生,人们给他取名叫“胜敌童子”。他长大后,精通一切技艺,树立起王伞,治理国家。
Atīte kapilaraṭṭhe uttarapañcālanagare pañcālo nāma rājā ahosi. Tassa aggamahesī gabbhaṃ paṭilabhitvā puttaṃ vijāyi. Tassā purimabhave ekā sapattikā kujjhitvā ‘‘tuyhaṃ jātaṃ jātaṃ pajaṃ khādituṃ samatthā bhavissāmī’’ti patthanaṃ ṭhapetvā yakkhinī ahosi. Sā tadā okāsaṃ labhitvā tassā passantiyāva taṃ allamaṃsapesivaṇṇaṃ kumārakaṃ gahetvā murumurāyantī khāditvā pakkāmi. Dutiyavārepi tatheva akāsi. Tatiyavāre pana tassā pasūtigharaṃ paviṭṭhakāle gehaṃ parivāretvā gāḷhaṃ ārakkhaṃ akaṃsu. Vijātadivase yakkhinī āgantvā puna dārakaṃ aggahesi. Devī ‘‘yakkhinī’’ti mahāsaddamakāsi. Āvudhahatthā purisā āgantvā deviyā dinnasaññāya yakkhiniṃ anubandhiṃsu. Sā khādituṃ okāsaṃ alabhantī tato palāyitvā udakaniddhamanaṃ pāvisi. Dārako mātusaññāya tassā thanaṃ mukhena gaṇhi. Sā puttasinehaṃ uppādetvā tato palāyitvā susānaṃ gantvā dārakaṃ pāsāṇaleṇe ṭhapetvā paṭijaggi. Athassa anukkamena vaḍḍhamānassa manussamaṃsaṃ āharitvā adāsi. Ubhopi manussamaṃsaṃ khāditvā tattha vasiṃsu. Dārako attano manussabhāvaṃ na jānāti ‘‘yakkhiniputtosmī’’ti saññāya. So attabhāvaṃ jahitvā antaradhāyituṃ na sakkoti. Athassa sā antaradhānatthāya ekaṃ mūlaṃ adāsi. So mūlānubhāvena antaradhāyitvā manussamaṃsaṃ khādanto vicarati. Yakkhinī vessavaṇassa mahārājassa veyyāvaccatthāya gatā tattheva kālamakāsi. Devīpi catutthavāre aññaṃ puttaṃ vijāyi. So yakkhiniyā muttattā arogo ahosi. Paccāmittaṃ yakkhiniṃ jinitvā jātattā ‘‘jayaddisakumāro’’tissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ patvā chattaṃ ussāpetvā rajjamanusāsi.
那时,菩萨投生到那位王后的胎中,人们给他取名叫“阿利那萨都童子”。他长大后,学会了各种技艺,当上了副王。那个女夜叉的儿子后来因为放逸,把咒根弄丢了,再也没法隐身,就干脆以看得见的身体在坟场里吃人肉。人们看到后吓坏了,跑去向国王告状:“大王,有个夜叉以看得见的身体在坟场吃人肉,这样下去,他一定会进城杀人来吃。应该把他抓起来。”国王答应说:“好!”就下令抓他。士兵们赶去把坟场团团围住。女夜叉的儿子赤身裸体,样子狰狞可怕,因为怕死而惊恐哀嚎,直往人群中间冲。人们喊着“是夜叉!”也因怕死而惊慌失措,队伍一下子裂成两半。他就趁乱逃走了,跑进树林,再也没有出现在人走的路上。他靠着一大片密林住下来,每当有人在路上经过,就抓一个带进林中杀掉吃掉,最后在一棵榕树下安了家。
Tadā bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, ‘‘alīnasattukumāro’’tissa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto uggahitasabbasippo uparājā ahosi. Sopi yakkhiniputto aparabhāge pamādena taṃ mūlaṃ nāsetvā antaradhāyituṃ asakkonto dissamānarūpova susāne manussamaṃsaṃ khādi. Manussā taṃ disvā bhītā āgantvā rañño upakkosiṃsu ‘‘deva eko yakkho dissamānarūpo susāne manussamaṃsaṃ khādati, so anukkamena nagaraṃ pavisitvā manusse māretvā khādissati, taṃ gāhāpetuṃ vaṭṭatī’’ti. Rājā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā ‘‘gaṇhatha na’’nti āṇāpesi. Balakāyo gantvā susānaṃ parivāretvā aṭṭhāsi. Yakkhiniputto naggo ubbiggarūpo maraṇabhayabhīto viravanto manussānaṃ antaraṃ pakkhandi. Manussā ‘‘yakkho’’ti maraṇabhayabhītā dvidhā bhijjiṃsu. Sopi tato palāyitvā araññaṃ pāvisi, na puna manussapathaṃ āgacchi. So ekaṃ mahāvattaniaṭaviṃ nissāya maggapaṭipannesu manussesu ekekaṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā māretvā khādanto ekasmiṃ nigrodhamūle vāsaṃ kappesi.
