三十集·[515] 5. 桑跋婆本生注释
16. 三十集义注 · 185 段
[515] 5. 桑跋婆本生注释巴利
[515] 5. Sambhavajātakavaṇṇanā
“我们已行于王位……”这句话,是导师住在祇园精舍时,围绕慧波罗蜜而说的开示。这个现世故事,将会在《大隧道本生》(本生经2.22.590及以下)中清楚呈现。巴利
Rajjañcapaṭipannāsmāti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu mahāumaṅgajātake (jā. 2.22.590 ādayo) āvi bhavissati.
过去,在俱卢国的因达巴塔城里,有一位名叫檀那阇耶·果拉比亚的国王治理着国家。他有一位名叫苏支罗多的婆罗门做国师,负责教导他什么是有益的、什么是正法。国王一边做布施等善行积累福德,一边依法治理国家。有一天,他准备了一个叫“法施”的问题,请国师苏支罗多婆罗门坐上座位,恭敬供养之后,提出问题,说了四首偈颂:巴利
Atīte pana kururaṭṭhe indapatthanagare dhanañcayakorabyo nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sucirato nāma brāhmaṇo purohito atthadhammānusāsako ahosi. Rājā dānādīni puññāni karonto dhammena rajjamanusāsi. So ekadivasaṃ dhammayāgaṃ nāma pañhaṃ abhisaṅkharitvā sucirataṃ nāma brāhmaṇaṃ purohitaṃ āsane nisīdāpetvā sakkāraṃ katvā pañhaṃ pucchanto catasso gāthāyo abhāsi –
我们已经登上王位,掌握了主权,苏奇拉塔啊;
我想达到至高地位,征服这片大地。巴利
‘‘Rajjañca paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata; Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ.
以法,不以非法;非法于我不喜。
苏奇拉塔啊,国王所行的法,正是他的义务。巴利
‘‘Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati; Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata.
在这个世上凭它不受责备,死后也凭它不受责备;
婆罗门,我们靠这个在天界和人间得到名声与追随者。巴利
‘‘Idha cevāninditā yena, pecca yena aninditā; Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu brāhmaṇa.
“ 婆罗门,我想要成就利益和法。
婆罗门,你既然被我问到了,就请为我解说那义与法。”巴利
‘‘Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito’’ti.
老师,这里说“我们统治”,是指我们统治这座七由旬大的因达帕塔纳城的王位,也统治那三百由旬大的俱卢国中被称为自主的权威。“我们已经踏上”,是说我们已经达到了。“伟大”,现在是指伟大的状态。“我想达到、征服”,是说我想以法来征服、统御这片大地。“更应去做”,是说国王所行的法,比其余的人所行的更应去做、更应当行。因为世间都随顺国王,当那位国王如法时,一切人也都会如法。所以这个法,确实是国王最应做的事。巴利
Tattha rajjanti, ācariya, mayaṃ imasmiṃ sattayojanike indapatthanagare rajjañca, tiyojanasatike kururaṭṭhe issarabhāvasaṅkhātaṃ ādhipaccañca. Paṭipannāsmāti adhigatā bhavāma. Mahattanti idāni mahantabhāvaṃ. Pattumicchāmi vijetunti imaṃ pathaviṃ dhammena abhibhavituṃ ajjhottharituṃ icchāmi. Kiccovāti avasesajanehi rañño carito dhammo kicco karaṇīyataro. Rājānuvattako hi loko, so tasmiṃ dhammike sabbopi dhammiko hoti. Tasmā esa dhammo nāma raññova kiccoti.
在这里,我们不被指责,意思是:靠着它,我们在这一世和下一世都不会被指责。靠着它得到,意思是:靠着它,我们不投生到地狱等地方,而在天界和人间获得名声、权势、福报——请告诉我们这个原因。我,婆罗门啊,就是那样一个人:我想要去做、受持、实践、生起那被称为果报的利益,以及作为那利益之因的法。婆罗门啊,我这样一个已经轻易踏上通向涅槃之道、希望达到不再受生状态的人,既然来问你,你就请把那利益和法说出来,要清楚地讲给我听。就这样,他向婆罗门提出了关于法施的问题。巴利
Idha cevāninditāti yena mayaṃ idhaloke paraloke ca aninditā. Yena pappomūti yena mayaṃ nirayādīsu anibbattitvā devesu ca manussesu ca yasaṃ issariyaṃ sobhaggaṃ pāpuṇeyyāma, taṃ no kāraṇaṃ kathehīti . Yohanti, brāhmaṇa, yo ahaṃ phalavipākasaṅkhātaṃ atthañca tassa atthassa hetubhūtaṃ dhammañca kattuṃ samādāya vattituṃ uppādetuñca icchāmi. Taṃ tvanti tassa mayhaṃ tvaṃ sukheneva nibbānagāmimaggaṃ āruyha apaṭisandhikabhāvaṃ patthentassa taṃ atthañca dhammañca pucchito akkhāhi, pākaṭaṃ katvā kathehīti brāhmaṇaṃ dhammayāgapañhaṃ pucchi.
不过这个问题很深,是诸佛才能了知的境界,只应该去问圆满觉悟的佛陀;如果没遇到佛陀,那就应该去问一位寻求一切知智的菩萨。可是修慈罗因为自己不是菩萨,没办法解说这个问题。他解说不出来,也没有摆出智者的架子,而是如实说出自己无能为力,于是诵出这首偈颂——巴利
Ayaṃ pana pañho gambhīro buddhavisayo, sabbaññubuddhameva taṃ pucchituṃ yuttaṃ, tasmiṃ asati sabbaññutaññāṇapariyesakaṃ bodhisattanti. Sucirato pana attano abodhisattatāya pañhaṃ kathetuṃ nāsakkhi, asakkonto ca paṇḍitamānaṃ akatvā attano asamatthabhāvaṃ kathento gāthamāha –
“ 大王,除了维杜罗,没人能解说这个。
刹帝利啊,你想成就的利益和法。”巴利
‘‘Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati; Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiyā’’ti.
这段话的意思是:大王,这个问题不是像我这样的人能回答的。我既看不到它的开头,也看不到它的结尾,就像走进了一片黑暗。不过,波罗奈王有一位名叫维杜罗的国师婆罗门,他能讲说这件事。除了他以外,再没有别人能为你讲说你想成就的义与法了。巴利
Tassattho – avisayo esa, mahārāja, pañho mādisānaṃ. Ahañhi nevassa ādiṃ, na pariyosānaṃ passāmi, andhakāraṃ paviṭṭho viya homi. Bārāṇasirañño pana purohito vidhuro nāma brāhmaṇo atthi, so etaṃ ācikkheyya, taṃ ṭhapetvā yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca kattumicchasi, etaṃ akkhātuṃ na añño arahatīti.
国王听了他的话,说:“既然如此,婆罗门,你赶快到他那里去吧!”说完就给了他礼物,想派他去,于是诵出这首偈颂——巴利
Rājā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘tena hi, brāhmaṇa, khippaṃ tassa santikaṃ gacchāhī’’ti paṇṇākāraṃ datvā taṃ pesetukāmo hutvā gāthamāha –
“ 来吧,被派去的人,到维杜罗身边去;
把这尼卡黄金拿去吧,善行清净的人;
应当把这笔供养献出去,作为对义理与法之教导的酬谢。”巴利
‘‘Ehi kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ; Nikkhañcimaṃ suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata; Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā’’ti.
在这段里,“upantikaṃ”就是“近旁”的意思。“nikkhaṃ”是一枚尼卡,等于五枚金币。而这个人则是给了赤金一千尼卡之后,这样说道。“imaṃ dajjā”的意思是:由此,当这个关于法施的问题被解答之后,你应当为了酬谢他对义与法的教导,而献上这一千尼卡作为供养。巴利
Tattha upantikanti santikaṃ. Nikkhanti pañcasuvaṇṇo eko nikkho. Ayaṃ pana rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā evamāha. Imaṃ dajjāti tena imasmiṃ dhammayāgapañhe kathite tassa atthadhammānusiṭṭhiyā abhihārapūjaṃ karonto imaṃ nikkhasahassaṃ dadeyyāsīti.
他这样说完之后,为了让人把问题的解答写下来,给了他一块价值十万的金片;为了让他出行,给了车乘;为了让他有随从,给了军队;还给了那份礼物,随即就打发他上路了。那位使者从因达帕塔纳城出发,没有直接前往波罗奈城。凡是智者居住的地方,他都一一前去拜访。他走遍整个赡部洲,始终找不到能解答这个问题的人,于是一路辗转来到波罗奈,在一个地方住了下来。到了吃早饭的时候,他带着几个人来到维杜罗的住处,让人通报自己来了。维杜罗把他叫了进去,他看见维杜罗正在自己家里吃饭。为了说明这件事,导师说了第七首偈颂——巴利
Evañca pana vatvā pañhavissajjanassa likhanatthāya satasahassagghanakaṃ suvaṇṇapaṭṭañca gamanatthāya yānaṃ, parivāratthāya balakāyaṃ, tañca paṇṇākāraṃ datvā taṅkhaṇaññeva uyyojesi. So pana indapatthanagarā nikkhamitvā ujukameva bārāṇasiṃ agantvā yattha yattha paṇḍitā vasanti, sabbāni tāni ṭhānāni upasaṅkamitvā sakalajambudīpe pañhassa vissajjetāraṃ alabhitvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā ekasmiṃ ṭhāne nivāsaṃ gahetvā katipayehi janehi saddhiṃ pātarāsabhuñjanavelāya vidhurassa nivesanaṃ gantvā āgatabhāvaṃ ārocāpetvā tena pakkosāpito taṃ sake ghare bhuñjamānaṃ addasa. Tamatthaṃ āvikaronto satthā sattamaṃ gāthamāha –
“ 跋勒德瓦哲自己主动来到维杜罗身边;
大婆罗门看见他正在自己家中吃饭。”巴利
‘‘Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare’’ti.
其中,svādhippāgā 的意思是:那位婆罗堕阇族姓者久已到来,也就是已经抵达。Mahābrahmā 就是大婆罗门。Asamānaṃ 就是正在进食。巴利
Tattha svādhippāgāti so bhāradvājagotto sucirato adhippāgā, gatoti attho. Mahābrahmāti mahābrāhmaṇo. Asamānanti bhuñjamānaṃ.
那位是他小时候的伙伴,曾在同一位老师门下学过手艺。所以,和他一起吃完饭、用餐结束之后,舒舒服服坐着时,被问了一句:“朋友,你是为什么来的?”他就说明了自己来的原因,说出第八首偈颂:巴利
So pana tassa bālasahāyako ekācariyakule uggahitasippo, tasmā tena saddhiṃ ekato bhuñjitvā bhattakiccapariyosāne sukhanisinno ‘‘samma kimatthaṃ āgatosī’’ti puṭṭho āgamanakāraṇaṃ ācikkhanto aṭṭhamaṃ gāthamāha –
“ 我是威名远播的俱卢王遣来的使者;
坚战如是陈说:你问义与法。
维杜罗啊,现在你被我问到,就请把其中的义和法讲出来吧。”巴利
‘‘Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito’’ti.