那时,有个商队首领婆罗门给了护林人一千钱,带着五百辆牛车走上了那条路。一个人形夜叉大声嚎叫着扑了过来,人们吓得趴在地上。夜叉抓起那个婆罗门就逃,脚却被树桩刺穿了,护林人在后面追赶,他只好丢下婆罗门,倒在自己住的那棵树的树根下。他躺在那里的第七天,阇亚地萨国王下令猎鹿,出了城。国王刚出城,就从塔迦尸喇来了一位名叫难陀的养母婆罗门,带着四首每首值一百钱的偈颂,前来拜见国王。国王说:“等我回来再听。”就让人给他安排了住处,然后去打猎,并下令说:“鹿从谁那边逃走,就砍谁的脖子。”这时,一头名叫花鹿的鹿站起来,迎着国王跑过来,然后转身逃走。大臣们为此互相取笑。国王拿起剑追那头鹿,追到三由旬远的地方,用剑一劈,把鹿砍成两半,用扁担挑着往回走。他来到那个人形夜叉躺着的地方,坐在草丛上稍微休息了一下,正要起身离开。这时,那夜叉爬起来,抓住他的手说:“站住,你要去哪里?你是我的食物了。”然后说出了第一首偈颂:
Atheko satthavāhabrāhmaṇo aṭavipālānaṃ sahassaṃ datvā pañcahi sakaṭasatehi taṃ maggaṃ paṭipajji. Manussayakkho viravanto pakkhandi, bhītā manussā urena nipajjiṃsu. So brāhmaṇaṃ gahetvā palāyanto khāṇunā pāde viddho aṭavipālesu anubandhantesu brāhmaṇaṃ chaḍḍetvā attano vasanaṭṭhānarukkhamūle nipajji. Tassa tattha nipannassa sattame divase jayaddisarājā migavadhaṃ āṇāpetvā nagarā nikkhami. Taṃ nagarā nikkhantamattameva takkasilavāsī nando nāma mātuposakabrāhmaṇo catasso satārahagāthāyo ādāya āgantvā rājānaṃ addasa. Rājā ‘‘nivattitvā suṇissāmī’’ti tassa nivāsagehaṃ dāpetvā migavaṃ gantvā ‘‘yassa passena migo palāyati, tasseva gīvā’’ti āha. Atheko pasadamigo uṭṭhahitvā rañño abhimukho gantvā palāyi. Amaccā parihāsaṃ kariṃsu. Rājā khaggaṃ gahetvā taṃ anubandhitvā tiyojanamatthake patvā khaggena paharitvā dve khaṇḍāni karitvā kājenādāya āgacchanto manussayakkhassa nipannaṭṭhānaṃ patvā dabbatiṇesu nisīditvā thokaṃ vissamitvā gantuṃ ārabhi. Atha naṃ so uṭṭhāya ‘‘tiṭṭha kuhiṃ gacchasi, bhakkhosi me’’ti hatthe gahetvā paṭhamaṃ gāthamāha –
“等了这么久,今天总算让我在第七餐的时候得到了食物。
你从哪里来?你是谁?快告诉我,说清楚你的出身,让我知道你到底是谁。”
‘‘Cirassaṃ vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle; Kutosi kovāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsī’’ti.
其中,大餐就是“大食”。在第七次用餐的时候,是指从初一那天开始断食的人,到第七次吃饭的时候。“你从哪里来”就是“你从何处来”。
Tattha bhakkho mahāti mahābhakkho. Sattamibhattakāleti pāṭipadato paṭṭhāya nirāhārassa sattamiyaṃ bhattakāle. Kutosīti kuto āgatosīti.
国王看见夜叉,吓得大腿僵直,没法逃跑;不过他提起正念,说出了第二首偈颂:
Rājā yakkhaṃ disvā bhīto ūrutthambhaṃ patvā palāyituṃ nāsakkhi, satiṃ pana paccupaṭṭhāpetvā dutiyaṃ gāthamāha –
“般遮罗王进了猎场,他名叫杰亚迪萨,你听说过他吗?
我在山麓和林间游走,这头花鹿你今天就拿去吃吧,放我走吧。”
‘‘Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te; Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñcā’’ti.
其中,“进入猎场”是指为了猎鹿而离开国土。“山麓”是指山坡。“花鹿”就是花斑鹿。
Tattha migavaṃ paviṭṭhoti migavadhāya raṭṭhā nikkhanto. Kacchānīti pabbatapassāni. Pasadanti pasadamigaṃ.
夜叉听完这话,说了第三首偈颂——
Taṃ sutvā yakkho tatiyaṃ gāthamāha –
“你独自挣扎着叫卖,你所说的这只鹿就是我的食物。
先吃掉这只鹿,等我以后想吃的时候再吃你,现在不是哭的时候。”
‘‘Seneva tvaṃ paṇasi sassamāno, mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi; Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ, khādissaṃ pacchā na vilāpakālo’’ti.
在这里,“自己的东西”就是指属于我自己的东西。“你在说”是说你在出卖自己。“正在折磨”是指正在伤害。“先吃掉它”是指先把它吃掉。“想要吞下去”是指想要吞下去。“我将吃”是指这个我以后再吃。“不是哀哭之时”意思是不要哭喊。他说:“现在不是哀哭的时候。”
Tattha senevāti mama santakeneva. Paṇasīti voharasi attānaṃ vikkiṇāsi. Sassamānoti vihiṃsayamāno. Taṃ khādiyānāti taṃ paṭhamaṃ khāditvā. Jighaññanti ghasitukāmo. Khādissanti etaṃ pacchā khādissāmi. Na vilāpakāloti mā vilapi. Nāyaṃ vilāpakāloti vadati.
国王听了这话,想起难陀婆罗门,便说出第四首偈颂:
Taṃ sutvā rājā nandabrāhmaṇaṃ saritvā catutthaṃ gāthamāha –
“我的解脱不是靠赎金得来的。我去之后,为了能再回来,关于这个问题……
我把那个承诺给予婆罗门之后,为了守护真理,一定会再回来。”
‘‘Na catthi mokkho mama nikkayena, gantvāna pacchāgamanāya paṇhe; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissa’’nti.
这里,“并非没有”的意思是:若我无以赎金而得解脱,那便没有。“去”的意思是:既然如此,今天你吃了这块鹿肉,然后去我的城里。“请答应”的意思是:这是提前提出的请求,意思是“明天吃早饭的时候,你要为了能再回来而给我一个承诺”。所谓“那个承诺”,就是我对婆罗门许下的“我会给你财富”这个约定;把那个承诺兑现给他之后,为了守护我说过的话是真的,我一定会再回来——这就是这段话的意思。
Tattha na catthīti na ce mayhaṃ nikkayena vimokkho atthi. Gantvānāti evaṃ sante ajja imaṃ migamaṃsaṃ khāditvā mama nagaraṃ gantvā. Paṇheti pageyeva, sveva pātarāsakāle paccāgamanatthāya paṭiññaṃ gaṇhāhīti adhippāyo. Taṃ saṅgaranti mayā ‘‘dhanaṃ te dassāmī’’ti brāhmaṇassa saṅgaro kato, taṃ tassa datvā imaṃ mayā vuttaṃ saccaṃ anurakkhanto ahaṃ puna āgamissāmīti attho.
夜叉听了这话,说出第五首偈颂:
Taṃ sutvā yakkho pañcamaṃ gāthamāha –
“国王啊,你已临近死亡,为何悔恨所造之业?
请告诉我那事,我们或许能同意你回来——关于这个问题。”
‘‘Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ, pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe’’ti.
在这里,业本身就是业所生。感到追悔,就是为此而追悔。已到达,就是已经来到。或许我们能,意思是:或许我们听了你悲伤的原因之后,就能允许你一大早前来。
Tattha kammameva kammajātaṃ. Anutappateti taṃ anutappati. Pattanti upagataṃ. Api sakkuṇemūti api nāma taṃ tava sokakāraṇaṃ sutvā pātova āgamanāya taṃ anujānituṃ sakkuṇeyyāmāti attho.
国王在讲述这件事的缘由时,说出了第六首偈颂:
Rājā taṃ kāraṇaṃ kathento chaṭṭhaṃ gāthamāha –
“我已令婆罗门生起财欲,此约既结,未曾解开;
将此约付与婆罗门已,护真者我当复还。”
‘‘Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅgaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissa’’nti.
在那里,听了那四首值百金的偈颂后,我承诺说“我会把财富给你”,于是把这件事记在自己心里放着;但它并没有解开,因为财富还没有给出去。
Tattha paṭimukkaṃ na muttanti catasso satārahā gāthā sutvā ‘‘dhanaṃ te dassāmī’’ti paṭiññāya mayā attani paṭimuñcitvā ṭhapitaṃ, na pana taṃ muttaṃ dhanassa adinnattā.
夜叉听完这话,就说了第七首偈颂:
Taṃ sutvā yakkho sattamaṃ gāthamāha –
“你曾令那位婆罗门生起求财之望,那许诺已被系缚而未解开;
护持真理者啊,你当向婆罗门兑现此诺,你须再来。”
‘‘Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅgaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassū’’ti.
这里,“punarāvajassu”的意思是“你要再回来”。
Tattha punarāvajassūti puna āgacchassu.
说完这些话,夜叉就把国王放走了。国王被放走后,对夜叉说:“你不必担心,我清晨就会回来。”说完,他辨认好路上的标记,回到自己的军队那里,在军队的簇拥下进入王城,派人把难陀婆罗门叫来,请他坐在极其贵重的座位上。听完那些偈颂后,他布施了四千钱,让婆罗门坐上车,派了人护送,吩咐道:“把这个人送到塔迦尸喇城去。”就这样把婆罗门打发走了。第二天,国王想动身回去,便把儿子叫来,嘱咐了一番。为了说明这件事的经过,导师宣说了两首偈颂:
Evañca pana vatvā rājānaṃ vissajjesi. So tena vissaṭṭho ‘‘tvaṃ mā cintayi, ahaṃ pātova āgamissāmī’’ti vatvā magganimittāni sallakkhento attano balakāyaṃ upagantvā balakāyaparivuto nagaraṃ pavisitvā nandabrāhmaṇaṃ pakkosāpetvā mahārahe āsane nisīdāpetvā tā gāthā sutvā cattāri sahassāni datvā yānaṃ āropetvā ‘‘imaṃ takkasilameva nethā’’ti manusse datvā brāhmaṇaṃ uyyojetvā dutiyadivase paṭigantukāmo hutvā puttaṃ āmantetvā anusāsi. Tamatthaṃ dīpento satthā dve gāthā abhāsi –
他摆脱了食人者的手,回到自己的宫殿,尽情享受欲乐。
他履行了对婆罗门的承诺后,便召唤儿子无垢敌。
‘‘Muttoca so porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Taṃ saṅgaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattuṃ.
“今天你就灌顶登基为王吧,要行于正法,对他人也一样。
你不要在国中做非法的事,我要到食人者那边去了。”
‘‘Ajjeva rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi; Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte’’ti.
这里说的“alīnasattu”是指名叫这个名字的王子,但巴利文里写的是“arinasattu”。“今天就得登基为王了”意思是:儿子,我把王位给你,你今天就要接受灌顶登基。而“ñatte”是“abhyāse”的意思,也就是在附近、在身边的意思。
Tattha alīnasattunti evaṃnāmakaṃ kumāraṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘arinasattu’’nti likhitaṃ. Ajjeva rajjanti putta rajjaṃ te dammi, tvaṃ ajjeva muddhani abhisekaṃ abhisiñcayassu. Ñatteti abhyāse, santiketi attho.
王子听完之后,说出了第十首偈颂——
Taṃ sutvā kumāro dasamaṃ gāthamāha –
“我昔作何业,父王天神竟不悦,愿亲闻此事;
王今弃我于王位,若无父王,王位亦当舍。”
‘‘Kiṃ kamma krubbaṃ tava deva pāva, nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ; Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ, tayā vināha’’nti.
这里,“krubbanti”就是“做”的意思。“Yamajja”是说:因为哪一件让你不满意的行为,今天你把我扶上王位、抬举我、让我站稳,请你把那件事告诉我;因为没有你,我连王位都不想要。这就是这段话的意思。
Tattha krubbanti karonto. Yamajjāti yena anārādhakammena ajja maṃ rajjamhi tvaṃ udassaye ussāpesi patiṭṭhāpesi, taṃ me ācikkha, ahañhi tayā vinā rajjampi na icchāmīti attho.
国王听了这话,紧接着就说了一首偈颂——
Taṃ sutvā rājā anantaraṃ gāthamāha –
“孩子啊,我不记得自己曾用行为或言语冒犯过你;
我已经和那个食人者约定好了,为了守护誓言,我一定会再回去。”
‘‘Na kammunā vā vacasāva tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi; Sandhiñca katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissa’’nti.
这里,“aparādhito”的意思是犯了过错。“tuviyaṃ”的意思是“属于你的(东西)”。这段话要表达的是:孩子,从你的行为或你的言语来看,我不记得自己对你做过什么让你不高兴的冒犯。所谓“立下约定”,是指我外出打猎时,一个夜叉抓住我,说:“我要吃掉你。”那时我听了那位婆罗门的法谈,对他恭敬供养,然后跟那个食人者立下约定,以真实语承诺:“明天吃早饭的时候,我会回来。”因此我才得以回来。所以,为了守护那个承诺,我还要再去那里。你来治理国家吧。他这样说道。
Tattha aparādhitoti aparādhaṃ ito. Tuviyanti tava santakaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – tāta, ahaṃ ito tava kammato vā tava vacanato vā kiñci mama appiyaṃ aparādhaṃ na sarāmīti. Sandhiñca katvāti maṃ pana migavaṃ gataṃ eko yakkho ‘‘khādissāmī’’ti gaṇhi. Athāhaṃ brāhmaṇassa dhammakathaṃ sutvā tassa sakkāraṃ katvā ‘‘sve tava pātarāsakāle āgamissāmī’’ti tena purisādakena sandhiṃ saccaṃ katvā āgato, tasmā taṃ saccaṃ anurakkhanto puna tattha gamissāmi, tvaṃ rajjaṃ kārehīti vadati.