当时,我是名声显赫的俱卢王的使者。被派遣,是指受他差遣而来到这里。他问我:那位坚战族的财胜王问了我一个叫“法施问”的问题,我没法回答,知道你能回答,就告诉了他。他给了礼物,为了问这个问题而派我到你这儿来,说:“去维杜罗那里,请问这个问题的含义和法。”现在你被我问了,就说吧。巴利
Tattha raññohanti ahaṃ rañño korabyassa yasassino dūto. Pahitoti tena pesito idhāgamiṃ. Pucchesīti so yudhiṭṭhilagotto dhanañcayarājā maṃ dhammayāgapañhaṃ nāma pucchi, ahaṃ kathetuṃ asakkonto ‘‘tvaṃ sakkhissasī’’ti ñatvā tassa ārocesiṃ, so ca paṇṇākāraṃ datvā pañhapucchanatthāya maṃ tava santikaṃ pesento ‘‘vidhurassa santikaṃ gantvā imassa pañhassa atthañca pāḷidhammañca puccheyyāsī’’ti abravi. ‘‘Taṃ tvaṃ idāni mayā pucchito akkhāhī’’ti.
那时,那位婆罗门心想:“我要抓住大众的心。”他就像要挡住恒河一样来审理裁决。他根本没有机会回答问题。他在解释这个义理时,诵出了第九偈——巴利
Tadā pana so brāhmaṇo ‘‘mahājanassa cittaṃ gaṇhissāmī’’ti gaṅgaṃ pidahanto viya vinicchayaṃ vicāreti. Tassa pañhavissajjane okāso natthi. So tamatthaṃ ācikkhanto navamaṃ gāthamāha –
“ 他们将为我堵住恒河,婆罗门,我不能那样做;”
即使要挡住大海,那个人怎么可能做到呢?
你问了我义和法,我却没法为你解说。巴利
‘‘Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa; Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito’’ti.
它的意思是:婆罗门,我心里生起了这样一个念头:“我要挡住众生种种心念奔流的那条恒河。”可是我根本挡不住那浩瀚的大海,那怎么还会有机会呢?我没法回答你的问题。所以,因为我既得不到心一境性,也找不到合适的时机,当你来问义和法的时候,我没办法为你解说。巴利
Tassattho – brāhmaṇa, mayhaṃ ‘‘mahājanassa nānācittagatisaṅkhātaṃ gaṅgaṃ pidahissa’’nti byāpāro uppanno, tamahaṃ mahāsindhuṃ apidhetuṃ na sakkomi, tasmā kathaṃ so okāso bhavissati, yasmā te ahaṃ pañhaṃ vissajjeyyaṃ. Iti cittekaggatañceva okāsañca alabhanto na te sakkomi akkhātuṃ atthaṃ dhammañca pucchitoti.
他这样说完之后,又说:“我的儿子很聪明,比我更有智慧,他会为你解答,你去他那里吧。”接着说出第十首偈颂——巴利
Evañca pana vatvā ‘‘putto me paṇḍito mayā ñāṇavantataro, so te byākarissati, tassa santikaṃ gacchāhī’’ti vatvā dasamaṃ gāthamāha –
“ 我的儿子名叫贤作,是我亲生的,从我身上生出来的;
你到那里以后,就向他请教义和法吧,婆罗门。”巴利
‘‘Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇā’’ti.
其中,“胎生子”是指在怀里养大的。“由己所生”是指自己生下来的。巴利
Tattha orasoti ure saṃvaḍḍho. Atrajoti attanā jātoti.
他听了这话之后,过了很久,从毗杜罗的家里出来,前往跋陀罗迦罗的住处。那时跋陀罗迦罗已经吃过早饭,正坐在自己的随从中间。导师为了说明这件事,说了第十一偈:巴利
Taṃ sutvā sucirato vidhurassa gharā nikkhamitvā bhadrakārassa bhuttapātarāsassa attano parisamajjhe nisinnakāle nivesanaṃ agamāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā ekādasamaṃ gāthamāha –
“ 婆罗堕阇行近跋陀迦罗,
大梵天神见彼端坐己室中。”巴利
‘‘Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmanī’’ti.
在这里,“住所”就是指家。巴利
Tattha vesmanīti ghare.
他到了那里,接受了跋陀罗伽勒青年为他准备的座位和供养,坐下之后,被问起来意,就说了第十二首偈颂:巴利
So tattha gantvā bhadrakāramāṇavena katāsanābhihārasakkāro nisīditvā āgamanakāraṇaṃ puṭṭho dvādasamaṃ gāthamāha –
“ 我是名声显赫的俱卢王派来的使者。
‘ 你问的是义和法。’坚战这样说道。
请你为我解说这其中的含义和法,善行者。”巴利
‘‘Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi me’’ti.