王子听了这话,就说了一首偈颂:
Taṃ sutvā kumāro gāthamāha –
“我要走了,你就留在这里吧;从那里,活着者根本没有解脱的可能。
大王,如果你非要去,那我也去,我们两个就都不会存在了。”
‘‘Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho; Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homā’’ti.
在这件事上,“就在这里”的意思是:你就待在这里。“从那里”的意思是:从那个吃人者那里,活着的人根本不可能得到解脱。“两个”的意思是:如果真是这样,我们两个就都不会存在了。
Tattha idhevāti tvaṃ idheva hoti. Tatoti tassa santikā jīvantassa mokkho nāma natthi. Ubhoti evaṃ sante ubhopi na bhavissāma.
国王听了这话,就说了一首偈颂:
Taṃ sutvā rājā gāthamāha –
“儿啊,此乃智者共许之常法,于我则比一死尤苦;
待迦摩沙波陀将你穿于木桩、劈割煮熟,强夺而啖。”
‘‘Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa; Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle’’ti.
它的意思是:确实,亲爱的孩子,这必定纯粹就是善士和智者们的法性,你说得对。可是对我来说,比死亡更痛苦的,是那迦摩沙波陀用尖木桩把你刺穿、烤熟之后,再强行用暴力吃掉你。
Tassattho – addhā ekaṃsena esa, tāta, satānaṃ paṇḍitānaṃ dhammo sabhāvo, yuttaṃ tvaṃ vadasi, api ca kho pana mayhaṃ maraṇatopetaṃ dukkhataraṃ assa, yadā taṃ so kammāsapādo. Bhidā rukkhasūleti tikhiṇarukkhasūle bhitvā pacitvā pasayha balakkārena khādeyyāti.
王子听了这话,就说了一首偈颂:
Taṃ sutvā kumāro gāthamāha –
“我以我命换你命,勿堕食人鬼掌控;
如是舍身赎你命,故我赞死胜于生。”
‘‘Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte; Evañca te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemī’’ti.
在这里,nimissanti 的意思是:我就在这里,用我的命换你的命。因此——因为我要用我的命来换你的这条命,所以为了让你能活下去,我赞叹我的死,我偏偏选择死,这就是我所愿意的。
Tattha nimissanti ahaṃ idheva tava pāṇena mama pāṇaṃ parivattessaṃ. Tasmāti yasmā etaṃ pāṇaṃ tava pāṇenāhaṃ nimissaṃ, tasmā tava jīvitassatthāya mama maraṇaṃ vaṇṇemi maraṇameva varemi, icchāmīti attho.
国王听了这话,知道儿子有这本事,就答应道:“好啊,孩子,你去吧。”王子向父母行礼后,就出城去了。导师为了说明这件事,说了半首偈颂——
Taṃ sutvā rājā puttassa balaṃ jānanto ‘‘sādhu tāta, gacchāhī’’ti sampaṭicchi. So mātāpitaro vanditvā nagaramhā nikkhami. Tamatthaṃ pakāsento satthā upaḍḍhagāthamāha –
从那以后,这位意志坚定的王子,确实礼敬了母亲和父亲的双足。
‘‘Tato have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca pāde’’ti.
这里,“pādeti”的意思是:礼敬双足之后便离开。
Tattha pādeti pāde vanditvā nikkhantoti attho;
这时,他的父母、妹妹、妻子,连同大臣和随从们也都一起出了城。他出城后,向父亲问清了路,仔细确认好,礼拜了父母,又给其余的人作了嘱咐,然后像一头无所畏惧的狮王一样,踏上道路,向夜叉的住处出发了。母亲看着他离去,再也无法保持镇定,扑倒在地上;父亲则举起双臂,大声痛哭。导师为了说明这个情形——
Athassa mātāpitaropi bhaginīpi bhariyāpi amaccaparijanehi saddhiṃyeva nikkhamiṃsu. So nagarā nikkhamitvā pitaraṃ maggaṃ pucchitvā suṭṭhu vavatthapetvā mātāpitaro vanditvā sesānaṃ ovādaṃ datvā acchambhito kesarasīho viya maggaṃ āruyha yakkhāvāsaṃ pāyāsi. Taṃ gacchantaṃ disvā mātā sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkontī pathaviyaṃ pati. Pitā bāhā paggayha mahantena saddena kandi. Tampi atthaṃ pakāsento satthā –
他的母亲悲痛欲绝,扑倒在地上;他的父亲举起双臂,放声大哭。
‘‘Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandatī’’ti. –
说完半首偈颂后,为了说明他父亲所说的祝愿语和致敬语,以及母亲、姐妹和妻子所作的真实誓言,导师又说了另外四首偈颂:
Upaḍḍhagāthaṃ vatvā tassa pitarā payuttaṃ āsīsavādaṃ abhivādanavādaṃ mātarā bhaginībhariyāhi ca kataṃ saccakiriyaṃ pakāsento aparāpi catasso gāthā abhāsi –
父亲知道他要走了,就背对着他,合掌行礼;
苏摩王、婆楼那王、生主、月天子与太阳神;
有这些(神明)守护而免于食人者(夜叉),获准后,孩子,愿你平安归来。
‘‘Taṃ gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko; Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca; Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta.
那位善加守护的母亲,曾为前往弹宅迦森林的罗摩作平安祈愿;
我今也为你作此平安,凭此真理,愿天人们垂念。
儿子,你已经得到允许,平安地回去吧。
‘‘Yaṃ daṇḍakirañño gatassa mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā; Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā; Anuññāto sotthi paccehi putta.
无论公开还是私下,我从不记得哪怕一刹那有染污之心的嗔害。
凭这个真实誓言,愿天人们都记得;已经得到允许,弟弟,愿你平安回去。
‘‘Āvī raho vāpi manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika.
“主人啊,你从未轻慢我,我心里也从来不觉得你可厌。
凭这个真实语,愿天人们都记得我;得到允许之后,主人啊,你就平安地回来吧。”
‘‘Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi sāmī’’ti.
这里,“背向者”是说:我这个儿子礼拜父母之后,就背对着他们离开。我是看见并认出他这样背向离去。“合掌者”是说:那时他把双手合掌举到头顶,礼拜、致敬天神。“从食人者那里”是说:从食人者那里得到允许后,平安地回来吧。
Tattha parammukhoti ayaṃ me putto parammukho mātāpitaro vanditvā gacchati, iti etaṃ parammukhaṃ gacchantaṃ disvā viditvā. Pañjalīkoti tasmiṃ kāle sirasi añjaliṃ ṭhapetvā vandati devatā namassati. Purisādakamhāti purisādassa santikā tena anuññāto sotthinā paccehi.
“为罗摩而作”,意思是“为罗摩做了”。据说,波罗奈有个叫罗摩的人,奉养母亲,照顾父母。他为了做生意,去了杖罚王统治下的龟腹城。当时全国正遭受九种雨灾的毁灭,他想起父母的恩德。于是,因为侍奉母亲的业果,天神们把他平安地带回来,交到他母亲手里。母亲听说了这件事的缘由,就说了这句话。“安稳”就是平安的状态。这事虽然是天神们做的,但因为是由侍奉母亲所感得的,所以说是“母亲做的”。“我也为你做”意思是:我也会为你作同样的安稳事,意为:愿你依止于我,同样获得安稳。或者,“我做”意思是“我希望”。以这个真实语:如果天神们将他平安带回这件事是真实的,以这个真实语,愿天神们也忆念我的儿子,像带回罗摩一样也把他带回来给我看。“被允许”是指被罗刹允许“去吧”,她以天神们的威力说道:“平安回来吧,儿子!”
Rāmassakāsīti rāmassa akāsi. Eko kira bārāṇasivāsī rāmo nāma mātuposako mātāpitaro paṭijagganto vohāratthāya gato daṇḍakirañño vijite kumbhavatīnagaraṃ gantvā navavidhena vassena sakalaraṭṭhe vināsiyamāne mātāpitūnaṃ guṇaṃ sari. Atha naṃ mātupaṭṭhānakammassa phalena devatā sotthinā ānayitvā mātu adaṃsu. Taṃ kāraṇaṃ sutavasenāharitvā evamāha. Sotthānanti sotthibhāvaṃ. Taṃ pana kiñcāpi devatā kariṃsu, mātupaṭṭhānaṃ nissāya nibbattattā pana mātā akāsīti vuttaṃ. Taṃ te ahanti ahampi te tameva sotthānaṃ karomi, maṃ nissāya tatheva tava sotthibhāvo hotūti attho. Atha vā karomīti icchāmi. Etena saccenāti sace devatāhi tassa sotthinā ānītabhāvo sacco, etena saccena mamapi puttaṃ sarantu devā , rāmaṃ viya tampi āharitvā mama dassantūti attho. Anuññātoti porisādena ‘‘gacchā’’ti anuññāto devatānaṃ ānubhāvena sotthi paṭiāgaccha puttāti vadati.
确实对阿利那萨都:确实,我无论当面还是背后,都从不记得对我的兄长——那位阿利那萨都——生起过丝毫嗔心,我也从来没有对他生起过嗔心。他的妹妹就这样说出了真实语。而主人,你的心并不偏向:我的主人阿利那萨都啊,正因为你的心不曾凌驾超越我,不曾另求他人;我对你心中也无嫌恶:同样,我心中对你也不曾有过嫌恶,我们彼此都是相亲相爱地共同生活。他的正妃就这样说出了真实语。
Jātu malīnasatteti jātu ekaṃsena alīnasatte mama bhātike ahaṃ sammukhā vā parammukhā vā manopadosaṃ na sarāmi, na mayā tamhi manopadoso katapubboti evamassa kaniṭṭhā saccamakāsi. Yasmā ca me anadhimanosi, sāmīti mama, sāmi alīnasattu yasmā tvaṃ anadhimanosi, maṃ abhibhavitvā atikkamitvā aññaṃ manena na patthesi. Na cāpi me manasā appiyosīti mayhampi ca manasā tvaṃ appiyo na hosi, aññamaññaṃ piyasaṃvāsāva mayanti evamassa aggamahesī saccamakāsi.
王子也按照父亲教的法子,走上了守护住所的路。夜叉心想:“刹帝利一向诡计多端,谁知道会发生什么事。”就爬上树,望着国王来的方向坐着。他看见王子走过来,心想:“一定是儿子让父亲回去了,自己来了,那我就没什么好怕的了。”于是从树上下来,背对着王子坐下。王子走过来,站在他面前。这时,夜叉说了一首偈颂:
Kumāropi pitarā akkhātanayena rakkhāvāsamaggaṃ paṭipajji. Yakkhopi ‘‘khattiyā nāma bahumāyā honti, ko jānāti, kiṃ bhavissatī’’ti rukkhaṃ abhiruhitvā rañño āgamanaṃ olokento nisīdi. So kumāraṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘pitaraṃ nivattetvā putto āgato bhavissati, natthi me bhaya’’nti otaritvā tassa piṭṭhiṃ dassento nisīdi. So āgantvā tassa purato aṭṭhāsi. Atha yakkho gāthamāha –
“你高大、端正、面容俊美,从何而来?你不认识住在林中的我。
知道我是凶残的食人者,谁是安稳者会来此呢?”
‘‘Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ; Luddaṃ maṃ ñatvā ‘purisādako’si, ko sotthimājānamidhāvajeyyā’’ti.
在这里,有哪个明知并想要自己平安的人会跑到这儿来呢?童子,我想你是因为不知道才来的。
Tattha ko sotthimājānamidhāvajeyyāti kumāra ko nāma puriso attano sotthibhāvaṃ jānanto icchanto idhāgaccheyya, tvaṃ ajānanto āgato maññeti.