这时,跋陀罗伽勒对他说:“孩子,这些天我沉迷于邪淫之事,心里乱得很,所以没办法为你解答。不过我有个弟弟,名叫散若耶童子,他的智慧远远超过我。你去问他吧,他会为你解答这个问题。”说完,为了让他去弟弟那里,他说了两首偈颂:巴利
Atha naṃ bhadrakāro, ‘‘tāta, ahaṃ imesu divasesu paradārikakamme abhiniviṭṭho, cittaṃ me byākulaṃ, tena tyāhaṃ vissajjetuṃ na sakkhissāmi, mayhaṃ pana kaniṭṭho sañcayakumāro nāma mayā ativiya ñāṇavantataro, taṃ puccha, so te pañhaṃ vissajjessatī’’ti tassa santikaṃ pesento dve gāthā abhāsi –
我丢下了那具肉担子,却追着一只蜥蜴跑。
即使你问我义理和法,我也无法为你解释。巴利
‘‘Maṃsakājaṃ avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito.
“ 我有个弟弟名叫散若亚,他是我最小的弟弟,乐于清净。
你去向他请教义理和法吧,婆罗门。”巴利
‘‘Sañcayo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇā’’ti.
这里说的“肉担”,就像有个男人挑着一担肥美的兽肉在路上走,半路看见一只小蜥蜴,就把肉担扔下,跑去追那只小蜥蜴。同样,我丢下自己家里听话的妻子,却去追别人守护看管的女人——我就是这样的人。他是在表明这个意思,所以才这样说。巴利
Tattha maṃsakājanti yathā nāma puriso thūlamigamaṃsaṃ kājenādāya gacchanto antarāmagge godhapotakaṃ disvā maṃsakājaṃ chaḍḍetvā taṃ anubandheyya, evameva attano ghare vasavattiniṃ bhariyaṃ chaḍḍetvā parassa rakkhitagopitaṃ itthiṃ anubandhanto homīti dīpento evamāhāti.
那时,他去了散若耶的住处,散若耶款待了他,问他为什么来,他就把来意说了。导师为了说明这件事,说了两首偈颂——巴利
So tasmiṃ khaṇe sañcayassa nivesanaṃ gantvā tena katasakkāro āgamanakāraṇaṃ puṭṭho ācikkhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthā abhāsi –
跋勒德瓦哲自愿前往,来到散若耶跟前;
大梵天神看见他坐在自己的屋子里。巴利
‘‘Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani.
“ 我是名声显赫的俱卢王派出的使者。
坚战这样说道:你请教义和法。
散若耶啊,你被问到时,就该宣说义与法。”巴利
‘‘Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito’’ti.
散若耶王子那时却沉迷于别人的妻子。于是他对那位婆罗门说:“亲爱的,我沉迷于别人的妻子,沉迷其中时,我下恒河渡到对岸去。死神在我早晚渡河时吞食我,所以我心里乱得很,没法给你讲。不过我有个弟弟,名叫生起王子,才七岁,他的智慧比我强百倍、千倍、十万倍。他会给你讲,你去找他问吧。”导师为了说明这个意思,说了下面两首偈颂:巴利
Sañcayakumāro pana tadā paradārameva sevati. Athassa so ‘‘ahaṃ, tāta, paradāraṃ sevāmi, sevanto ca pana gaṅgaṃ otaritvā paratīraṃ gacchāmi, taṃ maṃ sāyañca pāto ca nadiṃ tarantaṃ maccu gilati nāma, tena cittaṃ me byākulaṃ, na tyāhaṃ ācikkhituṃ sakkhissāmi, kaniṭṭho pana me sambhavakumāro nāma atthi jātiyā sattavassiko, mayā sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇenādhikañāṇataro, so te ācikkhissati, gaccha taṃ pucchāhī’’ti āha. Imamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthā abhāsi –
死神时时刻刻都在吞噬我,无论傍晚还是清晨,善行者啊。
你问我含义和法,我却没法给你讲清楚。巴利
‘‘Sadā maṃ gilate maccu, sāyaṃ pāto sucīrata; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito.
“ 我有个弟弟,名字叫生起,是我的幼弟,喜好清净。
你亲自去向他请教义和法吧,婆罗门。”巴利
‘‘Sambhavo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇā’’ti.
善久听了之后,心里想:“这个问题在当今世上实在太稀奇了,我想恐怕没有人有能力回答这个问题。”这样想过之后,他说了两首偈颂:巴利
Taṃ sutvā sucirato ‘‘ayaṃ pañho imasmiṃ loke abbhuto bhavissati, imaṃ pañhaṃ vissajjetuṃ samattho nāma natthi maññe’’ti cintetvā dve gāthā abhāsi –
贤者们,这法真是奇妙,却不合我们的心意。
父子三人,他们凭智慧都不能明了。巴利
‘‘Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati; Tayo janā pitāputtā, te su paññāya no vidū.
“ 你们被问到含义和法义时,却回答不出来。
一个年幼的孩子,被问到的时候,怎么能知道其中的道理和法呢?”巴利
‘‘Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā; Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito’’ti.
这里,“nāyanti”的意思是:这个被提出的问题极为稀有,按理说根本没有人能够解说它。所以,你说“男孩将会解说”,这话我们并不认同。“te su”里的“su”只是个没有实义的小品词。“父亲”指维杜罗智者,“儿子”指跋陀罗迦罗和散若耶,这父子三人凭智慧都不能了知这个法,不能明白,那还有谁能知道呢?这就是这段话的意思。“Na taṃ”的意思是:你们三个人被问到这个问题,都没能解说出来,一个七岁的孩子被问到时,又怎么会知道呢?他凭什么能知道呢?这就是这段话的意思。巴利
Tattha nāyanti ayaṃ pañhadhammo abbhuto, imaṃ kathetuṃ samatthena nāma na bhavitabbaṃ, tasmā yaṃ tvaṃ ‘‘kumāro kathessatī’’ti vadati, nāyaṃ asmākaṃ ruccati. Te sūti ettha su-kāro nipātamattaṃ. Pitāti vidhuro paṇḍito, puttā bhadrakāro sañcayo cāti tepi tayo pitāputtā paññāya imaṃ dhammaṃ no vidū, na vijānanti, añño ko jānissatīti attho. Na tanti tumhe tayo janā pucchitā etaṃ akkhātuṃ na sakkotha, daharo sattavassiko kumāro pucchito kathaṃ nu jaññā, kena kāraṇena jānituṃ sakkhissatīti attho.