王子听了这话,就说了一首偈颂:
Taṃ sutvā kumāro gāthamāha –
“我知道你,你这个凶残的食人者;你住在林中,我不是不知道你。
我是阇耶提舍的儿子,今天你吃了我,就能让我父亲得到解脱。”
‘‘Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ; Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā’’ti.
这里,“解脱”是指解脱的原因:我给了父亲生命才来到这里,所以请你放了他,吃我吧——就是这个意思。
Tattha pamokkhāti pamokkhahetu ahaṃ pitu jīvitaṃ datvā idhāgato, tasmā taṃ muñca, maṃ khādāhīti attho.
于是夜叉说了一首偈颂:
Tato yakkho gāthamāha –
“我知道你是阇耶提舍的儿子,因为你们两人的面容神色实在太像了。
你为了救父亲而甘愿赴死,这件事真是极难做到啊。”
‘‘Jānāmi puttoti jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ; Sudukkaraññeva kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā’’ti.
在这里,“tathā hi vo”的意思就是:你们就是这样。“两人的面容色泽完全一样”是说,他们俩的面貌看起来一模一样。“你所做的这件事”是指:你做的这个业实在太难做到了。
Tattha tathā hi voti tādiso vo tumhākaṃ. Ubhinnampi sadisova mukhavaṇṇo hotīti attho. Kataṃ tavedanti idaṃ tava kammaṃ sudukkaraṃ.
于是,那位童子说了一首偈颂:
Tato kumāro gāthamāha –
“在我看来,这里没有什么难做到的:只要有人为了父亲的解脱而愿意舍弃性命。
为了母亲这个原因而死后前往他世,并与天界的快乐相应。”
‘‘Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā; Mātu ca hetu paraloka gantvā, sukhena saggena ca sampayutto’’ti.
在这里,有人以为我在此有什么价值,而我不认为自己在此有什么价值。这段话的意思是:夜叉啊,如果有人想死、愿死,为了父亲的解脱,或者为了母亲的缘故,盼着死后往生他世、与天界转生之乐相应;那么,我为了父母的利益而舍弃性命,也不觉得有什么困难。
Tattha kiñci mahettha maññeti kiñci ahaṃ ettha na maññāmi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yakkha yo puggalo pitu vā pamokkhatthāya mātu vā hetu paralokaṃ gantvā sukhena sagge nibbattanakasukhena sampayutto bhavituṃ mattumicche marituṃ icchati, tasmā ahaṃ ettha mātāpitūnaṃ atthāya jīvitapariccāge kiñci dukkaraṃ na maññāmīti.
夜叉听了这话,问道:“童子,没有任何众生是不害怕死亡的,你为什么不怕呢?”童子为了回答他,说了两首偈颂:
Taṃ sutvā yakkho ‘‘kumāra, maraṇassa abhayānakasatto nāma natthi, tvaṃ kasmā na bhāyasī’’ti pucchi. So tassa kathento dve gāthā abhāsi –
我自己做的恶行,不管是在人前还是在背后,我都绝不会去回想。
我已经明白了生与死,我在这里是这样,在来世也是这样。
‘‘Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu; Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha.
“有大神力的你,现在就请享用我吧,请对这具身体尽你该做的事。
我从树顶落下,为你遮盖着我,你给了我肉。”
‘‘Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ; Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsa’’nti.
在这里,我确实完全想不起来。我知道自己以智慧已经彻底看透了生死,明白凡是已出生的众生没有不死的。正如我在这里一样,在来世也是如此;正如在来世如此,在这里也一样——从死亡中解脱这件事根本不存在,这一点我也以智慧彻底看透了。做该做的事吧:用这个身体去做该做的事,我把这个身体交给你了。当我从树顶掉下来死后,你遮盖着我,随自己高兴,想要哪块肉就拿哪块肉去,就是让你吃的意思——你就是这样遮盖着我,把我的肉送了出去。
Tattha sare na jātūti ekaṃseneva na sarāmi. Saṅkhātajātīmaraṇohamasmīti ahaṃ ñāṇena suparicchinnajātimaraṇo, jātasatto amaraṇadhammo nāma natthīti jānāmi. Yatheva me idhāti yatheva mama idha , tathā paraloke, yathā ca paraloke, tathā idhāpi maraṇato mutti nāma natthīti idampi mama ñāṇena suparicchinnaṃ. Karassu kiccānīti iminā sarīrena kattabbakiccāni kara, imaṃ te mayā nissaṭṭhaṃ sarīraṃ. Chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsanti mayi rukkhaggā patitvā mate mama sarīrato tvaṃ chādayamāno rocayamāno yaṃ yaṃ icchasi, taṃ taṃ maṃsaṃ adesi, khādeyyāsīti attho.
夜叉听了他的话,害怕起来,心想:“没法吃这个人的肉,我得想个办法把他骗走。”这样想过之后,说了下面这首偈颂:
Yakkho tassa vacanaṃ sutvā bhīto hutvā ‘‘na sakkā imassa maṃsaṃ khādituṃ, upāyena naṃ palāpessāmī’’ti cintetvā imaṃ gāthamāha –
“王子,这一点也让你欢喜:为了救父亲,你舍弃了自己的性命。
所以,你就赶紧把柴劈开,把火点燃吧。”
‘‘Idañca te ruccati rājaputta, cajesi pāṇaṃ pituno pamokkhā; Tasmā hi so tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggi’’nti.
其中,“点火”的意思是:进到树林里,捡来干柴,点起火,烧成没有烟的炭火,然后就在那里把你的肉烤来吃——他表达的是这个意思。
Tattha jalehīti araññaṃ pavisitvā sāradārūni āharitvā aggiṃ jāletvā niddhūme aṅgāre kara, tattha te maṃsaṃ pacitvā khādissāmīti dīpeti.
他照做之后,就来到他跟前。导师为了说明这件事,又说了另一首偈颂:
So tathā katvā tassa santikaṃ agamāsi. Taṃ kāraṇaṃ pakāsento satthā itaraṃ gāthamāha –
“于是,那位意志坚定的王子把木柴收集起来,点燃了一大堆火。
点燃后他禀告道:现在这大火已经烧起来了。”
‘‘Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāharitvā mahantamaggiṃ; Santīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggī’’ti.
夜叉生好火后,看着走过来的男孩,心想:“这人是人中狮子,连死亡都不怕。我这么长时间以来,从没见过这样无所畏惧的。”他毛发直竖,一遍又一遍地打量着男孩,坐了下来。男孩看到他的举动,就说了一首偈颂:
Yakkho aggiṃ katvā āgataṃ kumāraṃ oloketvā ‘‘ayaṃ purisasīho, maraṇāpissa bhayaṃ natthi, mayā ettakaṃ kālaṃ evaṃ nibbhayo nāma na diṭṭhapubbo’’ti lomahaṃsajāto kumāraṃ punappunaṃ olokento nisīdi. Kumāro tassa kiriyaṃ disvā gāthamāha –
“啖食者啊,现在你就强行吃了我吧!为何你屡屡望我,还欢喜得毛发直竖?
我如此如此为你做,正如你覆盖着我时如此如此吩咐的那样。”
‘‘Khādajja maṃ dāni pasayhakāri, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo; Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā yathā maṃ chādayamāno adesī’’ti.
在那里,“一再”就是一遍又一遍的意思。“我这样这样为你”,意思是:我为你做这样那样的事,现在我又还能做什么呢?你以种种方式吃我、使我满意,你就会吃,因此今天就把我吃掉吧。
Tattha muhunti punappunaṃ. Tathā tathā tuyhamahanti ahaṃ tuyhaṃ tathā tathā vacanaṃ karomi, idāni kiṃ karissāmi, yathā yathā maṃ chādayamāno rocayamāno adesi khādissasi, tasmā khādajja manti.
夜叉听完他的话,就用偈颂回应道:
Athassa vacanaṃ sutvā yakkho gāthamāha –
“像这样安住于法、说真实语、知恩感恩的人,谁有资格吃他呢?
谁要是吃这样一位说真话的人,他的脑袋就会裂成七瓣。”
‘‘Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyyā’’ti.
王子听了这话,就说:“如果你不想吃我,那为什么让人劈柴生火呢?”对方回答:“你会不会逃跑呢?这是为了试探你。”王子说:“我过去投生在畜生道时,帝释天王都试探不了我,你现在又怎么能试探得了我?”说完,他说道:
Taṃ sutvā kumāro ‘‘sace maṃ na khāditukāmosi, atha kasmā dārūni bhañjāpetvā aggiṃ kāresī’’ti vatvā ‘‘palāyissati nu kho, noti tava pariggaṇhanatthāyā’’ti vutte ‘‘tvaṃ idāni maṃ kathaṃ pariggaṇhissasi, yohaṃ tiracchānayoniyaṃ nibbatto sakkassa devarañño attānaṃ pariggaṇhituṃ nādāsi’’nti vatvā āha –
“兔子以为他是婆罗门,便让他留在自己身上;
正因为这个善业,那位月天子以兔子的名声,成了能满足众生愿望的夜叉啊。”
‘‘Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre; Teneva so candimā devaputto, sasatthuto kāmaduhajja yakkhā’’ti.
它的意思是:这位兔智者以为“这是一位婆罗门”,心里想“今天他吃了这具身体后,就住在这里吧”,于是就这样把自己的身体献出来让他安住——也就是让他留下来,这就是这句话的意思。他还把自己的身体给对方当食物。帝释天神挤压出山中的精华,取来之后,在月轮上造出了兔子的形相。从那时起,就因为那个兔子形相,那位月天子以“兔子、兔子”这样以兔之名被人称颂,成为能满足世间欲望、增长爱意者。如今,夜叉啊,他正光辉照耀。这一奇迹将持续一劫。
Tassattho – idañhi so sasapaṇḍito ‘‘brāhmaṇo eso’’ti brāhmaṇaṃ maññamāno ‘‘ajja imaṃ sarīraṃ khāditvā idheva vasā’’ti evaṃ sake sarīre attano sarīraṃ dātuṃ avāsesi, vasāpesīti attho. Sarīrañcassa bhakkhatthāya adāsi. Sakko pabbatarasaṃ pīḷetvā ādāya candamaṇḍale sasalakkhaṇaṃ akāsi. Tato paṭṭhāya teneva sasalakkhaṇena so candimā devaputto ‘‘sasī sasī’’ti evaṃ sasatthuto lokassa kāmaduho pemavaḍḍhano ajja yakkha virocati. Kappaṭṭhiyañhetaṃ pāṭihāriyanti.
夜叉听了这话,就放开男孩,说了一首偈颂:
Taṃ sutvā yakkho kumāraṃ vissajjento gāthamāha –
“如月脱出罗睺之口,十五望日如日辉耀;
汝亦如是脱于食人魔,迦毗罗大威德者,愿汝光明普照。
让父亲和母亲都欢喜,也让你的所有亲戚眷属都感到快乐。”
‘‘Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā; Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kappile mahānubhāva; Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho’’ti.
在这里,bhāṇumā 就是太阳。这段话的意思是:就像在第十五天,月亮或太阳摆脱了罗睺的口之后大放光明,同样,你从我这里脱身之后,也应当在迦毗罗国大放光明,大威力者。nandatu 的意思是:愿他欢喜、满足。
Tattha bhāṇumāti sūriyo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā pannarase rāhumukhā mutto cando vā bhāṇumā vā virocati, evaṃ tvampi mama santikā mutto kapilaraṭṭhe viroca mahānubhāvāti. Nandatūti tussatu.