散若耶王子听了这话,就说:“父亲,别因为桑跋婆王子年纪小就轻视他。如果您真想得到问题的解答,那就去问他吧。”接着,他用能说明道理的种种比喻,来显示这位王子的德行,说了十二首偈颂:巴利
Taṃ sutvā sañcayakumāro, ‘‘tāta, sambhavakumāraṃ ‘daharo’ti mā uññāsi, sacepi pañhavissajjanenātthiko, gaccha naṃ pucchā’’ti atthadīpanāhi upamāhi kumārassa vaṇṇaṃ pakāsento dvādasa gāthā abhāsi –
别因为人家年轻就看不起他,未曾问过他的出身。
询问了起源之后,就能知道义理和法,婆罗门。巴利
‘‘Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.
就像一轮没有污垢的月亮,运行在虚空中;
他以光芒超胜世间一切星群。巴利
‘‘Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā; Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati.
桑跋婆虽年幼,却具智慧;
未问桑跋婆之前,莫因年少轻慢于他。
询问了起源之后,便应知晓义与法,婆罗门(Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.)巴利
‘‘Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.
就像在夏季里,有一个可爱的月份,婆罗门;
它比其他月份都更美,以树上的花而庄严。巴利
‘‘Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati.
同样地,桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
别因为人家年轻就看不起他,还没问清楚他的出身之前,不要轻视。
问明出身之后,婆罗门,便能了知义与法。巴利
‘‘Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.
就像雪山,婆罗门,那座香山,
为种种树木所覆盖,是诸大生灵群聚栖居之处。
凭借天界的药草,四方闪耀光芒,香气弥漫。巴利
‘‘Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano; Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo; Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca.
同样地,桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
别因为人家年轻就看不起他,还没问清楚他的出身之前,不要这样。
问过出身之后,应知义理和法,婆罗门。巴利
‘‘Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.
梵天神啊,譬如一团火,焰鬘辉耀,威名赫赫;
燃烧着行于林中,那黑径者。巴利
‘‘Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā; Jalamāno vane gacche, analo kaṇhavattanī.
食酥油者,以烟为旗,极炎夏时,焚林之火;
夜半时分,山巅之上,柴薪丰足,光焰辉煌。巴利
‘‘Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho; Nisīthe pabbataggasmiṃ, pahūtedho virocati.
即使年轻,他也因与智慧相应而成。
别因为他还年轻就看不起他,在没问清楚他的出身之前;
问过祖先之后,就能了解意义和法,婆罗门。巴利
‘‘Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa.
以疾驰识良马,以牵重识公牛;
以挤奶识母牛,以言谈识智者。巴利
‘‘Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca vāhiye; Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ.
“ 即使如此,年轻的肉身也因与智慧相应而生起;
别因为他还年轻就轻视他,没有询问他的出身;
问过起源之后,诸婆罗门啊,应当了知意义与法。”巴利
‘‘Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇā’’ti.
在这里,“你将知道”就是你将会了知。“月”指满月。“无垢”指远离云等污垢。“即使这样,虽然年少”意思是:桑跋婆王子虽然处在年少阶段,但凭借与智慧相应,超越了赡部洲大地上其余所有智者,因此光耀显赫。“可爱者”指心月。“远胜其他”指远远胜过其他十一个月。“如此”是说:桑跋婆即使这样,也凭借与智慧相应而闪耀。“雪山”指在下雪时节与雪相应,所以叫雪山;在热季时它吐出雪,所以叫雪山。“香醉山”指用香气迷醉到(来者),也就是以香气迷醉来者;“大种天众的居所”指大种天众居住的地方;“令一切方所遍放光明”指使一切方所都遍放光明;“以香气遍吹一切方所”指香气吹遍一切方所。“如此”是说:桑跋婆即使这样,也凭借与智慧相应,既光耀一切方所,又香飘一切方所。巴利
Tattha jaññāti jānissasi. Candoti puṇṇacando. Vimaloti abbhādimalavirahito. Evampi daharūpetoti evaṃ sambhavakumāro daharabhāvena upetopi paññāyogena sakalajambudīpatale avasese paṇḍite atikkamitvā virocati. Rammakoti cittamāso. Atevaññehīti ativiya aññehi ekādasahi māsehi. Evanti evaṃ sambhavopi paññāyogena sobhati. Himavāti himapātasamaye himayuttoti himavā, gimhakāle himaṃ vamatīti himavā. Sampattaṃ janaṃ gandhena madayatīti gandhamādano. Mahābhūtagaṇālayoti devagaṇānaṃ nivāso. Disā bhātīti sabbadisā ekobhāsā viya karoti. Pavātīti gandhena sabbadisā vāyati. Evanti evaṃ sambhavopi paññāyogena sabbadisā bhāti ceva pavāti ca.