“去吧,大雄!”他这样把大士打发走了。那男孩也让食人者皈依,给了他五戒,然后心里盘算着:“这家伙到底是不是夜叉?夜叉的眼睛是红的,而且不眨眼,影子也看不到,还毫无恐惧。这不是夜叉,这是人。听说我父亲的三个兄弟被女夜叉抓走了。其中两个大概已经被她吃了,剩下一个因为对儿子的疼爱而被养大——应该就是这个人了。我得带他回去,告诉我父亲,扶他登上王位。”这样想完之后,他说:“喂,来吧!你不是夜叉,你是我父亲的长兄。来,跟我一起回去,在咱们家族自己的王国里把王伞举起来吧。”对方说“我不是人”,他便问:“你不信我?那有没有你信得过的人?”对方说:“某处有一位得天眼的苦行者。”于是他就带着这位伯父去了那里。苦行者一见他们就说:“你们父子俩在树林里做什么?”接着说明了他们的亲属关系。食人者信了他的话,说:“孩子,你回去吧。我这一身虽然还在,却已经一分为二了,我对王位没有兴趣,我要出家。”就在苦行者跟前出家修仙人行。然后王子向他顶礼,回城去了。导师为了说明这件事,说道——
Gaccha mahāvīrāti mahāsattaṃ uyyojesi. Sopi taṃ nibbisevanaṃ katvā pañca sīlāni datvā ‘‘yakkho nu kho esa, no’’ti pariggaṇhanto ‘‘yakkhānaṃ akkhīni rattāni honti animmisāni ca, chāyā na paññāyati, acchambhitā honti. Nāyaṃ yakkho, manusso eso. Mayhaṃ pitu kira tayo bhātaro yakkhiniyā gahitā. Tesu etāya dve khāditā bhavissanti, eko puttasinehena paṭijaggito bhavissati, iminā tena bhavitabbaṃ, imaṃ netvā mayhaṃ pitu ācikkhitvā rajje patiṭṭhāpessāmī’’ti cintetvā ‘‘ehi ambho, na tvaṃ yakkho, pitu me jeṭṭhabhātikosi, ehi mayā saddhiṃ gantvā kulasantake rajje chattaṃ ussāpehī’’ti vatvā itarena ‘‘nāhaṃ manusso’’ti vutte ‘‘na tvaṃ mayhaṃ saddahasi, atthi pana so, yassa saddahasī’’ti pucchitvā ‘‘atthi asukaṭṭhāne dibbacakkhukatāpaso’’ti vutte taṃ ādāya tattha agamāsi. Tāpaso te disvāva ‘‘kiṃ karontā pitāputtā araññe carathā’’ti vatvā tesaṃ ñātibhāvaṃ kathesi . Porisādo tassa saddahitvā ‘‘tāta, tvaṃ gaccha, ahaṃ ekasmiññeva attabhāve dvidhā jāto, na me rajjenattho, pabbajissāmaha’’nti tāpasassa santike isipabbajjaṃ pabbaji. Atha naṃ kumāro vanditvā nagaraṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā –
“意志坚定的王子向食人者合掌,
既蒙允准,便平安康乐、无病无恼地还归迦毗罗城——那位勇毅不退的有情。”
‘‘Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya porisādaṃ; Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā kapilamalīnasattā’’ti. –
说完偈颂之后,为了说明他前往城里时,商人们等人所做的事,便说出了最后一首偈颂:
Gāthaṃ vatvā tassa nagaraṃ gatassa negamādīhi katakiriyaṃ dassento osānagāthamāha –
“所有的城里人和乡下人,骑象的、驾车的、走路的,全都来了。
他们合掌恭敬地走上前来,说道:向您这位难行能行者致敬。”
‘‘Taṃ negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca; Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosī’’ti.
国王听说“王子回来了”,就亲自出去迎接。王子在一大群人的簇拥下走上前,向国王行礼。国王问他:“孩子,你是怎么从那种食人者手里逃出来的?”王子把整件事报告说:“父王,他不是夜叉,是您的哥哥,是我的伯父。”又说:“您应该去见见我的伯父。”国王立刻让人击鼓传令,带着庞大的随从队伍去了苦行者住的地方。大苦行者详细讲了事情的全部经过:那个女夜叉怎么把他带来,为什么没吃他反而把他养大,他为什么不再是夜叉,以及他们之间的亲属关系。国王说:“来吧,哥哥,你来治理国家吧。”他回答:“不必了,大王。”国王又说:“那这样吧,你们来住在我的园林里,我用四种生活必需品供养你们,好吗?”他回答:“大王,我不去。”于是国王在他们草庵不远处围起一片山谷,造了一个大湖,开垦了田地,招来一千户富裕人家,建了一个大村庄让他们住下,并为苦行者们安排了乞食的地方。这个村子就叫小迦摩沙达摩尼村。而须陀素摩大士降伏食人者的那个地方,应当知道就是大迦摩沙达摩尼村。
Rājā ‘‘kumāro kira āgato’’ti sutvā paccuggamanaṃ akāsi. Kumāro mahājanaparivāro gantvā rājānaṃ vandi. Atha naṃ so pucchi – ‘‘tāta, kathaṃ tādisā porisādā muttosī’’ti. ‘‘Tāta, nāyaṃ yakkho, tumhākaṃ jeṭṭhabhātiko, esa mayhaṃ petteyyo’’ti sabbaṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘tumhehi mama petteyyaṃ daṭṭhuṃ vaṭṭatī’’ti āha. Rājā taṅkhaṇaññeva bheriṃ carāpetvā mahantena parivārena tāpasānaṃ santikaṃ agamāsi. Mahātāpaso tassa yakkhiniyā ānetvā akhāditvā positakāraṇañca yakkhābhāvakāraṇañca tesaṃ ñātibhāvañca sabbaṃ vitthārato kathesi. Rājā ‘‘ehi, bhātika, rajjaṃ kārehī’’ti āha. ‘‘Alaṃ mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi etha uyyāne vasissatha, ahaṃ vo catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmī’’ti? ‘‘Na āgacchāmi mahārājā’’ti. Rājā tesaṃ assamapadato avidūre ekaṃ pabbatantaraṃ bandhitvā mahantaṃ taḷākaṃ kāretvā kedāre sampādetvā mahaḍḍhakulasahassaṃ ānetvā mahāgāmaṃ nivāsetvā tāpasānaṃ bhikkhācāraṃ paṭṭhapesi. So gāmo cūḷakammāsadammanigamo nāma jāto. Sutasomamahāsattena porisādassa damitapadeso pana mahākammāsadammanigamoti veditabbo.
导师讲完这段法义、阐明了四圣谛之后,就把故事和本生对应起来。在四谛开示结束时,那位奉养母亲的长老证得了入流果。那时的父母就是大王族,苦行者是舍利弗,食人者是央掘摩罗,小妹是莲华色,大王后是罗睺罗的母亲,而那位不知疲倦的王子,就是我。
Satthā idaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne mātuposakatthero sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, tāpaso sāriputto, porisādo aṅgulimālo, kaniṭṭhā uppalavaṇṇā, aggamahesī rāhulamātā, alīnasattukumāro pana ahameva ahosinti.