有声誉,是指因为具足威德而有名声。具光焰,是指与火焰相连。在林中燃烧而行,是指在叫做树丛的大森林里燃烧着走动。火,是指不满足。黑途,是因为所行之道是黑色的。食酥者,是指在祭祀中以供养的方式吃下所浇酥油。烟旗,是指烟为他完成旗帜的作用。烧灼极好的森林丛,其中“ahevana”叫做森林丛,意思是烧灼极好的森林丛。在夜间,是指在夜晚时分。在山峰,是指在山的顶端。有大量薪柴,是指有很多柴火。照耀,是指在一切方向放光。同样地,我的幼弟桑巴瓦童子虽然年纪小,却凭藉与慧相应而光耀。良驹,是指以速度的成就来辨认良种良马,不是凭身体。负重者,是指在有重担要运载时,因为承受重担而说“我最上”,由此辨认公牛。挤奶,是指以产奶的成就来辨认母牛“奶水好”。说话,在这里应引用经文:“不辨不说话者,混杂在愚人中的智者。”巴利
Yasassimāti tejasampattiyā yasassimā. Accimālīti accīhi yutto. Jalamāno vane gaccheti gacchasaṅkhāte mahāvane jalanto carati. Analoti atitto. Gatamaggassa kaṇhabhāvena kaṇhavattanī. Yaññe āhutivasena āhutaṃ ghataṃ asnātīti ghatāsano. Dhūmo ketukiccaṃ assa sādhetīti dhūmaketu. Uttamāhevanandahoti ahevanaṃ vuccati vanasaṇḍo, uttamaṃ vanasaṇḍaṃ dahatīti attho. Nisītheti rattibhāge. Pabbataggasminti pabbatasikhare. Pahūtedhoti pahūtaindhano. Virocatīti sabbadisāsu obhāsati. Evanti evaṃ mama kaniṭṭho sambhavakumāro daharopi paññāyogena virocati. Bhadranti bhadraṃ assājānīyaṃ javasampattiyā jānanti, na sarīrena. Vāhiyeti vahitabbabhāre sati bhāravahatāya ‘‘ahaṃ uttamo’’ti balibaddaṃ jānanti. Dohenāti dohasampattiyā dhenuṃ ‘‘sukhīrā’’ti jānanti. Bhāsamānanti ettha ‘‘nābhāsamānaṃ jānanti, missaṃ bālehi paṇḍita’’nti suttaṃ (saṃ. ni. 2.241) āharitabbaṃ.
当那位兄长正这样赞叹桑巴瓦时,苏吉拉多心想:“我该问个问题来弄清楚。”于是问道:“那么,童子,你的弟弟在哪里?”那兄长便打开狮形窗,伸出手说:“那个在宫殿门口的内街上,和一群男童一起玩耍的金色少年,就是我的弟弟。你过去问他吧,他会以佛陀的风范为你解答。”苏吉拉多听了他的话,从高楼上下来,来到那童子跟前。他是什么时候去的呢?就在那童子解开下衣、甩到肩上、双手捧起沙子站着的时候。为了说明这件事,导师说了一首偈颂:巴利
Sucirato evaṃ tasmiṃ sambhavaṃ vaṇṇente ‘‘pañhaṃ pucchitvā jānissāmī’’ti ‘‘kahaṃ pana te kumāra kaniṭṭho’’ti pucchi. Athassa so sīhapañjaraṃ vivaritvā hatthaṃ pasāretvā ‘‘yo esa pāsādadvāre antaravīthiyā kumārakehi saddhiṃ suvaṇṇavaṇṇo kīḷati, ayaṃ mama kaniṭṭho, upasaṅkamitvā taṃ puccha, buddhalīḷāya te pañhaṃ kathessatī’’ti āha. Sucirato tassa vacanaṃ sutvā pāsādā oruyha kumārassa santikaṃ agamāsi. Kāya velāyāti? Kumārassa nivatthasāṭakaṃ mocetvā khandhe khipitvā ubhohi hatthehi paṃsuṃ gahetvā ṭhitavelāya. Tamatthaṃ āvikaronto satthā gāthamāha –
“ 跋勒德瓦哲行近桑巴瓦,
大梵天神见其在城外嬉戏。”巴利
‘‘Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure’’ti.
在这里,“城外”指的是在住处之外。巴利
Tattha bahīpureti bahinivesane.
大士看见婆罗门来到面前站定,就问他:“父亲,你为什么来这里?”婆罗门回答:“孩子啊,王子,我走遍了整个赡部洲,一直找不到能解答我所问问题的人,所以来到你这里。”大士听了这话,心想:“据说整个赡部洲都解决不了的问题,竟然传到我这里来了,看来我在智慧上已经是个长辈了。”于是他生起了惭愧心,扔掉手里的沙子,从肩上取下布衣穿好,说:“问吧,婆罗门,我要以佛陀的优雅风度为你解说。”就这样,他发出了如同一切知者一般的邀请。巴利
Mahāsattopi brāhmaṇaṃ āgantvā purato ṭhitaṃ disvā ‘‘tāta, kenatthenāgatosī’’ti pucchitvā, ‘‘tāta, kumāra ahaṃ jambudīpatale āhiṇḍanto mayā pucchitaṃ pañhaṃ kathetuṃ samatthaṃ alabhitvā tava santikaṃ āgatomhī’’ti vutte ‘‘sakalajambudīpe kira avinicchito pañho mama santikaṃ āgato, ahaṃ ñāṇena mahallako’’ti hirottappaṃ paṭilabhitvā hatthagataṃ paṃsuṃ chaḍḍetvā khandhato sāṭakaṃ ādāya nivāsetvā ‘‘puccha, brāhmaṇa, buddhalīḷāya te kathessāmī’’ti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi. Tato brāhmaṇo –
“ 我是那位声名远扬的俱卢王派来的使者。
你请教了利益和法,坚战这样说道。
你被问到的时候,桑巴瓦啊,就把义和法都讲清楚吧。”巴利
‘‘Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito’’ti. –
他用偈颂来提问。巴利
Gāthāya pañhaṃ pucchi.
他的含义对那位聪慧的桑巴瓦来说,就像天空正中的满月一样清楚明了。巴利
Tassa attho sambhavapaṇḍitassa gaganamajjhe puṇṇacando viya pākaṭo ahosi.
于是,他对他说:“那么,请听。”接着为了解答法施之问,说出了这首偈颂:巴利
Atha naṃ ‘‘tena hi suṇohī’’ti vatvā dhammayāgapañhaṃ vissajjento gāthamāha –
“ 我确实会对你讲说,就像善巧者那样;
国王确实知道那件事,即他会做还是不会做。”巴利
‘‘Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā’’ti.
他站在街道中间,用甜美的声音说法,声音传遍了方圆十二由旬的整个波罗奈。于是国王、副王等人全都聚集过来。这位大士就在大众当中开始说法。巴利
Tassa antaravīthiyaṃ ṭhatvā madhurassarena dhammaṃ desentassa saddo dvādasayojanikaṃ sakalabārāṇasinagaraṃ avatthari. Atha rājā ca uparājādayo ca sabbe sannipatiṃsu. Mahāsatto mahājanassa majjhe dhammadesanaṃ paṭṭhapesi.
这里,“确实”是表示确定的说法。“正如善巧者”的意思是:就像极为善巧、了知一切的正觉佛陀所教导的那样,我也一定会为你们讲说。“至于国王”这句是说:我会按照你们的国王所能了解的程度来讲说那个问题。再进一步,只有国王自己知道,他做还是不做,无论做或不做,结果都只归他自己,我并没有过失。巴利
Tattha tagghāti ekaṃsavacanaṃ. Yathāpi kusaloti yathā atikusalo sabbaññubuddho ācikkhati, tathā te ekaṃseneva ahamakkhissanti attho. Rājā ca kho tanti ahaṃ taṃ pañhaṃ yathā tumhākaṃ rājā jānituṃ sakkoti, tathā kathessāmi. Tato uttari rājā eva taṃ jānāti, yadi karissati vā na vā karissati, karontassa vā akarontassa vā tassevetaṃ bhavissati, mayhaṃ pana doso natthīti dīpeti.
他这样用这首偈颂把问题答应下来之后,现在要讲说法施的问题,就说道——巴利
Evaṃ imāya gāthāya pañhakathanaṃ paṭijānitvā idāni dhammayāgapañhaṃ kathento āha –
今天或明天再考虑吧,当国王问起时,苏奇拉塔。
国王啊,不要拖延;事情发生时,要像坚战王那样。巴利
‘‘Ajja suveti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo.
唯于内里应自语,善行者纵受王问;
莫向邪途驻足安,如彼愚痴失念人。巴利
‘‘Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso.
不要放纵自己,不要做不合正法的事;
不应在非渡口处渡河,也不应和没有意义的事搅在一起。巴利
‘‘Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare; Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā.
刹帝利若懂得做这些事,
那位国王时时刻刻都在增长,就像白半月里的月天子一样。巴利
‘‘Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo; Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā.
“ 他受到亲属的喜爱,在朋友中也光彩照人;
有智慧的人,身体坏灭之后,就会往生到天界。”巴利
‘‘Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti.
其中,“应当说”就是“要说”的意思。这里说的是:亲爱的须质罗多,如果有人被你们的国王这样问:“今天我们是要布施、持戒、做布萨羯磨吗?”而他却对国王说:“大王,今天我们先杀生、享受欲乐、喝酒吧,善事明天再做。”就算说这话的大臣权势极大,你们那位坚战王族的国王遇到这种情况时,也千万不要在那一天放逸度日,不要听从这个大臣的话,不要退失已经生起的善心,而要继续去做与善相应的业。这就是你要对他说的话。菩萨便以这首偈颂这样说——巴利
Tattha saṃseyyāti katheyya. Idaṃ vuttaṃ hoti – tāta, sucirata sace tumhākaṃ raññā ‘‘ajja dānaṃ dema, sīlaṃ rakkhāma, uposathakammaṃ karomā’’ti koci puṭṭho, ‘‘mahārāja, ajja tāva pāṇaṃ hanāma, kāme paribhuñjāma, suraṃ pivāma, kusalaṃ pana karissāma suve’’ti rañño katheyya, tassa atimahantassapi amaccassa vacanaṃ katvā tumhākaṃ rājā yudhiṭṭhilagotto tathārūpe atthe jāte taṃ divasaṃ pamādena vītināmento mā avasi, tassa vacanaṃ akatvā uppannaṃ kusalacittaṃ aparihāpetvā kusalapaṭisaṃyuttaṃ kammaṃ karotuyeva, idamassa katheyyāsīti. Evaṃ mahāsatto imāya gāthāya –
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve’’ti. (ma. ni. 3.272) –
以及《善一夜经》,巴利
Bhaddekarattasuttañceva,
‘‘Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno pada’’nti. (dha. pa. 21) –
他还讲了关于不放逸的教诫。巴利
Appamādovādañca kathesi.
“只是内在的”,亲爱的苏奇拉塔,当国王问你“你问桑巴瓦贤者法施的问题时,他说了什么?”时,你应当回答你们的国王说“只是内在的”,也就是要说明:被称为自身内在的五蕴,因为生起之后便不复存在,所以是无常的。至此,大士——巴利
Ajjhattaññevāti , tāta, sucirata sambhavapaṇḍito tayā dhammayāgapañhe pucchite kiṃ kathesīti raññā puṭṭho samāno tumhākaṃ rañño ajjhattaññeva saṃseyya, niyakajjhattasaṅkhātaṃ khandhapañcakaṃ hutvā abhāvato aniccanti katheyyāsi. Ettāvatā mahāsatto –
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati’’. (dha. pa. 277) – ‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino’’ti. (dī. ni. 2.221) –
他这样讲说了已被详细阐明的无常性。巴利
Evaṃ vibhāvitaṃ aniccataṃ kathesīti.
婆罗门,所谓“邪道”:就像愚痴、无心的盲目凡夫,会去走那被称为六十二种邪见的邪道;你的国王不该走那样的邪道,而应当只走能导向解脱的十善业道。你应当这样对他说。巴利
Kummagganti, brāhmaṇa, yathā mūḷho acetano andhabālaputhujjano dvāsaṭṭhidiṭṭhigatasaṅkhātaṃ kummaggaṃ sevati, evaṃ tava rājā taṃ kummaggaṃ na seveyya, niyyānikaṃ dasakusalakammapathamaggameva sevatu, evamassa vadeyyāsīti.
“自己”是指:不要越过这个处在善趣中的自身存在。意思是说,如果有人靠某种业,超越了三种善的成就和一切欲乐天界,最后却投生到恶趣,那就不该做那种业。
“非正法”是指:不该去做由三种恶行所构成的非正法。
“邪道”是指:不该堕入或让人堕入由六十二种见解所构成的邪道。也有写成“不该渡过”的读法,意思是:不该让那些跟随自己见解的人堕入邪见。
“非义”是指:没有正当理由。
“不应”是指:不该成为恰当、合适的。
婆罗门,如果你的国王想要进行法供问答,你就应该对他说:“应当遵行这个教诫。”这就是这里的意思。巴利
Attānanti imaṃ sugatiyaṃ ṭhitaṃ attabhāvaṃ nātivatteyya, yena kammena tisso kusalasampattiyo sabbakāmasagge atikkamitvā apāye nibbattanti, taṃ kammaṃ na kareyyāti attho. Adhammanti tividhaduccaritasaṅkhātaṃ adhammaṃ na samācareyya. Atittheti dvāsaṭṭhidiṭṭhisaṅkhāte atitthe nappatāreyya na otāreyya. ‘‘Na tāreyyā’’tipi pāṭho, attano diṭṭhānugatimāpajjantaṃ janaṃ na otāreyya. Anattheti akāraṇe. Na yutoti yuttapayutto na siyā. Brāhmaṇa, yadi te rājā dhammayāgapañhe vattitukāmo, ‘‘imasmiṃ ovāde vattatū’’ti tassa katheyyāsīti ayamettha adhippāyo.
“Sadā”的意思是恒常、不间断。这里说的是:“如果一位刹帝利懂得去做这些事,那位国王就会像白半月时的月亮一样,一直不断增长。”“Virocatī”的意思是:在朋友和大臣中间,凭着自己的戒行、品行、智慧等功德而光耀、闪耀。巴利
Sadāti satataṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yo khattiyo etāni kāraṇāni kātuṃ jānāti, so rājā sukkapakkhe cando viya sadā vaḍḍhatī’’ti . Virocatīti mittāmaccānaṃ majjhe attano sīlācārañāṇādīhi guṇehi sobhati virocatīti.
大士就这样像把月亮托上天空一样,以佛陀般的威仪为那位婆罗门解答了问题。大众欢呼、跳跃、鼓掌,发出成千上万声“善哉”,还抛起衣服、弹指赞叹,扔出手镯等饰物。这样抛撒出去的财物价值达到一千万。国王也满心欢喜,赐给他极大的荣耀。须奇拉多也以一千尼卡沙作了供养,用天然朱砂把问题的解答写在金板上,然后前往因达巴塔城,向国王提出了法施的问题。国王依此法而行,便充实了天宫。巴利
Evaṃ mahāsatto gaganatale candaṃ uṭṭhāpento viya buddhalīḷāya brāhmaṇassa pañhaṃ kathesi. Mahājano nadanto selento apphoṭento sādhukārasahassāni adāsi, celukkhepe ca aṅguliphoṭe ca pavattesi, hatthapiḷandhanādīni khipi. Evaṃ khittadhanaṃ koṭimattaṃ ahosi. Rājāpissa tuṭṭho mahantaṃ yasaṃ adāsi. Suciratopi nikkhasahassena pūjaṃ katvā suvaṇṇapaṭṭe jātihiṅgulakena pañhavissajjanaṃ likhitvā indapatthanagaraṃ gantvā rañño dhammayāgapañhaṃ kathesi. Rājā tasmiṃ dhamme vattitvā saggapuraṃ pūresi.
导师讲完这段法义后,说道:“诸位比丘,如来不只是现在才具有大智慧,过去也是如此。”接着把本生故事联系起来说:“那时,达那迦王是阿难,善喜是阿那律,毗杜罗是迦叶,贤善是目犍连,商迦耶青年是舍利弗,而善生智者就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahāpaññoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā dhanañcayarājā ānando ahosi, sucirato anuruddho, vidhuro kassapo, bhadrakāro moggallāno, sañcayamāṇavo sāriputto, sambhavapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
1 2 3 4 5 6 7 8